PROJEKT TERENOWEJ ŚCIEśKI DYDAKTYCZNEJ TAJEMNICE DAWNEGO OGRODU BOTANICZNEGO W SŁAWNIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROJEKT TERENOWEJ ŚCIEśKI DYDAKTYCZNEJ TAJEMNICE DAWNEGO OGRODU BOTANICZNEGO W SŁAWNIE"

Transkrypt

1 S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e PROJEKT TERENOWEJ ŚCIEśKI DYDAKTYCZNEJ TAJEMNICE DAWNEGO OGRODU BOTANICZNEGO W SŁAWNIE A PROJECT FIELD OF A DIDACTIC PATH MYSTERIES OF A PAST BOTANIC GARDEN IN SŁAWNO Dorota Morka, Izabela Domaros Akademia Pomorska Zakład Biologii Populacji i Dydaktyki Instytut Biologii i Ochrony Środowiska ul. Arciszewskiego 22b, Słupsk ABSTRACT The botanic garden in Sławno was created in 30-ties of the 20 th century, and was irretrievably damaged in the 70-ties (Waloryzacja ). The area is situated in a quarter limited by Kąpielowa and Cieszkowskiego Streets. Extremely precious floristic and faunistic variety makes the garden an ideal place for biological and environmental education in the field. Also, the trump of the area is the vicinity of a kindergarten, a junior secondary school and a secondary school, owing to which the garden can pay a didactic and educational role on every teaching stage. In 2009 a project of a didactic path Mysteries of a past botanic garden in Sławno was developed. 15 stands presenting the most interesting values of nature with the use of data gathered during personal research and observation have been offered. A brochure including regulations on the didactic path, a map with stops and detailed description of the stops has been created. In the methodical section of the brochure teaching goals that can be executed within didactic path activities and sample work cards have been offered. Słowa kluczowe: ścieŝka dydaktyczna, zajęcia w terenie, edukacja biologiczna i środowiskowa Key words: didactic path, activities in the field, biological and environmental education 79

2 WSTĘP W ostatnich latach coraz częściej zwraca się uwagę na znaczenie zajęć terenowych w edukacji biologicznej i środowiskowej. Edukacja dla zrównowaŝonego rozwoju potrzebuje między innymi holistycznego pojmowania środowiska jako układu stosunków przyrodniczych, ekonomicznych, społecznych i kulturowych oraz otwarcia drzwi szkoły na las, pole, łąkę czy staw (Cichy 2005). Bezpośredni kontakt z bogatym światem przyrody nie tylko dostarcza wiedzy przyrodniczej, ale kształtuje emocjonalne więzi z przyrodą, uczy jej ochrony i wraŝliwości na jej piękno. Wpływa teŝ na rozwijanie zainteresowań przyrodniczych, kulturowych i historycznych oraz podwyŝszanie poziomu kultury biologicznej, środowiskowej i turystycznej. Zajęcia w terenie rozwijają zainteresowania uczniów, umoŝliwiają im powiązanie teorii z praktyką, ponadto doskonalą umiejętności obserwacji, interpretacji wyników i formułowania wniosków, uczą pracy w zespole, systematyczności, odpowiedzialności za podejmowane decyzje, uodporniają na niepowodzenia (Mika 2002). SłuŜą one równieŝ zaznajamianiu się ucznia z konkretnymi problemami ochrony przyrody, przykładami negatywnego wpływu gospodarczej działalności człowieka na przyrodę oraz są źródłem wiedzy o zjawiskach fenologicznych zachodzących w niej (Cichy 1983). Zajęcia w terenie umoŝliwiają osiągnięcie określonych celów wychowawczych, sprzyjają kształtowaniu u uczniów właściwych postaw i przekonań wobec przyrody i otaczającego środowiska. O roli wychowawczej zajęć w terenie pisali między innymi: Karpińczyk (1983), Lewczuk (1998), Mika (2002), Czubaj (2002) i Buchcic (2003). Autorzy ci podkreślają wpływ lekcji terenowych na kształtowanie właściwego zachowania ucznia poza szkołą, na aktywizację działań grupowych, integrację klasy. Zajęcia te dzięki obserwacjom oraz konfrontacji z rzeczywistością stanowią fundament dalszej pracy nad opanowaniem wiedzy przyrodniczej. Do zajęć terenowych zalicza się m.in. wycieczki, zielone szkoły oraz ścieŝki dydaktyczne. ŚcieŜki dydaktyczne to specjalnie wytyczone do celów dydaktycznych trasy długości od 2 do 6 km. Są one zakładane m.in. w parkach narodowych i rezerwatach, parkach krajobrazowych, parkach kultury i wypoczynku oraz ogrodach botanicznych (Stawiński 2000). Idea ścieŝek dydaktycznych narodziła się w ogrodach epoki romantyzmu, pod koniec XVIII wieku. Poszczególne aleje przybliŝały spacerującym najbardziej atrakcyjne obiekty przyrodnicze, historyczne oraz kulturowe terenu. Obecnie powstaje coraz więcej ścieŝek dydaktycznych, które eksponują interesujące obiekty przyrody (Janikowski 1982). FLORA I FAUNA DAWNEGO OGRODU BOTANICZNEGO W SŁAWNIE Miejscem o bogatych walorach przyrodniczych, zwłaszcza pod kątem prowadzenia edukacji biologicznej i środowiskowej, jest dawny ogród botaniczny w Sławnie. Teren ten mieści się w kwartale ograniczonym ulicami Kąpielową i Cieszkowskiego. Ogród powstał w latach 30. XX wieku, a został zniszczony w latach 70. (Waloryzacja ). Jego załoŝycielem był prawdopodobnie Karl Friedrich Marquardt, kie- 80

3 rownik Działu Zoologii i Botaniki Muzeum w Darłowie (Rosenow 1986). Po wojnie miejsce to nosiło nazwę Ogród Botaniczny przy Jedenastoletniej Szkole w Sławnie. W roku 1956 opiekę nad nim przejęło Kuratorium Okręgu Szkolnego w Koszalinie (Figlarowicz 1965). Dane florystyczne z okolic Sławna oraz samego ogrodu pochodzą z kart zielnikowych oraz zapisków i fotografii z lat , , opracowanych przez Stefanię Figlarowicz nauczycielkę biologii, wizytatora kuratorium w Szczecinie (Sobisz i in. 2003). W 2001 roku uczniowie Liceum Ogólnokształcącego w Sławnie przystąpili do konkursu,,szkolne Ostoje Przyrody, organizowanego przez Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Koszalinie. Ich praca konkursowa została wyróŝniona II miejscem, a ogród otrzymał miano Szkolnej Ostoi Przyrody przy Zespole Szkół im. J.H. Dąbrowskiego w Sławnie. Opracowano równieŝ projekt reaktywowania ogrodu oraz uporządkowano i częściowo ogrodzono jego teren. Od 2007 roku teren ten stanowi miejsce badań prowadzonych przez studentów kierunku biologia Akademii Pomorskiej w Słupsku. W roku 2009 opracowano projekt ścieŝki dydaktycznej Tajemnice dawnego ogrodu botanicznego w Sławnie. Wykorzystując dane uzyskane podczas badań i obserwacji, zaproponowano 15 stanowisk prezentujących najciekawsze walory przyrodnicze tego miejsca. W 2010 roku opracowano folder, w którym zawarto m.in. regulamin korzystania ze ścieŝki dydaktycznej, mapę terenu z zaznaczonymi przystankami i szczegółowe ich opisy. W części metodycznej folderu zaproponowano cele edukacyjne, które moŝna osiągnąć w czasie zajęć na ścieŝce dydaktycznej, oraz przykładowe karty pracy. Sobisz i in. (2003) podają, Ŝe flora roślin naczyniowych ogrodu botanicznego w Sławnie jest reprezentowana przez główne grupy systematyczne: paprotniki Pteridophyta, nagozaląŝkowe Gymnospermiae oraz okrytozaląŝkowe Angiospermae: dwuliścienne Dicotyledones i jednoliścienne Monocotyledones. Stwierdzono łącznie 196 gatunków naleŝących do 73 rodzin i 169 rodzajów, z tego w latach i , m.in.: 8 gatunków paprotników naleŝących do 6 rodzin, 10 gatunków nagonasiennych naleŝących do 2 rodzin, 108 gatunków dwuliściennych naleŝących do 53 rodzin oraz 24 gatunki jednoliściennych naleŝące do 6 rodzin. W latach oszacowano łącznie 145 gatunków: 6 gatunków paprotników nale- Ŝących do 4 rodzin, 8 gatunków nagonasiennych naleŝących do 2 rodzin, 106 gatunków dwuliściennych naleŝących do 44 rodzin oraz 25 gatunków jednoliściennych naleŝących do 7 rodzin. Najbogatszymi w gatunki rodzinami są: jaskrowate Ranunculaceae 16 gatunków, liliowate Liliaceae 12 i złoŝone Asteraceae 12. Z kolei po jednym gatunku stwierdzono w 34 rodzinach są to: orlikowate Hypolepidaceae, paprotkowate Polypodiaceae, paprotnikowate Aspidiacea, wietlicowate Athyriaceae, agrestowate Grossulariaceae, araliowate Araliaceae, berberysowate Berberidaceae, bodziszkowate Geraniaceae, bukszpanowate Buxaceae, dereniowate Cornaceae, dziurawcowate Clusiaceae, gruboszowate Crassulaceae, grzybieniowate Nymphaeceae, kasztanowcowate Hippocastanaceae, kokornakowate Aristolochiaceae, kozłkowate Valerianaceae, leszczynowate Corylaceae, lipowate Tiliaceae, marzanowate Rubiaceae, nanerczowate Anacardiaceae, nasturcjowate Tropaeolaceae, oliwnikowate Eleagnaceae, piwoniowate Paeoniaceae, pokrzywowate Urticaceae, rutowate Rutaceae, szakłakowate Rhamnaceae, szczeciowate Dipsaceae, toinowate Apocynaceae, 81

4 82 Tabela 1 Wykaz roślin naczyniowych objętych ochroną prawną, występujących w ogrodzie botanicznym w Sławnie (Sobisz i in. 2003) Table 1 List of vascular plants are under legal protection in the botanical garden in Sławno Notowanie w latach Nazwa gatunku !! Długosz królewski Osmunda regalis L. + -!! Paprotka zwyczajna Polypodium vulgare L. + +!! Pióropusznik strusi Matteucia struthiopteris (L.) Tod. + -!! Sosna kosa (kosodrzewina) Pinus mugo Turra + +!! Sosna limba Pinus cembra L. + -!! Bluszcz pospolity Hedera helix L. + +!! Dzięgiel litwor nadbrzeŝny Angelica archangelica L. ssp. Litoralis (Fr.) Thell. + -!! Grzybienie białe Nymphaea alba L. + -!! Orlik pospolity Aquilegia vulgaris L. + -!! Pełnik europejski Trollius europaeus L. + -! Przylaszczka pospolita Hepatica nobilis Schreb. + +!! Sasanka wiosenna Pulsatilla vernalis (L.) Mill. + -!! Tojad dzióbaty Aconitum variegatum L. + -! Kopytnik pospolity Asarum europaeum L. + +!! Rokitnik zwyczajny Hippophaë rhamnoides L. + -! Pierwiosnek lekarski Primula veris L. + +!! Pierwiosnek omączony Primula farinosa L. + -! Kalina koralowa Viburnum opulus L. + +!! Wiciokrzew pomorski Lonicera periclymenum L. + +! Barwinek pospolity Vinca minor L. + +! Naparstnica purpurowa Digitalis purpurea L. + -!! Wawrzynek wilczełyko Daphne mezereum L. + -!! Wielosił błękitny Polemonium coeruleum L. + -!! Arnika górska Arnica montana L. + -!! OŜota zwyczajna Linosyris vulgaris Cass. + -!! ŚnieŜyca wiosenna Leucoium vernum L. + +!! ŚnieŜyczka przebiśnieg Galanthus nivalis L. + +!! Krokus spiski Crocus scepusiensis (Rehmann & Woł.) Borbás + -! Konwalia majowa Convallaria majalis L. + +!! Lilia złotogłów Lilium martagon L. + +!! Szachownica kostkowata Fritillaria meleagris L. + -!! Śniedek baldaszkowaty Ornithogalum umbellatum L. + -!! Zimowit jesienny Colchicum autumnale L. + +!! Obrazki plamiste Arum maculatum L. + +!! Obuwik pospolity Cypripedium calceolus L. + -!! Kukułka (Storczyk) plamista Dactylorhiza maculata (L.) Soó + - Objaśnienia:!! gatunek objęty ochroną ścisłą,! gatunek objęty ochroną częściową (Rozporządzenie Ministra Środowiska nr 1167, 2001)

5 trojeściowate Ascelepiadaceae, trzmielinowate Celastraceae, wawrzynkowate Thymellaceae, wielosiłowate Polemoniaceae, obrazkowate Araceae, Ŝabieńcowate Alismataceae. W latach i stwierdzono występowanie 36 gatunków roślin objętych ochroną prawną, z czego 29 podlega ochronie ścisłej, a 7 częściowej. Natomiast notowania z lat wykazały występowanie 15 gatunków objętych ochroną prawną: 9 podlegających ochronie ścisłej, a 6 częściowej. Do gatunków, których juŝ nie stwierdzono, naleŝy m.in. szachownica kostkowata Fritillaria meleagris, która współcześnie została odnotowana tylko na jednym stanowisku w Polsce (Piórecki 2001). W ogrodzie rosną jeszcze obrazki plamiste Arum maculatum, które znaleziono współcześnie tylko na 4 czterech naturalnych stanowiskach na Pomorzu. Znane są równieŝ ich trzy stanowiska synantropijne w Brzegu, Chełmnie oraz w Gdańsku w Parku Oruńskim (Sobisz i in. 2003). Do gatunków, które zachowały się do dnia dzisiejszego, naleŝy równieŝ czosnek niedźwiedzi Allium ursinum, który znajduje się na Czerwonej liście (śukowski, Jackowiak 1995). Jego występowanie na Pomorzu jest znikome w porównaniu z południową Polską, gdzie gatunek ten jest częściej spotykany (Zając, Zając 2001). Na terenie ogrodu moŝna zaobserwować róŝne gatunki kręgowców: ropuchy, Ŝaby, jaszczurki, dzięcioły, kosy, wiewiórki. Jest równieŝ zbiornik wodny o bogatym składzie faunistycznym. Występują w nim między innymi szczeŝuje, zatoczki, błotniarki stawowe, wypławki, pijawki. Znajduje się tu największy w Sławnie granitowy głaz, mający ponad 5 m obwodu (Waloryzacja ). Niezwykle cenna róŝnorodność florystyczna i faunistyczna sprawia, Ŝe w ogrodzie istniały idealne warunki do załoŝenia ścieŝki dydaktycznej oraz do prowadzenia zajęć lekcyjnych w terenie na kaŝdym etapie kształcenia. Dodatkowym atutem tego terenu jest bliskie sąsiedztwo przedszkola, gimnazjum oraz szkoły ponadgimnazjalnej, dzięki czemu moŝe on spełniać wiele funkcji dydaktycznych i wychowawczych. ZAJĘCIA TERENOWE NA ŚCIEśCE DYDAKTYCZNEJ Zajęcia terenowe na ścieŝkach dydaktycznych, prawidłowo zaplanowane i nale- Ŝycie przeprowadzone, wpływają na zdobycie przez uczniów wiadomości i osiągnięcie umiejętności z biologii i przyrody. Podnoszą teŝ efektywność nauczania, cieszą się duŝą popularnością wśród uczniów, ułatwiają przebieg procesów poznawczych i zachęcają do zdobywania wiadomości wykraczających poza podręczniki szkolne (Lewczuk 1998). Według Buchcic (2003) właściwie ukierunkowana praca, w zespołach 4-5-osobowych, według dokładnych instrukcji ćwiczeniowych, oparta na obserwacji, wpływa dodatnio na zainteresowania i rozwój aktywności uczniów. Proponując wybrane cele edukacyjne, które moŝna osiągnąć na ścieŝce dydaktycznej Tajemnice dawnego ogrodu botanicznego w Sławnie, uwzględniono zało- Ŝenia najnowszej podstawy programowej (Rozporządzenie ) kształcenia przyrodniczego. Określono cele dydaktyczne i wychowawcze dotyczące: struktury, funkcjonowania oraz róŝnorodności biologicznej ekosystemów, przystosowania wybranych organizmów do środowiska, 83

6 składu florystycznego i róŝnorodności zbiorowisk roślinnych, relacji wewnątrz- i międzygatunkowych w przyrodzie, form prawnych i zasad ochrony przyrody, wpływu działalności człowieka na środowisko przyrodnicze. Na opisywanej ścieŝce dydaktycznej uczniowie będą mogli nie tylko pogłębiać swoją wiedzę, ale przede wszystkim rozwijać umiejętności oraz kształtować postawy i przekonania proekologiczne, takie jak: obserwacja roślin i zwierząt w ich naturalnym środowisku, posługiwanie się kluczami i atlasami do oznaczania roślin i zwierząt, sporządzanie zielników, prowadzenie dokumentacji, interpretacja wyników i formułowanie wniosków, charakteryzowanie adaptacji środowiskowych wybranych grup organizmów, analizowanie struktury i funkcjonowania ekosystemów wodnych, dostrzeganie zmian fenologicznych w ekosystemach, analizowanie relacji wewnątrz- i międzygatunkowych w przyrodzie, przekonanie o konieczności ochrony przyrody i jej poszanowaniu, kształtowanie wraŝliwości na piękno przyrody, ocenianie roli obiektów przyrodniczych w środowisku lokalnym. W regulaminie określono podstawowe zasady zachowania się na ścieŝce oraz podano wykaz podstawowego sprzętu i materiałów niezbędnych do prowadzenia doświadczeń i obserwacji. REGULAMIN KORZYSTANIA ZE ŚCIEśKI DYDAKTYCZNEJ,,Tajemnice dawnego ogrodu botanicznego w Sławnie 01. Korzystanie ze ścieŝki dydaktycznej jest ogólnie dostępne. 02. Długość trasy wynosi ok. 1,5 km, a na jej przebycie naleŝy przeznaczyć od 1 do 2 godzin. 03. Na ścieŝce proponuje się poruszanie zgodnie z wyznaczonymi przystankami od I do XV. 04. Wskazane jest wyposaŝenie uczestników w lupy, lornetki, atlasy, klucze do oznaczania gatunków roślin i zwierząt. 05. Zalecane jest ubranie i obuwie turystyczne. 06. Na ścieŝce powinno jednorazowo znajdować się nie więcej niŝ 20 uczestników. 07. NaleŜy poruszać się tylko po wyznaczonych alejkach. 08. Na terenie ścieŝki dydaktycznej zabrania się: usuwania, niszczenia, uszkadzania szaty roślinnej, zbierania organizmów zwierzęcych, palenia ognisk, uŝywania grilli i wyrobów tytoniowych oraz alkoholowych, zaśmiecania terenu, pozostawiania resztek poŝywienia i opakowań, wprowadzania psów, umieszczania tablic, napisów, ogłoszeń reklamowych i innych. 09. Osoby przebywające na terenie ścieŝki zobowiązane są do przestrzegania przepisów ujętych w regulaminie. 10. Poleca się korzystanie z przewodnika, który zawiera opisy przystanków oraz propozycje zadań, jakie moŝna wykorzystać na ścieŝce dydaktycznej do prowadzenia edukacji biologicznej i środowiskowej. 84

7 MAPA TERENU Z ZAZNACZONYMI PRZYSTANKAMI Przystanki: Czosnek niedźwiedzi, obrazki plamiste Miodunka ćma, kokorycz pełna Zawilec gajowy, zawilec Ŝółty Kokoryczka wielokwiatowa, pierwiosnek lekarski, groszek wiosenny ŚnieŜyczka przebiśnieg, śnieŝyca wiosenna, ciemiernik biały, ciemiernik czerwony, bluszcz pospolity Lilia złotogłów, dzwonek pokrzywolistny Czosnaczek pospolity, kielisznik zaroślowy, zbiorowisko welonowe Ślimak winniczek, wstęŝyk gajowy, wstęŝyk ogrodowy, ślinik wielki, bursztynka pospolita, szczeŝuja pospolita Kopytnik pospolity 85

8 Knieć błotna Ropucha szara, Ŝaba trawna, kaczka krzyŝówka Rutewka orlikolistna Wilczomlecz błotny Skrzyp polny, paprotka zwyczajna, dereń świdwa, kruszyna pospolita GrąŜel Ŝółty, kosaciec Ŝółty OPIS WYBRANYCH GATUNKÓW PREZENTOWANYCH NA ŚCIEśCE DYDAKTYCZNEJ Czosnek niedźwiedzi Allium ursinum L. Bylina wysokości cm, o podłuŝnej cebuli i prostej, trójkanciastej lub zaokrąglonej łodydze. Kwitnie w maju, kwiaty ma śnieŝnobiałe, zebrane w kulisty baldach pozorny. Liście odziomkowe, jajowato-lancetowate, zawierają witaminę C, mają bardzo silny aromat, pobudzają apetyt. Jest to geofit. Czosnek niedźwiedzi występuje na niŝu Czosnek niedźwiedzi i w górach, w cienistych lasach liściastych, np. (fot. Izabela Domaros) bukowych i dębowo-grabowych, gdzie nieraz tworzy rozległe skupiska, często monocenozy. Wymaga dobrze rozłoŝonej próchnicy, gleb świeŝych, gliniasto-piaszczystych, zasobnych w składniki mineralne. Jest gatunkiem występującym częściej w południowej Polsce (Zając, Zając 2001), na Pomorzu rzadkim, znajdującym się na,,czerwonej liście (śukowski, Jackowiak 1995). W ogrodzie botanicznym był notowany w latach , , (Sobisz i in. 2003). Obecnie występuje w postaci rozległego skupiska. Obrazki plamiste Arum maculatum L. Rośliny o kwiatach jednopłciowych, drobnych, zebranych w kolbę, okrytą białawozieloną pochwą. Kwitną od kwietnia do maja. Owoce jaskrawoczerwone jagody są trujące. Liście strzałkowate, długoogonkowe, u nasady bez plam. 86 Obrazki plamiste (fot. Izabela Domaros)

9 Gatunek ten występuje w wilgotnych lasach i zaroślach, od nizin po pasma górskie. Obrazki plamiste osiągają w Polsce wschodnią granicę zasięgu. Roślina chroniona, o właściwościach leczniczych. Lilia złotogłów Lilium martagon L. Bylina do 1,5 m wysokości, z cebulą zło- Ŝoną z licznych złocistych łusek, ustawionych dachówkowato. Łodyga mocna, sztywna, gęsto ulistniona. Liście podłuŝnie jajowate, siedzące, z 7-10 równoległymi nerwami, ustawione skrętolegle, a w środkowej części łodygi w okółkach. Kwiaty w liczbie 3-12, o silnym zapachu, zebrane w groniasty kwiatostan na szczycie łodygi. Działki okwiatu mięsiste, brudnoróŝowopurpurowe z ciemniejszymi plamkami. Roślina ta kwitnie od czerwca do lipca. Rozpowszechniona w Sudetach i Karpatach, od piętra pogórza po piętro kosówki. Częsta równieŝ na niŝu. Liczne stanowiska znajdują się na obszarach chronionych. Lilia złotogłów (fot. Ewelina Janulis) Ślimak winniczek Helix pomatia L. Ślimak winniczek (fot. Izabela Domaros) Jest to największy, oskorupiony ślimak lądowy Europy. Muszla duŝa: mm, z wyraźnymi, choć nieregularnymi prąŝkami, zwykle jasnobrązowa, czasami z ciemniejszymi, niewyraźnymi paskami. W otworze muszli Ŝywych osobników widać białawą, stosunkowo grubą krawędź płaszcza, blisko której znajduje się otwór oddechowy. Dojrzałość płciową i maksymalne rozmiary winniczki osiągają dopiero w trzecim roku Ŝycia. Zamieszkują ciepłe i wilgotne biotopy, często o podłoŝu wapiennym. Spotykane głównie w zaroślach, starych parkach, na cmentarzach oraz w zbiorowiskach synantropijnych. Są najbardziej aktywne w ciepłe, deszczowe dni, kiedy wilgotność powietrza jest bardzo wysoka (Hreczek, Gorczyca 2000). Ropucha szara Bufo bufo L. Największy krajowy i najpospolitszy europejski gatunek ropuch, którego samice mogą osiągać nawet 13 cm długości. Skóra grzbietu z charakterystycznymi brodawkami jest przewaŝnie jednolicie brązowa, brunatna. Ubarwienie przechodzi na stronę 87

10 Ropucha szara (fot. Ewelina Janulis) brzuszną stopniowo, bez wyraźnej granicy, w białawe, brązowawe lub szare. Dorosłe osobniki prowadzą wieczorny i nocny tryb Ŝycia, zaś młode okazy polują takŝe w ciągu dnia. Dorosłe ropuchy polują na duŝe dŝdŝownice, nagie ślimaki, owady, pająki, a nawet małe kręgowce. Ich łupem padają traszki, Ŝaby, małe jaszczurki i węŝe, gryzonie i pisklęta ptaków. Jako jedyne z nielicznych zwierząt ropuchy szare poŝerają stonkę ziemniaczaną. Mają niewielu wrogów, polują na nie jedynie zaskrońce i sowy. Ropuchy rozpoczynają gody wcześnie, na niŝu spotkać je moŝna w wodzie juŝ w marcu. Nierzadko samce (przewaŝnie mniejsze od samic), gdy napotkają samicę po drodze, pozwalają jej nieść się na grzbiecie przez wiele setek metrów do miejsca rozrodu. Samce w stanie ampleksusu trzymają samice za pomocą czarniawych, rogowych modzeli godowych, rozwijających się na wewnętrznych powierzchniach trzech pierwszych palców. Samica składa skrzek w postaci dwóch długich sznurów. Ropucha szara obok Ŝaby trawnej ma największy zasięg występowania spośród europejskich płazów bezogonowych. W Polsce rozprzestrzeniona jest na obszarze całego kraju, zarówno na niŝu, jak i w górach. Jej ulubionym środowiskiem Ŝycia są cieniste lasy liściaste, zarośla, parki i ogrody. Unika terenów bardzo suchych oraz podmokłych. Do wody wchodzi jedynie na czas godów. Jest gatunkiem objętym ochroną gatunkową (Garbarczyk, Nowakowski 1997). PRZYKŁADOWE KARTY PRACY UCZNIA ORAZ TERMINY WYBRANYCH OBSERWACJI W TERENIE Proponowane terminy prowadzenia obserwacji w terenie Lp Obserwacje Botaniczne Budowa morfologiczna roślin Rozpoznawanie wybranych gatunków roślin Zoologiczne Płazy Mięczaki Pierścienice Ekologiczne RóŜnorodność gatunkowa Wodne strefy Ŝycia Proponowany termin zajęć terenowych maj-wrzesień maj-wrzesień kwiecień-czerwiec marzec-październik marzec-kwiecień maj-czerwiec marzec-październik styczeń-grudzień kwiecień-czerwiec marzec-październik 88

11 Zadanie 1. Uzupełnij tabelę: Karta pracy wybrane obserwacje botaniczne Gatunek rośliny Barwa płatków korony Schematyczny obraz liścia Typ kwiatostanu Obrazki plamiste Miodunka ćma Kopytnik pospolity Pierwiosnek lekarski Zadanie 2. Wybierz w ogrodzie dowolne drzewo liściaste. Na podstawie klucza określ, jaki to gatunek, oraz wykonaj poniŝsze zadania: Gatunek wybranego drzewa:... Określ: A) Cechy charakterystyczne kory wybranego drzewa liściastego Z poniŝszych cech podkreśl te, które charakteryzują korę wybranego przez Ciebie drzewa. Odrysuj korę drzewa kredką w wyznaczonym miejscu. Kora: szara / srebrzysta / czarna / brązowa / biała / szarozielona wilgotna / sucha omszona / błyszcząca gruba / cienka szorstka / gładka B) Cechy charakterystyczne liści wybranego drzewa Narysuj liść z wybranego drzewa i następnie określ jego cechy. Liść: ogonkowy / bezogonkowy pojedynczy / złoŝony kształt blaszki liściowej.. brzeg liścia. nerwacja liścia... kora drzewa liść drzewa 89

12 Zadanie 3. Wyszukaj w ogrodzie rośliny o przedstawionych poniŝej kształtach liści. Podziel liście na pojedyncze i złoŝone. 1) 2) 3) 4) 5) Gatunki roślin: Liście pojedyncze:...,...,... Liście złoŝone:...,... Zadanie 4. Za pomocą 4 patyków (kołków) oraz 4 kawałków sznurka długości 1 m wyznacz w ogrodzie swoje poletko badawcze o powierzchni 1 m². Przyjrzyj się uwaŝnie wszystkim zwierzętom i roślinom, które występują w obrębie Twojego poletka badawczego. Policz, ile róŝnych gatunków udało Ci się zaobserwować oraz ile osobników kaŝdego z gatunków występuje na Twoim poletku. Zidentyfikuj na podstawie klucza zaobserwowane gatunki roślin i zwierząt. Zaznacz ich rozmieszczenie umownymi symbolami na planie poletka. Legenda: Gatunek 1 Gatunek 2 Gatunek 3 Gatunek 4 Gatunek 5 Gatunek 6 Gatunek 7 Gatunek 8 Gatunek 9 Mając na uwadze znaczenie ścieŝek dydaktycznych w edukacji, nawiązano równieŝ współpracę z Urzędem Miasta Sławno i podjęto działania zmierzające do uporządkowania terenu i oznaczenia zaproponowanych przystanków w dawnym ogro- 90

13 dzie botanicznym w Sławnie. Ogród będzie doskonałym terenem obserwacji, badań i ćwiczeń nie tylko dla uczniów, ale równieŝ studentów i nauczycieli, oraz miejscem wypoczynku dla społeczności lokalnej. LITERATURA Buchcic E Zajęcia terenowe moŝliwością kształtowania podstaw wiedzy środowiskowej niezbędnej w dobie integracji europejskiej. Słupskie Prace Przyrodnicze, 2: Cichy D Zajęcia terenowe w realizacji programu nauczania biologii. Biologia w Szkole, 3: Cichy D Edukacja środowiskowa w polskiej szkole. W: Edukacja środowiskowa społeczności lokalnych w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej. L. Tuszyńska (red.). Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa: Czubaj A Biologia. Poradnik dla nauczycieli i program nauczania w liceum ogólnokształcącym. WSiP, Warszawa. Figlarowicz S Szata roślinna i świat zwierzęcy Pomorza Koszalińskiego. W: Poznajemy Pomorze Koszalińskie. K. Trzebiatowski (red.). Nasza Księgarnia, Warszawa: Garbarczyk H., Nowakowski E Płazy i gady, leksykon przyrodniczy. GeoCenter, Warszawa. Hreczek A., Gorczyca J Lądowe ślimaki Polski, przegląd wybranych gatunków atlas i klucz. Kubajak, Kraków. Janikowski W ŚcieŜki dydaktyczne w praktyce szkolnej. Biologia w Szkole, 1: Karpińczyk Ł Jak rozwijam zainteresowania przyrodnicze. Biologia w Szkole, 5: Lewczuk H ŚcieŜki ekologiczne (dydaktyczne). W: Naturalne środki dydaktyczne. M. Poskrobko (red.). Dział Wydawnictw i Poligrafii Politechniki Białostockiej, Białystok: Mika H Rola zajęć terenowych. Biologia w Szkole, 4: Piórecki J Fritillaria meleagris L. Szachownica kostkowata. W: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. R. Kaźmierczakowa, K. Zarzycki (red.). Instytut Botaniki im. W. Szafera, PAN, Kraków: Rosenow C., Karl Rosenow. Ein pommerscher Heimatforscher. W: Der Kreis Schlawe, Ein pommersches Heimatbuch. Bd. I. M. Vollack (red.). Die Städte u. Landgemeinden von Manfred Vollack, Husum: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. DzU z dnia 15 stycznia 2009 r. Sobisz Z., Morka D., Celka Z Materiały do flory Ogrodu Botanicznego w Sławnie. Historia i Kultura Ziemi Sławieńskiej, 2: Stawiński W Dydaktyka biologii i ochrony środowiska. PWN, Warszawa. Waloryzacja przyrodnicza miasta Sławno (operat generalny) [aut.] P. Wiraszke i in. Biuro Konserwacji Przyrody w Szczecinie, Szczecin. Zając A., Zając M Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków. śukowski W., Jackowiak B Lista roślin naczyniowych ginących i zagroŝonych na Pomorzu Zachodnim i w Wielkopolsce. W: Ginące i zagroŝone rośliny naczyniowe Pomorza Zachodniego i Wielkopolski. W. śukowski, B. Jackowiak (red.). Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań:

14 92

Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość

Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość Nr projektu : POKL.09.01.02-02-128/12 pt: Nasza szkoła-moja Przyszłość Program zajęć przyrodniczych realizowanych w ramach programu : Nasza szkoła-moja przyszłość Wstęp Coraz częściej pragniemy dalekich

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ DO LEKCJI TRZECIEJ

SCENARIUSZ DO LEKCJI TRZECIEJ SCENARIUSZ DO LEKCJI TRZECIEJ Temat: Zwiastuny wiosny Adresat: Zajęcia są kierowane do uczniów Szkól Podstawowych. Miejsce: Park im. W. Szafera w Słocinie Czas realizacji: 2,5 godziny Cel główny zajęć:

Bardziej szczegółowo

Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku

Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku Grażyna Nawrocka Poznajemy parkmiejski scenariuszwycieczki z dziećmi sześcioletnimi do parku Cele dydaktyczne: -rozróżnianie trzech typów lasu: las iglasty, las liściasty i las mieszany, - poznanie przez

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Bioróżnorodność środowisk przyrodniczych Biodiversity of Natural Environments Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Robert Kościelniak Dr Lucjan Schimscheiner Zespół dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

Lasy w Polsce. Agata Konefeld. Klasa 6a

Lasy w Polsce. Agata Konefeld. Klasa 6a Lasy w Polsce Agata Konefeld Klasa 6a Spis treści Co to właściwie jest las?... 3 Piętrowa budowa lasu, pospolite zwierzęta oraz rośliny w nich występujące... 4 NajwaŜniejsze funkcje lasu... 6 Las naturalny,

Bardziej szczegółowo

Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie

Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie SCENARIUSZ WYCIECZKI DO LASU ( ZAJĘCIA TERENOWE ) Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie Temat : Las domem zwierząt ZAKRES TREŚCI : 1. Piętra roślinne w lesie i warunki w nich panujące. 2. Zwierzęta

Bardziej szczegółowo

W gościnie u naszych przyjaciół drzew.

W gościnie u naszych przyjaciół drzew. W gościnie u naszych przyjaciół drzew. (aktywność opracowana w ramach projektu: Zwiększanie udziału dzieci i młodzieŝy niepełnosprawnej w edukacji dla zrównowaŝonego rozwoju realizowanego przez UCBS w

Bardziej szczegółowo

ROŚLINY 17 gatunków szkoły podstawowe

ROŚLINY 17 gatunków szkoły podstawowe ROŚLINY 17 gatunków szkoły podstawowe 1. BARWINEK POSPOLITY Roślina o wysokości do 20 cm. Pędy płożące się. Liście lancetowate i zimozielone. Kwiaty niebiesko-fioletowe na szypułkach, pojedyncze w kontach

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK ZAJĘĆ POZALEKCYJNYCH

DZIENNIK ZAJĘĆ POZALEKCYJNYCH DZIENNIK ZAJĘĆ POZALEKCYJNYCH REALIZOWANYCH W RAMACH PROGRAMU ROZWOJOWEGO SZKOŁY w projekcie Dolnośląska szkoła liderem projakościowych zmian w polskim systemie edukacji Priorytet IX Rozwój wykształcenia

Bardziej szczegółowo

Magdalena Prajsnar. Wstęp

Magdalena Prajsnar. Wstęp Magdalena Prajsnar Wstęp Ocena efektu ekologicznego z realizacji programu dla gimnazjów pt.: Zachowamy piękno i walory przyrodnicze Bieszczadów na podstawie przeprowadzonych badań ankietowych. 2011 Program

Bardziej szczegółowo

Centrum Edukacji Przyrodniczej

Centrum Edukacji Przyrodniczej Centrum Edukacji Przyrodniczej zaprasza do skorzystania z darmowej oferty zajęć edukacyjnych pod hasłem lekcje przyrody Pakiety edukacyjne dla przedszkolaków i klas I-III szkół podstawowych... 3 Pakiety

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą.. (nazwa specjalności) Nazwa Dydaktyka przyrody 1, 2 Nazwa w j. ang. Didactic of natural science Kod Punktacja ECTS* 6 Koordynator Dr

Bardziej szczegółowo

HISTORIA I KULTURA ZIEMI SŁAWIEŃSKIEJ

HISTORIA I KULTURA ZIEMI SŁAWIEŃSKIEJ HISTORIA I KULTURA ZIEMI SŁAWIEŃSKIEJ Spis treści 3 4 Spis treści FUNDACJA DZIEDZICTWO HISTORIA I KULTURA ZIEMI SŁAWIEŃSKIEJ TOM II GMINA POSTOMINO Redakcja: WŁODZIMIERZ RĄCZKOWSKI JAN SROKA SŁAWNO 2003

Bardziej szczegółowo

NOWE STANOWISKA LILIUM MARTAGON L. NA POMORZU ŚRODKOWYM A NEW LOCALITIES OF LILIUM MARTAGON L. ON THE MIDDLE POMERANIA

NOWE STANOWISKA LILIUM MARTAGON L. NA POMORZU ŚRODKOWYM A NEW LOCALITIES OF LILIUM MARTAGON L. ON THE MIDDLE POMERANIA S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 7 2010 NOWE STANOWISKA LILIUM MARTAGON L. NA POMORZU ŚRODKOWYM A NEW LOCALITIES OF LILIUM MARTAGON L. ON THE MIDDLE POMERANIA Mariola Truchan, Zbigniew Sobisz

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Nazwa Ćwiczenia terenowe z systematyki bezkręgowców 1, 2. Field classes in systematics of invertebrates. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Nazwa Ćwiczenia terenowe z systematyki bezkręgowców 1, 2. Field classes in systematics of invertebrates. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Ćwiczenia terenowe z systematyki 1, 2 Nazwa w j. ang. Field classes in systematics of invertebrates Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Prof. dr hab. Mieczysław Mazur Zespół dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

WIELKOPOLSKI PARK NARODOWY jako miejsce edukacji ekologicznej

WIELKOPOLSKI PARK NARODOWY jako miejsce edukacji ekologicznej WIELKOPOLSKI PARK NARODOWY jako miejsce edukacji ekologicznej Czym są parki narodowe? park narodowy obejmuje obszar chroniony, wyróżniający się szczególnymi wartościami naukowymi, przyrodniczymi, społecznymi,

Bardziej szczegółowo

PRZYRODA W CZTERECH PORACH ROKU

PRZYRODA W CZTERECH PORACH ROKU Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skalmierzycach rok szkolny / PROJEKT EDUKACYJNY PRZYRODA W CZTERECH PORACH ROKU I Wstęp Świat wokół nas zmienia się bardzo szybko, a my żyjemy ciągłym pędzie.

Bardziej szczegółowo

Zawartość inwentaryzacji

Zawartość inwentaryzacji Załącznik nr 4 do SIWZ Zawartość inwentaryzacji Inwentaryzacja przyrodnicza powinna składać się z: 1) części opisowej; 2) części graficznej; 3) dokumentacji fotograficznej. Część opisowa powinna obejmować:

Bardziej szczegółowo

SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE

SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE SZKOLNE KOŁO PRZYRODNICZE PROGRAM ZAJĘĆ Kamila Wyleżek ROK SZKOLNY 2015/2016 CHARAKTERYSTYKA PROGRAMU Program zajęć szkolnego koła przyrodniczego przeznaczony jest dla uczniów klas gimnazjum oraz I przysposabiającej

Bardziej szczegółowo

,,O przyrodzie w przyrodzie - zajęcia terenowe z dziećmi niepełnosprawnymi intelektualnie

,,O przyrodzie w przyrodzie - zajęcia terenowe z dziećmi niepełnosprawnymi intelektualnie ,,O przyrodzie w przyrodzie - zajęcia terenowe z dziećmi niepełnosprawnymi intelektualnie Od początku rozwoju nowożytnej dydaktyki i pedagogiki klasycy tej dyscypliny naukowej zgłaszali pod adresem tradycyjnych

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA PRZYRODNICZA

EDUKACJA PRZYRODNICZA EDUKACJA PRZYRODNICZA KLASA I Ocenie podlegają następujące obszary: środowisko przyrodnicze/park, las, ogród, pole, sad, zbiorniki wodne, krajobrazy/, środowisko geograficzne, historyczne, ochrona przyrody

Bardziej szczegółowo

Ochrona przyrody. Test podsumowujący rozdział III. Wersja A

Ochrona przyrody. Test podsumowujący rozdział III. Wersja A ..................................... Imię i nazwisko Wersja A Test podsumowujący rozdział III Ochrona przyrody.............................. Data Klasa oniższy test składa się z 15 zadań. rzy każdym poleceniu

Bardziej szczegółowo

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów

Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się organizmów Temat Uczenie się biologii wymaga dobrej organizacji pracy Sposoby odżywiania się Sposoby oddychania Sposoby rozmnażania się Bakterie a wirusy Protisty Glony przedstawiciele trzech królestw Wymagania na

Bardziej szczegółowo

Oferta edukacyjna Mazurskiego Parku Krajobrazowego na rok szkolny 2015/2016

Oferta edukacyjna Mazurskiego Parku Krajobrazowego na rok szkolny 2015/2016 Oferta edukacyjna na rok szkolny 2015/2016 1. Dane teleadresowe Mazurski Park Krajobrazowy Krutyń 66, 11-710 Piecki Tel./fax 89 742 14 05, e-mail: krutyn@mazurskipark.pl Osoba do kontaktu: Martyna Kwiatkowska

Bardziej szczegółowo

FORMY OCHRONY PRZYRODY

FORMY OCHRONY PRZYRODY Ryszard Kapuściński FORMY OCHRONY PRZYRODY Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 z 30 kwietnia 2004 r. z późniejszymi zmianami) wymienia 10 form ochrony przyrody,

Bardziej szczegółowo

Program zajęć przyrodniczych Przyroda Plus Wydawnictwo Nowa Era

Program zajęć przyrodniczych Przyroda Plus Wydawnictwo Nowa Era Program zajęć przyrodniczych Przyroda Plus Wydawnictwo Nowa Era Rok szkolny 2013/2014 1. Ogólna charakterystyka programu Program jest adresowany do uczniów klasy I B interesujących się zjawiskami przyrodniczymi,

Bardziej szczegółowo

KONKURS BIOLOGICZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 24 lutego 2007 r. zawody III stopnia (finał)

KONKURS BIOLOGICZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 24 lutego 2007 r. zawody III stopnia (finał) KOD UCZNIA... Suma punktów... KONKURS BIOLOGICZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 24 lutego 2007 r. zawody III stopnia (finał) Przed Tobą test, który składa się z zadań otwartych. Udzielaj

Bardziej szczegółowo

OPERA FLORAE PRZYGOTOWANIE MODELI BOTANICZNYCH

OPERA FLORAE PRZYGOTOWANIE MODELI BOTANICZNYCH OPERA FLORAE PRZYGOTOWANIE MODELI BOTANICZNYCH DLA POTRZEB EKSPOZYCJI PRZYRODNICZYCH Iwona Piecuch Abstrakt Tworzenie modeli botanicznych dla potrzeb ekspozycji przyrodniczych znalazło już swe konkretne

Bardziej szczegółowo

Program Od zioła do apteki natury

Program Od zioła do apteki natury Wprowadzenie Program Od zioła do apteki natury Program Od zioła do apteki natury przygotowany został przez nauczycieli prowadzących zajęcia według projektu Przez aktywność do sukcesu - warsztaty przyrodnicze

Bardziej szczegółowo

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia?

Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Czy uczymy, że sarna nie jest żoną jelenia? Dr inż. Krzysztof Klimaszewski Warszawa, 10.09.2014 r. Projekt "O bioróżnorodności dla przyszłości - czyli jak uczyć, że sarna nie jest żoną jelenia" korzysta

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko. Błotniaki. Gniazdowanie... 2 W Polsce... 2. Gniazdowanie... 3 W Polsce... 3. Błotniak stawowy - Circus aeruginosus...

Imię i nazwisko. Błotniaki. Gniazdowanie... 2 W Polsce... 2. Gniazdowanie... 3 W Polsce... 3. Błotniak stawowy - Circus aeruginosus... Błotniaki Błotniaki, to liczący 13 gatunków rodzaj ptaków drapieŝnych z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), rzędu sokołowych (Falconiformes), występujących w Eurazji, Afryce i Ameryce. Ptaki te osiągają

Bardziej szczegółowo

Regulamin przedmiotowego konkursu z biologii dla uczniów gimnazjum województwa warmińsko-mazurskiego w roku szkolnym 2012/2013

Regulamin przedmiotowego konkursu z biologii dla uczniów gimnazjum województwa warmińsko-mazurskiego w roku szkolnym 2012/2013 Regulamin przedmiotowego konkursu z biologii dla uczniów gimnazjum województwa warmińsko-mazurskiego w roku szkolnym 2012/2013 I. Cele konkursu 1. Rozwijanie, rozbudzanie zainteresowań i uzdolnień biologicznych

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Wiedzy REALIZOWANEGO W RAMACH PROJEKTU AKTYWIZACJA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO I ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH TERAZ SZKOŁA

Laboratorium Wiedzy REALIZOWANEGO W RAMACH PROJEKTU AKTYWIZACJA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO I ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH TERAZ SZKOŁA Laboratorium Wiedzy REALIZOWANEGO W RAMACH PROJEKTU AKTYWIZACJA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO I ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH TERAZ SZKOŁA Prowadzący: Piotr Urbaniak 1. CELE PROGRAMU Myślą przewodnią

Bardziej szczegółowo

1. Zajęcia organizacyjne. Zapoznanie z programem zajęć z dydaktyki zintegrowanego nauczania przyrody. oraz wymogami zaliczenia.

1. Zajęcia organizacyjne. Zapoznanie z programem zajęć z dydaktyki zintegrowanego nauczania przyrody. oraz wymogami zaliczenia. Dydaktyka zintegrowanego nauczania przyrody Kierunek : Wychowanie Fizyczne, specjalność: wychowanie fizyczne i przyroda II rok semestr 3 stacjonarne studia pierwszego stopnia Rok akademicki 2015/16 Tematyka

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EDUKACJI EKOLOGICZNEJ GIMNAZJUM IM. PROF. STEFANA MYCZKOWSKIEGO W CZARNEJ

PROGRAM EDUKACJI EKOLOGICZNEJ GIMNAZJUM IM. PROF. STEFANA MYCZKOWSKIEGO W CZARNEJ PROGRAM EDUKACJI EKOLOGICZNEJ GIMNAZJUM IM. PROF. STEFANA MYCZKOWSKIEGO W CZARNEJ Opracowała Anna Śmietana Czarna, 2003 Wprowadzenie Od początku istnienia Gimnazjum w Czarnej treści ekologiczne są mocno

Bardziej szczegółowo

Współpraca organizacji ekologicznych i administracji publicznej na rzecz aktywizacji społeczeństwa dla ZR i ochrony różnorodności biologicznej

Współpraca organizacji ekologicznych i administracji publicznej na rzecz aktywizacji społeczeństwa dla ZR i ochrony różnorodności biologicznej Współpraca organizacji ekologicznych i administracji publicznej na rzecz aktywizacji społeczeństwa dla ZR i ochrony różnorodności biologicznej Anna Batorczak Uniwersyteckie Centrum Badań nad Środowiskiem

Bardziej szczegółowo

Karta pracy nr 5. Materiały dodatkowe do scenariusza: Poznajemy różnorodność biologiczną Doliny Środkowej Wisły. Anna Janowska.

Karta pracy nr 5. Materiały dodatkowe do scenariusza: Poznajemy różnorodność biologiczną Doliny Środkowej Wisły. Anna Janowska. Akademia EduGIS Technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT) oraz geoinformacyjne (GIS) w nauczaniu przedmiotów przyrodniczych w gimnazjum i liceum oraz w edukacji środowiskowej Karta pracy nr 5 Materiały

Bardziej szczegółowo

Oferta dotycząca propozycji prowadzenia zajęć pozalekcyjnych w roku szkolnym 2009/2010 w SP 93 im. Tradycji Orła Białego

Oferta dotycząca propozycji prowadzenia zajęć pozalekcyjnych w roku szkolnym 2009/2010 w SP 93 im. Tradycji Orła Białego Oferta dotycząca propozycji prowadzenia zajęć pozalekcyjnych w roku szkolnym 2009/2010 w SP 93 im. Tradycji Orła Białego 1. Osoba prowadząca zajęcia: Renata Pochroń 2. Posiadane kwalifikacje do prowadzenia

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI PRZYRODY W KLASIE 5

SCENARIUSZ LEKCJI PRZYRODY W KLASIE 5 SCENARIUSZ LEKCJI PRZYRODY W KLASIE 5 przygotowany na podstawie podręcznika Przyroda 5 WSiP nr DKW 4014-39/99 Temat lekcji : Rozpoznawanie roślin w najbliŝszej okolicy Klasa 5 SP Czas 45 minut autor: mgr

Bardziej szczegółowo

CZŁOwiek środowisko integracja

CZŁOwiek środowisko integracja CZŁOwiek środowisko integracja Aktywna edukacja na obszarach chronionych Materiały szkoleniowe dla nauczycieli - 1 - Autorzy: Monika krauze wioletta Leszczyńska Michał Leszczyński Anna Makowska katarzyna

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji działania ekologicznego nr 1. ,,Jestem przyjacielem zwierząt i roślin

Sprawozdanie z realizacji działania ekologicznego nr 1. ,,Jestem przyjacielem zwierząt i roślin Sprawozdanie z realizacji działania ekologicznego nr 1,,Jestem przyjacielem zwierząt i roślin Działanie ekologiczne,,jestem przyjacielem zwierząt i roślin było zespołem zadań powiązanych ze sobą, mających

Bardziej szczegółowo

Temat: Różnorodność gatunkowa w ekosystemie lasu i czynniki ją kształtjące

Temat: Różnorodność gatunkowa w ekosystemie lasu i czynniki ją kształtjące Rosła przy drodze wysoka topola, Cień swój rzucała na drogę, na pola, Szumiała listkami, wiosną się cieszyła, Zmęczonych przechodniów ramiona chłodziła. Rosła taka wyniosła, szumiąca, wspaniała, Ptak w

Bardziej szczegółowo

Geografia turystyczna - Część I - Walory turystyczne środowiska przyrodniczego Polski. Temat : Ogrody botaniczne i zoologiczne w Polsce.

Geografia turystyczna - Część I - Walory turystyczne środowiska przyrodniczego Polski. Temat : Ogrody botaniczne i zoologiczne w Polsce. Geografia turystyczna - Część I - Walory turystyczne środowiska przyrodniczego Polski. Temat : Ogrody botaniczne i zoologiczne w Polsce. Ogród botaniczny to urządzony i zagospodarowany teren wraz z infrastrukturą

Bardziej szczegółowo

FORMY OCHRONY PRZYRODY

FORMY OCHRONY PRZYRODY POWIATOWY KONKURS PRZYRODNICZY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POD HASŁEM: FORMY OCHRONY PRZYRODY PATRONAT HONOROWY: BURMISTRZ GMINY RYGLICE ZESPÓŁ PARKÓW KRAJOBRAZOWYCH WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO ORGANIZATOR: ZESPÓŁ

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY KOŁA PRZYRODNICZEGO

PLAN PRACY KOŁA PRZYRODNICZEGO PLAN PRACY KOŁA PRZYRODNICZEGO Działalność koła przyrodniczego w szkole specjalnej ma duże znaczenie w procesie rewalidacji dzieci upośledzonych umysłowo. Uczestnictwo dzieci w zajęciach daje im możliwość

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ SZKOLNEGO KOŁA LIGI OCHRONY PRZYRODY

DZIAŁALNOŚĆ SZKOLNEGO KOŁA LIGI OCHRONY PRZYRODY DZIAŁALNOŚĆ SZKOLNEGO KOŁA LIGI OCHRONY PRZYRODY Program ten jest przeznaczony dla uczniów II etapu edukacji szkolnej. Główne załoŝenia programu: kształtowanie właściwego stosunku dzieci i młodzieŝy do

Bardziej szczegółowo

Międzywydziałowe Koło Naukowe Biologów SGGW

Międzywydziałowe Koło Naukowe Biologów SGGW Międzywydziałowe Koło Naukowe Biologów SGGW Wolontaryjnie organizujemy zajęcia dydaktyczna dla dzieci i młodzieŝy w wieku szkolnym. Zajęcia prowadzimy: W terenie, w ramach wyznaczonej ścieŝki dydaktycznej

Bardziej szczegółowo

W- 45 Planowanie i organizacja wycieczek terenowych w gimnazjum zgodnie z nową podstawą programową

W- 45 Planowanie i organizacja wycieczek terenowych w gimnazjum zgodnie z nową podstawą programową W- 45 Planowanie i organizacja wycieczek terenowych w gimnazjum zgodnie z nową podstawą programową Materiały powarsztatowe wypracowane przez zespół nauczycieli biologii i geografii Pod kierunkiem Joanny

Bardziej szczegółowo

Łanowo, gatunek częsty, dynamika rozwojowa na stałym poziomie

Łanowo, gatunek częsty, dynamika rozwojowa na stałym poziomie Wykaz chronionych i rzadkich gatunków roślin naczyniowych (wg wzoru nr 11 Instrukcji sporządzania Programu Ochrony Przyrody) występujących na terenie Nadleśnictwa Myszyniec stan na 30.09.2014 r. Lp. Gatunek

Bardziej szczegółowo

Możliwości prowadzenia zajęć edukacyjnych w Nadleśnictwie Łąck Łąck, listopad 2008

Możliwości prowadzenia zajęć edukacyjnych w Nadleśnictwie Łąck Łąck, listopad 2008 Możliwości prowadzenia zajęć edukacyjnych w Nadleśnictwie Łąck Łąck, listopad 2008 Mateusz Liziniewicz, Nadleśnictwo Łąck, HISTORIA NADLEŚNICTWA Lasy Łąckie są fragmentem Puszczy Gostynińskiej, dobrze

Bardziej szczegółowo

Metoda pracy: Praca z mapą, praca z tekstem (analiza opisu wybranych parków narodowych), rozmowa dydaktyczna.

Metoda pracy: Praca z mapą, praca z tekstem (analiza opisu wybranych parków narodowych), rozmowa dydaktyczna. Scenariusz lekcji I. Cele lekcji 1) Wiadomości Uczeń: a) wymienia nazwy polskich parków narodowych; definiuje pojęcia: park narodowy, park krajobrazowy, rezerwat; b) zna symbole poszczególnych parków narodowych;

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN XV EDYCJI KONKURSU POZNAJEMY PARKI KRAJOBRAZOWE POLSKI rok szkolny 2015/2016

REGULAMIN XV EDYCJI KONKURSU POZNAJEMY PARKI KRAJOBRAZOWE POLSKI rok szkolny 2015/2016 REGULAMIN XV EDYCJI KONKURSU POZNAJEMY PARKI KRAJOBRAZOWE POLSKI rok szkolny 2015/2016 I. ORGANIZATORZY 1. Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego (wielkopolskie) 2. Dolnośląski Zespół

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY

PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY Danuta Rozmarynowska Gimnazjum Publiczne w Głuszycy PROGRAM EKOLOGICZNEJ ŚCIEŻKI EDUKACYJNEJ W KLASACH I-III GIMNAZJUM PUBLICZNEGO W GŁUSZYCY I. Wyjątki z rozporządzeń MENiS w sprawie programów nauczania.

Bardziej szczegółowo

25. CO NAM JEST POTRZEBNE W PODRÓŻY CZYLI O KLASYFIKOWANIU OBIEKTÓW

25. CO NAM JEST POTRZEBNE W PODRÓŻY CZYLI O KLASYFIKOWANIU OBIEKTÓW 114 25. CO NAM JEST POTRZEBNE W PODRÓŻY CZYLI O KLASYFIKOWANIU OBIEKTÓW Małgorzata Sieńczewska 25. CO NAM JEST POTRZEBNE W PODRÓŻY CZYLI O KLASYFIKOWANIU OBIEKTÓW Cele ogólne w szkole podstawowej zdobycie

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 Pozostałe etapy (przykładowe zagadnienia) Gimnazjum 6. Wybrane zagadnienia geografii

Bardziej szczegółowo

Płazy i gady doliny Wisły

Płazy i gady doliny Wisły Cykl wykładów i wycieczek Świat zwierząt doliny Wisły Płazy i gady doliny Wisły Jerzy Romanowski Płaz Ziemno-wodny kręgowiec oddychający skrzelami, płucami i skórą, o nagiej skórze z gruczołami śluzowymi

Bardziej szczegółowo

Zadanie 5. (0 1 ) Przyrząd, dzięki któremu moŝna obserwować skórę na dłoniach przedstawia rysunek: A. numer 1 B. numer 2 C. numer 3 D.

Zadanie 5. (0 1 ) Przyrząd, dzięki któremu moŝna obserwować skórę na dłoniach przedstawia rysunek: A. numer 1 B. numer 2 C. numer 3 D. Diagnoza kompetencji z biologii absolwenta szkoły podstawowej Przed Tobą test sprawdzający wiedzę i umiejętności z biologii. Na wykonanie zadań masz 45 minut. Czytaj uwaŝnie wszystkie pytania i polecenia,

Bardziej szczegółowo

Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych

Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Olsztynie Maria Mellin Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie

Bardziej szczegółowo

Zapraszamy na zajęcia

Zapraszamy na zajęcia 1 Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Leśny Zakład Doświadczalny Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego ul. Leśna 5a, 95-063 Rogów Zapraszamy na zajęcia w lesie, parku lub w Muzeum Lasu i Drewna Informacje

Bardziej szczegółowo

KLUB MŁODEGO EKOLOGA

KLUB MŁODEGO EKOLOGA Przyroda cierpi z powodu człowieka Dar panowania nad przyrodą powinniśmy wykorzystywać w poczuciu odpowiedzialności, świadomości, że jest to wspólne dobro ludzkości. Jan Paweł II Papież KLUB MŁODEGO EKOLOGA

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO WARSZAWA, 11 MAJA 2012 USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw Art. 1. W ustawie z dnia 7 września 1991

Bardziej szczegółowo

Temat. Poznajemy ptaki wodne w najbliższej okolicy i nie tylko...

Temat. Poznajemy ptaki wodne w najbliższej okolicy i nie tylko... SCENARIUSZ ZAJĘĆ nr 3 - turystyczny szlak ornitologiczny Temat. Poznajemy ptaki wodne w najbliższej okolicy i nie tylko... Cele ogólne: poznanie różnorodności ptaków występujących nad zbiornikami wodnymi

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Systematyka strunowców I Taonomy of Chordates Kod Punktacja ECTS* 2 Zespół dydaktyczny Dr Łukasz Binkowski Koordynator Dr Marek Guzik Dr Lucjan Schimscheiner Dr Bartłomiej

Bardziej szczegółowo

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Jest to obszar chroniony ze względu na swoje walory, głównie przyrodnicze. W Polsce obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi,

Bardziej szczegółowo

Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady Natura 2000 a polski system ochrony przyrody

Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady Natura 2000 a polski system ochrony przyrody Ochrona przyrody ma w Polsce długie tradycje. Według niektórych źródeł pierwsze decyzje związane z nią pochodzą z X wieku - np. w sprawie ochrony bobrów. W kolejnych wiekach zaczęto chronić nadmiernie

Bardziej szczegółowo

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy ( komórki,

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Biologicznych

Wydział Nauk Biologicznych Wydział Nauk Biologicznych Interesujesz się... Biologia sp. biologia człowieka rozwojem biologicznym człowieka i jego ewolucją populacjami pradziejowymi biologicznymi i psychologicznymi uwarunkowaniami

Bardziej szczegółowo

G M I N N Y K O N K U R S M A T E M A T Y C Z N O P R Z Y R O D N I C Z Y OMNIBUS O S I E K J A S I E L S K I 2 0 1 0 R. POWODZENIA!

G M I N N Y K O N K U R S M A T E M A T Y C Z N O P R Z Y R O D N I C Z Y OMNIBUS O S I E K J A S I E L S K I 2 0 1 0 R. POWODZENIA! Przed Tobą test zadań zamkniętych i krzyżówka. W każdym zadaniu zamkniętym tylko jedna odpowiedź jest poprawna. Swoje odpowiedzi do testu zaznacz w karcie odpowiedzi. Krzyżówkę rozwiąż na kartce, na której

Bardziej szczegółowo

Temat: Warstwy roślinności górskiej

Temat: Warstwy roślinności górskiej Temat: Warstwy roślinności górskiej Cele: - Uczniowie wiedzą na jakie warstwy podzielona jest roślinność w górach. - Uczniowie dowiadują się jakie rośliny występują na rożnych wysokościach w górach. -

Bardziej szczegółowo

Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie

Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie ul. Sosnowa 5, 43-190 Mikołów Centrum Edukacji Przyrodniczej i Ekologicznej Śląskiego Ogrodu Botanicznego w Mikołowie www.sibg.org.pl Nasi członkowie: Województwo śląskie

Bardziej szczegółowo

Logo PNBT. Symbolem PNBT jest głuszec - ptak, który jeszcze niedawno licznie występował w Borach Tucholskich.

Logo PNBT. Symbolem PNBT jest głuszec - ptak, który jeszcze niedawno licznie występował w Borach Tucholskich. Powstanie Parku Park Narodowy "Bory Tucholskie" jest jednym z najmłodszych parków narodowych w Polsce. Utworzono go 1 lipca 1996 roku. Ochroną objęto powierzchnię 4 798 ha lasów, jezior, łąk i torfowisk.

Bardziej szczegółowo

Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku

Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku Opinia o Programie nauczania przyrody w szkole podstawowej autorstwa: Barbary Klimuszko, Janiny

Bardziej szczegółowo

Na czym polega bioróżnorodność?

Na czym polega bioróżnorodność? Kto kogo je? Na czym polega bioróżnorodność? Zajęcia terenowe: Zajęcia w klasie: Zakres materiału z płyty: Plansza 2 poziomy bioróżnorodności Pośrednie nawiązania do treści nauczania z PP uczeń: obserwuje

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2. Dr Małgorzata Kłyś KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Ochrona Przyrody Protection of Nature Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Małgorzata Kłyś Zespół dydaktyczny dr Anna Chrzan, dr Małgorzata Kłyś Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

Fotoreportaż: stan i zagrożenia badanego środowiska

Fotoreportaż: stan i zagrożenia badanego środowiska Fotoreportaż: stan i zagrożenia badanego środowiska Fotoreportaż: stan i zagrożenia badanego środowiska Zajęcia terenowe: Zajęcia w klasie: Zakres materiału z płyty: Plansza 4 ochrona zwierząt Bezpośrednie

Bardziej szczegółowo

Edukacja w Gorczańskim Parku Narodowym teraźniejszość i przyszłość. Anna Kurzeja Zespół ds. Edukacji i Udostępniania Parku

Edukacja w Gorczańskim Parku Narodowym teraźniejszość i przyszłość. Anna Kurzeja Zespół ds. Edukacji i Udostępniania Parku Edukacja w Gorczańskim Parku Narodowym teraźniejszość i przyszłość Anna Kurzeja Zespół ds. Edukacji i Udostępniania Parku GORCE W 2004 r. GPN został włączony do sieci Natura 2000 jako Obszar Specjalnej

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ochrona przyrody cz.1 Rok akademicki: 2015/2016 Kod: HKL-2-109-OD-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Humanistyczny Kierunek: Kulturoznawstwo Specjalność: Ochrona dóbr natury i dóbr kultury Poziom

Bardziej szczegółowo

Temat: Rozpoznajemy drzewa w ogrodzie.

Temat: Rozpoznajemy drzewa w ogrodzie. Poniżej przedstawiam scenariusz godzinnych zajęć terenowych w Ogrodzie Botanicznym w Zabrzu. Zajęcia te mogą być podsumowanie działu dot. roślin nasiennych, elementem ścieżki edukacyjnej ekologicznej,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM TURYSTYCZNO- KRAJOZNAWCZY NAUCZANIE I WYCHOWANIE PRZEZ PODRÓŻOWANIE

PROGRAM TURYSTYCZNO- KRAJOZNAWCZY NAUCZANIE I WYCHOWANIE PRZEZ PODRÓŻOWANIE PROGRAM TURYSTYCZNO- KRAJOZNAWCZY NAUCZANIE I WYCHOWANIE PRZEZ PODRÓŻOWANIE GŁÓWNE ZAŁOŻENIA I CHARAKTERYSTYKA PROGRAMU Czas wolny powinien być dla dziecka związany z przyjemnością, a nie z obowiązkiem.

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie budowy autostrady A1 od Sośnicy do granicy państwa w Gorzyczkach na płazy

Oddziaływanie budowy autostrady A1 od Sośnicy do granicy państwa w Gorzyczkach na płazy Oddziaływanie budowy autostrady A1 od Sośnicy do granicy państwa w Gorzyczkach na płazy cz.2. Bełk - Świerklany km 534+785-548+897 km Marek Sołtysiak soltysiak.marek@gmail.com lipiec 2008 Badania prowadzono

Bardziej szczegółowo

Projekt Ekosystem lasu

Projekt Ekosystem lasu Projekt Ekosystem lasu Adresaci projektu: uczniowie klas III gimnazjum Formy i metody pracy: praca grupowa, metoda projektów Czas realizacji: 4 tygodnie Cele projektu: Cel główny: Badanie struktury i funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

POZNAJEMY LAS I JEGO MIESZKAŃCÓW.

POZNAJEMY LAS I JEGO MIESZKAŃCÓW. Scenariusz lekcji przyrody w kl. IV (2 jednostki lekcyjne). Temat: POZNAJEMY LAS I JEGO MIESZKAŃCÓW. Cele lekcji: Uczeń po lekcji: zna nazwy warstw lasu, potrafi wymienić rośliny i zwierzęta mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Poznajemy las i jego mieszkańców.

Poznajemy las i jego mieszkańców. Konspekt zajęć terenowych kl. IV Gawin Urszula Temat : Poznajemy las i jego mieszkańców. Hasło z podstawy programowej : POZNAJEMY NASZE OTOCZENIE Zakres treści - Rozmieszczenie roślin w lesie jako wyniki

Bardziej szczegółowo

PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ

PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ Mariusz Włodarczyk Senior Consultant for Environment Protection Mott MacDonald Polska Sp. z o.o. PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA

Bardziej szczegółowo

Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek.

Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek. Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek. Lasy te były bogate w zwierzynę. Żyły w nich tury, żubry, niedźwiedzie,

Bardziej szczegółowo

Ścieżki przyrodniczo-dydaktyczne na Obszarach Natura 2000 znajdujących się na obszarze Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego i jego otuliny

Ścieżki przyrodniczo-dydaktyczne na Obszarach Natura 2000 znajdujących się na obszarze Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego i jego otuliny Ścieżki przyrodniczo-dydaktyczne na Obszarach Natura 2000 znajdujących się na obszarze Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego i jego otuliny 1 FORMY OCHRONY PRZYRODY w Polsce (Podstawa prawna -

Bardziej szczegółowo

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Szczecińskiego oraz archipelagu przybrzeżnych wysp stał się pierwszym

Bardziej szczegółowo

EKOLOGIA, MY I REGION W KTÓRYM ŻYJEMY

EKOLOGIA, MY I REGION W KTÓRYM ŻYJEMY Zespół Świętokrzyskich i Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych REGULAMIN KONKURSU EKOLOGIA, MY I REGION W KTÓRYM ŻYJEMY XXV EDYCJA REGULAMIN KONKURSU DLA MŁODZIEŻY SZKÓŁ PODSTAWOWYCH, GIMNAZJALNYCH I PONADGIMNAZJALNYCH

Bardziej szczegółowo

JESIENNE I ZIMOWE KŁOPOTY ZWIERZĄT LEŚNYCH I POLNYCH

JESIENNE I ZIMOWE KŁOPOTY ZWIERZĄT LEŚNYCH I POLNYCH JESIENNE I ZIMOWE KŁOPOTY ZWIERZĄT LEŚNYCH I POLNYCH 3 CELE OGÓLNE: rozwijanie pasji poznawania zjawisk przyrodniczych rozwijanie umiejętności analizowania obserwowanych zjawisk zrozumienie roli człowieka

Bardziej szczegółowo

ZWIASTUNY WIOSNY. Anna Sigiel-Dopierała Stowarzyszenie Przyrodników Ostoja Pomorska

ZWIASTUNY WIOSNY. Anna Sigiel-Dopierała Stowarzyszenie Przyrodników Ostoja Pomorska ZWIASTUNY WIOSNY Anna Sigiel-Dopierała Stowarzyszenie Przyrodników Ostoja Pomorska Zwiastun: zapowiedź wydarzenia, oznaka, prognostyk, omen. PORY ROKU okresy klimatyczne, będące następstwem ruchu obiegowego

Bardziej szczegółowo

OLIMPIADA WIEDZY PRZYRODNICZEJ: PRZYRODA POWIŚLA, WARMII I śuław 90 LAT LASÓW PAŃSTWOWYCH

OLIMPIADA WIEDZY PRZYRODNICZEJ: PRZYRODA POWIŚLA, WARMII I śuław 90 LAT LASÓW PAŃSTWOWYCH REGULAMIN OLIMPIADY WIEDZY PRZYRODNICZEJ: 1. Cele olimpiady. Wyznaczyliśmy sobie następujące cele: rozbudzenie zainteresowań gimnazjalistów w zakresie wiedzy o przyrodzie Powiśla, Warmii i śuław, dodatkowe

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZYRODY. klasa V szkoły podstawowej

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZYRODY. klasa V szkoły podstawowej WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZYRODY klasa V szkoły podstawowej DZIAŁ 1 Odkrywamy tajemnice map Skala. Podziałka liniowa. Formy terenu. Pomiary w terenie, szacowanie odległości i wysokości. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

badawcza, pipety, kuwety, termometr, phmetr, przyrządy do odławiania okazów- siatki, sita, parasole entomologiczne, ekshaustory, aparat Brasley a,

badawcza, pipety, kuwety, termometr, phmetr, przyrządy do odławiania okazów- siatki, sita, parasole entomologiczne, ekshaustory, aparat Brasley a, Rozdział I. WSTĘP Edukacja ekologiczna stwarza sytuacje dydaktyczne umożliwiające spójną realizację celów nauczania i wychowania. Człowiek powinien zdawać sobie sprawę, że nie ma moralnego prawa do niszczenia

Bardziej szczegółowo

ZADANIE WIELOCZYNNOŚCIOWE (I) Moje miasto Gorzów Wlkp. 2. Co oznacza skrót MZK?... Ilość uczniów... Cena biletu ulgowego. Obliczenia..

ZADANIE WIELOCZYNNOŚCIOWE (I) Moje miasto Gorzów Wlkp. 2. Co oznacza skrót MZK?... Ilość uczniów... Cena biletu ulgowego. Obliczenia.. ZADANIE WIELOCZYNNOŚCIOWE (I) Moje miasto Gorzów Wlkp. Nazwisko i imię... Klasa.. 1. Udaj się na przystanek autobusowy lub tramwajowy znajdujący się w pobliŝu Twojej szkoły. 2. Co oznacza skrót MZK?...

Bardziej szczegółowo

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie.

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Łąki Nowohuckie Mapa Łąk Nowohuckich, na której niebieską linią zaznaczona jest trasa ścieżki dydaktycznej. Łąki Nowohuckie Łąki Nowohuckie

Bardziej szczegółowo

Edukacja krajoznawczo turystyczna w klasach I III

Edukacja krajoznawczo turystyczna w klasach I III Szkoła Podstawowa Nr 41 im. Maksymiliana Golisza w Szczecinie Edukacja krajoznawczo turystyczna w klasach I III Autor programu: Anna Iskra Szczecin 2000r. Cobyłonamobce,będzie nam znane. Bo nauczyciel

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN XIV EDYCJI KONKURSU POZNAJEMY PARKI KRAJOBRAZOWE POLSKI rok szkolny 2014/2015

REGULAMIN XIV EDYCJI KONKURSU POZNAJEMY PARKI KRAJOBRAZOWE POLSKI rok szkolny 2014/2015 REGULAMIN XIV EDYCJI KONKURSU POZNAJEMY PARKI KRAJOBRAZOWE POLSKI rok szkolny 2014/2015 I. ORGANIZATORZY 1. Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego (wielkopolskie) 2. Dolnośląski Zespół

Bardziej szczegółowo