RAPORT KOŃCOWY KIELCE dla rozwoju Województwa Świętokrzyskiego...

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "RAPORT KOŃCOWY KIELCE 2014. dla rozwoju Województwa Świętokrzyskiego..."

Transkrypt

1 Ocena możliwości wykorzystania środków UE z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej dostępnych dla podmiotów z województwa świętokrzyskiego w ramach programów operacyjnych RAPORT KOŃCOWY Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata KIELCE 2014 dla rozwoju Województwa Świętokrzyskiego...

2 Zamawiający: Urząd Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Al. IX Wieków Kielc Kielce Wykonawca: EU-CONSULT Sp. z o.o. Ul. Wały Piastowskie Gdańsk Strona 2 z 124 dla rozwoju Województwa Świętokrzyskiego...

3 SPIS TREŚCI SPIS WYKORZYSTANYCH SKRÓTÓW... 6 STRESZCZENIE... 7 REPORT SUMMARY WPROWADZENIE Cele badawcze Zakres badania Kryteria ewaluacyjne Pytania badawcze OPIS ZASTOSOWANEJ METODOLOGII Analiza dokumentów źródłowych oraz dokumentacji projektowej złożonej przez wnioskodawców w ramach RPOWŚ (analiza desk research) Wywiady telefoniczne wspomagane komputerowo (CATI) Indywidualny wywiad pogłębiony (IDI) Telefoniczny wywiad pogłębiony (TDI) Diada Zogniskowany wywiad grupowy (FGI) Panel ekspertów Studium przypadku Analiza SWOT OPIS WYNIKÓW BADANIA Charakterystyka województwa świętokrzyskiego Realny potencjał odnawialnych zasobów energii, który może być wykorzystany przez województwo świętokrzyskie w okresie programowania Czynniki sprzyjające wykorzystaniu realnego potencjału odnawialnych źródeł energii w województwie świętokrzyskim oraz możliwości wpływania na wzrost potencjału OZE w opinii badanych Strona 3 z 124

4 3.4. Bariery w wykorzystaniu realnego potencjału odnawialnych źródeł energii w województwie świętokrzyskim Efekty osiągnięte w wyniku realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w ramach RPOWŚ oraz PO IiŚ Zakładane efekty, których nie udało się osiągnąć podczas realizacji projektów w ramach RPOWŚ oraz PO IiŚ Nieplanowane pozytywne i negatywne skutki projektów Problemy utrudniające realizację projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w ramach RPOWŚ oraz programów krajowych Niezakładane czynniki makroekonomiczne, które miały wpływ na realizację projektów Możliwości w zakresie realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w przyszłym okresie programowania w samoocenie potencjalnych beneficjentów Zdolność finansowa do realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w przyszłym okresie programowania w samoocenie potencjalnych beneficjentów Skala i zakres wsparcia dotyczącego energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w przyszłym okresie programowania Słabe i mocne strony udzielanego wsparcia dotyczącego energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej Czynniki zachęcające i zniechęcające do realizacji projektów Modyfikacja dokumentów planistycznych/strategii lokalnych w zakresie oddziałującym na rozwój lokalny wskutek realizacji projektów Dobre praktyki w zakresie zrealizowanych projektów STUDIUM PRZYPADKU Projekt pn. Modernizacja kotła WR-5 nr 1 w technologii ścian szczelnych oraz układów technologicznych i automatyki kotłowni Rokitek w Sandomierzu Projekt pn. Ekorozwój Ponidzia instalacja lamp solarnych w gminie Kije Strona 4 z 124

5 4.3. Projekt pn. Budowa Małej Elektrowni Wodnej na zaporze Chańcza zlokalizowanej na rzece Czarnej Staszowskiej, województwo świętokrzyskie Projekt pn. Termomodernizacja budynków użyteczności publicznej będących własnością powiatu skarżyskiego Projekt pn. Modernizacja gospodarki energetycznej z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii (pompa ciepła) w Zespole Opieki Zdrowotnej w Końskich Projekt pn. Budowa i modernizacja systemów ciepłowniczych budynków użyteczności publicznej powiatu pińczowskiego ANALIZA SWOT PODSUMOWANIE ANEKS Spis ilustracji Strona 5 z 124

6 SPIS WYKORZYSTANYCH SKRÓTÓW Tabela 1. Skróty wykorzystane w opracowaniu SKRÓT ROZWINIĘCIE SKRÓTU TŁUMACZENIE ARR Agencja Rynku Rolnego - CATI Computer Assisted Telephone Interview Wywiad telefoniczny wspomagany komputerowo CT Cel tematyczny DR Desk research Analiza danych zastanych EFRR Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego FGI Focus Group Interview Zogniskowany wywiad grupowy FS Fundusz Spójności IDI In-Depth Interview Indywidualny wywiad pogłębiony IP Instytucja Pośrednicząca - IZ Instytucja Zarządzająca - MSP Sektor małych i średnich przedsiębiorstw - OSI Obszary strategicznej interwencji - PI Priorytet inwestycyjny - PO IiŚ Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko - RPOWŚ Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego - SWOT Strengths, weaknesses, opportunities, threats Mocne strony, słabe strony, szanse, zagrożenia TDI Telephone In-Depth Interview Telefoniczny wywiad pogłębiony URE Urząd Regulacji Energetyki - Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań Strona 6 z 124

7 STRESZCZENIE Niniejszy raport prezentuje wyniki badania pn. Ocena możliwości wykorzystania środków UE z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej dostępnych dla podmiotów z województwa świętokrzyskiego w ramach programów operacyjnych , które zostało zrealizowane zostało na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego. Głównym celem badania była ocena możliwości wykorzystania środków UE z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej dostępnych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego i innych programów operacyjnych na lata Badanie pokazało, że: W województwie świętokrzyskim istnieje znaczny potencjał odnawialnych źródeł energii, który mógłby zostać wykorzystany w nowym okresie programowania na lata Najbardziej obiecujące są możliwości związane z wykorzystaniem biomasy, jako kierunku strategicznego. Czynniki sprzyjające wykorzystaniu realnego potencjału odnawialnych źródeł energii w regionie to przede wszystkim: rosnąca świadomość społeczna dotycząca energii odnawialnej, dynamicznie rozwijający się sektor przedsiębiorstw zainteresowanych tym kierunkiem działalności, związany z działalnością klastrów, systemy zachęt ekonomicznych, które pozwalają na podejmowanie inicjatyw związanych z OZE, wspieranie przedsięwzięć z zakresu OZE oraz przekazywanie wiedzy z zakresu energii odnawialnej przez przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych oraz promocja inicjatyw związanych z wykorzystaniem energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej wśród społeczności lokalnych Możliwości wpływania na wzrost potencjału OZE dotycząc przede wszystkim odpowiednich środków finansowych oraz polityki władz publicznych (lokalnych oraz regionalnych), których działalność warunkuje sposób wykorzystywania istniejących zasobów, a także inicjatywy podejmowane przez konkretne instytucje, przedsiębiorstwa czy organizacje. Do największych barier, które mogą wpływać na negatywnie na możliwości wykorzystania potencjału zasobów energii odnawialnej w regionie należy zaliczyć: Bariery związane z negatywnym nastawieniem mieszkańców wynikającym z niskiego poziomu wiedzy, mentalności, Bariery administracyjne i prawne, związane z brakiem odpowiednich regulacji prawnych na gruncie krajowym, a także istnieniem procedur utrudniających realizację inwestycji, Bariery ekonomiczne, związane z brakiem środków finansowych koniecznych do realizacji inwestycji ukierunkowanych na OZE, Strona 7 z 124

8 Bariery formalne i organizacyjne, w szczególności trudny proces uzyskiwania wsparcia, szereg skomplikowanych procedur, długi czas oczekiwania na decyzje, duża ilość dokumentacji do wypełnienia, Brak specjalistycznej wiedzy dotyczącej tematyki OZE, przede wszystkim wśród jednostek samorządu terytorialnego na poziomie lokalnym, Brak potencjału technologicznego, Brak doświadczenia w realizacji inwestycji nakierowanych na wykorzystanie odnawialnych zasobów energii, związany z niską ilością wdrożeń w województwie, Brak planów zagospodarowania przestrzennego, które uwzględniałyby OZE, co wpływa na wydłużenie procesu wdrażania inwestycji. Główne efekty, jakie zostały osiągnięte w wyniku realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w ramach RPOWŚ oraz PO IiŚ to: oszczędność zużycia energii, zwiększenie wydajności/efektywności grzewczej, obniżenie kosztów energii, zmniejszenie emisji gazów, czyli zanieczyszczenia powietrza. Ponadto część projektów przyniosła również niezakładane efekty, takie jak: niższe koszty realizacji projektu, poprawa estetyki budynków oraz komfortu ich użytkowania, wzrost zainteresowania mieszkańców energetyką odnawialną i efektywnością energetyczną. Zdecydowana większość beneficjentów nie miała większych problemów w związku z realizacją projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej. Najczęściej wymieniane trudności wiązały się z: Kwestiami finansowymi, takimi jak np. trudności z uzyskiwaniem kwoty niezbędnej na wkład własny, problemy z płynnością finansową, koniecznością pozyskania dodatkowych nakładów, nieprzewidzianych przed realizacją zadań związanych z projektem. Kwestiami organizacyjnymi takimi jak trudności we współpracy z wykonawcą (problemy komunikacyjne oraz przekraczanie terminów realizacji zadania), wiedzy szczegółowej z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej, brak właściwego przepływu informacji na temat możliwości wykorzystania OZE, trudności związane z organizacją zamówień publicznych, a także zbyt mała liczba pracowników zatrudnionych przy realizacji projektu. Kwestiami formalnymi związanymi z prowadzeniem dokumentacji projektowej. Czynniki makroekonomiczne, które w sposób negatywny warunkowały realizację projektów z zakresu energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej w województwie świętokrzyskim w perspektywie finansowej to przede wszystkim brak odpowiednich uchwał oraz wdrożeń ze strony władz krajowych dotyczących energetyki odnawialnej, brak stałości zapisów prawa. Czynnikiem pozytywnym była z kolei sytuacja związana z rynkiem usług budowlanych, która w okresie wdrażania projektów była bardzo korzystna i pozwoliła niektórym beneficjentom na znaczną oszczędność poniesionych kosztów inwestycji. Potencjalni beneficjenci projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w regionie oceniają własne możliwości realizacji ww. projektów dobrze Strona 8 z 124

9 lub bardzo dobrze. Możliwości realizacji projektów związanych z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii oraz efektywności energetycznej uwarunkowane są przede wszystkim przez istniejące ustawodawstwo czy poziom zainteresowania podobnymi przedsięwzięciami wśród społeczności lokalnych. Gminy, które stanowią znaczną część potencjalnych beneficjentów z zakresu energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej, starają się realizować tego rodzaju inicjatywy, ale również wspierają inne podmioty czy instytucje, a także osoby prywatne, które podejmują działania nakierowane na wykorzystanie źródeł odnawialnych. Przeważająca część ankietowanych potencjalnych beneficjentów projektów z zakresu wykorzystania energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej nie dysponuje środkami finansowymi, które umożliwiłyby im realizację ww. projektów, jednak większość z nich jest gotowa podjąć się realizacji, przy czym ich decyzja dotycząca byłaby uzależniona od wysokości uzyskanego dofinansowania, na ogół nie mniejszego niż 50%. Znaczna część potencjalnych beneficjentów uznała, iż zakres oraz skala wsparcia przewidzianego w okresie programowania na lata należy uznać za niewystarczające do zaspokojenia potrzeb oraz wykorzystania potencjału województwa świętokrzyskiego. Najbardziej istotna jest ich zdaniem kwota przyznanego dofinansowania, zdaniem potencjalnych beneficjentów powinna ona wynosić 85% kosztów całej inwestycji. Potencjalni beneficjenci projektów nakierowanych na wykorzystanie odnawialnych źródeł energii oczekują wsparcia finansowego, w postaci bezzwrotnych dofinansowań, niskooprocentowanych pożyczek czy kredytów, wsparcia merytorycznego oraz szkoleń, które dotyczyłyby pozyskania wiedzy z zakresu możliwości wykorzystywania OZE (w tym np. fotowoltaiki, kolektorów słonecznych, produkcji biopaliw, a także inwestycji infrastrukturalnych i modernizacji energetycznej budynków). Do czynników, które zachęcają do realizacji projektów z zakresu odnawialnych źródeł energii należy zaliczyć przede wszystkim: o Troskę o środowisko naturalne, o Czynniki ekonomiczne, tj. oszczędność energii oraz środków finansowych, które przeznaczane są na energię elektryczną, o Edukację medialną, czyli popularyzowanie wiedzy na temat energetyki odnawialnej, przede wszystkim w oparciu o rzetelne źródła informacji, promowanie OZE poprzez przedstawianie korzyści płynących z ich wykorzystania, o Likwidowanie barier proceduralnych oraz biurokratycznych utrudniających podejmowanie inwestycji, o Wzrost komfortu użytkowania energii, Strona 9 z 124

10 o Poprawę estetyki oraz wizerunku gminy korzystającej z odnawialnych źródeł energii, w szczególności biomasy, która umożliwia uporządkowanie terenów zielonych. Czynnikami zniechęcającymi do realizacji projektów są: o Kwestie finansowe, w tym wysokie koszty inwestycji, szczególnie przy niskim dofinansowaniu lub jego braku, brak środków potrzebnych do wkładu własnego, bariery związane z trudnościami w pozyskiwaniu środków finansowych, o Kwestie biurokratyczne i formalne związane z przygotowaniem wniosku oraz prowadzeniem dokumentacji projektowej, zbyt duża liczba skomplikowanych procedur, długi czas oczekiwania na decyzje/zezwolenia, o Kwestie prawne i ustawodawcze brak jednolitych, stabilnych i przejrzystych przepisów prawa regulujących zakres energetyki odnawialnej, o Kwestie związane z prawem zamówień publicznych, które na przestrzeni lat uległo wielu zmianom i brakuje mu spójności, ponadto jego założenia prowadzą niejednokrotnie do sytuacji, w której wybierani są wykonawcy najtańsi, co może przekładać się na niższą jakość ich pracy, o Kwestie związane z charakterem sektora przedsiębiorstw w województwie świętokrzyskim duża liczba przedsiębiorstw mikro, które nie inwestują w OZE, o Kwestie związane z niedoinformowaniem i brakiem promocji na temat OZE, o Kwestie geograficzne oraz przestrzenne, np. zbyt niska dostępność terenów inwestycyjnych, istniejące plany przestrzenne, zbyt zwarta zabudowa, znaczna część obszarów chronionych w obrębie gminy, o Brak zainteresowania/zaangażowania ze strony mieszkańców, m.in. negatywne nastawienie mieszkańców, wynikające w dużej mierze z niejednoznacznych przekazów medialnych związanych z wymogami dotyczącymi chociażby umiejscowienia elektrowni wiatrowych (TV, radio, prasa), brak wiedzy na temat energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej, brak świadomości mieszkańców na temat korzyści wynikających z wykorzystania OZE. Zdaniem ankietowanych beneficjentów w zdecydowanej większości przypadków realizacja projektów z obszaru energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej nie wpłynęła na modyfikację dokumentów planistycznych czy też strategii lokalnych w zakresie oddziałującym na rozwój lokalny. W niektórych jednak przypadkach doświadczenia zdobyte wskutek wdrażania działań projektowych pozwoliły na zaktualizowanie tychże dokumentów w zakresie związanym z pozyskiwaniem energii. Dobre praktyki w zakresie zrealizowanych projektów to przede wszystkim: o o o o o Wypracowanie współpracy na linii nauka-samorząd-biznes, która umożliwia wymianę doświadczeń oraz wiedzy z zakresu OZE oraz zwiększa efektywność podejmowanych działań, Partnerstwo publiczno-prywatne pozwala na wzrost świadomości oraz poziomu wiedzy dotyczącej OZE, Współpraca partnerska na potrzeby realizacji projektów, daje możliwość wdrażania projektów jednostkom nie posiadającym potencjału umożliwiającego samodzielną realizację, Wykorzystywanie wiedzy specjalistycznej, spotkań projektowych z całym zespołem, który pozwala wypracować rozwiązania będące efektem wielu osób dysponującym dużym poziomem wiedzy oraz doświadczenia, Dopasowywanie rodzajów działań do grupy odbiorców, Strona 10 z 124

11 o Przygotowywanie analiz związane z implementacją odnawialnych źródeł energii i pewnymi oszczędnościami związanymi z użytkowania obiektów publicznych-raporty dla gminy generalnie posłużą do opracowania gminnej strategii w tym zakresie, o Łączenie działań związanych z efektywnością energetyczną z energetyką odnawialną w jednym projekcie, o Przygotowywanie projektów w sposób kompleksowy i dokładny na wszystkich jego etapach, począwszy od przygotowania wniosku o dofinansowanie, właściwa realizacja zadań przez dobrze przygotowany zespół projektowy, o Odpowiednie przygotowywanie przetargów/zamówień publicznych, które umożliwi wybór wykonawcy, który w sposób rzetelny zrealizuje powierzone mu prace, o Wzorowanie się w swoich działaniach na sprawdzonych wdrożeniach oraz korzystanie z doświadczeń zebranych przez innych projektodawców Beneficjenci wysoko oceniają wdrożenia podjęte w ramach projektów realizowanych w latach i są zadowoleni z poziomu realizacji założeń. Znacząca część potencjalnych beneficjentów, którzy wzięli udział w badaniu planuje podjąć działania nakierowane na wykorzystanie OZE w najbliższym okresie programowania na lata Strona 11 z 124

12 REPORT SUMMARY This report presents the results of a study entitled Evaluation of the possibility of using EU funds in the field of renewable energy and energy efficiency available for entities from the Świętokrzyskie Voivodship under the operational programs which has been carried out at the request of Marshal s Office of Świętokrzyskie Voivodeship. The main objective of the study was to evaluate the possibility of using EU funds in the field of renewable energy and energy efficiency available under the Regional Operational Programme of Świętokrzyskie Voivodeship and other operational programs for the years The study showed that: In Świętokrzyskie Voivodeship there is a significant potential of renewable energy sources, which can be used in the new programming period for the years The opportunities associated with the use of biomass as a strategic direction are the most promising. Factors fostering the use of the real potential of renewable energy sources (RES) in the region are primarily: increasing public awareness concerning renewable energy, dynamically developing sector of companies interested in this field of business associated with the cluster activity, systems of economic incentives, which allow for activities related to renewable energy sources, supporting projects in the field of RES and transferring knowledge in the field of renewable energy by the representatives of local and regional authorities and promotion of the initiatives related to the use of renewable energy and energy efficiency in local communities. Possibilities of influencing the growth of potential of RES relate primarily to adequate financial resources and policies of public authorities (local and regional), whose activity determines the way of using existing resources, and also the initiatives undertaken by specific institutions, companies or organizations. The biggest barriers that may have a negative impact on the ability to exploit the potential of renewable energy resources in the region include: Barriers related to the negative attitude of residents resulting from the low level of knowledge, mentality, Administrative and legal barriers related to the lack of appropriate legal regulations on the national level, as well as the existence of procedures that hinder the implementation of the investment, Economic barriers related to the lack of financial resources needed to implement investments aimed at RES, Formal and organizational barriers, in particular the difficult process of obtaining support, a number of complex procedures, long time of waiting for decisions, a large amount of documentation to fill out, Lack of specialized knowledge on the subject of RES, especially among government units at the local level, Strona 12 z 124

13 Lack of technological potential, Lack of experience in the realization of the investments aimed at using renewable energy resources, associated with a low number of implementations in the voivodeship, Lack of spatial development plans taking RES into account, which prolongs the process of implementation of the investment. The main effects that have been achieved as a result of the implementation of projects in the field of renewable energy and energy efficiency under the Regional Operational Programme of Świętokrzyskie Voivodeship and national programs are: energy savings, increased productivity/efficiency of the heating, reducing energy costs, reducing the emissions of gases, i.e. air pollution. In addition, some projects also brought unplanned effects, such as: lower costs of the project, improving the appearance of the buildings and enhancing the comfort of their usage, increased interest in renewable energy and energy efficiency among residents. The vast majority of beneficiaries had no major problems related to the implementation of projects in the field of renewable energy and energy efficiency. The most frequently mentioned difficulties were associated with: Financial issues, such as difficulties in obtaining the money for own contribution, liquidity problems, the need to raise additional capital, unforeseen before the execution of tasks related to the project. Organizational issues such as difficulties in cooperation with the contractor (communication problems and exceeding the deadlines of fulfilling the task), the lack of thorough knowledge in the field of renewable energy and energy efficiency, lack of proper flow of information on the possible use of RES, difficulties related to the organization of public procurement, as well as an insufficient number of workers employed to implement the project. The formal issues related to maintaining project documentation. Macroeconomic factors which negatively determine the implementation of projects in the field of renewable energy and energy efficiency in the Świętokrzyskie Voivodship in the financial perspective are mainly the lack of appropriate resolutions and implementations by national authorities regarding renewable energy and lack of constancy of the law. Positive factor was linked to the situation on the market of construction services, which was very favorable in the period of the implementation of the projects and allowed certain beneficiaries to significantly save on the incurred investment costs. Potential beneficiaries of the projects in the field of renewable energy and energy efficiency in the region assess their own abilities to implement aforementioned projects high or very high. Feasibility of projects related to renewable energy sources and energy efficiency is determined primarily by existing legislation or the level of interest in similar projects in local communities. Municipalities, which are a significant part of potential beneficiaries in the field of renewable energy and energy efficiency, try to implement this Strona 13 z 124

14 type of initiatives, but also support other entities or institutions as well as private individuals who take actions aimed at the use of renewable energy sources. The majority of surveyed potential beneficiaries of the projects on the use of renewable energy and energy efficiency does not have the financial resources that would enable them to execute the above mentioned projects. However, most of them are ready undertake the realization, although their decision would depend on the amount of funding obtained, generally not less than 50%. A large part of potential beneficiaries believes that the scope and scale of support provided for the programming period for the years should be regarded as insufficient to meet the needs and exploit the potential of Świętokrzyskie Voivodeship. In their opinion the amount of funding awarded is the most important, according to the potential beneficiaries it should be 85% of the total investment. Potential beneficiaries of projects aimed at using renewable energy sources are expecting financial support in the form of non-repayable grants, low-interest loans or credits, professional support and training, which would be related to acquiring knowledge about the possibilities of using RES (including for example photovoltaics, solar thermal, biofuels production as well as investment in infrastructure and modernization of the energy performance of buildings). The factors that encourage the implementation of projects in the field of renewable energy sources include primarily: Concern for the natural environment, Economic factors, i.e. saving energy and financial resources which are spent on electricity, Media education, which is popularizing knowledge about renewable energy, primarily based on reliable sources of information, promotion of RES by presenting the benefits of using them, Removing procedural and bureaucratic barriers impeding access to investments, Increase in comfort of energy usage, Improving the aesthetics and the image of the municipality that uses renewable energy sources, in particular biomass, which allows for organizing green spaces. Factors encouraging the implementation of the projects are: Financial aspects, including high investment costs, especially at low funding or lack thereof, lack of resources needed for own contribution, barriers associated with difficulties in obtaining funds, Bureaucratic and formal issues, related to the preparation of the application and maintenance of project documentation, too many complicated procedures, long time of waiting for decisions/permits, Legal and legislative aspects - the lack of uniform, stable and transparent legal rules governing the scope of renewable energy, Issues related to public procurement law, which has changed many times over the years and lacks cohesion, Moreover, its premises often lead to a situation in which the cheapest contractors are chosen, which could translate into lower quality of their work, Strona 14 z 124

15 Issues related to the nature of the business sector in Świętokrzyskie Voivodeship a large number of micro enterprises, which do not invest in RES, Issues related to the lack of information and lack of promotion of the RES, Geographical and spatial issues, such as too low availability of investment areas, existing spatial plans, too compact construction, a significant proportion of protected areas within the municipality, Lack of interest/involvement of the residents, among others the negative attitude of people, resulting largely from the ambiguous media coverage associated with the requirements of, for example, the location of wind turbines, (TV, radio, press), lack of knowledge about renewable energy and energy efficiency, lack of awareness of residents on the benefits arising from the use of RES. According to the surveyed beneficiaries in most cases implementation of projects in the area of renewable energy and energy efficiency had no impact on planning documents or local strategies in terms of influencing the local development. In some cases, however, the experience gained as a result of the implementation of project activities allowed to update these documents in the range associated with the acquisition of energy. Good practices regarding completed projects are, above all: Developing cooperation between science, government and business, which enables the exchange of experience and knowledge in the field of RES and increases the effectiveness of taken actions, Public-private partnership allows to increase the level of awareness and knowledge about the RES, Cooperation for the implementation of projects gives the ability to execute projects to individuals who have no capacity for independent realizations, Using specialist knowledge, project meetings with the entire team that allows to work out a solution which is the result of many people who have a lot of knowledge and experience, Adjusting the types of activities to the groups of recipients, Preparing analysis related to the implementation of renewable energy sources and some savings associated with the use of public facilities, reports for the municipality generally will be used to develop municipal strategies in this regard, Linking activities related to energy efficiency with renewable energy in a single project, Preparation of projects in a comprehensive and accurate way at all stages from the preparation of the grant application, proper implementation of tasks by a well-prepared project team, Adequate preparation of tenders/procurement, which will allow selection of the contractor, who will realize the work entrusted to him honestly, Imitating proven implementations in taken actions and usage of the experience gained by other project providers. Beneficiaries highly evaluate the implementation undertaken in the framework of projects executed in the period and are satisfied with the level of achievement of objectives. A significant part of potential beneficiaries who participated in the survey plans to take actions aimed at the use of RES in the next programming period Strona 15 z 124

16 1. WPROWADZENIE Badanie pn. Ocena możliwości wykorzystania środków UE z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej dostępnych dla podmiotów z województwa świętokrzyskiego w ramach programów operacyjnych zostało przeprowadzone przez firmę EU-CONSULT Sp. z o.o. na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego w okresie styczeń luty Cele badawcze Głównym celem badania była: ocena możliwości wykorzystania środków UE z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej dostępnych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego i innych programów operacyjnych na lata W ramach badania podsumowano doświadczenia we wdrażaniu RPOWŚ z uwzględnieniem uwarunkowań naturalnych i infrastrukturalnych, wskazano możliwe kierunki programowania rozwoju OZE w województwie świętokrzyskim do 2020 roku. Cel główny został zrealizowany poprzez realizację celów szczegółowych, w tym: Analizę wykorzystania przez beneficjentów z województwa świętokrzyskiego wsparcia z zakresu wykorzystania energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w ramach RPOWŚ oraz programów krajowych , Ocenę realnych możliwości, w tym zdolności finansowej, potencjalnych beneficjentów do realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej, Oszacowanie realnego potencjału odnawialnych zasobów energii, jaki może być wykorzystany przez województwo świętokrzyskie w perspektywie finansowej UE na lata , Analizę zakresu i skali interwencji w zakresie tego typu inwestycji przewidzianej w poszczególnych programach operacyjnych Zakres badania Zakres badania objął cztery płaszczyzny przedmiot oraz podmiot badania, a także obszar terytorialny i czasowy (Rysunek 1). Strona 16 z 124

17 Rysunek 1. Obszary objęte badaniem Źródło: Opracowanie własne na podstawie Szczegółowego Opisu Przedmiotu Zamówienia (SOPZ) 1.3. Kryteria ewaluacyjne Głównymi kryteriami oceny, jakimi posługiwał się Wykonawca w trakcie przeprowadzania badania były: skuteczność, trafność, efektywność oraz trwałość (Rysunek 2). Strona 17 z 124

18 Rysunek 2. Kryteria ewaluacyjne wykorzystane w badaniu Źródło: Opracowanie własne na podstawie Szczegółowego Opisu Przedmiotu Zamówienia (SOPZ) 1.4. Pytania badawcze Obszar omawianego badania obejmował następujące pytania badawcze: 1. Jakie efekty zostały osiągnięte w wyniku realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w ramach RPOWŚ oraz programów krajowych ? 2. Jakie ewentualne problemy pojawiły się przy realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w ramach RPOWŚ oraz programów krajowych ? 3. Jaki jest realny potencjał odnawialnych zasobów energii, który może być wykorzystany przez województwo świętokrzyskie w okresie programowania ? 4. Jak potencjalni beneficjenci oceniają swoje możliwości w zakresie realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w przyszłym okresie programowania? 5. Czy potencjalni beneficjenci posiadają zdolność finansową do realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w przyszłym okresie programowania? 6. Jaka jest skala i zakres wsparcia dotyczącego energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w przyszłym okresie programowania? Czy zakres ten jest wystarczający do zaspokojenia potrzeb i wykorzystania posiadanego potencjału? Strona 18 z 124

19 7. Jakich efektów nie udało się osiągnąć podczas realizacji projektów w ramach RPOWŚ oraz programów krajowych ? 8. Jakie dobre praktyki w zakresie realizacji tych projektów można zidentyfikować? 9. Jakie czynniki sprzyjają wykorzystaniu realnego potencjału odnawialnych źródeł energii w województwie świętokrzyskim? 10. Jakie bariery można wskazać w wykorzystaniu realnego potencjału odnawialnych źródeł energii w województwie świętokrzyskim? Z czego one wynikają? W jaki sposób można zmniejszyć ich negatywny wpływ? 11. Jakie są słabe i mocne strony udzielanego wsparcia dotyczącego energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej? 12. Czy w trakcie realizacji projektów zaistniały jakieś inne, nie zakładane wcześniej czynniki makroekonomiczne, które miały wpływ na realizację projektów? Jakie to były czynniki? 13. Jakie można wskazać czynniki zachęcające i zniechęcające do realizacji tych projektów? 14. Czy można wpływać na realny potencjał odnawialnych zasobów energii? Jeśli tak, to w jaki sposób? 15. Czy uzyskano nieplanowane pozytywne bądź negatywne skutki projektu? Jeśli tak, to dlaczego ich nie przewidziano? 16. Czy w efekcie realizacji projektów zostały zmodyfikowane dokumenty planistyczne/strategie lokalne w zakresie oddziałującym na rozwój lokalny? Strona 19 z 124

20 Metody analizy danych Metody ilościowe Metoda Metody jakościowe 2. OPIS ZASTOSOWANEJ METODOLOGII Na potrzeby badania wykorzystane zostały metody ilościowe i jakościowe, a także liczne techniki badawcze oraz metody analizy danych (Tabela 2). Tabela 2. Metody i techniki wykorzystane na potrzeby badania Technika Grupa badana Liczebność Beneficjenci RPOWŚ Beneficjenci PO IiŚ Indywidualny wywiad pogłębiony (IDI) Przedstawiciele instytucji/organizacji odpowiedzialni za realizację zadań związanych z energetyką odnawialną i efektywnością energetyczną w województwie świętokrzyskim Przedstawiciele Departamentu Polityki Regionalnej oraz Departamentu Funduszy Strukturalnych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego 6 2 Diada Zogniskowany wywiad grupowy (FGI) Telefoniczny wywiad pogłębiony (TDI) Beneficjenci działań 4.1 i 4.2 RPOWŚ oraz PO IiŚ oraz potencjalni beneficjenci środków w ramach przyszłej perspektywy finansowej Beneficjenci działań 4.1 i 4.2 RPOWŚ oraz PO IiŚ oraz przedstawiciele instytucji/organizacji odpowiedzialni za realizację zadań związanych z energetyką odnawialną i efektywnością energetyczną w województwie świętokrzyskim Potencjalni beneficjenci środków w ramach przyszłej perspektywy finansowej Beneficjenci działań Wywiad telefoniczny wspomagany komputerowo (CATI) Beneficjenci działań 4.2 RPOWŚ Beneficjenci PO IiŚ Potencjalni beneficjenci środków w ramach przyszłej perspektywy finansowej Desk research (DR) - 1 Analiza dokumentacji projektowej - 1 Case study - 6 SWOT - 1 Źródło: Opracowanie własne na podstawie Szczegółowego Opisu Przedmiotu Zamówienia (SOPZ) oraz przeprowadzonych badań własnych 50 Strona 20 z 124

21 2.1. Analiza dokumentów źródłowych oraz dokumentacji projektowej złożonej przez wnioskodawców w ramach RPOWŚ (analiza desk research) Desk research to metoda badań społecznych, która zakłada szczegółową analizę istniejących już i dostępnych danych. W jej wyniku następuje scalanie, przetwarzanie i analiza danych rozproszonych dotychczas wśród rozmaitych źródeł. Analiza danych zastanych zapewni zdobycie informacji, które można otrzymać drogą analizy opracowań i ekspertyz. Analiza danych zastanych wolna jest od większości obciążeń charakterystycznych dla badań reaktywnych takich jak efekt ankieterski. Pozwala tym samym na uzyskanie wysoce obiektywnych informacji. Ponadto stanowi doskonały wstęp do dalszych badań. W ramach badania analizie poddane zostały następujące dokumenty: Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata , Strategia Rozwoju Województwa Świętokrzyskiego do roku 2020, Szczegółowy Opis Osi Priorytetowych Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata , Sprawozdania z realizacji Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata , Wskaźniki realizacji celów Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata na poziomie działania, Podręcznik Kwalifikowalności Wydatków objętych dofinansowaniem w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata , Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata (wersja robocza do dalszych prac z lutego 2014), Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (projekt, Warszawa 8 stycznia 2014), Program ochrony środowiska dla województwa świętokrzyskiego na lata z perspektywą do roku 2019, Program reelektryfikacji województwa świętokrzyskiego na lata , Strategia działania Kręgu Efektywne wykorzystanie energii, Raporty końcowe z badań: Ocena postępów realizacji celów Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego do roku 2009 za pomocą modelu HERMIN, Strona 21 z 124

22 Analiza systemu wskaźników monitorowania w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata , Ewaluacja mid-term Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata , Dokumentacja projektowa złożona przez wnioskodawców w ramach RPOWŚ , w zakresie założonych celów badania (wnioski o dofinansowanie przedmiotowych projektów) Wywiady telefoniczne wspomagane komputerowo (CATI) Wywiad telefoniczny wspomagany komputerowo to technika służąca do realizacji badań ankietowych, która pozwala w krótkim czasie dotrzeć do dużej liczby respondentów i uzyskać od nich niezbędne informacje. Wywiad telefoniczny można przeprowadzić z respondentem bez względu na porę i miejsce jego pobytu. Technika ta nie absorbuje również szczególnie czasu ani respondenta ani ankietera. Prowadzenie wywiadów za pomocą telefonu znacznie niweluje również efekt ankieterski, który może negatywnie wpływać na wiarygodność uzyskiwanych informacji. Na potrzeby badania przeprowadzono wywiady z przedstawicielami dwóch grup docelowych, wśród których znaleźli się: 1) Beneficjenci działań 4.1 i 4.2 RPOWŚ oraz PO IiŚ , którzy mają zawarte umowy o dofinansowanie projektów z obszaru energetyki, 2) Potencjalni beneficjenci środków w ramach przyszłej perspektywy finansowej. W przypadku obu badanych grup dominowały jednostki samorządu terytorialnego (Wykres 1). Wykres 1. Podział badanych uczestniczących w wywiadach CATI według rodzajów działalności jednostek Strona 22 z 124

23 Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ilościowego techniką CATI z beneficjentami, n=29 oraz CATI z potencjalnymi beneficjentami, n=50 Zrealizowana liczba wywiadów (Tabela 3) pozwoliła na wskazanie opinii regularnie powtarzających się, będących istotnym aspektem w wypadku dużej liczby respondentów, jak również na wyeliminowanie odpowiedzi jednostkowych, które nie znajdują potwierdzenia w wypowiedziach innych respondentów. Tabela 3. Populacja badana w ramach wywiadów telefonicznych wspomaganych komputerowo POPULACJA BADANA Beneficjenci działań 4.1 i 4.2 RPOWŚ oraz PO IiŚ Potencjalni beneficjenci środków w ramach przyszłej perspektywy finansowej DOBÓR PRÓBY Całościowy Celowy LICZEBNOŚĆ Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań ilościowych Ponadto Zamawiający w celu zwiększenia reprezentatywności badania przeprowadził badanie kwestionariuszowe wśród samych przedsiębiorców - beneficjentów działania 1.1 RPOWŚ, których projekty dotyczyły OZE lub EWE Indywidualny wywiad pogłębiony (IDI) IDI polega na przeprowadzeniu ustrukturyzowanej rozmowy z daną osobą, która ma na celu uzyskanie konkretnych informacji w sposób planowy i metodyczny według określonego schematu, zwanego scenariuszem wywiadu. Standaryzacja poruszanych zagadnień, a w szczególności celu rozmowy pozwala na uzyskanie informacji istotnych z punktu widzenia celów badania. Charakter rozmowy i duża swoboda w komunikacji ułatwiają zaś pogłębianie poruszanych zagadnień i wyjaśnianie zdiagnozowanych zjawisk. Indywidualne wywiady pogłębione mają na celu przede wszystkim odpowiedzenie na pytanie dlaczego dane zjawisko występuje, a nie samo proste stwierdzenie jego występowania. Mała liczebność populacji oraz konieczność uzyskania wiedzy o konkretnych zjawiskach i mechanizmach sprawiają, że wywiady pogłębione będą idealną techniką służącą realizacji założonych celów. W ramach badania zrealizowane zostały wywiady indywidualne z dwiema grupami respondentów, wśród których znaleźli się: 1) Beneficjenci RPOWŚ i PO IiŚ oraz przedstawiciele instytucji/organizacji odpowiedzialni za realizację zadań związanych z energetyką odnawialną i efektywnością energetyczną w województwie świętokrzyskim, 2) Przedstawiciele Departamentu Polityki Regionalnej oraz Departamentu Funduszy Strukturalnych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego. Strona 23 z 124

24 Założona wielkość próby (Tabela 4) pozwoliła na pogłębienie odpowiedzi udzielonych przez beneficjentów w trakcie badania CATI, jak również dogłębne zapoznanie się z opinią przedstawicielami instytucji/organizacji odpowiedzialnych za realizację zadań związanych z energetyką odnawialną i efektywnością energetyczną w województwie świętokrzyskim. Zaproponowana liczebność próby pozwoli na wskazanie opinii regularnie powtarzających się, będących istotnym aspektem w wypadku dużej liczby respondentów, jak i na wyeliminowanie odpowiedzi jednostkowych, które nie znajdują potwierdzenia w wypowiedziach innych respondentów. Realizacja wywiadów z przedstawicielami Urzędu Marszałkowskiego umożliwiła uzyskanie dodatkowego materiały badawczego. Tabela 4. Populacja badana w ramach indywidualnych wywiadów pogłebionych POPULACJA BADANA Beneficjenci RPOWŚ i PO IiŚ oraz przedstawiciele instytucji/organizacji odpowiedzialni za realizację zadań związanych z energetyką odnawialną i efektywnością energetyczną w województwie świętokrzyskim Przedstawiciele Departamentu Polityki Regionalnej oraz Departamentu Funduszy Strukturalnych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego DOBÓR PRÓBY Celowy Celowy LICZEBNOŚĆ 32 2 Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań jakościowych 2.4. Telefoniczny wywiad pogłębiony (TDI) TDI polega na przeprowadzeniu ustrukturyzowanej rozmowy telefonicznej z daną osobą. Ma na celu uzyskanie konkretnych informacji w sposób planowy i metodyczny według określonego schematu, zwanego scenariuszem wywiadu. Standaryzacja poruszanych zagadnień, a w szczególności celu rozmowy, pozwala na uzyskanie informacji istotnych z punktu widzenia celów badania. Wywiad tego rodzaju trwa nieco krócej niż IDI i ogniskuje się bardziej na uzyskiwaniu konkretnych informacji, niż ich szczegółowym pogłębianiu. Spowodowane jest to brakiem fizycznej obecności wywiadowcy, co powoduje zmianę charakteru rozmowy z bardzo osobistej, w której dużą rolę odgrywa mowa ciała na rozmowę bardziej skupioną na uzyskiwaniu informacji, w której jedynym wpływem ankieterskim jest ton głosu wywiadowcy. Wywiady telefoniczne pozwoliły na pogłębienie uzyskanych informacji. W badaniu przy wykorzystaniu tej techniki wzięło udział 10 respondentów, którzy dobrani zostali w sposób celowy. Byli to przedstawiciele JST oraz przedsiębiorstwa, będący potencjalnymi beneficjatami środków w ramach przyszłej perspektywy finansowej, którzy wzięli wcześniej udział w badaniu ilościowym techniką CATI. Strona 24 z 124

25 2.5. Diada Diada jest ustrukturyzowanym wywiadem prowadzonym jednocześnie pomiędzy dwójką respondentów i moderatorem, który ma na celu uzyskanie konkretnych informacji w sposób planowy i metodyczny według określonego schematu, zwanego scenariuszem wywiadu. Dyskusje w ramach opisywanej techniki doprowadziły do skonfrontowania doświadczenia obecnych beneficjentów z aspiracjami potencjalnych beneficjentów, otrzymanie szczegółowego materiału badawczego oraz pełniejsze poznanie poglądów i argumentów obu stron, co pozwoliło na udzielenie pełniejszych odpowiedzi na postawione pytania badawcze. Na potrzeby badania zrealizowano dwie diady, w której wzięli udział obecni i potencjalni beneficjenci środków przeznaczonych na działania związane z energetyką. Osoby te zostały dobrane do badania w sposób celowy Zogniskowany wywiad grupowy (FGI) FGI to ustrukturalizowana i moderowana dyskusja kilku osób, zogniskowana na wybranym zagadnieniu. Prowadzona jest według scenariusza, który określa konkretny cel rozmowy oraz wytyczne dla moderatora dotyczące sposobu, w jaki należy prowadzić dyskusję. Zaletą zogniskowanych wywiadów grupowych jest łączenie elementów zwykłego wywiadu z metodami warsztatowymi o charakterze konsultacyjnym. Pozwala to na uzyskanie bardzo dużej ilości informacji w krótkim czasie poprzez wykorzystanie dynamiki grupowej. Konstruktywna dyskusja i samoaktywizacja rozmówców pozwalają poznać wiele punktów widzenia na dany problem oraz uzyskać syntetyczne wnioski. Funkcją badania FGI, podobnie jak wywiadu pogłębionego jest uzyskanie pogłębionych informacji od osób, których wiedza i opinie są cenne z punktu widzenia celów badania. W ramach badania zrealizowany został jeden wywiad grupowy, w którym wzięli udział dobrani w sposób celowy beneficjenci działań 4.1 i 4.2 RPOWŚ , którzy mieli zawarte umowy o dofinansowanie projektów z obszaru energetyki oraz przedstawiciele instytucji/organizacji odpowiedzialnych za realizację zadań związanych z energetyką odnawialną i efektywnością energetyczną w województwie świętokrzyskim Panel ekspertów Jest to technika podobna do grup fokusowych, czyli ustrukturalizowanych i moderowanych dyskusji zogniskowanych na konkretnym zagadnieniu. Uczestniczą w nich eksperci, czyli osoby, które posiadają cenną wiedzę w danej dziedzinie. W ramach niniejszego badania w panelu eksperckim wzięło udział trzech specjalistów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej, którym udostępniono pozyskane wcześniej wyniki badania. Zorganizowany panel Strona 25 z 124

26 pozwolił zweryfikować wspomnianym ekspertom wnioski i rekomendacje otrzymane w wyniku pozostałych technik badawczych, co wpłynęło na wzrost jakości uzyskanego materiału Studium przypadku Case study to analiza pojedynczego przypadku, pozwalająca wyciągnąć wnioski co do przyczyn i rezultatów jego przebiegu Celem studium przypadku jest pokazanie koncepcji wartych skopiowania, jak i potencjalnych błędów, których należy unikać. Analizą objęto sześć celowo wybranych projektów realizowanych w ramach działań 4.1 i 4.2 RPOWŚ z zakresu energetyki realizowane na obszarze województwa świętokrzyskiego 2.9. Analiza SWOT Jest to ocena silnych i słabych stron danego obiektu na tle szans i zagrożeń ze strony otoczenia. Jej nazwa pochodzi od pierwszych liter rozpatrywanych grup czynników: strengths silne strony, weaknesses słabości, opportunities szanse, threats zagrożenia. Punkt wyjścia dla analizy stanowią atuty i słabości, które bada się w odniesieniu do szans. W ramach opisywanego badania przygotowano jedną analizę SWOT. 3. OPIS WYNIKÓW BADANIA 3.1. Charakterystyka województwa świętokrzyskiego Województwo świętokrzyskie zajmuje powierzchnię tys. km 2 (3,7% powierzchni kraju), co czyni go drugim (po województwie opolskim) najmniejszym województwem w kraju. Region tworzy 14 powiatów, w tym 1 miasto na prawach powiatu (Kielce) oraz 13 powiatów ziemskich (Mapa 1), a także 102 gminy (5 miejskich, 26 miejsko-wiejskich, 71 wiejskich). Województwo zamieszkuje 1,274 mln mieszkańców, co stanowi 3,3% ludności kraju. Gęstość zaludnienia wynosi 109 osób na 1 km 2 (średnia krajowa wynosi 123 osoby na 1 km 2 ). Strona 26 z 124

27 Mapa 1. Podział administracyjny województwa świętokrzyskiego Źródło: Rocznik Statystyczny Województwa Świętokrzyskiego 2013, Urząd Statystyczny w Kielcach, Kielce 2013, s. 31 Obszar województwa świętokrzyskiego zajmują przede wszystkim użytki rolne, które obejmują obszar km 2, stanowiąc 64,36% powierzchni województwa, a także grunty leśne oraz zadrzewione i zakrzewione, które zajmują km 2, czyli 29,55% powierzchni całkowitej województwa (Tabela 5). Tabela 5. Powierzchnia geodezyjna kraju i województwa świętokrzyskiego według kierunków ich wykorzystania POLSKA [KM 2 ] WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE [KM 2 ] UDZIAŁ TERENÓW WOJEWÓDZTWA W CAŁKOWITEJ POWIERZCHNI KRAJU [%] Powierzchnia ogółem ,74 Użytki rolne ogółem ,00 Grunty zabudowane i zurbanizowane ,30 Strona 27 z 124

28 Grunty leśne oraz zadrzewione i zakrzewione ,60 Grunty pod wodami ,35 Użytki ekologiczne ,05 Nieużytki ,81 Tereny różne ,30 Źródło: Opracowanie własne na podstawie Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2012, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa Realny potencjał odnawialnych zasobów energii, który może być wykorzystany przez województwo świętokrzyskie w okresie programowania REGULACJE PRAWNE W ZAKRESIE OZE Status oraz zakres wykorzystania odnawialnych źródeł energii w Polsce, od powstania tego rynku w latach 90. XX wieku, regulowany był i nadal jest w wielu aktach prawnych. Największe znaczenie dla energetyki ma Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997roku Prawo Energetyczne, w której pojawiła się pierwsza definicja OZE (art. 3 pkt. 20). Ustawa ta nakłada na określone w niej przedsiębiorstwa energetyczne obowiązek zakupu energii oraz ciepła ze źródeł niekonwencjonalnych i odnawialnych. Do ustawy Prawo Energetyczne wydane jest rozporządzenie wykonawcze Ministra Gospodarki z dnia 14 sierpnia 2008 roku w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej, zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach energii oraz obowiązku potwierdzania danych dotyczących ilości energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnym źródle energii. Rozporządzenie określa zakres stosowania źródeł odnawialnych do kwalifikowania energii systemem wsparcia oraz określa w związku z przyjętym systemem wsparcia obowiązki na podmioty sprzedające energię elektryczną odbiorcom końcowym 1. Wspieranie działań mających na celu całkowitą lub częściową zamianę konwencjonalnych źródeł energii na źródła niekonwencjonalne, w tym źródła odnawialne zawarte zostało w Ustawie z dnia 18 grudnia 1998 roku o wspieraniu przedsięwzięć termodernizacyjnych. W rezolucji z dnia 8 lipca 1999 roku w sprawie wzrostu wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych Sejm RP uznał, że użytkowanie odnawialnych źródeł energii umożliwia osiągnięcie korzyści ekologicznych, gospodarczych i społecznych oraz stwierdził, że wzrost 1 Strona 28 z 124

29 wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych powinien stać się integralnym elementem zrównoważonego rozwoju państwa 2. Ważnym aktem prawnym rangi ustawowej jest Ustawa o biokomponentach i biopaliwach ciekłych z dnia 25 sierpnia 2006 roku z późniejszymi zmianami. Ustawa ta określa m.in. zasady wykonywania działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania biokomponentów, w tym biopaliw ciekłych, na własny użytek przez rolników oraz w zakresie wprowadzania do obrotu biokomponentów i biopaliw ciekłych. Do ustawy wydane jest rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2007 roku w sprawie narodowych celów wskaźnikowych na lata Po roku 2000 sformułowano dokument wynikający z realizacji obowiązku wynikającego z rezolucji sejmu RP z 1999 roku w sprawie wzrostu wykorzystywania energii ze źródeł odnawialnych. Jest to Strategia Rozwoju Energetyki Odnawialnej, w której za cel strategiczny postawiono zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych w bilansie paliwowoenergetycznym kraju do 7,5% w 2010 roku i do 14% w 2020 roku w strukturze zużycia nośników pierwotnych oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki z 19 grudnia 2005 roku w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej oraz zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach energii, konkretyzujące obowiązki określone w Prawie Energetycznym. Założenia do rozwoju energetyki odnawialnej zostały określone również w dokumentach: Polityka energetyczna Polski do roku 2030 (przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 10 listopada 2009 roku) oraz w Programie dla elektroenergetyki (przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 28 marca 2006 roku). Polityka energetyczna Polski do roku 2030 (PEP2030) należy do strategicznych dokumentów w zakresie rozwoju OZE. Jest to dokument przygotowany przez Ministerstwo Gospodarki i przyjęty w dniu 10 listopada 2009 roku przez Radę Ministrów. Według Ministerstwa Gospodarki realizacja wskazanych w dokumencie rozwiązań pomoże zaspokoić rosnące zapotrzebowanie na energię, rozwijać infrastrukturę wytwórczą i transportową, zniwelować uzależnienie od zewnętrznych dostaw gazu ziemnego i ropy naftowej oraz wypełnić międzynarodowe zobowiązania w zakresie ochrony środowiska 3. Podstawowymi celami mającymi znaczenie dla rozwoju zielonej energetyki jest wzrost udziału wykorzystywanej energii pochodzącej z OZE w całkowitym zużyciu energii, a także ograniczenie eksploatacji lasów w celu pozyskiwania biomasy i zrównoważone wykorzystania obszarów [dostęp na dzień: ] Strona 29 z 124

30 rolniczych. Dokument kładzie również nacisk na rozwój wykorzystania biopaliw na rynku paliw transportowych w ramach Wieloletniego programu promocji biopaliw i innych paliw odnawialnych w transporcie na lata Udział biopaliw na rynku paliw transportowych w 2020 roku powinien wynieść 10 % 4. Do strategicznych dokumentów należą także: Krajowy Plan Działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych (KPD) oraz Kierunki Rozwoju Biogazowni Rolniczych w Polsce na lata Krajowy Plan Działań (KPD) w zakresie odnawialnych źródeł energii jest realizacją zobowiązania wynikającego z art. 4 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniającej i w następstwie uchylającej dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE. 5 KPD jest także zgodny ze schematem ustalonym przez Komisję Europejską (KE). Dokument zawiera prognozę rozwoju OZE opartego głównie o biomasę i energetykę wiatrową. Uwzględnia również uwarunkowania geograficzno-ekonomiczne Polski, rozwój technologii na świecie oraz ograniczenia wynikające z Krajowego Systemu Energetycznego 6. Kierunki Rozwoju Biogazowni Rolniczych w Polsce na lata to dokument strategiczny opracowany został przez Ministerstwo Gospodarki przy współpracy z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Jego zasadniczym celem jest optymalizacja systemu prawno-administracyjnego w zakresie zakładania biogazowni rolniczych w Polsce oraz wskazanie możliwości współfinansowania tego typu instalacji ze środków publicznych, zarówno krajowych jak i Unii Europejskiej, dostępnych w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych. Ponieważ biogazownie będą powstawać głównie w gminach wiejskich oraz w tych gdzie występują duże zasoby areału, z którego można pozyskiwać biomasę, to stanowią harmonizację działań z priorytetami Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej. Odrębnym źródłem prawa regulującym kwestie energetyki są umowy międzynarodowe. Należy do nich Traktat Karty Energetycznej z 1994 roku, który w art. 19 Aspekty ochrony środowiska nałożył na sygnatariuszy obowiązek uwzględniania rozwoju i wykorzystania odnawialnych źródeł energii oraz protokół Karty Energetycznej, który dotyczy efektywności energetycznej i aspektów ochrony środowiska. W Polsce akty te weszły w życie dnia 23 lipca 2001 roku. Istotnym dokumentem jest dotyczący wypełnienia celów Protokołu z Kioto jest Zielona Księga, 4 Inwestycja w przyszłość. Rynek energetyki odnawialnej w Polsce. Planowane inwestycje w latach , Rachelski& Wspólnicy 2009, s Stowarzyszenie Energii Odnawialnej, [dostęp na dzień: ] 6 [dostęp na dzień: ] Strona 30 z 124

31 Europejska strategia na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii z dnia 8 marca 2006 roku. Zakres wykorzystywania energii ze źródeł odnawialnych w krajach członkowskich Unii Europejskiej regulowany jest dokumentami i aktami normatywnymi Unii Europejskiej, które ustalają cele ogólne i szczegółowe dotyczące obowiązku osiągania ustalonych wskaźników udziału energii ze źródeł odnawialnych w ogólnym zużyciu tej energii. Bezpieczeństwo energetyczne, konkurencyjne systemy energetyczne oraz ochrona środowiska przyrodniczego stanowią dla UE priorytetowe cele w zakresie zrównoważonego rozwoju, na których opierają się unijne regulacje prawne w dziedzinie energetyki. Podstawowymi dokumentami i aktami prawnymi UE w tym zakresie są 7 : Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 roku w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE (Dz.Urz.WE L 140 z ), Biała Księga Energia dla przyszłości: Odnawialne źródła energii (1997), Zielona Księga Ku europejskiej strategii bezpieczeństwa energetycznego (2001), Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2001/77/WE z dnia 27 września 2001 r. w sprawie wspierania produkcji na rynku wewnętrznym energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych (Dz.Urz.WE L 283 z ), Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2003/30/WE z dnia 8 maja 2003 roku w sprawie wspierania użycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych (Dz.Urz.WE L 123 z ). Dnia 23 kwietnia 2009 roku przyjęta została przez Parlament Europejski i Radę dyrektywa 2009/28/WE w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych. Ze względu na postanowienia nowej dyrektywy 2009/28/WE, opartej na bardziej kompleksowym, ponadbranżowym podejściu do promocji odnawialnych źródeł, konieczne będzie przeprowadzenie kolejnych zmian legislacyjnych idących znacznie dalej niż dość obszerna nowelizacja ustawy Prawo Energetyczne, uchwalona przez Sejm 8 stycznia 2010 roku, dotycząca warunków przyłączenia OZE (i innych źródeł) do sieci elektrycznej i wsparcia produkcji oraz wykorzystania biogazu. Rząd w przyjętym dnia 7 grudnia 2010 roku dokumencie strategicznym Krajowy Plan Działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, zapowiedział implementację przepisów unijnych z zakresu OZE poprzez uchwalenie nowej odrębnej ustawy o odnawialnych źródłach energii. Zgodnie z zapowiedzianą koniecznością transpozycji 7 Energia ze źródeł odnawialnych w 2010 roku, GUS, Warszawa 2011, s. 9-10, [dostęp na dzień: ] Strona 31 z 124

32 Dyrektywy 2009/28/WE wiele przepisów regulujących rynkiem odnawialnych źródeł energii wkrótce ulegnie zmianie 8. Do 2020 roku wszystkie kraje Unii Europejskiej muszą razem spełnić założenia tzw. pakietu energetycznego 3 x 20: Zmniejszenie emisji CO 2 o 20%, Zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych do 20%, Zwiększenie efektywności energetycznej o 20% do 2020 roku. Dla Polski, mimo iż posiada duży potencjał, jeżeli chodzi o rozwój inwestycji w odnawialne źródła energii, jest to zadanie ambitne i trudne. Resortem wiodącym w zakresie odnawialnych źródeł energii jest Ministerstwo Gospodarki. Informacje na temat dofinansowania OZE ze środków krajowych znajdują się na stronie Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. 17 listopada 2011 roku w Ministerstwie Gospodarki odbyła się debata publiczna Energy-mix dla Polski w zakresie energii ogółem i energii elektrycznej, poświęcona przygotowaniom Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej. Kolejnej debaty publicznej na temat udziału różnych źródeł energii w bilansie energetycznym będzie można się spodziewać we wrześniu 2012 roku 9. Dnia 22 grudnia 2011 roku Ministerstwo Gospodarki przedstawiło Projekt ustawy o odnawialnych źródłach energii. Ustawa ma stanowić jednocześnie wdrożenie Dyrektywy 2009/28/WE, która określa 10 : Zasady wykonywania działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania energii z OZE (wymagania, tryb uzyskania koncesji), Warunki i zasady przyłączania do sieci instalacji OZE, Mechanizmy i instrumenty wspierające wytwarzanie energii z OZE ( zielone certyfikaty, obowiązek zakupu energii z OZE przez przedsiębiorstwa energetyczne), Zasady opracowania i realizacji krajowego planu działania i monitorowania rynku energii z OZE, Warunki i tryb nabywania uprawnień instalatora mikroinstalacji. Projekt ustawy ma na celu promowanie OZE tak, aby Polska w roku 2020 uzyskiwała 15%, a w 2030 roku 20% energii ze źródeł odnawialnych. 31 grudnia 2013 roku Ministerstwo Gospodarki przesłało do Komitetu Rady Ministrów nową wersję projektu ustawy o OZE wersję 8 Polska Izba Gospodarcza Energii Odnawialnej, 9 Rynek Energii Odnawialnej, [dostęp na dzień: ] 10 Fundacja Poszanowania Energii, [dostęp na dzień: ] Strona 32 z 124

33 4.1. Projekt ustawy o OZE z 31 grudnia 2013 r. to wersja po konsultacjach społecznych i uzgodnieniach międzyresortowych 11. Projekt ustawy o OZE wprowadza nowe zasady wsparcia odnawialnych źródeł energii. W projekcie przewidziano odejście od dzisiejszego systemu dotowania bieżącej produkcji energii ze źródeł odnawialnych na rzecz systemu aukcyjnego. Ten, kto zaoferuje najniższą cenę takiej energii, otrzyma gwarancję jej zakupu nawet przez 15 lat po zaoferowanej cenie waloryzowanej o wskaźnik inflacji 12. Projekt wprowadza m.in. definicję mikroinstalacji, czyli instalacji OZE o niewielkiej mocy, produkującej energię głównie na własne potrzeby. Oznacza to, że użytkownik nie będzie musiał posiadać koncesji lub prowadzić działalności gospodarczej. Projekt wprowadza również wsparcie w postaci obowiązku zakupu przez odpowiedni podmiot nadwyżek energii za 80 proc. ceny rynkowej. Projekt ustawy o odnawialnych źródłach energii mia trafić pod obrady rządu w marcu 2014 roku. Zgodnie z założeniami ustawa ma wejść w życie w 2014 roku. PRODUKCJA ENERGII ELEKTRYCZNEJ W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM Od roku 2005 w województwie świętokrzyskim nastąpił wzrost produkcji energii elektrycznej (z 5078,0 GWh do 8268,3 GWh w roku 2012). Najwyższy wskaźnik produkcji odnotowano w roku 2010, kiedy to wyniósł on 8811,0 GWh (Tabela 6). Energia elektryczna w regionie produkowana jest głównie przez zawodowe konwencjonalne elektrownie cieplne, jednak w ostatnich latach wzrost produkcji energii odnotowuje się w szczególności w przypadku odnawialnych źródeł energii. 11 [dostęp na dzień: ] 12 Strona 33 z 124

34 Tabela 6. Produkcja energii elektrycznej w województwie świętokrzyskim według jej źródeł [GWh] Ogółem 7311,4 7230,1 6901,0 7361,3 6340,0 5078,0 6816,2 6331,6 6292,8 7415,4 8811,0 8527,7 8268,3 Elektrownie wodne i na paliwa odnawialne ogółem ,0 10,7 9,9 10,1 17,9 N/A N/A N/A Elektrownie wodne 3,2 4,0 4,0 3,3 3,9 3,9 3,6 4,6 4,8 6,0 N/A N/A N/A Elektrownie cieplne konwencjonalne ogółem >Elektrownie cieplne konwencjonalne - zawodowe >Elektrownie cieplne konwencjonalne - przemysłowe Z odnawialnych nośników energii 7307,9 7225,6 6897,0 7357,9 6335,7 5071,0 6805,5 6321,7 N/A N/A N/A N/A N/A 7280,5 7213,2 6885,0 7348,9 6316,9 5043,6 6784,4 6318,4 N/A N/A N/A N/A N/A 27,4 12,4 12,0 9,0 18,8 27,4 21,1 3,3 N/A N/A N/A N/A N/A ,8 375,7 396,4 611,2 758,1 821,6 883,9 1265,7 Źródło: Opracowanie własne na podstawie Banku Danych Lokalnych, GUS, 2014 [ - oznacza, iż zjawisko nie było badane w danym roku; N/A oznacza brak informacji na temat zjawiska] W latach w województwie świętokrzyskim nastąpił wyraźny wzrost udziału produkcji energii elektrycznej z odnawialnych nośników energii (z 326,8 GWh do 1265,7GWh) (Wykres 2). Tym samym procentowy udział energii odnawialnej wzrósł z 6,4% w roku 2005 do 15,3% w 2012 w całkowitej produkcji energii, co oznacza ponad 2,5 krotny wzrost (Wykres 3). Należy przy tym podkreślić, że odnotowywane zmiany są systematyczne i przypadają na okres programowania , w którym nastąpił wzrost inwestycji związanych z OZE w regionie. Strona 34 z 124

35 Wykres 2. Wzrost udziału produkcji energii elektrycznej z odnawialnych nośników energii w województwie świętokrzyskim [GWh] Źródło: Opracowanie własne na podstawie Banku Danych Lokalnych, GUS, 2014 Wykres 3. Procentowy udział energii odnawialnej w produkcji energii elektrycznej ogółem w województwie świętokrzyskim [GWh] Źródło: Opracowanie własne na podstawie Banku Danych Lokalnych, GUS, 2014 W Polsce wytwarzana jest energia ze źródeł odnawialnych w 6 typach elektrowni, wśród których dominują elektrownie wiatrowe (835) o mocy MW oraz elektrownie wodne (784) o mocy MW (Tabela 7). Strona 35 z 124

36 Tabela 7. Odnawialne źródła energii w Polsce na podstawie udzielonych przez Prezesa URE koncesji oraz wpisów do rejestru prowadzonego przez Prezesa ARR TYP ELEKTROWNI ILOŚĆ MOC [MW] Elektrownie biogazowe (BG) Elektrownie biomasowe (BM) Elektrownie wodne (WO) Elektrownie realizujące technologię współspalania (WS)* * Elektrownie wiatrowe (WI) Wytwarzające z promieniowania słonecznego (PV) Źródło: Opracowanie własne na podstawie [dostęp na dzień ] [*dla energii współspalania nie można określić mocy] Na terenie województwa świętokrzyskiego działa 5 typów elektrowni wytwarzających energię z odnawialnych źródeł energii (Tabela 8). Są to elektrownie: Biogazowe (BG), Biomasowe (BM), Wodne (WO), Wiatrowe (WI), Realizujące technologię współspalania (WS). Największa liczba elektrowni w regionie wykorzystuje, jako źródło energii, wody powierzchniowe. Z kolei największą moc uzyskuje się z biomasy mieszanej ( MW), którą wykorzystuje się w dwóch zlokalizowanych w regionie elektrowniach biomasowych (Tabela 8). Tabela 8. Odnawialne źródła energii w województwie świętokrzyskim na podstawie udzielonych przez Prezesa URE koncesji oraz wpisów do rejestru prowadzonego przez Prezesa ARR TYP ELEKTROWNI KOD ŹRÓDŁA ENERGII TYP ŹRÓDŁA ENERGII ILOŚĆ MOC [MW] POWIAT (ILOŚĆ W POWIECIE) Elektrownie biogazowe (BG) Elektrownie biomasowe (BM) BGO BGS BGR BMM BMG Wytwarzające z biogazu z oczyszczalni ścieków Wytwarzające z biogazu składowiskowego Wytwarzające z biogazu rolniczego Wytwarzające z biomasy mieszanej Wytwarzające z biomasy z odpadów leśnych, rolniczych, ogrodowych kielecki (1), ostrowiecki (1) kielecki (1) kielecki (1) Kielce (1), staszowski (1) włoszczowski (1) Elektrownie WOA Elektrownia wodna jędrzejowski (2), Strona 36 z 124

37 wodne (WO) przepływowa do 0,3 MW kazimierski (5), kielecki (8), konecki (5), ostrowiecki (3), pińczowski (1), sandomierski (3), skarżyski (1), starachowicki (1), staszowski (7) WOB Elektrownia wodna przepływowa do 1 MW starachowicki (1) Elektrownie realizujące technologię współspalania (WS)* Elektrownie wiatrowe (WI) WSB* WIL Elektrownie realizujące technologię współspalania (paliwa kopalne i biomasa)* Elektrownia wiatrowa na lądzie * staszowski (1) buski (1), jędrzejowski (1), kazimierski (1), kielecki (4), konecki (3), opatowski (1), sandomierski (2), włoszczowski (2) Źródło: Opracowanie własne na podstawie [dostęp na dzień ] [*dla energii współspalania nie można określić mocy] Największa liczba elektrowni, które korzystają z OZE znajduje się na terenie powiatów: kieleckiego (15), staszowskiego (9) oraz koneckiego (8). Są to przede wszystkim małe elektrownie wodne (Wykres 4). Wykres 4. Liczba elektrowni korzystających z odnawialnych źródeł energii w poszczególnych powiatach województwa świętokrzyskiego Strona 37 z 124

38 Źródło: Opracowanie własne na podstawie [dostęp na dzień ] ENERGIA SŁONECZNA Energia promieniowania słonecznego to w pełni odnawialna i darmowa energia, będąca zasługą Słońca. Najbardziej istotne wielkości opisujące promieniowanie słoneczne to: usłonecznienie, czyli średnia liczba godzin słonecznych w okresie (dotyczy roku), w którym przewidywana jest eksploatacja systemu słonecznego, natężenie promieniowania słonecznego, napromieniowanie całkowite to sumy energii promieniowania słonecznego. Położenie geograficzne Polski sprawia, iż możliwości wykorzystania energii słonecznej na tle Europy są przeciętne. Dotyczy to w szczególności miesięcy zimowych oraz jesiennych, kiedy położenie słońca jest niskie, co zmniejsza w znacznym stopniu intensywność jego promieniowania, jako że energia słońca charakteryzuje się niezwykle wysoką zmiennością (dobową, miesięczną oraz roczną), a nasłonecznienie w miesiącach zimowych bywa nawet siedem razy mniejsze niż latem. Wpływa na nie również ukształtowanie terenu. W województwie świętokrzyskim warunki solarne są zbliżone do pozostałych regionów kraju. Największy procentowy poziom promieniowania przypada na miesiące letnie (38,3%) oraz wiosenne (33,8%) (Wykres 5). Wykres 5. Procentowy poziom promieniowania na metr kwadratowy w województwie świętokrzyskim w ciągu roku Źródło: Opracowanie własne na postawie [dostęp na dzień: ] Średnia suma globalnego napromieniania za metr kwadratowy dla województwa świętokrzyskiego wynosi 1250 kwh/m 2, co jest wartością zbliżoną do średniej krajowej. Najwyższa (164 kwh/m 2 ) przypada na miesiąc maj, najniższa (29,1 kwh/m 2 ) na grudzień (Wykres 6). Z kolei średnia miesięczna produkcja energii elektrycznej w województwie wynosi ok. 917 kwh, przy czym w miesiącu maju jest to 117 kwh, a w grudniu 23,5 kwh (Wykres 7). Strona 38 z 124

39 Łączny potencjał rynkowy energetyki słonecznej termicznej w Polsce wynosi ponad TJ, a jego wykorzystanie wymaga zainstalowania do 2020 r. 14,7 mln m 2 kolektorów słonecznych. Województwo świętokrzyskie należy, obok lubuskiego, opolskiego i podlaskiego, do województw o najmniejszym potencjale w tym zakresie. Należy jednak dodać, że w przypadku energii słonecznej regionalne zróżnicowanie nawet potencjału rynkowego nie jest duże. 13 Wykres 6. Średnia suma globalnego napromieniania na metr kwadratowy otrzymanych w województwie świętokrzyskim w poszczególnych miesiącach [kwh/m 2 ] Źródło: Opracowanie własne na postawie [dostęp na dzień: ] Wykres 7. Średnia miesięczna produkcja energii elektrycznej [kwh] z napromieniowania w województwie świętokrzyskim [kwh/m 2 ] Źródło: Opracowanie własne na postawie [dostęp na dzień: ] 13 Określenie potencjału energetycznego regionów Polski w zakresie odnawialnych źródeł energii wnioski dla Regionalnych Programów Operacyjnych na okres programowania , Warszawa, grudzień 2011, s. 7. Strona 39 z 124

40 W regionie uzyskiwanie energii słonecznej za pomocą ogniw fotowoltaicznych czy kolektorów słonecznych stanowi niewielką część energii z OZE, służy na ogół jako uzupełnienie innych źródeł energii i ma charakter lokalny. Można zatem stwierdzić, że pozyskiwanie oraz wykorzystanie energii słońca w województwie świętokrzyskim jest niewielkie, jednak stanowi jeden z bardziej przyszłościowych kierunków pozyskiwania energii z OZE. Potencjał termicznej energetyki słonecznej należy bowiem rozpatrywać przy wykorzystaniu modelu demand side, czyli oceny możliwości zastosowań od strony konkretnych potrzeb energetycznych. Stanowią one zaplecze do rozwoju energetyki słonecznej w Polsce w okresie do 2020 r. i w następnej dekadzie, w postaci: Ciepłej wody użytkowej w mieszkalnictwie, Centralnego ogrzewania w mieszkalnictwie, Ciepłej wody użytkowej w usługach i sektorze publicznym, Centralnego ogrzewania w usługach i sektorze publicznym, Ciepła technologicznego w przemyśle i rolnictwie, Słonecznego chłodzenia w mieszkalnictwie, Słonecznego chłodzenia w sektorze usług. Badania przeprowadzone m.in. przez Komisję Europejską potwierdzają, że energetyka słoneczna termiczna należy do najbardziej efektywnych technologii produkcji ciepła, z punktu widzenia ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. 14 W latach kontynuowany będzie trend w kierunku masowego wykorzystania energii słonecznej i wykorzystania kolektorów słonecznych do innych, bardziej zaawansowanych zastosowań u różnych beneficjentów. Przewiduje się ponadto, że około 2020 r. na rynku pojawią się też systemy słonecznego chłodzenia, najpierw w usługach, a następnie w mieszkalnictwie. 15 Przyszłościowym kierunkiem pozyskiwania energii z OZE będzie oświetlanie ulic z wykorzystaniem ogniw fotowoltaicznych w poszczególnych gminach. Już teraz energia słoneczna, wykorzystywana przede wszystkim przez indywidualnych inwestorów, coraz częściej jest wykorzystywana przez samorządy lokalne. Obecnie przykładami takich zastosowań energii słonecznej jest np. budowa kolektorów słonecznych w celach grzewczych oraz przygotowania ciepłej wody przez powiat buski, powiat pińczowski, gminy: Sobków, Czarnocin, Pińczów, Koprzywnica, Bliżyn i Połaniec czy oświetlenie uliczne z wykorzystaniem ogniw fotowoltaicznych w gminie Kije. 14 Rozwój sektora energetycznego OZE w Polsce Wschodniej stan i perspektywy, ekspertyza wykonana na zlecenie MRR na potrzeby aktualizacji Strategii rozwoju społeczno-gospodarczego Polski Wschodniej do 2020 roku, s Określenie potencjału energetycznego regionów Polski, op. cit., s. 50 Strona 40 z 124

41 O możliwościach rozwoju potencjału fotowoltaiki (PV) i jej wykorzystania decydować będą przyjęte w Polsce rozwiązania prawne oraz początkowy system wsparcia. Potrzebna jest więc zmiana polityki na szczeblu krajowym. Jak wynika z doświadczeń wdrażania RPO w województwie świętokrzyskim nie zostały złożone projekty z zakresu energii słonecznej fotowoltaicznej. Jeśli Ustawa o odnawialnych źródłach energii 16 wsparłaby budowę mikroinstalacji typu prosumenckiego to lata byłyby okresem budowy w Polsce setek tysięcy domowych instalacji (dotacje z RPO do małych systemów PV w latach mogłyby stać się sukcesem podobnym do sukcesu kolektorów słonecznych w ramach RPO w obecnej perspektywie finansowej ). 17 Decyzje o roli systemów PV w programowaniu funduszy na szczeblu regionalnym powinny być ściśle skorelowane z wynikami prac nad Ustawą o odnawialnych źródłach energii. Teren województwa świętokrzyskiego, z punktu widzenia klimatu oraz możliwości rozwoju energetyki słonecznej, wykazuje się znacznym potencjałem w zakresie budowy słonecznych farm. W najbliższych latach planowana jest budowa kilku elektrowni słonecznych, które będą zdolne do produkcji ponad 50 MW energii (mają generować nawet kilkanaście razy więcej mocy niż wszystkie obecnie działające tego typu instalacje w kraju). 18 Dla obszarów zurbanizowanych wyznaczony został potencjał słoneczny połaci dachowych oraz wyznaczone zostały strefy o największym nasłonecznieniu. Zidentyfikowane zostały także najkorzystniejsze powierzchnie do budowy instalacji PV. 19 Biorąc pod uwagę warunki usłonecznienia w województwie świętokrzyskim energia słoneczna to drugi, po biomasie, najbardziej perspektywiczny kierunek rozwoju OZE. ENERGIA WIATRU Wiatr jest przekształconą formą energii słonecznej. Wykorzystanie energii wiatru jest możliwe dzięki rozwojowi technologicznemu w zakresie siłowni wiatrowych. Turbiny wiatrowe przekształcają energię wiatru na energię mechaniczną, a następnie na elektryczną. Inwestycje w 16 Projekt Ustawy o odnawianych źródłach energii - status projektu: prace w toku. Projekt realizuje przepisy prawa EU: Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/W (Dz.Urz. WE L140 z , t.52, str.16). Proponowane regulacje i nowy system wsparcia dla OZE są symptomem nowego podejścia polskiego rządu do wspierania energetyki odnawialnej. Nowy system wsparcia dla OZE ma w większym stopniu wspierać inwestycje w tzw. energetykę rozproszoną, w której mają partycypować gminy czy gospodarstwa domowe, dla których nowa ustawa o OZE przewiduje nowe zachęty inwestycyjne. 17 ibidem, s Szerzej zob.: Strona 41 z 124

42 energetykę wiatrową, mimo wymaganych dużych nakładów finansowych, stają się atrakcyjne nawet przy nie najkorzystniejszych warunkach wiatrowych panujących na terenie Polski 20. Pod względem możliwości wykorzystania siły wiatru województwo świętokrzyskie zajmuje jedną z niższych pozycji w kraju. Warunki są nieco gorsze niż w Polsce północnej oraz centralnej. W południowej oraz wschodniej części województwa możliwości te są mało korzystne, natomiast w części północno-zachodniej można je uznać za dość korzystne (Mapa 2). Mapa 2. Możliwości wykorzystania zasobów wiatru w Polsce Źródło: [dostęp na dzień: ] Według zapisów Programu ochrony środowiska dla województwa świętokrzyskiego 21, region uważany jest za średnio zasobny w wiatr. Wiatr w regionie porusza się na ogół z prędkością ok. 3-4 m/s (Mapa 3). Największym ograniczeniem w wykorzystaniu elektrowni wiatrowych w regionie jest brak stałości wiatrów, które przekłada się na brak możliwości ich ciągłej pracy. W związku z powyższym farmy wiatrowe mogą stanowić przede wszystkim uzupełnienie pozostałych źródeł energii. 20 Nalepa K., Możliwości wykorzystania energii wiatru (w:) Energia odnawialna. Jak z niej korzystać?, Podlaska Fundacja Rozwoju Regionalnego, Białystok 2007, s Program ochrony środowiska dla województwa świętokrzyskiego na lata z perspektywą do roku 2019 Strona 42 z 124

43 Mapa 3. Rozkład średniej prędkości wiatru w Polsce [m/s] Źródło: [dostęp na dzień: ] Mimo średnio korzystnych zasobów wiatru na terenie województwa świętokrzyskiego działa obecnie 15 elektrowni wiatrowych usytuowanych w 8 powiatach: kieleckim, koneckim, sandomierskim, włoszczowskim, buskim, jędrzejowskim, kazimierskim oraz opatowskim (Tabela 8). Wytwarzają one moc MW, co czyni elektrownie wiatrowe drugim najczęściej wykorzystywanym źródłem energii odnawialnej w regionie. W przypadku pozyskiwania energii z wiatru moc zależy głównie od prędkości wiatru oraz od powierzchni zataczania skrzydeł. W najbliższych latach, na terenie województwa świętokrzyskiego, planowane jest zwiększenie ilości instalacji wykorzystujących siłę wiatru do wytwarzania energii elektrycznej do 23 farm o łącznej mocy ponad 200 MW 22. Energia wiatrowa będzie w przyszłości wykorzystana głównie w północnej i północnowschodniej części województwa świętokrzyskiego, w powiatach: koneckim, skarżyskim, starachowickim, ostrowieckim, opatowskim, sandomierskim oraz w północno-wschodnich częściach powiatów kieleckiego i staszowskiego. Warunki naturalne tzn. niestałość wiatrów wiejących na terenie województwa świętokrzyskiego powoduje, że pozyskiwanie energii elektrycznej z farm wiatrowych może stanowić jedynie uzupełnienie innych źródeł energii, które 22 [dostęp na dzień: ] Strona 43 z 124

44 są w stanie produkować energię w sposób ciągły. Poza tym, ograniczeniem przestrzennym dla rozwoju energetyki wiatrowej w województwie świętokrzyskim może być występowanie terenów należących do sieci NATURA Z punktu widzenia perspektyw wykorzystania energii wiatru jako odnawialnego źródła energii na szczególną uwagę zasługuje potencjał rozwoju małych elektrowni wiatrowych (poniżej 100 kw), przeznaczonych do użytku indywidualnego w gospodarstwach domowych i małych przedsiębiorstwach. Jest on bowiem w mniejszym stopniu uzależniony od warunków wiatrowych na danym terenie oraz uwarunkowań środowiskowych. Najbardziej predestynowane do ich instalowania będą gospodarstwa rolne. Przyjmując, że ze względów ekonomicznych najbardziej opłacalna dla typowego gospodarstwa rolnego byłaby turbina wiatrowa o mocy ok. 10 kw, do 2020 roku ponad 2% polskich gospodarstw rolnych mogłoby wykorzystywać małe elektrownie wiatrowe 23. Obszary rekomendowane do rozwoju energetyki wiatrowej wyznaczone zostały przy uwzględnieniu ograniczeń prawnych, przyrodniczokulturowych i infrastrukturalnych. Na podstawie map wietrzności dobrano optymalną technologię turbin, oszacowano także maksymalną moc i produkcję energii elektrycznej dla wyznaczonych obszarów 24. W przyszłości na wzrost wykorzystania energii wiatru w województwie świętokrzyskim, w lokalizacjach dotąd nieopłacalnych ekonomicznie, może wpłynąć rozwój technologii turbin wiatrowych i wprowadzenie nowych generacji turbin, które będą przeznaczone do stosowania w warunkach niskich prędkości wiatru. ENERGIA WÓD POWIERZCHNIOWYCH Energia hydrotermalna definiowana jest jako energia o charakterze nieantropologicznym, skumulowana w postaci ciepła w wodach powierzchniowych. Energia spadku rzek to hydroenergia. Województwo świętokrzyskie leży w dorzeczu Wisły i nawadniane jest poza tym przez liczne rzeki: Nidę, Kamienną, Pilicę, Czarną Staszowską, Nidzicę, Koprzywiankę, Opatówkę oraz Kanał Strumień. W mniejszym stopniu są to również: Czarna Włoszczowska, Czarna Maleniecka, Iłżanka, Krępianka oraz Radomka. Całkowita długość rzek w województwie to ponad 2700 km. Największy obszar zajmują zlewnie Nidy (3865,4 km 2 ) i Kamiennej ( Określenie potencjału energetycznego regionów Polski w zakresie odnawialnych źródeł energii wnioski dla Regionalnych Programów Operacyjnych na okres programowania , Warszawa, grudzień 2011, s Szerzej zob.: Strona 44 z 124

45 km 2 ) 25. Zasoby wód w regionie wynoszą blisko 2 mld m 3, w tym woda retencjonowana stanowi mniej więcej 68 mln m 3. Woda retencjonowana znajduje się głównie w zbiornikach wodnych oraz stawach rybnych. W województwie znajduje się 37 przepływowych elektrowni wodnych, w większości są to elektrownie do 0,3 MW, w jednym przypadku do 1 MW. Największa liczba elektrowni wodnych zlokalizowana jest w powiatach: kieleckim (8), kazimierskim (5) i koneckim (5). Łączna moc wszystkich elektrowni wodnych zlokalizowanych w województwie wynosi poniżej 2,5 MW (Rysunek 3). W województwie świętokrzyskim występuje 1214 jazów piętrzących. Stopień wykorzystania istniejących obiektów to 3,1 %. 26 Rysunek 3. Elektrownie wodne działające na terenie województwa świętokrzyskiego Źródło: Opracowanie własne na podstawie [dostęp na dzień ] W regionie świętokrzyskim istnieją tradycje związane z energetyką wodną (. W ramach środków finansowych alokowanych dla województwa świętokrzyskiego w Regionalnym Programie Operacyjnym na lata przewiduje się podejmowanie działań mających na celu zwiększenie mocy zainstalowanej w małych elektrowniach wodnych, także poprzez 25 Program małej retencji dla województwa świętokrzyskiego-część I, Świętokrzyski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Kielcach, Wrocław 2006, s Strona 45 z 124

46 modernizację i rozbudowę już istniejących w regionie małych elektrowni wodnych 27. Jeśli chodzi o perspektywy wykorzystanie wód powierzchniowych jako źródła energii odnawialnej to mogą być one utrudnione, ponieważ znaczna ilość rzek województwa przepływa przez Europejską Sieć Obszarów NATURA 2000 a to w znacznym stopniu utrudnia prowadzenie inwestycji hydroenergetycznyc 28. Ponadto zbyt rygorystyczne wymogi ochrony środowiska przyrodniczego przy realizacji elektrowni wodnych sprawiają, że ich spełnienie zwłaszcza, przy realizacji mniejszych inwestycji pochłonie większe nakłady inwestycyjne niż koszt wybudowania samej elektrowni. 29 Perspektywy dot. możliwości wykorzystania energii wody mogą się zmienić dzięki zastosowaniu turbiny ślimakowej. Umożliwia ona energetyczne wykorzystanie rzek o małych spadach i przepływach, na których stosowanie tradycyjnych turbin nie gwarantuje opłacalności ekonomicznej. Można je instalować na rzekach, które do tej pory były niemożliwe do zagospodarowania z przyczyn technicznych 30. ENERGIA GEOTERMALNA W Polsce zasoby wodne wykorzystywane są przede wszystkim do produkcji energii elektrycznej, natomiast geotermalne do wytwarzania ciepła. Energia geotermalna to energia o charakterze nieantropologicznym skumulowana w postaci ciepła pod powierzchnią ziemi. Dotychczasowe wyniki badań wskazują na możliwości wykorzystania energii geotermalnej w niektórych obszarach na terenie Polski, natomiast możliwości wykorzystania energii geotermicznej są praktycznie na terenie całego kraju. Nie wszędzie jednak jest ono opłacalne 31. Warunki hydrogeologiczne na terenie województwa świętokrzyskiego są znaczące, ich wielkość szacuje się na ok. 79,6 tys. m 3 /h. Zasoby te są również wyjątkowo zróżnicowane w regionie można wyróżnić zarówno obszary o wysokim przepływie oraz dużej wydajności warstwy wodonośnej, jak też rejony o bardzo niewielkiej wodonośności, nie posiadającej znaczenia użytkowego (Mapa 4). Złoża wód geotermalnych, które spełniają warunki do technologicznego wykorzystania zlokalizowane są w okolicy trzech miejscowości: Busko-Zdrój, Solec-Zdrój oraz Końskie. Wody te mają temperaturę powyżej C i znajdują się na głębokości ok. 2 tys. m. 27 Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata , Zarząd Województwa Świętokrzyskiego, luty 2014, s [dostęp na dzień: ] 29 Praktyczne rozwiązania z zakresu efektywności energetycznej/odnawialnych źródeł energii w województwie świętokrzyskim, jako działania na rzecz zrównoważonego rozwoju regionu, s. 3; [dostęp na dzień: ] 30 [dostęp na dzień: ] 31 Piechocki J., Wykorzystanie energii geotermalnej (w:) Energia odnawialna. Jak z niej korzystać?, Podlaska Fundacja Rozwoju Regionalnego, Białystok 2007, s. 12 Strona 46 z 124

47 Mapa 4. Mapa wód podziemnych w województwie świętokrzyskim Źródło: Program małej retencji dla województwa świętokrzyskiego-część I, Świętokrzyski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Kielcach, Wrocław 2006, s. 40 Struktury wodonośne w województwie świętokrzyskim to przede wszystkim zbiorniki wód podziemnych zajmujące obszar 4510 km 2 (czyli 38,5% powierzchni województwa). W regionie można wyodrębnić 16 tego rodzaju zbiorników. Ich zasoby szacowane są na ok m 3 /h. W mniejszym stopniu zasobne w wodę są użytkowe poziomy wodonośne, które obejmują 3222 km 2 (tj. 27,5% powierzchni województwa). Z kolei tereny, które nie posiadają użytkowych poziomów wody nośnej zajmują 33,6% powierzchni województwa (3940 km 2 ) 32. W chwili obecnej nie przynoszą korzyści ekonomicznych. Ze względu na zbyt wysokie koszty inwestycyjne ten rodzaj zasobów odnawialnych nie należy do perspektywicznych. Wykorzystanie wód geotermalnych jako OZE będzie raczej należało do inwestycji jednostkowych, uzależnionych przede wszystkim od możliwości finansowych inwestorów. Koszt 32 Program małej retencji dla województwa świętokrzyskiego-część I, Świętokrzyski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Kielcach, Wrocław 2006, s Strona 47 z 124

48 wykonania jednego odwiertu głębokości 1km wynosi około 10 mln PLN. Najczęściej 1km to jednak zbyt mała głębokość dla pozyskiwania wód geotermalnych, ponadto zarówno ze środowiskowego jaki i technicznego punktu widzenia standardem jest wykonanie drugiego odwiertu, którym ochłodzona na powierzchni woda będzie ponownie zatłaczana do złoża. Oprócz kosztów wierceń, drogi także. transport energii geotermalnej do odbiorcy, na ogół wymaga bowiem zastosowania rur preizolowanych (najbardziej opłacalny jest transport energii na odległość do ok. 500 m.) 33. Zlokalizowane złoża wód geotermalnych w województwie świętokrzyskim nie mają, w chwili obecnej, większego znaczenia praktycznego. Prace dotyczące złóż są obecnie na etapie ekspertyz i opracowań technicznych. Natomiast w pozostałej części województwa świętokrzyskiego nie ma złóż wód geotermalnych spełniających warunki do technologicznego ich wykorzystania 34. Ponadto ze względu na stosunkowo niskie temperatury wód termalnych, które występują na terenie województwa świętokrzyskiego, wykorzystanie ich do celów grzewczych wymaga zastosowania kosztownych pomp ciepła, a także współpracy z kotłowniami konwencjonalnymi dla dogrzewania wody sieciowej przy niskich temperaturach zewnętrznych. Z ekonomicznego punktu widzenia wpływa to na niski stopień wykorzystania tego źródła do celów energetycznych. Wody te mogą być, natomiast, wykorzystywane bezpośrednio w ogrodnictwie, rekreacji, lecznictwie i hodowli. Rozwój energetyki geotermalnej, np. próby wykorzystania wód termalnych w celach publicznych, tj. ogrzewanie basenów będą realizowane w Kazimierzy Wielkiej i Busku-Zdroju 35. BIOMASA, BIOPALIWA, BIOKOMPONENTY Energia pozyskiwana z biomasy polega na wykorzystaniu biomasy, czyli ulegającej biodegradacji następujących elementów: części produktów, odpadów lub pozostałości pochodzenia biologicznego z rolnictwa, łącznie z substancjami roślinnymi i zwierzęcymi, leśnictwa i związanych działów przemysłu, w tym z chowu i hodowli ryb oraz akwakultury, a także ulegającej biodegradacji części odpadów przemysłowych i komunalnych. W Polsce wśród OZE największe znaczenie ma biomasa, która może być używana na cele energetyczne w procesach bezpośredniego spalania (np. drewno, słoma, osady ściekowe), przetwarzana na paliwa ciekłe (np. estry oleju rzepakowego, alkohol) bądź gazowe (np. biogaz rolniczy, biogaz z oczyszczalni 33 Rozwój sektora energetycznego OZE w Polsce Wschodniej, op. cit, s [dostęp na dzień: ] 35 Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata , Zarząd Województwa Świętokrzyskiego, luty 2014, s. 35 Strona 48 z 124

49 ścieków, gaz wysypiskowy). Wykorzystanie biomasy na cele energetyczne może stymulować rozwój wsi i rolnictwa 36. Energia pozyskiwana z gazu pochodzącego ze składowisk odpadów, oczyszczalni ścieków i źródeł biologicznych oparta jest na biogazie. Jest to gaz pozyskiwany z biomasy w wyłączeniem zbóż pełnowartościowych, w szczególności z przeróbki odpadów zwierzęcych lub roślinnych, oczyszczalni ścieków oraz składowisk odpadów. Kolejnym źródłem energii odnawialnej jest energia pozyskiwana z biogazu rolniczego. Biogaz rolniczy to paliwo gazowe otrzymywane w procesie fermentacji metanowej surowców rolniczych, produktów ubocznych rolnictwa, płynnych lub stałych odchodów zwierzęcych, produktów ubocznych lub pozostałości z przetwórstwa produktów pochodzenia rolniczego lub biomasy leśnej, z wyłączeniem gazu pozyskanego z surowców pochodzących z oczyszczalni ścieków oraz składowisk odpadów. Źródłem odnawialnym mogą być także biopłyny, czyli paliwa ciekle wytworzone z biomasy, wykorzystane w celach energetycznych, innych niż w transporcie, w tym do wytwarzania energii elektrycznej oraz ciepła lub chłodu. Z 1 ha użytków rolnych można zebrać rocznie ok. 10 ton biomasy, co stanowi równowartość ok.5 ton węgla kamiennego. Potencjał energetyczny biomasy można podzielić na dwie grupy: plantacje roślin uprawnych z przeznaczeniem na cele energetyczne (np. rzepak, kukurydza, ziemniaki, wierzba krzewiasta) oraz organiczne pozostałości i odpady, w tym pozostałości roślin uprawnych. Potencjalne tereny, do uprawy roślin wykorzystywanych jako biomasa to ugory i odłogi, które w województwie świętokrzyskim zajmują ok. 82 tys. ha. Ponadto szacuje się, że ok 50 tys. ha trwałych użytków zielonych (łąki oraz pastwiska) zostało porzuconych. Na terenach tych można przywrócić produkcję rolniczą ukierunkowaną na cele energetyczne. Ponadto województwo świętokrzyskie dysponuje bardzo dużym potencjałem do produkcji polowej biomasy na cele energetyczne 37. Jak pokazują dane Urzędu Regulacji Energetyki, za najbardziej efektywne ekonomicznie spośród elektrowni wykorzystujących odnawialne źródła energii w województwie świętokrzyskim, należy uznać elektrownie wytwarzające z biomasy, w szczególności mieszanej. W regionie działają 3 elektrownie biomasowe o łącznej mocy 217,74 MW, które zlokalizowane są w powiatach: staszowskim, włoszczowskim oraz w Kielcach, a także 4 elektrownie biogazowe na terenie powiatów: kieleckiego oraz ostrowieckiego, których łączna moc to 2,14 MW (Rysunek 4). 36 Gutowska A.E., Biomasa jako surowiec energetyczny (w:) Energia odnawialna. Jak z niej korzystać?, Podlaska Fundacja Rozwoju Regionalnego, Białystok 2007, s Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata , Zarząd Województwa Świętokrzyskiego, luty 2014, s. 36 Strona 49 z 124

50 Rysunek 4. Elektrownie wytwarzające energię z biomasy oraz biogazu w województwie świętokrzyskim [MW] Źródło: Opracowanie własne na podstawie [dostęp na dzień ] W województwie świętokrzyskim istnieje duży potencjał produkcji biopaliw, z uwagi na powierzchnię gruntów możliwych do zagospodarowania. Przede wszystkim istotna jest produkcja roślin oleistych. W roku 2012 produkcja rzepaku i rzepiku, z 8,330 tys. ha, wyniosła blisko 21,8 tys. ton i była niemal dwukrotnie wyższa niż w roku (Tabela 9). Rośliny te przeznaczane te są w zdecydowanej większości na potrzeby przemysłu spożywczego, jednakże część z nich służy wytwarzaniu energii. Rzepak można uprawiać na glebach od klasy I do IV a, których powierzchnia w regionie, wraz z sadami, wynosi ha. Biorąc od uwagę potencjalny obszar, który mógłby został wykorzystany do uprawy rzepaku i rzepiku (40-50 tys. ha), wówczas możliwe byłoby osiągnięcie produkcji ok. 135 tys. ton. Taka ilość pozwoliłaby na wyprodukowania ok. 44 mln ton oleju. Tabela 9. Produkcja rzepaku i rzepiku w województwie świętokrzyskim POWIERZCHNIA [ha] PLONY Z 1 HA [t] ZBIORY [t] ,4 2,0 2, , , ,5 Źródło: Bank Danych Lokalnych, GUS, 2014 Znaczna część obszaru województwa, 276,4 tys. ha, to gleby klas od VI b do VI, na które przypadają liczne odłogi oraz ugory (ponad 67 tys. ha). Na tego rodzaju powierzchni możliwe jest uprawianie innych roślin przeznaczanych na cele energetyczne, takich jak np. burak energetyczny, wierzba, ślazowiec pensylwański czy perz zbitozębkowy. Duży jest również potencjał wykorzystania słomy prasowanej, nie wykorzystanej w produkcji zwierzęcej. W chwili 38 Wynikowy szacunek produkcji głównych ziemiopłodów rolnych i ogrodniczych w 2013 roku, GUS, Departament Rolnictwa, Warszawa, 19 grudnia 2013 Strona 50 z 124

51 obecnej słoma nie jest wykorzystywana w energetyce w dużym stopniu, chociaż jej znaczenie wciąż rośnie. W roku 2009 możliwości szacowana całkowita produkcja słomy wynosiła ok mln Mg, w tym na cele energetyczne było to ok. 4-5 mln Mg. Jeśli chodzi o województwo świętokrzyskie, to możliwości wykorzystania słomy oraz rzepaku były ujemne i wynosiły -41 Mg, co oznacza, iż zapotrzebowanie produkcji zwierzęcej na paszę i ściółkę, a także przyorywanie słomy celem utrzymania zrównoważonego bilansu substancji organicznej było wyższe, niż możliwości ich rzeczywistej produkcji (Mapa 5). W najbliższym okresie możliwe byłoby z jej ogólnych plonów, w wysokości ok. 450 tys. ton rocznie, przeznaczenie ok. 90 tys. ton na cele energetyczne. Mapa 5. Możliwości pozyskania słomy zbóż i rzepaku na cele energetyczne w roku 2009 [tys. Mg] Źródło: Krajowy plan działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2010 Ważnym kierunkiem dla województwa świętokrzyskiego jest również produkcja biogazu, która dotychczas nie stanowiła istotnego źródła energii w regionie, a jeszcze kilka lat temu jego potencjał oceniany był nisko (Mapa 6). Strona 51 z 124

52 Mapa 6. Potencjał energetyczny biogazu z różnych źródeł w regionach Polski (2009) [GWh/a] Źródło: [dostęp na dzień: ] [plik poddany edycji] Wytwarzanie biogazu w województwie może opierać się o szereg produktów, w tym np.: Uprawy energetyczne, burak energetyczny, rzepak, ziemniaki, kukurydza, Odpady rolno-spożywcze, w tym odpady z ubojni, które (zgodnie z szacunkami Wojewódzkiej Inspekcji Sanitarnej) dają średnio 20 tys. ton produktu rocznie, Odpady z produkcji zwierzęcej, czyli gnojówka w ilości ok. 1,2 mln m 3 rocznie, Strona 52 z 124

53 Odpady z produkcji roślinnej, przede wszystkim słomy, w potencjalnej ilości ok. 90 tys. ton rocznie, Odpady komunalne, to potencjalnie ok. 130 tys. ton masy organicznej. Z ekonomicznego oraz społecznego punktu widzenia najbardziej pożądanymi kierunkami pozyskiwania energii jest produkcja biomasy przeznaczonej na spalanie energetyczne oraz wykorzystanie biomasy na potrzeby biogazowi. Perspektywiczne są także możliwości pozyskiwania biogazu z wysypisk śmieci 39. W województwie świętokrzyskim istnieją przesłanki do stworzenia warunków dla rozwoju branży agroenergetycznej poprzez wsparcie inwestycji w tej gałęzi gospodarki. W efekcie powstanie szansa na dynamiczny wzrost produkcji energii w odnawialne źródła energii, jak również będzie to miało wpływ na rozwój obszarów wiejskich i poprawę stanu środowiska naturalnego 40. Teoretyczna ilość biomasy pochodzącej z upraw polowych i trwałych użytków zielonych jaką można przeznaczyć na cele energetyczne w województwie świętokrzyskim w skali roku z podziałem na powiaty została przedstawiona poniżej (Tabela 10). Tabela 10. Teoretyczna ilość biomasy pochodzącej z upraw polowych i trwałych użytków zielonych jaką można przeznaczyć ca cele energetyczne w województwie świętokrzyskim w skali roku POWIAT POWIERZCHNIA UPRAW W TYS. HA POWIERZCHNIA TRWAŁYCH UŻYTKÓW ZIELONYCH W TYS. HA ŁĄCZNA ILOŚĆ BIOMASY W TYS. MG ILOŚĆ BIOGAZU MOŻLIWEGO DO WYPRODUKOWANIA W MLN M 3 ENERGIA MOŻLIWA DO WYPRODUKOWANIA W PJ Buski 46,4 14, ,8 4,8 Jędrzejowski 67,6 10, ,7 6,6 Kazimierski 28,4 4, ,1 2,8 Kielecki 70,8 30, ,2 7,5 Konecki 24,6 14, ,1 2,7 Opatowski 72,0 6, ,2 7,1 Ostrowiecki 28,1 3, ,5 2,7 Pińczowski 45,6 7, ,6 4,4 Sandomierski 27,4 4, ,7 2,7 Skarżyski 6,1 3, ,6 0,7 Starachowicki 16,1 4, ,2 1,7 Staszowski 35,4 10, ,6 5,4 Włoszczowski 28,6 16, ,1 3,2 SUMA 497,1 130, ,1 52,3 Źródło: Potencjał energetyczny województwa świętokrzyskiego możliwości produkcji biomasy pochodzenia rolniczego na cele energetyczne, [dostęp na dzień: ] 39 [dostęp na dzień: ] 40 Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata , Zarząd Województwa Świętokrzyskiego, luty 2014, s. 36 Strona 53 z 124

54 Bilans potencjału energetycznego rolnictwa poszczególnych powiatów województwa świętokrzyskiego pozwala na dokonanie podział na 3 grupy powiatów tj. na powiaty o: Słabym potencjale energetycznym do 0,0 do 2,5 PJ Średnim potencjale energetycznym od 2,6 do 5,0 PJ Dużym potencjale energetycznym powyżej 5,0 PJ. Zgodnie z tym podziałem do grupy powiatów o słabym potencjale energetycznym 0,00 2,5 PJ/rok zaliczyć możemy powiaty: skarżyski i starachowicki. Powiaty o średnim potencjale energetycznym od 2,6 do 5,0 PJ/rok to powiaty: buski, kazimierski, konecki, ostrowiecki, pińczowski, sandomierski, włoszczowski. Do najlepszych pod względem potencjalnej możliwości wytwarzania energii w oparciu surowce pochodzenia rolniczego powyżej 5,0 PJ/rok należą powiaty: jędrzejowski, kielecki, opatowski, staszowski 41. MOŻLIWOŚCI ROZWOJU POTENCJAŁU OZE W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM Możliwości oraz stopień wykorzystania energii odnawialnej zależą od wielu czynników, np. uwarunkowań geograficznych, zasobów naturalnych, stopnia rozwoju gospodarczego, innowacyjności gospodarki, prowadzonej polityki energetycznej, świadomości ekologicznej społeczeństwa. W województwie świętokrzyskim istnieje znaczny potencjał odnawialnych źródeł energii, który mógłby zostać wykorzystany w nowym okresie programowania na lata Z analizy danych zastanych wynika, iż najbardziej efektywne w regionie są możliwości związane z wykorzystaniem biomasy jako strategicznego kierunku. Należy przy tym zwrócić uwagę na to, aby w odpowiedni sposób zagospodarować istniejące tereny oraz potencjał produkcji rolniczej, co wymaga jednak znacznych nakładów finansowych oraz czasu. Konieczne jest również zwrócenie uwagi na pozostałe źródła, takie jak np. wody gruntowe, energia wiatru czy słońca. Warunki istniejące w regionie pozwalają rozpatrywać te typy nośników energii jako wspierające, wykorzystywane m.in. przez sektor MSP (małe i średnie przedsiębiorstwa), czy osoby prywatne. Zatem na terenie województwa świętokrzyskiego energia wiatrowa, wodna, słoneczna czy geotermalna nie mają znaczenia strategicznego. Mimo, że w województwie świętokrzyskim występują relatywnie dobre warunki dla rozwoju energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych to rozwój technologii związanych z branżą OZE jest tu dość powolny, co skutkuje zaliczeniem województwa świętokrzyskiego do regionów 41 Potencjał energetyczny województwa świętokrzyskiego możliwości produkcji biomasy pochodzenia rolniczego na cele energetyczne, [dostęp na dzień: ] Strona 54 z 124

55 najsłabiej wykorzystujących lokalne zasoby energii odnawialnej. Przekłada się to bezpośrednio na niski udział OZE województwa świętokrzyskiego w stosunku do całej Polski. Łączna moc wytworzona przez instalacje odnawialnych źródeł energii odnawialnej w województwie świętokrzyskim stanowiła w 2012 roku około 6% mocy wytworzonej przez instalacje OZE w całym kraju 42. W szacowaniu realnego potencjału odnawialnych zasobów energii, który może być wykorzystany przez województwo świętokrzyskie w okresie programowania , ma zastosowanie metoda tzw. kaskadowego przechodzenia od teoretycznego potencjału zasobów, poprzez techniczny, ekonomiczny, aż do rynkowego. Potencjał rynkowy oznacza stopień wykorzystania potencjału ekonomicznego w latach Województwo świętokrzyskie charakteryzuje się dużą różnorodnością środowiska naturalnego, a to stwarza dogodne warunki dla rozwoju w regionie większości dostępnych technologii wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych. Jeśli chodzi o ocenę potencjałów OZE dla województwa świętokrzyskiego na tle planowanego wzrostu wykorzystania potencjału rynkowego OZE w Polsce 44, na tle planowanej w Krajowym Planie Działania 45 skali wykorzystania potencjału przeliczonego na okres, w którym mogą być dostępne środki UE w nowej perspektywie finansowej , to najbardziej znaczący potencjał przypada małej energetyce wiatrowej. Potencjał znaczący dotyczy: biomasy z upraw energetycznych, biomasy ze słomy oraz geotermii płytkiej. Potencjał mało znaczący przypada energii wiatru, energii słonecznej termicznej, fotowoltaice, biogazowi rolniczemu, biomasie leśnej, geotermii głębokiej i energetyce wodnej 46. Należy jednak zaznaczyć, że na realny potencjał OZE w województwie świętokrzyskim wpływ mają nie tylko czynniki makroekonomiczne, do których należy polityka 42 Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata , Zarząd Województwa Świętokrzyskiego, luty 2014, s Określenie potencjału energetycznego regionów Polski w zakresie odnawialnych źródeł energii wnioski dla Regionalnych Programów Operacyjnych na okres programowania , Warszawa, grudzień 2011, s. 39 i nast. 44 W ocenie tej uwzględniono tylko te technologie wymienione w KPD, które mają znaczenie dla większości regionów, były analizowane wcześniej i mogą mieścić się w kryteriach wsparcia (np. typ beneficjenta, wielkość inwestycji) w RPO. 45 Krajowy Plan Działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych określa krajowe cele w zakresie udziału energii ze źródeł odnawialnych zużyte w sektorze transportowym, sektorze energii elektrycznej, sektorze ogrzewania i chłodzenia w 2020 r., uwzględniając wpływ innych środków polityki efektywności energetycznej na końcowe zużycie energii oraz odpowiednie środki, które należy podjąć dla osiągnięcia krajowych celów ogólnych w zakresie udziału OZE w wykorzystaniu energii finalnej. Dokument określa ponadto współpracę między organami władzy lokalnej, regionalnej i krajowej, szacowaną nadwyżkę energii ze źródeł odnawialnych, która mogłaby zostać przekazana innym państwom członkowskim, strategię ukierunkowaną na rozwój istniejących zasobów biomasy i zmobilizowanie nowych zasobów biomasy do różnych zastosowań, a także środki, które należy podjąć w celu wypełnienia stosownych zobowiązań wynikających z dyrektywy 2009/28/WE. +plan+dzialan 46 Szerzej zob.: ibidem, s. 89 Strona 55 z 124

56 energetyczna oraz kwestie prawne i administracyjne związane ze wsparciem OZE. Ogromne znaczenie mają uwarunkowania lokalne, w tym ograniczenia infrastrukturalne, środowiskowe, ekonomiczne i społeczne oraz zróżnicowanie odnawialnych zasobów energii w skali województwa. Poszczególne źródła energii odnawialnej w województwie świętokrzyskim potencjalne obszary największych zastosowań oraz perspektywy produkcji i wykorzystania zostały przedstawione poniżej (Tabela 11). Tabela 11. Potencjalne obszary zastosowań poszczególnych odnawialnych źródeł energii w województwie świętokrzyskim RODZAJ ENERGII POTENCJALNY OBSZAR NAJWIĘKSZYCH ZASTOSOWAŃ/PERSPEKTYWY instalacje z kolektorami słonecznymi podgrzewającymi wodę (konwersja fototermiczna pasywna i aktywna) oraz instalacje o małej mocy elektrycznej ENERGIA SŁONECZNA z ogniwami fotowoltaicznymi (konwersja fotowoltaiczna); wzrost zainteresowania możliwościami wykorzystania energii słonecznej do ograniczania kosztów gospodarstw domowych. ENERGIA WIATRU farmy wiatrowe, małe elektrownie wiatrowe ENERGIA WODY małe elektrownie wodne ENERGIA ze względów ekonomicznych niski stopień wykorzystania tego źródła do GEOTERMALNA celów energetycznych wytwarzanie energii elektrycznej; w przyszłości wzrost znaczenia elektrowni ENERGIA BIOMASY wytwarzających z biomasy, w szczególności mieszanej, wzrost znaczenia upraw roślin energetycznych wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła; warunki dla rozwoju branży agroenergetycznej - duży potencjał produkcji i wykorzystania biogazu ENERGIA BIOGAZU pochodzenia rolniczego na cele energetyczne, perspektywiczne są także możliwości pozyskiwania biogazu z wysypisk śmieci; biogazownie przy fermach trzody chlewnej oraz drobiu Źródło: Opracowanie własne na podstawie analizy danych zastanych W Strategii rozwoju województwa świętokrzyskiego do 2020 roku cel operacyjny 6.1 Energia versus emisja, czyli próba rozwiązania dylematu, jak nie szkodzić jednocześnie środowisku i gospodarce został w całości poświęcony zagadnieniom z zakresu OZE i efektywności energetycznej. Realizacja ww. celu ma obejmować m.in.: promocję i wspieranie znacznie szerszego niż dotychczas wykorzystania odnawialnych źródeł energii (OZE), jako istotnego elementu dywersyfikacji źródeł energii oraz budownictwa energooszczędnego; stymulowanie wprowadzenia do sieci energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych; rozwój rolnictwa energetycznego z uwzględnieniem polityki ochrony bioróżnorodności; rozwój produkcji elementów infrastruktury dla sektora opartego na odnawialnych źródłach energii; implementację niskoemisyjnych technologii węglowych; wspieranie działalności badawczo - rozwojowej (m.in. mikrotechnologii) zorientowanej na wykorzystanie odnawialnych źródeł energii oraz budownictwa energooszczędnego; modernizację energetycznej, ciepłowniczej i gazowniczej sieci przesyłowej; integrację regionalnej sieci przesyłowej z sieciami zewnętrznymi; Strona 56 z 124

57 rozwój inteligentnych sieci energetycznych; rozwój komunikacji publicznej i jej promocja; promocja wykorzystywania proekologicznych środków transportu. 47 Ponadto także inne cele operacyjne Strategii dotyczące przemysłu i budownictwa oraz rozwoju obszarów wiejskich (cel 2.1, 5.2 i 5.3) obejmują działania na rzecz OZE i EWE, tak jak np. wspieranie rozwoju budownictwa inteligentnego i energooszczędnego, wsparcie inwestycji w odnawialne źródła energii, w szczególności wykorzystujących biomasę. Uzupełnieniem strategii rozwoju województwa jest opracowanie pt. Program reelektryfikacji województwa świętokrzyskiego na lata , które powstało przy dużym zaangażowaniu zakładów energetycznych prowadzących działalność na terenie województwa świętokrzyskiego. Dokument stanowi przegląd obecnego stanu infrastruktury energetycznej w regionie oraz ocenę potencjałów poszczególnych technologii pozyskania energii, w tym OZE 48. W dokumencie zauważono, iż województwo świętokrzyskie charakteryzuje się z jednej strony dobrze rozwiniętą przestrzennie siecią elektroenergetyczną oraz istniejącymi rezerwami mocy, z drugiej jednak strony niedostatecznym poziomem planowania energetycznego w gminach, spowodowanym brakiem wystarczających środków finansowych, złym stanem technicznym sieci średnich i niskich napięć 49. Ograniczenia infrastrukturalne, w szczególności w zakresie rozwoju sieci energetycznych, stanowią poważną barierę zarówno w zaspokojeniu potrzeb energetycznych mieszkańców regionu (bezpieczeństwo energetyczne), jak i w rozwoju OZE, ponieważ jednym z ważniejszych czynników warunkujących rozwój branży OZE jest możliwość przyłączenia infrastruktury wytwórczej do sieci elektroenergetycznej 50. Województwo świętokrzyskie powinno inwestować w odnawialne źródła energii zgodnie z lokalnym potencjałem energetycznym i wspierać w ten sposób lokalny rozwój. W określaniu potencjału OZE istotne znaczenie będzie miała analiza uwarunkowań naturalnych, infrastrukturalnych, a także finansowych, administracyjnych i prawnych, które mogą być czynnikami sprzyjającymi bądź te ograniczającymi rozwój województwa świętokrzyskiego. Do wykorzystania potencjału OZE przyczyni się powstający Świętokrzyski Park OZE, który skupi zróżnicowane inwestycje związane z OZE. Przedsięwzięcie obejmuje budowę: bioelektrowni o mocy elektrycznej 9,6 MW (inwestor Bioelektrownie Świętokrzyskie MK sp. z o.o. Kielce), elektrowni wiatrowej o mocy elektrycznej 18 MW (inwestor Green Power Development Kraków), 5 elektrowni słonecznych o łącznej mocy elektrycznej 11 MW z możliwością 47 Strategia rozwoju województwa świętokrzyskiego do roku 2020, przyjęta uchwałą NR XXXIII/589/13 Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego z dnia 16 lipca 2013 r., s Określenie potencjału energetycznego regionów Polski w zakresie odnawialnych źródeł energii wnioski dla Regionalnych Programów Operacyjnych na okres programowania , Warszawa, grudzień 2011, s Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata , Zarząd Województwa Świętokrzyskiego, luty 2014, s ibidem. Strona 57 z 124

58 rozbudowy (inwestorzy: Trakt S.A. Górki Szczukowskie, Rynkowa Agencja Świętokrzyska Kielce, Synergia Trade Łomianki i PHU Manager Kielce, 3 elektrownie wodne o mocy elektrycznej 30 kw (inwestor Instytut OZE Kielce), elektrowni geotermalnej 51. Koncepcja Świętokrzyskiego Parku OZE w gminie Tuczępy już zaczyna się urzeczywistniać. Województwo świętokrzyskie ma szansę stać się biogazowym zagłębiem. Przy realizowaniu inwestycji OZE muszą być brane pod uwagę następujące uwarunkowania: Ogólne uwarunkowania środowiskowe (dostępność odpowiednich terenów, możliwość pozyskania danego zasobu, możliwość przyłączenia do sieci elektroenergetycznej, nastawienie lokalnej społeczności), Ogólne uwarunkowania formalno-prawne (ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym; prawo budowlane; prawo ochrony środowiska; prawo energetyczne; ustawa o odpadach), Uwarunkowania ekonomiczno-rynkowe, Ogólne uwarunkowania społeczne. Poniżej przedstawione zostały specyficzne uwarunkowania dla lokalizacji poszczególnych przedsięwzięć z zakresu OZE (Tabela 12). Tabela 12. Uwarunkowania i ograniczenia lokalizacji inwestycji z zakresu OZE OGÓLNE UWARUNKOWANIA LOKALIZACJI INWESTYCJI Z ZAKRESU OZE ŚRODOWISKOWE FORMALNO-PRAWNE EKONOMICZNO-RYNKOWE SPOŁECZNE Z wykorzystania terenów dla inwestycji OZE wyłącza się: - lasy pierwotne -obszary ochrony przyrody i środowiska, w tym obszary cenne przyrodniczo: parki narodowe (całkowity zakaz lokalizacji przedsięwzięć), rezerwaty przyrody (całkowity zakaz lokalizacji przedsięwzięć), parki krajobrazowe (ograniczone możliwości lokowania inwestycji), obszary chronionego krajobrazu (ograniczone możliwości lokowania Uzyskanie pozwoleń formalno-prawnych: - decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach - decyzja o warunkach przyłączenia do sieci średniego napięcia; - decyzja o warunkach zabudowy; - pozwolenie zintegrowane - pozwolenie na budowę i użytkowanie instalacji - złożenie wniosku do operatora sieci elektroenergetycznej o określenie warunków przyłączenia - zawarcie Umowy Przyłączeniowej na podstawie uzyskanych warunków przyłączenia, pomiędzy - Zbyt wysokie koszty jednostkowe (transakcyjne) korzystania z systemu wsparcia (zobowiązań ilościowych plus zielonych certyfikatów/świadectw pochodzenia wyprodukowanej energii) przez mniejszych, niezależnych producentów energii - Niestabilność prawa - Brak pewności co do możliwości zbytu świadectw pochodzenia w okresie amortyzacji elektrowni (obecny system kończy się na roku 2017, propozycja nowego rozporządzenia wydłuża go tylko do preferowanie niektórych technologii Zagwarantowanie udziału społecznego na mocy dokumentów takich jak: - Dyrektywa 2003/35/WE - Dyrektywa 85/337/EWG - Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r Prawo Ochrony Środowiska (Dz.U nr 62 poz. 627 z pózn. zm.) - Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U nr 199 poz. 1227) 51 W. Łukaszek, Biogazownie szansą dla rolnictwa i środowiska, konferencja regionalna, Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Modliszewicach, 14 listopada 2013 Strona 58 z 124

59 inwestycji), obszary Natura 2000 (ograniczone możliwości lokowania inwestycji) operatorem sieci elektroenergetycznej a wytwórcą energii odnawialnej OZE niewymagających ani inwestycji w nowe moce, ani wsparcia (duża energetyka wodna, współspalanie), przy braku wsparcia dla innych technologii tworzących nowe moce - brak publicznie dostępnych długoterminowych informacji o trendach cen energii i prognoz utrudniający sporządzanie biznesplanu Brak istotnych ograniczeń -konieczność uwzględniania występujących tras przelotu ptaków oraz nietoperzy - wymagana odpowiednia szorstkość terenu, niezaburzająca przepływu mas powietrza Z wykorzystania terenów dla produkcji biomasy, oprócz terenów wskazanych w ogólnych uwarunkowaniach, wyłącza się: - obszary trawiaste o wysokiej bioróżnorodności - tereny zasobne w pierwiastek węgla - torfowiska SPECYFICZNE UWARUNKOWANIA LOKALIZACJI INWESTYCJI Z ZAKRESU OZE ENERGETYKA SŁONECZNA - Warunek dopłat: minimum 50% bezzwrotnego wsparcia na zakup i montaż Brak istotnych ograniczeń kolektorów słonecznych, dla uzyskania efektu skali - Ogniwa fotowoltaiczne obecnie zbyt drogie ENERGETYKA WIATROWA -Obowiązek przeprowadzenia rocznego monitoringu ornitologicznego i chiropterologicznego - Konieczność dokonania pomiarów wietrzności - Konieczność usytuowania siłowni wiatrowych w odległości od zabudowy, gwarantującej dotrzymanie standardów przewidzianych dla emisji hałasu Certyfikacja biomasy BIOMASA - Wsparcie dla dużych farm wiatrowych znajduje coraz mniejsze uzasadnienie, z racji tego, iż są to inwestycje przynoszące znaczne dochody, jednocześnie zdecydowanie mniej wymagające w porównaniu np. z biogazowniami - perspektywiczna jest mała energetyka wiatrowa Inwestycje wykorzystujące biomasę należą do inwestycji drogich, których koszty sięgają od kilku do kilkudziesięciu mln PLN Aprobata społeczna oraz zainteresowanie wykorzystaniem energii słonecznej do poprawy efektywności energetycznej obiektów Obawy o nadmierną emisję hałasu, zaburzenie estetyki krajobrazu. Duże ryzyko protestów społecznych w przypadku biogazowni: obawy o zwiększenie natężenia ruchu kołowego na lokalnych drogach przy dostawie substratów czy odorów towarzyszących procesowi fermentacji metanowej oraz dostawie surowca w postaci odchodów zwierzęcych. Sprzeciw może budzić również wykorzystanie jako substratów odpadów Strona 59 z 124

60 Wykorzystanie zasobów zależy od ich usytuowania i głębokości pod powierzchnią ziemi, jak i temperatury wód geotermalnych Ograniczenia lub zakazy na obszarach, na których realizacja tego typu obiektów jest sprzeczna z ustaleniami celów środowiskowych dla jednolitych części wód i obszarów chronionych zawarte w planach gospodarowania wodami na obszarze dorzecza. - Ograniczenia techniczne ze względu na zabudowę koryta (wyloty drenaży, rowów, kanałów, kładki i mosty), ujścia dopływów i niekorzystny wpływ na przyległe tereny (zawodnienia i podtopienia terenów zabudowanych i gruntów rolnych). - Ograniczenia wynikające z oddziaływania sąsiednich piętrzeń lub innych obiektów ENERGETYKA GEOTERMALNA Konieczność uzyskania pozwoleń na prowadzenie odwiertów w celu eksploatacji złoża - Konieczność wykonania specjalistycznych badań zlewni oraz obliczeń hydrologicznych - Konieczność uzyskania pozwolenia wodnoprawnego ENERGETYKA WODNA Niezwykle wysokie koszty odwiertów i eksploatacji złoża, bardzo duże ryzyko technologiczne - W przypadku małych źródeł znikome ryzyko protestów społecznych - W przypadku dużych elektrowni wykorzystujących piętrzenie wody znaczne ryzyko protestów, zwłaszcza, gdy potencjalnie ma zostać zniszczony cenny ekosystem lub dokonane przesiedlenia ludności. Źródło: Rozwój sektora energetycznego OZE w Polsce Wschodniej, op. cit. s z rzeźni jak również zagospodarowanie osadów pofermentacyjnych jako nawozu rolniczego Aprobata społeczna zwłaszcza dla zasilania obiektów sportowo rekreacyjnych, hoteli i kąpielisk Inwestycje kosztowne koszty tym wyższe im wyższy stopień skomplikowania budowli hydrotechnicznych - przy mikroinstalacjach: może wystąpić problem pozyskania lokalizacji pod inwestycję nabycie praw do gruntów, stosunkowo długi okres zwrotu inwestycji Biorąc pod uwagę opisane uwarunkowania i ograniczenia lokalizacji inwestycji z zakresu OZE poniżej przedstawione zostały możliwości rozwoju potencjału OZE, wynikające z istniejącego potencjału, w poszczególnych obszarach województwa świętokrzyskiego (Tabela 13). Tabela 13. Możliwości rozwoju potencjału OZE w poszczególnych obszarach województwa świętokrzyskiego MOŻLIWOSCI ROZWOJU OZE W POSZCZEGÓLNYCH OBSZARACH POWIAT WOJEWÓDZTWA ENERGIA ENERGIA ENERGIA ENERGIA BIOMASA, BIOPALIWA, SŁONECZNA WIATRU WODY GEOTERMALNA BIOKOMPONENTY Buski v v v v Jędrzejowski v v v v Kazimierski v v v v v Strona 60 z 124

61 Kielecki v v v v Konecki v v v v v Opatowski v v v Ostrowiecki v v v v Pińczowski v v v v Sandomierski v v v v Skarżyski v v v Starachowicki v v v Staszowski v v v v Włoszczowski v v v Źródło: Opracowanie własne na podstawie strategii rozwoju poszczególnych powiatów oraz Strategii Rozwoju Województwa Świętokrzyskiego do roku Czynniki sprzyjające wykorzystaniu realnego potencjału odnawialnych źródeł energii w województwie świętokrzyskim oraz możliwości wpływania na wzrost potencjału OZE w opinii badanych Przedstawiciele wszystkich grup uczestniczących w badaniu są zgodni, co do tego, iż województwo świętokrzyskie posiada znaczny potencjał odnawialnych źródeł energii, który mógłby zostać wykorzystany w kolejnej perspektywie finansowej. Wynika to przede wszystkim z dużej różnorodności środowiska naturalnego, która stwarza możliwości rozwoju właściwie we wszystkich kierunkach związanych z wykorzystaniem źródeł odnawialnych. Zdaniem badanych województwo dysponuje zarówno potencjałem geograficznym jak i geologicznym posiada zróżnicowane ukształtowanie powierzchni, korzystne warunki do rozwoju elektrowni wiatrowych, a także istotny potencjał wód geotermalnych oraz powierzchniowych i nasłonecznienie umożliwiające pozyskiwanie energii dzięki rozwojowi fotowoltaiki. Jako ważny kierunek rozwoju wskazano ponadto na wykorzystywanie biomasy, w szczególności na duży areał niezagospodarowanych gruntów, które mogą posłużyć do pozyskiwania energii z roślin wysokoenergetycznych. Z drugiej jednak strony należy pamiętać o tym, że duże zróżnicowanie i rozdrobnienie potencjału OZE w regionie może utrudniać możliwości rozwoju energetyki odnawialnej. Jako czynniki, które sprzyjają możliwością wykorzystywania realnego potencjału OZE w regionie respondenci wskazywali przede wszystkim na rosnącą świadomość społeczną dotyczącą energii odnawialnej, a także rozwijający się sektor przedsiębiorstw zainteresowanych tym kierunkiem działalności, związany z działalnością klastrów, takich jak klaster energetyczny. Niezwykle ważne są także odpowiednie systemy zachęt ekonomicznych, które pozwalają na podejmowanie inicjatyw związanych z OZE, takich jak dofinansowania, pożyczki bezzwrotne oraz zwrotne na preferencyjnych warunkach, czy też ulgi podatkowe. Ponadto wielokrotnie wskazywano również na odpowiednie podejście władz lokalnych i regionalnych, które wspierają przedsięwzięcia związane z wykorzystaniem zasobów odnawialnych oraz przekazują posiadaną Strona 61 z 124

62 przez siebie wiedzę z zakresu energetyki odnawialnej, przez co promują ją wśród mieszkańców. Według badanych wynika to z faktu, iż działalność władz samorządowych, przede wszystkim inwestowanie przez nich w działania nakierowane na rozwój energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej, wpływa na wzrost zainteresowania tymi inicjatywami u członków społeczności lokalnej. Władze mogą również udzielać mieszkańcom pomocy w podejmowaniu podobnych indywidualnych przedsięwzięć, w szczególności w zakresie informacyjnym, ale również wsparcia merytorycznego. Respondenci uważają, że istnieją możliwości wpływania na realny potencjał odnawialnych zasobów energii w województwie świętokrzyskim. Czynnikiem, który umożliwia tego rodzaju działania są przede wszystkim odpowiednie środki finansowe. Kolejnym bardzo ważnym elementem jest polityka władz publicznych (lokalnych oraz regionalnych), których działalność warunkuje sposób wykorzystywania istniejących zasobów, a także inicjatywy podejmowane przez konkretne instytucje, przedsiębiorstwa czy organizacje. Przykład stanowią podatek od nieruchomości na obszarach, które pozostają nieużytkami i mogą być przeznaczone pod przedsięwzięcia z zakresu energetyki odnawialnej lub gospodarowanie zasobami leśnymi, takimi jak chwasty leśne, które mogą zasilać elektrownie biomasowe. Możliwość wpływania na potencjał OZE w regionie uwarunkowana jest również przez wprowadzanie planów zagospodarowania przestrzennego, które pozwala wyznaczyć obszary pod rozwój energetyki wiatrowej, które są niezbędne dla potencjalnych inwestorów Bariery w wykorzystaniu realnego potencjału odnawialnych źródeł energii w województwie świętokrzyskim Analiza materiału jakościowego pokazała, iż do największych barier, które mogą wpływać na negatywnie na możliwości wykorzystania potencjału zasobów energii odnawialnej w regionie należy zaliczyć: Bariery związane z negatywnym nastawieniem mieszkańców wynikającym z niskiego poziomu wiedzy, mentalności, Bariery administracyjne i prawne, związane z brakiem odpowiednich regulacji prawnych na gruncie krajowym, a także istnieniem procedur utrudniających realizację inwestycji, Bariery ekonomiczne, związane z brakiem środków finansowych koniecznych do realizacji inwestycji ukierunkowanych na OZE, Bariery formalne i organizacyjne, w szczególności trudny proces uzyskiwania wsparcia, szereg skomplikowanych procedur, długi czas oczekiwania na decyzje, duża ilość dokumentacji do wypełnienia, Brak specjalistycznej wiedzy dotyczącej tematyki OZE, przede wszystkim wśród jednostek samorządu terytorialnego na poziomie lokalnym, Strona 62 z 124

63 Brak potencjału technologicznego, Brak doświadczenia w realizacji inwestycji nakierowanych na wykorzystanie odnawialnych zasobów energii, związany z niską ilością wdrożeń w województwie, Brak planów zagospodarowania przestrzennego, które uwzględniałyby OZE, co wpływa na wydłużenie procesu wdrażania inwestycji. Tego rodzaju bariery niosą za sobą konieczność podejmowania działań takich jak: Edukowanie społeczności, w szczególności osób młodych, Konieczność stworzenia odpowiednich regulacji, stworzenie przepisów prawa, które uprościłyby realizację inwestycji związanych z energetyką odnawialną oraz efektywnością energetyczną, Stworzenie przejrzystego i łatwo dostępnego systemu wsparcia finansowego, z którego mogliby korzystać wszyscy potencjalni beneficjenci w województwie, Uproszczenie procesu uzyskiwania wsparcia, głównie informacyjnego oraz finansowego, Podniesienie poziomu wiedzy specjalistycznej dotyczącej OZE wśród przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego lub zatrudnienie specjalistów z tego zakresu, Uwzględnienie odnawialnych źródeł energii w planach zagospodarowania przestrzennego Efekty osiągnięte w wyniku realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w ramach RPOWŚ oraz PO IiŚ Wszyscy beneficjenci, którzy uczestniczyli w badaniu ankietowym zgodnie przyznali, iż realizacja projektu nie przyniosła żadnych negatywnych rezultatów. Wśród wymienianych skutków pozytywnych wymieniano najczęściej (Wykres 8): Oszczędność paliwa grzewczego (38%) odpowiedzi tej udzielali najczęściej beneficjenci działania 4.1 (50%) oraz 4.2 (36%) RPOWŚ , Zmniejszenie emisji gazów/zanieczyszczenia powietrza (21%) były najczęściej wymieniane przez beneficjentów PO IiŚ (67%), Obniżenie kosztów energii (21%) wymieniali wyłącznie beneficjenci działania 4.2 RPOWŚ (27%), Zwiększenie wydajności/efektywności grzewczej (17%) wskazywali na nie beneficjenci ze wszystkich badanych grup. Strona 63 z 124

64 Wykres 8. Jakie efekty zostały osiągnięte w wyniku realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w ramach RPOWŚ oraz PO IiŚ ? Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ilościowego techniką CATI z beneficjentami, n=29 (pytanie półotwarte; odpowiedzi nie sumują się do 100%) Potwierdziły to również materiały zebrane w wyniku badań jakościowych. Realizacja projektów pozwoliła na osiągnięcie efektów zakładanych w dokumentacji projektowej, tj. wnioskach o dofinansowanie projektów. Dotyczyły one przede wszystkim zmniejszenia ilości zużytej energii i zwiększenia wydajności jej źródeł. Wymieniano przy tym takie konkretne efekty jak: wymiana instalacji, zmiana źródeł energii na bardziej ekologiczne, pozytywny wpływ na stan środowiska przyrodniczego, głównie poprzez zmniejszenie emisji dwutlenku węgla. Niezwykle ważnym efektem według respondentów jest jednak zmiana świadomości społecznej oraz podejmowanie nowych inicjatyw związanych z rozwojem kierunku energetyki odnawialnej, szkolenie przedstawicieli przedsiębiorstw zainteresowanych pozyskiwaniem energii odnawialnej, ale również zdobywanie przez beneficjentów nowej wiedzy dotyczącej m.in. współpracy z innymi podmiotami, która umożliwia dalsze działania nakierowane na zwiększenie wykorzystania OZE w regionie w kolejnych latach. Ponadto większość Strona 64 z 124

65 beneficjentów realizujących programy w ramach programowania stwierdziła, iż w przyszłości zamierza wykorzystywać pozyskaną wiedzę oraz doświadczenie z zakresu energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej. Jednostki te planują samodzielnie angażować się w działania związane z tymi obszarami lub wspierać inne podmioty, które zdecydują się na podobne inicjatywy Zakładane efekty, których nie udało się osiągnąć podczas realizacji projektów w ramach RPOWŚ oraz PO IiŚ Zgodnie z informacjami uzyskanymi od beneficjentów we wszystkich projektach realizowanych w ramach ROPWŚ oraz PO Iiś z zakresu energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej, których wdrażanie zostało ukończone, udało się osiągnąć wszystkie zakładane efekty (Wykres 9). Wykres 9. Jakich efektów nie udało się osiągnąć podczas realizacji projektów w ramach RPOWŚ oraz PO IiŚ ? Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ilościowego techniką CATI z beneficjentami, n=29 Potwierdzają to wyniki badania jakościowego. Zarówno uczestnicy wywiadu grupowego, jak również respondenci podczas wywiadów indywidualnych przyznali, iż realizacja projektów pozwoliła na osiągnięcie wszystkich zakładanych efektów. Niektórzy z badanych stwierdzili, że zrealizowali założenia w 100%, a część wskaźników produktu i rezultatu została przez nich nawet przekroczona. Z kolei przedstawiciele beneficjentów, których projekty znajdywały się podczas badania w trakcie realizacji uważali, że nie widzą żadnego zagrożenia dla osiągnięcia zakładanych przez nich skutków wdrażanych działań. Strona 65 z 124

66 3.7. Nieplanowane pozytywne i negatywne skutki projektów Ponad 3/4 beneficjentów projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w województwie świętokrzyskim (76%) nie osiągnęło nieplanowanych skutków w ramach wdrażanych działań (Wykres 10). Pozostałe 24% przyznało, iż osiągnęli oni niezakładane efekty, przy czym były to we wszystkich przypadkach skutki pozytywne, wśród których wymieniono: niższe koszty realizacji projektu, poprawę wizualizacji oraz estetyki budynku oraz komfortu użytkowników, uzyskanie powierzchni ogrzewanej w niższym standardzie kubaturowym, wzrost zainteresowania mieszkańców wprowadzeniem zmian w zakresie energetyki. Wykres 10. Czy uzyskano nieplanowane skutki projektu? Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ilościowego techniką CATI z beneficjentami, n=29 Dominująca część respondentów, którzy wzięli udział w badaniu jakościowym stwierdziła, iż wdrażane w ramach projektów działania nie przyniosły żadnych nieplanowanych efektów. Ich zdaniem inwestycje były przygotowywane na tyle dokładnie, iż przebiegały w zgodzie z założonym harmonogramem. Wśród wymienionych nieplanowanych pozytywnych skutków realizowanych projektów wymieniono korzyści związane z wizualnym odbiorem budynków objętych działaniami projektowymi oraz niższe koszty inwestycji. Najwyżej oceniano jednak korzystny odbiór inwestycji wśród społeczności lokalnej, która była pozytywnie zaskoczona efektami podejmowanych przez beneficjentów działań. Negatywne nieprzewidziane efekty dotyczyły trudności na etapie wnioskowania o dofinansowanie związane z kosztami, które nie były kwalifikowane. Z sytuacjami tymi radzono sobie jednak dzięki współpracy z Instytucją Zarządzającą. Strona 66 z 124

67 3.8. Problemy utrudniające realizację projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w ramach RPOWŚ oraz programów krajowych Jak wynika z analizy materiału uzyskanego techniką CATI, zdecydowana większość beneficjentów nie miała większych problemów w związku z realizacją projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej (Wykres 11). Najczęściej wymieniane trudności wiązały się z kwestiami finansowymi (15%), takimi jak np.: trudności z uzyskiwaniem kwoty niezbędnej na wkład własny, problemy z płynnością finansową, koniecznością pozyskania dodatkowych nakładów, nieprzewidzianych przed realizacją zadań związanych z projektem. Wśród problemów organizacyjnych (12%) znalazły się: trudności we współpracy z wykonawcą (komunikacyjne oraz związane z przekroczeniem terminów realizacji zadania), a także zbyt małą liczbę pracowników zatrudnionych przy realizacji projektu. Najrzadziej wskazywano na problemy formalne związane z dokumentacją projektową (8%). Wykres 11. Jakie ewentualne problemy pojawiły się podczas realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w ramach RPOWŚ oraz PO IiŚ ? Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ilościowego techniką CATI z beneficjentami, n=29 Uzyskany materiał z badań jakościowych (zarówno wywiady indywidualne, jak i wywiad grupowy) potwierdza, iż w większości projektów beneficjenci nie mieli żadnych problemów, które utrudniałyby ich realizację, czego najlepszym dowodem jest poziom realizacji założonych wskaźników. Drobne trudności, które się pojawiały nie wpływały w sposób istotny na podejmowane przez beneficjentów działania. Wskazywane przez nich bariery dotyczyły na ogół: Problemów we współpracy z wykonawcami prac wyłonionymi do realizacji poszczególnych zadań, np. konieczność niwelowania różnic i wypracowywania kompromisów pomiędzy beneficjentem i wykonawcą, związanych z odmiennymi doświadczeniami oraz schematami działań, czy też problemy z terminowością wykonywanych zadań, Prowadzenia dokumentacji, Strona 67 z 124

68 Kwestii technicznych, związanych z m.in. utrudnieniami w bieżącej działalności podmiotów, w których wprowadzano inwestycje, Brak wiedzy szczegółowej z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej oraz trudności w pozyskiwaniu tego rodzaju wiedzy, ale również brak wiedzy u części badanych na temat źródeł pozyskiwania informacji z tego zakresu, brak kanałów umożliwiających bezpośredni przepływ informacji dotyczących OZE pomiędzy różnymi ośrodkami czy instytucjami (np. dostęp do doświadczenia i wiedzy posiadanej przez beneficjentów, którzy zrealizowali podobne inwestycje w przeszłości), Brak wiedzy fachowej dotyczącej prawa budowlanego u beneficjentów, Trudności związane z organizacją zamówień publicznych, które zdaniem respondentów są niespójne oraz zawierają zapisy wpływające na niższą jakość zakupionych towarów oraz usług Niezakładane czynniki makroekonomiczne, które miały wpływ na realizację projektów Według większości badanych podczas wdrażania przez nich działań projektowych nie występowały żadne niezakładane czynniki makroekonomiczne, które w jakikolwiek sposób warunkowałyby realizację projektów z zakresu energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej w województwie świętokrzyskim w perspektywie finansowej (Wykres 12). Zdaniem badanych projekty były realizowane w stabilnym okresie, który sprzyjał terminowej realizacji zaplanowanych zadań. Wykres 12. Czy w trakcie realizacji projektów zaistniały jakieś inne, niezakładane wcześniej czynniki makroekonomiczne, które miały wpływ na realizację projektów? Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ilościowego techniką CATI z beneficjentami, n=29 Strona 68 z 124

69 Osoby, które zwróciły uwagę na negatywne czynniki występujące w skali makro wymieniały przede wszystkim brak odpowiednich uchwał oraz wdrożeń ze strony władz krajowych dotyczących energetyki odnawialnej, w tym m.in. w zakresie wsparcia dla wysokosprawnej kogeneracji, a także z brakiem stałości zapisów prawa. Jeśli chodzi o czynniki pozytywne, to wskazano na sytuację związaną z rynkiem usług budowlanych, która w okresie wdrażania projektu przez beneficjenta była bardzo korzystna i pozwoliła na znaczną oszczędność poniesionych kosztów inwestycji związanej z OZE Możliwości w zakresie realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w przyszłym okresie programowania w samoocenie potencjalnych beneficjentów Dominująca część potencjalnych beneficjentów projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej, którzy uczestniczyli w badaniu ankietowym, ocenia własne możliwości realizacji ww. projektów dobrze (34%) lub bardzo dobrze (8%). Nieco mniejsza część tej grupy badanej (40%) nie umiała określić swoich możliwości w tym zakresie, co może oznaczać, iż nie jest ona zaznajomiona z tematyką energii odnawialnej oraz efektywności energetycznej i nie jest w stanie określić jaki poziom zasobów (np. środków finansowych, zasobów czasowych lub kadrowych) daje możliwość wdrażania podobnych działań. Mniej niż 1/5 ankietowanych (18%) oceniła swój potencjał jako zły lub bardzo zły (Wykres 13). Wykres 13. Jak oceniają Państwo swoje możliwości w zakresie realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w przyszłym okresie programowania (lata )? Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ilościowego techniką CATI z potencjalnymi beneficjentami, n=50 Respondenci również zostali zapytani o dokonanie oceny własnych możliwości pod kątem realizacji przedmiotowych projektów podczas telefonicznych wywiadów pogłębionych. Jak wynika z analizy zebranego materiału, wszyscy potencjalni beneficjenci ocenili swój potencjał Strona 69 z 124

70 w zakresie wdrażania projektów z zakresu energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej w sposób dobry. Większość badanych podmiotów jest zainteresowana pozyskiwaniem informacji na temat wspomnianych obszarów i stara się poszerzać zakres swojej wiedzy z zakresu wykorzystywania odnawialnych źródeł energii, m.in. biorąc udział w różnego rodzaju misjach wyjazdowych, wizytach studyjnych do miejsc, w których funkcjonują np. instalacje oparte o energię słoneczną czy wiatrową, a także śledzi strony internetowe czy publikacje z tego zakresu zarówno w kraju, jak i za granicą. Dotyczy to różnego rodzaju obszarów: energetyki słonecznej, wiatrowej, geotermalnej, a także biomasowej oraz biogazowej. Badani deklarowali również, że starają się być na bieżąco z programami dotyczącymi energetyki odnawialnej czy efektywności energetycznej, takich jak RPOWŚ czy PO IiŚ, bowiem znacząca część potencjalnych beneficjentów, którzy wzięli udział w badaniu jakościowym techniką TDI planuje podjąć działania nakierowane na wykorzystanie OZE w najbliższym okresie programowania na lata i mają nadzieję, iż uda im się uzyskać dofinansowanie tych przedsięwzięć. Wśród działań tego rodzaju wymieniano m.in.: Budowę systemów solarnych, Fotowoltaikę, Termomodernizację budynków użytku publicznego, Budowę biogazowni. Warto również nadmienić, iż gminy uczestniczące w badaniu, które stanowią znaczną część potencjalnych beneficjentów z zakresu energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej w nowym okresie programowania, deklarowały, iż starają się nie tylko samodzielnie realizować tego rodzaju inicjatywy, ale również wspierać inne podmioty czy instytucje, jak również osoby prywatne, które podejmują działania nakierowane na wykorzystanie źródeł odnawialnych Zdolność finansowa do realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w przyszłym okresie programowania w samoocenie potencjalnych beneficjentów Przeważająca część (42%) ankietowanych potencjalnych beneficjentów projektów z zakresu wykorzystania energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej, (wśród których dominowały JST) zadeklarowała, iż nie dysponuje środkami finansowymi, które umożliwiłyby im realizację ww. projektów (Wykres 14). Zdolność finansową posiadało 36% badanych podmiotów, a ponad 1/5 z nich (22%) nie potrafiła udzielić jednoznacznej odpowiedzi na zadane pytanie. Strona 70 z 124

71 Wykres 14. Czy posiadają Państwo zdolność finansową do realizacji projektów z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w przyszłym okresie programowania? Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ilościowego techniką CATI z potencjalnymi beneficjentami, n=50 Zgromadzony materiał jakościowy dowodzi, iż potencjalni beneficjenci posiadają na ogół zdolność finansową, która umożliwiłaby realizację projektów w obszarze energetyki odnawialnej lub efektywności energetycznej w okresie programowania na lata Większość respondentów podkreślała jednak, że decyzja dotycząca realizacji podobnych przedsięwzięć byłaby uzależniona od wysokości uzyskanego dofinansowania, na ogół nie mniejszego niż 50%. Większość jednostek samorządu terytorialnego zaznaczała, iż byłaby gotowa podjąć się realizacji wyłącznie w przypadku uzyskania maksymalnej wysokości dofinansowania, wynoszącego 85% inwestycji Skala i zakres wsparcia dotyczącego energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w przyszłym okresie programowania Strategia Europa 2020 okres programowania Przyjęta przez Radę Europejską w czerwcu 2010 r., Strategia Europa 2020 określiła cele, jakie Unia Europejska ma realizować oraz priorytety, jakimi ma się kierować do roku Efektem realizacji tej strategii ma być gospodarka bazująca na wiedzy, niskoemisyjna, promująca przyjazne środowisku technologie, oszczędnie gospodarująca zasobami, kreująca nowe zielone miejsca pracy, a zarazem zachowująca dbałość o spójność społeczną. Postęp w realizacji Strategii Europa 2020 jest monitorowany na podstawie zbioru wskaźników przypisanych do określonych 5 celów rozwojowych, spośród których należy wyróżnić cele 20/20/20 w zakresie zmiany klimatu i zrównoważonego wykorzystania energii. Cele te zakładają zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 20%, w porównaniu z 1990 r., 52 Część rozdziału opracowana przez Zamawiającego. Strona 71 z 124

72 zwiększenie do 20% udziału energii odnawialnej w ogólnych zużyciu energii oraz zwiększenie efektywności energetycznej o 20%. Te europejskie cele przekładane są na cele krajowe, aby uwzględnić specyficzną sytuację każdego z państw UE. 53 Polska określiła następujące cele krajowe w zakresie klimatu i energii: zmniejszenie zużycia energii pierwotnej do poziomu ok. 96 Mtoe, zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii o 15%, redukcję emisji gazów cieplarnianych o 14%. 54 W nowym okresie programowania Strategia Europa 2020 jest silnie powiązana z funduszami unijnymi, czego dowodem są uregulowania znajdujące się w rozporządzeniach UE, a w szczególności wyrażona w art. 18 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. zasada koncentracji tematycznej. Zasada ta oznacza koncentrację wsparcia Europejskich Funduszy Strukturalnych i Inwestycyjnych (EFSI) na interwencjach przynoszących największą wartość dodaną w odniesieniu do realizacji Strategii Europa To ukierunkowanie funduszy europejskich na realizację celów strategii oznacza nowe podejście opierające się nie tylko na ww. zasadzie, ale także m.in. na ukierunkowaniu na rezultatach, zwiększonym znaczeniu wymiaru terytorialnego, decentralizacji zarządzania. 55 Zgodnie z zasadą koncentracji tematycznej w art. 9 ww. rozporządzenia określono, iż wsparcie funduszy będzie ograniczone do 11 celów tematycznych, przekładanych na priorytety inwestycyjne specyficzne dla każdego funduszu. Celem tematycznym z zakresu energetyki jest cel 4 wspieranie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną we wszystkich sektorach i obejmuje następujące priorytety inwestycyjne: 4.1 wspieranie wytwarzania i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych 4.2 promowanie efektywności energetycznej i korzystania z odnawialnych źródeł energii w przedsiębiorstwach; 4.3 wspieranie efektywności energetycznej, inteligentnego zarządzania energią i wykorzystania odnawialnych źródeł energii w infrastrukturze publicznej, w tym w budynkach publicznych, i w sektorze mieszkaniowym; 4.4 rozwijanie i wdrażanie inteligentnych systemów dystrybucji działających na niskich i średnich poziomach napięcia; 4.5 promowanie strategii niskoemisyjnych dla wszystkich rodzajów terytoriów, w szczególności dla obszarów miejskich, w tym wspieranie zrównoważonej multimodalnej mobilności miejskiej i działań adaptacyjnych mających oddziaływanie łagodzące na zmiany klimatu; 4.6 promowanie badań i innowacji w zakresie technologii niskoemisyjnych oraz wprowadzania tych technologii; 4.7 promowanie wykorzystywania wysokosprawnej kogeneracji ciepła i energii elektrycznej w oparciu o zapotrzebowanie na ciepło użytkowe; https://www.cpe.gov.pl/pliki/2175-materialy-6.pdf Strona 72 z 124

73 Ponadto w rozporządzeniach UE dotyczących poszczególnych funduszy wprowadzono tzw. ring fencing,,oznaczający minimalne poziomy alokacji na poszczególne cele tematyczne wg kategorii regionów. 56 W związku z powyższym, co najmniej 50% (w przypadku Mazowsza 60%) środków EFRR musi zostać przeznaczonych na cele tematyczne 1 (dotyczący badań i innowacyjności), 2 (TIK), 3 (MŚP) i 4 (gospodarka niskoemisyjna) oraz co najmniej 15% środków EFRR musi zostać przeznaczonych na CT4 (na potrzeby ring-fencing Polska podjęła decyzję o wliczaniu również środków Funduszu Spójności, tj. na CT4 należy przeznaczyć FS i EFRR, których suma będzie odpowiadać min. 15% alokacji EFRR.). 57 Zgodnie z Umową Partnerstwa, tj. dokumentem określającym w nowej perspektywie strategię interwencji funduszy europejskich w danym państwie członkowskim, Polska będzie realizować wszystkie 11 celów tematycznych w ramach programów krajowych i regionalnych. W realizację działań w ramach celu 4 zaangażowany będzie przede wszystkim Fundusz Spójności (FS) oraz EFRR. Realizacja działań będzie dzielona między poziom krajowy i regionalny, a podział ten będzie zależny m.in. od mocy zainstalowanej dla każdego rodzaju OZE, wartości projektu, rodzaju i typu inwestycji, statusu/rodzaju beneficjentów, wielkości i rodzaju aglomeracji (w zakresie transportu miejskiego). Tabela 14 Realizacja CT 4 58 wg programów operacyjnych FUNDUSZ Fundusz Spójności EFRR EFRROW PROGRAM OPERACYJNY PO IiŚ PO PW PROW POZIOM KRAJOWY/REGIONALNY krajowy EFRR RPO regionalny Źródło: Opracowanie własne na podstawie Umowy Partnerstwa, dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 8 stycznia 2014 r, s. 69. Działania z zakresu energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej realizowane będą w ramach czterech typów programów tj. Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (PO IiŚ), szesnastu Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO), Programu Operacyjnego Polska Wschodnia Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 56 Umowa Partnerstwa, dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 8 stycznia 2014 r, s Ibidem, s Zgodnie z Rozporządzeniem UE 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. EFRROW realizuje priorytet 5 w zakresie rozwoju obszarów wiejskich stanowiący odzwierciedlenie CT 4 Strona 73 z 124

74 Na poziomie krajowym: wspierane (PO IiŚ, FS) będą rozwiązania systemowe, demonstracyjne i pilotażowe oraz interwencje o zasięgu ponadregionalnym, istotne z punktu widzenia kraju. szczególnie widoczny będzie wymiar miejski prowadzonej interwencji - wspierane będą inwestycje wpisujące się w strategie lub plany odnoszące się do gospodarki niskoemisyjnej w miastach, w szczególności niskoemisyjny transport (PO IiŚ, PO PW). Na poziomie regionalnym (RPO EFRR): wsparcie będzie koncentrowało się przede wszystkim na inwestycjach o zasięgu regionalnym i lokalnym. Na tym poziomie wspierane będą również działania uzupełniające w stosunku do wsparcia krajowego, również wpisujące się w dokumenty w zakresie gospodarki niskoemisyjnej. W zakresie efektywności energetycznej w budynkach użyteczności publicznej oraz mieszkaniowych kryterium podziału pomiędzy poziomem krajowym i regionalnym będą koszty (wydatki) kwalifikowalne oraz zarządca budynku. W ramach EFRROW Cel tematyczny 4 wspierany będzie pośrednio dzięki realizacji wybranych mikroinstalacji OZE przyczyniających się do redukcji kosztów poprzez oszczędność energii w gospodarstwach rolnych lub rozwoju przedsiębiorczości na obszarach wiejskich. 59 Zakres interwencji CT 4 w ramach poszczególnych priorytetów inwestycyjnych w podziale na programy operacyjne przedstawia poniższa tabela oparta na linii demarkacyjnej, tj. dokumentu dokonującego rozgraniczenia między programami operacyjnymi i funduszami wspólnych dla nich obszarów wsparcia. 59 Ibidem, s. 69. Strona 74 z 124

75 Tabela 15 Demarkacja działań z zakresu CT 4 wg priorytetów inwestycyjnych w podziale na programy operacyjne i fundusze PI PO IiŚ (Fundusz Spójności) RPO (EFRR) ) wytwarzanie energii pochodzącej ze źrodeł odnawialnych wraz z podłączeniem źródła do sieci dystrybucyjnej/przesyłowej podział w oparciu o moc instalowanej elektrowni/jednostki Proponowany podział mocy : en. wodna (pow. 2 MWe); en. wiatru (pow.5 do 20 MWe), (ograniczenie mocy dotyczy wniosku mogącego obejmować więcej niż jedną farmę); en. słoneczna (pow. 1 MWe); en. geotermalna (pow. 2 MWth); en. biogazu (pow. 1 MWe), (ograniczenie mocy dotyczy wniosku mogącego obejmować więcej niż jedną instalację) - en. biomasy (pow. 5 do 20 MWth). 5) Budowa oraz modernizacja sieci umożliwiających przyłączanie jednostek wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego 4.2. Wsparcie dużych przedsiębiorstw 1) efektywność energetyczna w dużych przedsiębiorstwach (zmniejszenie strat energii, ciepła, wody) 2) Audyty energetyczne (przemysłowe) dla przedsiębiorców (duże przedsiębiorstwa) 3) Ogólnopolski system wsparcia doradczego dla przedsiębiorców (duże i MŚP) w zakresie efektywności energetycznej i OZE w formie projektu systemowego ) Kompleksowa modernizacja energetyczna budynków użyteczności publicznej i budynków mieszkaniowych (wielorodzinnych budynków mieszkalnych) wraz z wymianą wyposażenia tych obiektów na energooszczędne w zakresie związanym m.in. z: ociepleniem obiektu, wymianą okien, drzwi zewnętrznych oraz oświetlenia na energooszczędne, przebudową systemów grzewczych (wraz z wymianą i podłączeniem do źródła ciepła), systemów wentylacji i klimatyzacji, instalacja OZE w modernizowanych energetycznie budynkach, instalacja systemów chłodzących, w tym również z OZE. Projekty dot. budynków publicznych dla których beneficjentem są państwowe jednostki budżetowe (za wyjątkiem jst oraz ich związków).projekty dot. budynków mieszkaniowych pow. 2 mln zł kosztów kwalifikowalnych. 2) Audyty energetyczne dla sektora publicznego i mieszkaniowego 3) Ogólnopolski system wsparcia doradczego dla sektora publicznego i mieszkaniowego w zakresie efektywności energetycznej i OZE w formie projektu systemowego 1) wytwarzanie energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych wraz z podłączeniem źródła do sieci dystrybucyjnej/przesyłowej podział w oparciu o moc instalowanej elektrowni/jednostki Proponowany podział mocy: en. wodna (do 2 MWe); en. wiatru (do 5 MWe); en. słoneczna (do 1MWe); en. geotermalna (do 2 MWth); en. biogazu (do 1 MWe); en. biomasy (do 5 MWth). 2) efektywna dystrybucja ciepła z OZE (m.in. pompy ciepła, geotermia, kotłownie) 3) budowa instalacji do produkcji biokomponentów i biopaliw 4) Inwestycje w zakłady do produkcji urządzeń OZE 5) Budowa oraz modernizacja sieci umożliwiających przyłączanie jednostek wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego Wsparcie MŚP 1) efektywność energetyczna MŚP (zmniejszenie strat energii, ciepła, wody) 2) Audyty energetyczne dla MSP jako element kompleksowego projektu 1) Kompleksowa modernizacja energetyczna budynków użyteczności publicznej i budynków mieszkaniowych (wielorodzinnych budynków mieszkalnych ) wraz z wymianą wyposażenia tych obiektów na energooszczędne w zakresie związanym m.in. z: ociepleniem obiektu, wymianą okien, drzwi zewnętrznych oraz oświetlenia na energooszczędne, przebudową systemów grzewczych (wraz z wymianą i podłączeniem do źródła ciepła ), systemów wentylacji i klimatyzacji, instalacja OZE w modernizowanych energetycznie budynkach, instalacja systemów chłodzących, w tym również z OZE. Projekty dotyczące budynków publicznych realizowane przez jst oraz ich związki. Projekty dotyczące budynków mieszkaniowych poniżej 2 mln zł kosztów kwalifikowalnych. 2) Audyty energetyczne dla sektora publicznego i mieszkaniowego, jako element kompleksowy projektu typu 1. Strona 75 z 124 PO Polska Wschodnia (EFRR)/ PROW (EFRROW) W ramach PROW Dopuszczalne jedynie uzasadnione ekonomicznie wykorzystanie OZE jako element operacji zwiększających rentowność i konkurencyjności gospodarstw rolnych. W ramach EFRROW: Wsparcie operacji, w zakres których wchodzi racjonalizacja zużycia energii lub wykorzystanie OZE w MSP prowadzących działalność w zakresie przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych tj. produktów wymienionych w Załączniku I do Traktatu o funkcjonowaniu UE (działaniu przetwórstwo i marketing produktów rolnych ) oraz MŚP na obszarach wiejskich (Leader) Brak działań

76 4.4. 1) Inteligentny system pomiarowy 2) budowa lub przebudowa w kierunku inteligentnych sieci dystrybucyjnych średnich i niskich napięć dla rozwoju OZE mająca na celu ograniczenie strat sieciowych, w tym wymiana transformatorów 3) kompleksowe pilotażowe projekty wdrażające inteligentne rozwiązania na danym obszarze mające na celu optymalizację wykorzystania energii wytworzonej z OZE ) Wsparcie dla projektów na terenie miast i obszarów powiązanych z nimi funkcjonalnie. Na poziomie krajowym wsparcie mogą uzyskać: - sieci ciepłownicze i chłodnicze (wraz ze źródłem) wynikające z planów gospodarki niskoemisyjnej. 2) zrównoważona mobilność miejska/ekologiczny transport : wsparcie dla podstawowych projektów na terenie 18 miast wojewódzkich i obszarów powiązanych z nimi funkcjonalnie; budowa, przebudowa infrastruktury transportu publicznego (sieci szynowych, trolejbusowych i autobusowych), zakup, modernizacja niskoemisyjnego taboru; budowa instalacji do dystrybucji nośników energii dla niskoemisyjnego taboru, budowa i rozbudowa węzłów przesiadkowych, innowacyjne transportowe systemy informacji i zarządzania ruchem (tylko jako element tu wskazanych projektów) Działania tego typu mogą wynikać ze wskazanych na poziomie krajowym inteligentnych specjalizacji i mogą być realizowane w ramach CT Podział w oparciu o moc zainstalowaną 1) budowa lub przebudowa jednostek wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w wysokosprawnej kogeneracji, 2) budowa lub przebudowa jednostek wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w wysokosprawnej kogeneracji z OZE 3) budowa lub przebudowa jednostek wytwarzania ciepła w wyniku ktorej jednostki te zostaną zastąpione jednostkami wytwarzania energii w wysokosprawnej kogeneracji, 4) budowa przyłączeń do sieci ciepłowniczej i elektroenergetycznej, W przypadku instalacji, ktore wykorzystują jako surowiec energetyczny paliwa kopalne - pow. 1 MW mocy energii elektr. do 20 MW mocy cieplnej. W przypadku instalacji, ktore nie wykorzystują jako surowiec paliw kopalnych brak limitu 20 MW mocy cieplnej. Brak działań Źródło: Opracowanie własne na podstawie Linii demarkacyjnej z dnia r. 1) Wsparcie dla projektów na terenie miast lub miast i obszarów powiązanych z nimi funkcjonalnie. Wsparcie dla projektów wynikających z planów gospodarki niskoemisyjnej dla poszczególnych typów obszarów miast i niekwalifikujących się do dofinansowania w ramach innego PI np. oświetlenie publiczne, działania informacyjno-promocyjne dotyczące np. oszczędności energii, kampanie promujące budownictwo zeroemisyjne, inwestycje w zakresie budownictwa pasywnego. 2) zrównoważona mobilność miejska/ekologiczny transport : wsparcie dla projektów realizowanych na terenie 18 miast wojewódzkich i obszarów powiązanych z nimi funkcjonalnie, budowa, przebudowa uzupełniającej do poziomu krajowego, infrastruktury transportu publicznego, w tym np.: P&R, zintegrowane centra przesiadkowe, wspólny bilet, Inteligentne Systemy Transportowe, ścieżki rowerowe, przebudowa infrastruktury miejskiej w celu ograniczania ruchu drogowego w centrach miast itp. Brak działań Podział w oparciu o moc zainstalowaną 1) budowa lub przebudowa jednostek wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w wysokosprawnej kogeneracji, 2) budowa lub przebudowa jednostek wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w wysokosprawnej kogeneracji z OZE, 3) budowa lub przebudowa jednostek wytwarzania ciepła w wyniku, ktorej jednostki te zostaną zastąpione jednostkami wytwarzania energii w wysokosprawnej kogeneracji 4) budowa przyłączeń do sieci ciepłowniczej i elektroenergetycznej Podział do 1 MW mocy en. elektrycznej. Brak działań W ramach PO Polska Wschodnia: Wsparcie w zakresie transportu publicznego w stolicach województw Polski Wschodniej i obszarach powiązanych z nimi funkcjonalnie (Białegostoku, Lublina, Kielc, Rzeszowa, Olsztyna) oraz ich obszarach funkcjonalnych lub obszarach realizacji ZIT ww. miast wojewódzkich. Zrównoważona mobilność miejska wsparcie w zakresie tworzenia nowych bądź rozbudowy istniejących ekologicznych sieci transportu miejskiego przez m.in. budowę /przebudowę sieci szynowych, trolejbusowych i autobusowych wraz z niezbędną infrastrukturą na potrzeby komunikacji miejskiej oraz zakupem niskoemisyjnego taboru, budowę intermodalnych dworców przesiadkowych, wdrożenie nowych/rozbudowa lub modernizacja istniejących systemów telematycznych na potrzeby komunikacji miejskiej (jako obudowa uzupełniająca dla projektów w ramach POIŚ) Brak działań Brak działań Strona 76 z 124

77 W Programie Operacyjnym Polska Wschodnia wsparcie w ramach CT 4 dotyczy jedynie priorytetu inwestycyjnego 4.5 odnoszącego się do zrównoważonego, niskoemisyjnego transportu miejskiego., który będzie realizowany w ramach osi priorytetowej III Nowoczesna Infrastruktura Transportowa. 60 Z uwagi na powyższe w dalszej części rozdziału skupiono się na programach operacyjnych mających najważniejsze znaczenie w woj. świętokrzyskim dla wsparcia OZE i efektywności energetycznej, tj. Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego oraz Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego (RPOWŚ) Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata jest programem operacyjnym finansowanym ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), oraz z Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS). Zgodnie z Umową Partnerstwa alokacja środków unijnych na Program wynosi 1363,2 mln EUR, w tym 983,0 mln EUR EFRR i 380,2 mln EUR EFS. Alokacja RPOWŚ skierowana jest na realizację interwencji w ramach 10 celów tematycznych, z uwzględnieniem zasady koncentracji tematycznej i terytorialnej, zgodnie z założeniami Strategii Europa Głównym obowiązkiem każdej Instytucji Zarządzającej programem operacyjnym jest przeznaczenie określonej puli finansowej na implementację priorytetów inwestycyjnych objętych, zgodnie z Umową Partnerską, tzw. ring fencing, co oznacza możliwość przeznaczenia mniejszej puli środków na cele pozostające poza nimi. Dotacje dla przedsiębiorców związane z odnawialnymi źródłami energii będzie można uzyskać w ramach 3 Osi Priorytetowej: Efektywna i zielona energia. Oś priorytetowa: Efektywna i zielona energia zakłada realizację inwestycji, których celem jest poprawa efektywności energetycznej oraz zwiększenie poziomu wykorzystania energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych, a w rezultacie ograniczenie emisji gazów cieplarnianych i substancji szkodliwych do atmosfery. Zaplanowana interwencja będzie mieć bezpośredni wpływ na spełnienie przez Polskę wymogów stawianych przez Komisję Europejską w zakresie racjonalnego gospodarowania zasobami. Realizacja zaprogramowanych działań będzie skutkować również poprawą konkurencyjności regionalnej gospodarki poprzez zmniejszenie energochłonności sektora publicznego i prywatnego, zmniejszenie zapotrzebowania na energię oraz dywersyfikację źródeł energii w kierunku energii odnawialnej. Zakres i cele osi priorytetowej: Efektywna i zielona energia są następujące: 60 Program Operacyjny Polska Wschodnia (projekt) grudzień 2013, s. 18 Strona 77 z 124

78 Cel szczegółowy 1: Zwiększenie produkcji energii w województwie świętokrzyskim, pochodzących ze źródeł odnawialnych, wraz z budową systemów dystrybucji energii ze źródeł odnawialnych; Cel szczegółowy 2: Wsparcie dla produkcji urządzeń i komponentów, służących uzyskiwaniu energii ze źródeł odnawialnych; Cel szczegółowy 3: Poprawa efektywności energetycznej w przedsiębiorstwach, prowadzących działalność w województwie świętokrzyskim; Cel szczegółowy. 4: Poprawa efektywności energetycznej w budynkach publicznych oraz w sektorze mieszkaniowym; Cel szczegółowy 5: Wsparcie dla realizacji planów niskoemisyjnych; Cel szczegółowy 6: Zwiększenie produkcji energii elektrycznej i cieplnej w skojarzeniu. W ramach osi priorytetowej realizowane są cztery priorytety (Tabela 16). Podstawowy poziom dofinansowania środkami RPOWŚ dla projektu wynosi 85% kosztów kwalifikowanych. W przypadku, gdy wsparcie projektu stanowi pomoc publiczną, maksymalny poziom dofinansowania projektu wynika z odpowiednich przepisów, regulujących zasady udzielania pomocy publicznej. Strona 78 z 124

79 Tabela 16. Priorytety RPOWŚ w ramach osi priorytetowej: Efektywna i zielona energia Priorytet inwestycyjny Priorytet inwestycyjny 4.1: Priorytet inwestycyjny 4.2. Priorytet inwestycyjny 4.3. Priorytet inwestycyjny 4.5. Cel szczegółowy i wsparcie UE Najważniejsze typy przedsięwzięć Typy beneficjentów Zwiększenie produkcji energii w województwie, pochodzących ze źródeł odnawialnych, oraz budowa systemów dystrybucji energii ze źródeł odnawialnych 34,08 mln Poprawa efektywności energetycznej w przedsiębiorstwach, prowadzących działalność w województwie świętokrzyskim 20,45 mln Zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych m.in. poprzez poprawę efektywności energetycznej w budynkach publicznych oraz w sektorze mieszkaniowym 51, 39 mln Wsparcie dla realizacji inwestycji wynikających z założeń planów niskoemisyjnych 61,34 mln Źródło: Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego Wsparcie skierowane zostanie na projekty, dotyczące: wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej pochodzącej ze wszystkich źródeł odnawialnych (energia wodna, wiatru, słoneczna, geotermalna, biogazu,biomasy) wraz z podłączeniem do sieci dystrybucyjnej, budowy instalacji do produkcji biokomponentów i biopaliw, budowy oraz modernizacji zakładów do produkcji urządzeń OZE, budowa lub modernizacja jednostek wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w wysokiej kogeneracji z OZE Dofinansowanie projektów dotyczących poprawy efektywności energetycznej (w tym z uwzględnieniem OZE) w mikro, małych i średnich przedsiębiorstwach skutkujących zmniejszeniem zużycia i strat wody, energii elektrycznej, energii cieplnej. Przewiduje się również dofinansowanie projektów wdrażających systemy zarządzania energią w przedsiębiorstwach, m.in. skutkujących zmniejszeniem strat wody, energii elektrycznej, energii cieplnej. Ponadto wsparcie uzyskają przedsięwzięcia polegające na wykorzystaniu surowców wtórnych do produkcji wyrobów gotowych, którego celem jest podniesienie poziomu efektywności kosztowej i konkurencyjnej przemysłu i usług w regionie Interwencja zostanie skierowana na projekty dotyczące kompleksowej modernizacji energetycznej budynków użyteczności publicznych oraz części wspólnych wielorodzinnych budynków mieszkalnych wraz z wymianą wyposażenia tych obiektów na energooszczędne w zakresie związanym m.in. z: ociepleniem obiektu, wymianą okien, drzwi zewnętrznych, oraz oświetlenia na energooszczędne, przebudową systemów grzewczych (wraz z wymianą i podłączeniem do źródła ciepła ), systemów wentylacji i klimatyzacji, systemów wodno-kanalizacyjnych, instalacja OZE w modernizowanych energetycznie budynkach, instalacja systemów chłodzących, w tym również z OZE, instalowaniem urządzeń energooszczędnych najnowszej generacji wymiana pokrycia dachowego, budowy lub modernizacji jednostek wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w wysokosprawnej kogeneracji, wraz z infrastrukturą do dystrybuowania wytworzonej energii. Ponadto wspierane będą projekty dotyczące audytów energetycznych, audytów efektywności energetycznej, przeglądów energetycznych dla sektora publicznego i mieszkaniowego, jako element kompleksowy projektu. Działania informacyjno-promocyjne dotyczące np. oszczędności energii, kampanie promujące: budownictwo zeroemisyjne oraz inwestycje w zakresie budownictwa pasywnego, modernizacja oświetlenia ulicznego (ulic placów, terenów publicznych) na energooszczędne, budowa i modernizacja sieci ciepłowniczej, wymiana źródeł ciepła. Ponadto, w ramach priorytetu przewidziano wsparcie dla projektów z zakresu zrównoważonej mobilności miejskiej w zakresie budowy, przebudowy uzupełniającej do poziomu krajowego infrastruktury transportu publicznego w celu ograniczenia ruchu drogowego w centrum miasta Strona 79 z 124 Jednostki samorządu terytorialnego, przedsiębiorstwa duże, średnie, małe, mikro prowadzące działalność na terenie województwa świętokrzyskiego, uczelnie, związki i stowarzyszenia JST, podmioty lecznicze wykonujące na terenie województwa świętokrzyskiego działalność leczniczą finansowaną ze środków publicznych, państwowe jednostki budżetowe, instytucje kultury Przedsiębiorstwa średnie, małe, mikro prowadzące działalność na terenie województwa świętokrzyskiego Jednostki samorządu terytorialnego, spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, związki i stowarzyszenia JST, TBS, samorządowe jednostki organizacyjne posiadające osobowość prawną, uczelnie, inne podmioty prowadzące działalność w sferze usług publicznych w różnych formach organizacyjnych, posiadających osobowość prawną np. fundacje i stowarzyszenia, policja, podmioty lecznicze wykonujące na terenie województwa świętokrzyskiego działalność leczniczą finansowaną ze środków publicznych, samorządowe osoby prawne, jednostki ochotniczej i Państwowej Straży Pożarnej Jednostki samorządu terytorialnego, przedsiębiorstwa duże, średnie, małe, mikro, partnerzy społeczni i gospodarczy działający na terenie województwa świętokrzyskiego, organizacje pozarządowe (NGO), samorządowe osoby prawne, instytucje otoczenia biznesu, państwowe jednostki budżetowe, instytucje kultury

80 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko jest jednym z sześciu planowanych do realizacji programów zarządzanych z poziomu krajowego, który stanowi kontynuację PO IiŚ Program ten będzie wspierał inwestycje w ramach ośmiu obszarów strategicznej interwencji, tzw. OSI (Rysunek 5). Źródłem finansowania Programu będzie Fundusz Spójności (FS), a także (w ograniczonym zakresie) Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR). Łączna wysokość środków UE przewidziana na Program wynosi ponad 27,5 mld euro, z czego ponad 22 mld euro pochodzi z FS, natomiast pozostałą część stanowią środki EFRR. Jest to zatem największy Program spośród planowanych (krajowych i regionalnych) w perspektywie Ze wsparcia w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko będą korzystać zarówno podmioty publiczne (m.in. jednostki samorządu terytorialnego) jak również podmioty prywatne (przede wszystkim duże przedsiębiorstwa). Rysunek 5. Osie priorytetowe w ramach PO IiŚ Źródło: Opracowanie własne na podstawie Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko /projekt, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju, Warszawa, 8 stycznia 2014 Strona 80 z 124

81 Podstawowym celem PO IiŚ będzie wsparcie gospodarki w sposób efektywny wykorzystującej zasoby, przyjaznej środowisku oraz sprzyjającej spójności terytorialnej i społecznej. Wspomniany cel główny wynika ze strategii Europa 2020, a dokładnie jednego z jej priorytetów, tj. zrównoważonego rozwoju, oznaczającego budowę silnej, stabilnej oraz konkurencyjnej gospodarki, która sprawnie i efektywnie korzystać będzie z dostępnych zasobów (uwzględniając wymiar środowiskowy i gospodarczy prowadzonych inwestycji). PO IiŚ będzie wspierał inwestycje objęte określonymi priorytetami inwestycyjnymi (PI) w ramach pięciu celów tematycznych (CT) (Rysunek 6) 61. Rysunek 6. Cele tematyczne realizowane w ramach PO IiŚ Źródło: Opracowanie własne na podstawie Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko /projekt, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju, Warszawa, 8 stycznia 2014 W ramach osi priorytetowej I Zmniejszenie emisyjności gospodarki (Tabela 17) zrealizowany zostanie cel tematyczny 4, obejmujący priorytety inwestycyjne 4.1, 4.2, 4.3, 4.4, 4.5. i 4.7. Tabela 17 Informacje ogólne na temat osi priorytetowej I Zakres wsparcia Przykładowi potencjalni beneficjenci Produkcja oraz wykorzystywanie OZE Sieci przesyłu i dystrybucji dla OZE Poprawa efektywności energetycznej w sektorze publicznym i mieszkaniowym Rozwój i wdrażanie inteligentnych systemów dystrybucji Inwestycje na rzecz ograniczenia strat energii i kogeneracja Jednostki samorządu terytorialnego i działające w ich imieniu jednostki organizacyjne Jednostki administracji rządowej oraz podległe jej organy Organizacje pozarządowe 61 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko /projekt, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju, Warszawa, 8 stycznia 2014, s. 28 Strona 81 z 124

82 Spółdzielnie oraz wspólnoty mieszkaniowe Przedsiębiorcy oraz podmioty świadczące usługi publiczne 1 528,4 mln Alokacja UE Finansowany z Funduszu Spójności Forma wsparcia Wsparcie bezzwrotne i zwrotne Instytucja Pośrednicząca Ministerstwo Gospodarki Źródło: Opracowanie własne na podstawie Program Infrastruktura i Środowisko, Wsparcie efektywności energetycznej w latach ze środków Unii Europejskiej, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa, 19 listopada 2013 oraz https://www.pois.gov.pl/strony/default.aspx [dostęp na dzień: ] W ramach poszczególnych priorytetów inwestycyjnych (PI) osi priorytetowej I zostaną podjęte interwencje, które terytorialnie obejmą obszar całego kraju, zarówno tereny miejskie, jak i wiejskie. Wsparcie skierowane będzie do podmiotów publicznych oraz prywatnych w formie zbiorowej oraz indywidualnej. Zakres wsparcia będzie szeroki, dający możliwość podejmowania różnego rodzaju interwencji (Tabela 18). Ponadto w ramach III. osi priorytetowej - Rozwój infrastruktury transportowej przyjaznej dla środowiska i ważnej w skali europejskiej realizowany będzie priorytet inwestycyjny promowanie strategii niskoemisyjnych dla wszystkich rodzajów terytoriów, w szczególności dla obszarów miejskich, w tym wspieranie zrównoważonej multimodalnej mobilności miejskiej i działań adaptacyjnych mających oddziaływanie łagodzące na zmiany klimatu. Strona 82 z 124

83 Tabela 18. Wsparcie w ramach poszczególnych priorytetów inwestycyjnych osi priorytetowej I Nazwa priorytetu inwestycyjnego (PI) Zakres interwencji/wsparcia PI 4.1 PI 4.2 PI 4.3 PI 4.4 PI 4.5 PI 4.7 Wspieranie wytwarzania i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych Budowa oraz rozbudowa lądowych farm wiatrowych; Budowa oraz rozbudowa instalacji na biomasę; Budowa oraz rozbudowa instalacji na biogaz; Budowa oraz rozbudowa sieci przesyłowych i dystrybucyjnych umożliwiających przyłączenia jednostek wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych do KSE oraz (w ograniczonym zakresie) jednostek wytwarzania energii wykorzystującej wodę i słońce oraz ciepła przy wykorzystaniu energii geotermalnej. Promowanie efektywności energetycznej i korzystania z odnawialnych źródeł energii w przedsiębiorstwach Modernizacja i rozbudowy linii produkcyjnych na bardziej efektywne energetycznie; Modernizacja energetyczna budynków w przedsiębiorstwach; Zastosowanie technologii efektywnych energetycznie w przedsiębiorstwie; Budowa, rozbudowa i modernizacja instalacji OZE; Zmiana systemu wytwarzania lub wykorzystania paliw i energii, zastosowanie energooszczędnych (energia elektryczna, ciepło, chłód, woda) technologii produkcji i użytkowania energii, w tym termomodernizacji budynków; Wprowadzanie systemów zarządzania energią, przeprowadzanie audytów energetycznych Wspieranie efektywności energetycznej, inteligentnego zarządzania energią i wykorzystania odnawialnych źródeł energii w infrastrukturze publicznej, w tym w budynkach publicznych, i w sektorze mieszkaniowym Kompleksowa modernizacja energetyczna budynków użyteczności publicznej i mieszkaniowych wraz z wymianą wyposażenia tych obiektów na energooszczędne w zakresie związanym m.in. z: Ociepleniem obiektu, wymianą okien, drzwi zewnętrznych oraz oświetlenia na energooszczędne; Przebudową systemów grzewczych (wraz z wymianą i przytoczeniem źródła ciepła), systemów wentylacji i klimatyzacji, zastosowanie automatyki pogodowej i systemów zarządzania budynkiem; Budową lub modernizacją wewnętrznych instalacji odbiorczych oraz likwidacją dotychczasowych źródeł ciepła; Instalacją mikrogeneracji lub mikrotrigeneracji na potrzeby Strona 83 z 124 Rozwijanie i wdrażanie inteligentnych systemów dystrybucji działających na niskich i średnich poziomach napięcia Budowa lub przebudowa w kierunku inteligentnych sieci dystrybucyjnych średniego, niskiego napięcia dedykowanych zwiększeniu wytwarzania w OZE i/lub ograniczaniu zużycia energii, w tym wymiana transformatorów; Kompleksowe pilotażowe i demonstracyjne projekty wdrażające inteligentne rozwiązania na danym obszarze mające na celu optymalizację wykorzystania energii wytworzonej z OZE i/lub racjonalizację zużycia energii; Inteligentny system pomiarowy (wyłącznie jako element budowy lub przebudowy w kierunku inteligentnych sieci elektroenergetycznych dla rozwoju OZE i/lub Promowanie strategii niskoemisyjnych dla wszystkich rodzajów terytoriów, w szczególności dla obszarów miejskich, w tym wspieranie zrównoważonej multimodalnej mobilności miejskiej i działań adaptacyjnych mających oddziaływanie łagodzące na zmiany klimatu Budowa, rozbudowa lub modernizacja sieci ciepłowniczej i chłodniczej, również poprzez wdrażanie systemów zarządzania ciepłem i chłodem wraz z infrastrukturą wspomagającą; Wymiana źródeł ciepła. Promowanie wykorzystywania wysokosprawnej kogeneracji ciepła i energii elektrycznej w oparciu o zapotrzebowanie na ciepło użytkowe Budowa lub przebudowa jednostek wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w skojarzeniu z OZE; Budowa lub przebudowa jednostek wytwarzania ciepła, w wyniku której jednostki te zostaną zastąpione jednostkami wytwarzania energii w skojarzeniu z OZE; Budowa przyłączeń do sieci ciepłowniczych do wykorzystania ciepła użytkowego wyprodukowanego w jednostkach wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w skojarzeniu wraz z budową przyłączy wyprowadzających energię do krajowego systemu przesyłowego.

84 Potencjalni beneficjenci oraz grupy docelowe Terytorialny obszar realizacji Administracja rządowa, jednostki samorządu terytorialnego, organizacje pozarządowe, przedsiębiorstwa, podmioty świadczące usługi publiczne w ramach realizacji obowiązków własnych JST nie będących przedsiębiorcami. Obszar całego kraju, z uwzględnieniem istniejących zasobów naturalnych, w szczególności obszary wiejskie. (przemysłowych). Przedsiębiorcy oraz użytkownicy dóbr i usług przez nich wytwarzanych. Cały kraj, w szczególności obszary wiejskie. własne, Instalacją OZE w modernizowanych energetycznie budynkach; Instalacją systemów chłodzących, w tym również z OZE. Administracja rządowa, jednostki samorządu terytorialnego (w szczególności miasta wojewódzkie, regionalne oraz subregionalne), państwowe jednostki budżetowe, spółdzielnie oraz wspólnoty mieszkaniowe, podmioty świadczące usługi publiczne w ramach realizacji obowiązków własnych JST nie będących przedsiębiorcami oraz użytkownicy korzystający ze wspartej infrastruktury. Obszar całego kraju, w szczególności tereny miejskie, głównie wojewódzkie, regionalne oraz subregionalne. ograniczenia energii). zużycia Użytkownicy indywidualni i przedsiębiorcy korzystający z sieci elektroenergetycznych. Cały kraj, w szczególności tereny miejskie. Administracja rządowa, jednostki samorządu terytorialnego (w szczególności miasta wojewódzkie, regionalne oraz subregionalne), organizacje pozarządowe, przedsiębiorstwa, podmioty świadczące usługi publiczne w ramach realizacji obowiązków własnych JST nie będących przedsiębiorcami. Obszar całego kraju, w szczególności tereny miejskie, głównie wojewódzkie, regionalne oraz subregionalne. Zakres wykorzystania Wsparcie bezzwrotne oraz Wsparcie bezzwrotne oraz Wsparcie bezzwrotne oraz Wsparcie bezzwrotne oraz Wsparcie bezzwrotne oraz instrumentów inżynierii zwrotne. zwrotne. zwrotne. zwrotne. zwrotne. finansowej Źródło: Opracowanie własne na podstawie Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko /projekt, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju, Warszawa, 8 stycznia 2014 Administracja rządowa, jednostki samorządu terytorialnego, organizacje pozarządowe, przedsiębiorstwa, podmioty świadczące usługi publiczne w ramach realizacji obowiązków własnych JST nie będących przedsiębiorcami. Cały kraj, w szczególności tereny miejskie. Wsparcie bezzwrotne oraz zwrotne. Strona 84 z 124

85 Skala wsparcia porównanie W latach alokacja na działania z zakresu OZE oraz efektywności energetycznej (EE) osiągnęła wysokość ok. 2% całej alokacji polityki spójności. 62 Zgodnie z danymi przedstawionymi w poprzedniej wersji Umowy Partnerstwa, udział celu tematycznego nr 4 w alokacji Polityki Spójności dla perspektywy wyniósł 2,10%, a 10,29% dla perspektywy Wielkość wsparcia UE na działania na rzecz OZE i efektywności energetycznej w przypadku RPOWŚ stanowi kwotę ponad 167 mln euro, a w przypadku PO IiŚ jest to kwota ponad 1,5 mld euro. Skala wsparcia OZE oraz efektywności energetycznej w latach przedstawiona została poniżej. Tabela 19 Skala wsparcia w zakresie energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w okresie programowania RPOWŚ oraz PO IiŚ alokacja (wkład UE) Oś priorytetowa: Efektywna i RPOWŚ (razem: 1 363,2 mln ) zielona energia Oś priorytetowa: Zmniejszenie PO IiŚ (razem ,9 mln ) emisyjności gospodarki Źródło: Opracowanie własne na podstawie RPOWŚ oraz PO IiŚ 167,26 mln 1 528,4 mln Dla porównania w latach na realizację RPOWŚ (tylko EFRR) UE przyznała wsparcie w kwocie 725, 8 mln euro. Projekty dotyczące OZE wspierane były z osi priorytetowej 4: Rozwój infrastruktury ochrony środowiska i energetycznej, a alokacja ze środków UE stanowiła kwotę 50,8 mln euro). W ramach PO IiŚ w latach realizowanych było 15 priorytetów, z czego dwa dotyczyły działań związanych z finansowaniem OZE. Były to: cały priorytet IX - Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku i efektywność energetyczna 1 403,0 mln euro oraz Działanie 10.3 Rozwój przemysłu dla OZE w Priorytecie X: Bezpieczeństwo energetyczne. Skala wsparcia OZE oraz efektywności energetycznej w latach przedstawiona została w poniższej tabeli (Tabela 20). 62 O Program_ _.pdf? Umowa Partnerstwa z dnia 12 lipca 2013 r (wstępny projekt), po pierwszych zmianach redakcyjnych wprowadzonych w dniu 19 lipca 2013 r., s Strona 85 z 124

86 Tabela 20. Skala wsparcia w zakresie energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej w latach z RPOWŚ oraz PO IiŚ RPOWŚ (razem 727,8 mln ) alokacja (wkład UE) Oś priorytetowa 4: Rozwój infrastruktury ochrony środowiska i energetycznej Priorytet IX: Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku i efektywność energetyczna 50, 8 mln 748,0 mln PO IiŚ (razem 27,9 mld ) Działanie 10.3 Rozwój przemysłu dla OZE w Priorytecie X: Bezpieczeństwo 27,4 mln energetyczne, w tym dywersyfikacja źródeł energii Źródło: Opracowanie własne na podstawie RPOWŚ oraz PO IiŚ i Szczegółowym Opisem Osi Priorytetowym PO IiŚ W okresie programowania środki finansowe z RPOWŚ w zakresie OZE i EE są ponad trzykrotnie wyższe niż w latach W przypadku PO IiŚ kwota środków z UE na tego typu działania jest prawie dwukrotnie wyższa w porównaniu do perspektywy Aby odpowiedzieć na pytanie, czy środki te są wystarczające konieczne jest określenie potrzeb w zakresie odnawialnej energii oraz efektywności energetycznej województwa świętokrzyskiego 64. Skala i zakres wsparcia w ocenie badanych Większość ankietowanych potencjalnych beneficjentów (40%) uważa, iż zakres oraz skalę wsparcia przewidzianego w okresie programowania na lata należy uznać za niewystarczające do zaspokojenia potrzeb oraz wykorzystania potencjału województwa świętokrzyskiego. Nieco mniejsza część osób badanych (34%) uznała, iż wspomniany zakres i skala wsparcia są odpowiednie. Ponad 1/4 z nich (26%) nie potrafiła udzielić odpowiedzi twierdząc, iż poziom ich wiedzy na temat opisywanego zagadnienia jest zbyt niski, co może wskazywać na potrzebę zwiększenia działań informacyjnych i promocyjnych związanych z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii w regionie (Wykres 15). 64 Warto także dodać, że OZE i EE wspierają nie tylko fundusze europejskie. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska przekaże w 2014 roku ok. 1 mld zł w formie dotacji i pożyczek na projekty związane z promocją alternatywnych źródeł energii oraz zwiększanie efektywności energetycznej. Strona 86 z 124

87 Wykres 15. Czy zakres i skala wsparcia przewidzianego w przyszłym okresie programowania jest wystarczająca do zaspokojenia potrzeb i wykorzystania potencjału województwa świętokrzyskiego? 65 Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ilościowego techniką CATI z potencjalnymi beneficjentami, n=50 Potencjalni beneficjenci środków przeznaczonych na inwestycje z zakresu energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej podczas wywiadów jakościowych uznali, iż zakres wsparcia przewidziany w nowym okresie programowana można uznać za wystarczający do zaspokojenia ich potrzeb oraz posiadanego przez nich potencjału, w sytuacji, gdy kwota przyznanego dofinansowania będzie nie mniejsza niż 85% kosztów całej inwestycji. Niektórym podmiotom będzie jednak trudno zebrać niezbędną kwotę, nawet, gdyby miała ona wynieść jedynie 15% ogólnych kosztów, z uwagi na wysokie koszty podobnych inwestycji. Należy przy tym zwrócić uwagę na fakt, iż uzyskanie dofinansowania w wysokości 85% nie jest możliwe w przypadku przedsiębiorstw. Zdecydowana większość potencjalnych beneficjentów projektów nakierowanych na wykorzystanie odnawialnych źródeł energii (82%) oczekuje wsparcia finansowego, w postaci bezzwrotnych dofinansowań, niskooprocentowanych pożyczek czy kredytów. Znacznie mniejsza część z nich chciałaby skorzystać ze szkoleń (14%) oraz wsparcia merytorycznego (8%), które dotyczyłyby pozyskania wiedzy z zakresu możliwości wykorzystywania OZE (w tym np. fotowoltaiki, kolektorów słonecznych, produkcji biopaliw, a także inwestycji infrastrukturalnych i modernizacji energetycznej budynków). Jedynie 4% spośród wszystkich ankietowanych 65 W przypadku przeprowadzonego przez Zamawiającego uzupełniającego badania kwestionariuszowego wśród potencjalnych beneficjentów RPOWŚ na lata (poza j.s.t.), głosy ankietowanych rozłożyły się równo, 33,3 % badanych uważa, iż zakres oraz skala wsparcia przewidzianego w okresie programowania na lata jest wystarczająca do zaspokojenia potrzeb i wykorzystania potencjału woj. świętokrzyskiego, taka sama ilość badanych jest przeciwnego zdania oraz taka sama ilość badanych nie potrafi udzielić odpowiedzi. Strona 87 z 124

88 beneficjentów potencjalnych stwierdziła, iż nie oczekuje żadnego wsparcia, ponieważ w najbliższym okresie programowania nie planuje wdrażać podobnych inwestycji (Wykres 16). Wykres 16. Jakiego rodzaju wsparcia dotyczącego energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej oczekiwaliby Państwo w okresie ? Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ilościowego techniką CATI z potencjalnymi beneficjentami, n=50(pytanie otwarte; odpowiedzi nie sumują się do 100%) Słabe i mocne strony udzielanego wsparcia dotyczącego energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej Respondenci, którzy uczestniczyli w badaniu, szczególnie beneficjenci środków przyznanych w okresie programowania na lata , nie byli w stanie podać ani mocnych, ani słabych stron wsparcia udzielonego na potrzeby projektów dotyczących energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej. Według badanych udzielana pomoc jest odpowiednia do istniejących potrzeb i stanowi odpowiedź na oczekiwania beneficjentów oraz potencjalnych projektodawców. O słabych stronach wsparcia można mówić w perspektywie makroekonomicznej, czyli na poziomie kraju. Największym problem, zdaniem uczestników badania, jest brak stabilności sytuacji prawnej oraz kwestii formalnych dotyczących podejmowanych działań związanych z OZE (o czym wielokrotnie wspominano we wcześniejszych częściach raportu), co utrudnia pracę na poziomie poszczególnych województw Czynniki zachęcające i zniechęcające do realizacji projektów Czynniki zachęcające Zdaniem beneficjentów do czynników, które zachęcają do realizacji projektów z zakresu odnawialnych źródeł energii należy zaliczyć przede wszystkim oszczędność środków finansowych (52%) oraz możliwość chronienia środowiska naturalnego (48%), ale również Strona 88 z 124

89 oszczędność energii (17%), wzrost komfortu życia i pracy związanego z użytkowaniem budynku poddanego modernizacji (14%) oraz wzrost poziomu technologicznego budynków (10%). Rzadziej wskazywano na efektywniejsze wykorzystanie energii oraz oszczędność paliwa (Wykres 17). Wykres 17. Czynniki zachęcające do realizacji projektów z zakresu energetyki Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ilościowego techniką CATI z beneficjentami, n=29 (pytanie półotwarte; odpowiedzi nie sumują się do 100%) Podobne elementy wskazywali potencjalni beneficjenci, którzy wzięli udział w badaniu ankietowym. Za najbardziej zachęcający czynnik uznali oni wsparcie finansowe (40%), w tym dotacje, dofinansowania ze środków unijnych, a także korzyści finansowe wynikające z wykorzystania OZE (28%) takie jak np. spadek wydatków na energię, oszczędność energii, wzrost dochodów gminy. Jako kolejny istotny element wymieniano ochronę środowiska naturalnego (18%) głównie poprzez obniżenie emisji spalin i hałasu oraz eliminowanie pyłów węglowych. W opinii badanych beneficjentów potencjalnych wiele zależy od położenia geograficznego, ukształtowania terenu oraz powierzchni nieużytków rolnych (10%). Inne ważne czynniki zachęcające do podejmowania tego rodzaju inwestycji to: szkolenia przeznaczone dla osób zajmujących się realizacją projektów, uproszczenia formalne i prawne (przede wszystkim Strona 89 z 124

90 uproszczenia procedur umożliwiających realizację przedsięwzięć oraz łatwiejszy dostęp do niezbędnych zezwoleń), ulgi podatkowe, czy zainteresowanie mieszkańców poprzez zmianę świadomości społecznej w zakresie wykorzystania odnawialnych źródeł energii (Wykres 18). Wykres 18. Jakie można wskazać czynniki zachęcające do realizacji projektów z zakresu energetyki? Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ilościowego techniką CATI z potencjalnymi beneficjentami, n=50 (pytanie otwarte; odpowiedzi nie sumują się do 100%) Z analizy wywiadów przeprowadzonych z przedstawicielami potencjalnych beneficjentów środków przyznawanych na realizację projektów z zakresu energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej wynika, iż najważniejszymi czynnikami zachęcającymi do angażowania się w podobne inicjatywy są: troska o środowisko naturalne oraz czynniki ekonomiczne, tj. oszczędność energii oraz środków finansowych, które przeznaczane są na energię elektryczną. Jako czynniki zachęcające wymieniano również edukację medialną, oraz popularyzowanie wiedzy na temat energetyki odnawialnej, przede wszystkim w oparciu o rzetelne źródła informacji, promowanie OZE poprzez przedstawianie korzyści płynących z ich wykorzystania, likwidowanie barier proceduralnych oraz biurokratycznych utrudniających poodejmowanie inwestycji, a także poprawę estetyki oraz wizerunku gminy korzystającej z odnawialnych źródeł energii, w szczególności biomasy, która umożliwia uporządkowanie terenów zielonych. Strona 90 z 124

91 Na podobne elementy zachęcające do realizacji projektów wskazywali beneficjenci oraz przedstawiciele podmiotów odpowiedzialnych za realizację zadań związanych z energetyką odnawialną i efektywnością energetyczną w województwie świętokrzyskim. Wymieniano najczęściej wzrost wydajności i oszczędności, efekty wizualne i wzrost komfortu użytkowania, jak również efekty ekologiczne i niwelowanie barier związanych z brakiem promocji wiedzy na temat OZE i ograniczeń w ustawodawstwie dotyczącym energetyki odnawialnej Czynniki zniechęcające Zdecydowana większość beneficjentów środków w ramach projektów z zakresu energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej realizowanych w okresie programowania podczas badania ilościowego nie wskazała na żadne czynniki, które ich zdaniem zniechęcają do podejmowania działań związanych z wykorzystaniem OZE. Jedyne z wymienionych elementów dotyczyły długiego czasu potrzebnego na amortyzację oraz zbyt krótkiego okresu gwarancji na lampy solarne. Znacznie więcej czynników zniechęcających do realizacji projektów wskazywali potencjalni beneficjenci, którzy wzięli udział w badaniu ankietowym. W opinii tej grupy najistotniejszym elementem były w tym przypadku bariery finansowe (w tym np. zbyt niska kwota dofinansowania, trudności w pozyskaniu środków finansowych na wkład własny, wysokie koszty inwestycji), na które wskazała blisko połowa badanych (46%). Drugim najczęściej wymienianym czynnikiem były bariery formalne (takie jak zbyt skomplikowane procedury administracyjne, brak stabilności przepisów, zbyt długi czas oczekiwania na decyzje/zezwolenia, zbyt duża ilość dokumentacji do wypełnienia, zbyt duża liczba przepisów i procedur), wskazane przez 34% respondentów. Blisko 1/5 ankietowanych potencjalnych beneficjentów (18%) wymieniała bariery prawne (jak np. brak odpowiedniej ustawy, która regulowałaby kwestie związane z energetyką odnawialną, brak przejrzystości przepisów dotyczących źródeł odnawialnych), a kolejne 16% wskazań dotyczyło kwestii geograficznych oraz przestrzennych (takich jak zbyt niska dostępność terenów inwestycyjnych, istniejące plany przestrzenne, zbyt zwarta zabudowa, znaczna część obszarów chronionych w obrębie gminy). Pozostałe czynniki, które zniechęcają do realizacji projektów, według potencjalnych beneficjentów to: Brak zainteresowania/zaangażowania ze strony mieszkańców (10%), m.in. negatywne nastawienie mieszkańców, wynikające w dużej mierze z niejednoznacznych przekazów medialnych związanych z wymogami dotyczącymi chociażby umiejscowienia elektrowni wiatrowych (TV, radio, prasa), brak wiedzy na temat energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej, brak świadomości mieszkańców na temat korzyści wynikających z wykorzystania OZE, Strona 91 z 124

92 Nałożone limity (8%), Długi czas amortyzacji w stosunku do poniesionych kosztów (8%), Bariery informacyjne (4%), czyli ograniczony dostęp do informacji na temat możliwości realizacji projektów z omawianego zakresu. Wśród ankietowanych beneficjentów potencjalnych 8% zadeklarowało, iż nie dostrzega żadnych barier, które zniechęcałyby do realizacji projektów (Wykres 19). Wykres 19. Jakie można wskazać czynniki zniechęcające do realizacji projektów z zakresu energetyki? Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ilościowego techniką CATI z potencjalnymi beneficjentami, n=50 (pytanie otwarte; odpowiedzi nie sumują się do 100%) W przypadku czynników zniechęcających do realizacji projektów dotyczących energetyki odnawialnej i efektywności energetycznej, respondenci byli zgodni, bez względu na to, do jakiej grupy badanej się zaliczali. Najczęściej wymienianymi elementami negatywnymi były: Kwestie finansowe wysokie koszty inwestycji, szczególnie przy niskim dofinansowaniu lub jego braku, brak środków potrzebnych do wkładu własnego, Kwestie biurokratyczne i formalne związane z przygotowaniem wniosku oraz prowadzeniem dokumentacji projektowej, skomplikowane procedury, Kwestie prawne i ustawodawcze brak jednolitych i stabilnych przepisów prawa regulujących zakres energetyki odnawialnej, Kwestie związane z prawem zamówień publicznych, które na przestrzeni lat uległo wielu zmianom i brakuje mu spójności, ponadto jego założenia prowadzą niejednokrotnie do Strona 92 z 124

93 sytuacji, w której wybierani są wykonawcy najtańsi, co może przekładać się na niższą jakość ich pracy, Kwestie związane z charakterem sektora przedsiębiorstw w województwie świętokrzyskim duża liczba przedsiębiorstw mikro, które nie inwestują w OZE, Kwestie związane z niedoinformowaniem i brakiem promocji na temat OZE Modyfikacja dokumentów planistycznych/strategii lokalnych w zakresie oddziałującym na rozwój lokalny wskutek realizacji projektów Zdaniem ankietowanych beneficjentów w zdecydowanej większości przypadków (93%) realizacja projektów z obszaru energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej nie wpłynęła na modyfikację dokumentów planistycznych czy też strategii lokalnych w zakresie oddziałującym na rozwój lokalny. W jednym przypadku respondent wskazał na wpływ realizowanego projektu na podwyższenie wskaźników racjonalizacji wykorzystania energii, w drugim na zmianę wprowadzoną do dokumentów technicznych samorządu (Wykres 20). Wykres 20. Czy w efekcie realizacji projektów zostały zmodyfikowane dokumenty planistyczne/strategie lokalne w zakresie oddziałującym na rozwój lokalny? Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ilościowego techniką CATI z beneficjentami, n=29 Wypowiedzi beneficjentów oraz przedstawicieli podmiotów odpowiedzialnych za realizację zadań związanych z energetyką odnawialną i efektywnością energetyczną w województwie świętokrzyskim pokazują, iż w wyniku realizacji projektów zdecydowana większość dokumentów planistycznych czy też lokalnych strategii nie została zmodyfikowana, ponieważ większość z nich uwzględniała te aspekty zanim rozpoczęto realizację inwestycji. W niektórych jednak przypadkach doświadczenia zdobyte wskutek wdrażania działań projektowych Strona 93 z 124

94 pozwoliły na zaktualizowanie tychże dokumentów w zakresie związanym z pozyskiwaniem energii oraz jej użytkowaniem Dobre praktyki w zakresie zrealizowanych projektów W procesie badawczym wyodrębniono dwa rodzaje dobrych praktyk pierwsze dotyczą praktycznych działań, które warto powielać w ramach projektów w nowym okresie programowania na lata , drugie z kolei przedstawiają konkretne wdrożenia, które przez respondentów zostały uznane za innowacyjne w skali województwa (Tabela 21). Tabela 21. Dobre praktyki w zakresie realizacji projektów z obszaru energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej DZIAŁANIA WARTE POWIELENIA Wypracowanie współpracy na linii nauka-samorząd-biznes umożliwia wymianę doświadczeń oraz wiedzy z zakresu OZE i zwiększa efektywność podejmowanych działań. Partnerstwo publiczno-prywatne pozwala na wzrost świadomości oraz poziomu wiedzy dotyczącej OZE. Współpraca partnerska na potrzeby realizacji projektów, daje możliwość wdrażania projektów jednostkom nie posiadającym potencjału umożliwiającego samodzielną realizację. Wykorzystywanie wiedzy specjalistycznej, spotkań projektowych z całym zespołem, który pozwala wypracować rozwiązania będące efektem wielu osób dysponującym dużym poziomem wiedzy oraz doświadczenia. Dopasowywanie rodzajów działań do grupy odbiorców (np. instalowanie mikro-biogazowni cieszących się olbrzymim zainteresowaniem ze strony rolnictwa, pozwala na wprowadzenie nowych rozwiązań energetycznych rolnikom, którzy dysponują małym i średnim areałem). Przygotowywanie analiz związane z implementacją odnawialnych źródeł energii i pewnymi oszczędnościami związanymi z użytkowania obiektów publicznych-raporty dla gminy generalnie posłużą do opracowania gminnej strategii w tym zakresie. Łączenie działań związanych z efektywnością energetyczną z energetyką odnawialną w jednym projekcie: (np. łączenie termomodernizacji budynku z instalowaniem kolektorów słonecznych, umożliwia uzyskanie większych efektów inwestycji). Dołożenie wszelkich starań, aby przygotować projekt w sposób kompleksowy i dokładny na wszystkich jego etapach, począwszy od przygotowania wniosku o dofinansowanie, właściwa realizacja zadań przez dobrze przygotowany zespół projektowy. Odpowiednie przygotowywanie przetargów/zamówień publicznych, które umożliwi wybór wykonawcy, który w sposób rzetelny zrealizuje powierzone mu prace. Wzorowanie się w swoich działaniach na sprawdzonych wdrożeniach oraz korzystanie z doświadczeń zebranych przez innych projektodawców. EFEKTYWNE WDROŻENIA Podłączenie prywatnych domów jednorodzinnych do miejskiej sieci ciepłowniczej, które zapewnia wyraźną redukcję emisji dwutlenku węgla. EFEKTYWNE WDROŻENIA INNOWACYJNE Przygotowanie ciepłej wody użytkowej z pomp ciepła: system trzech pomp ciepła, które są zainstalowane w systemie kaskadowym, a dodatkowo energia do obsługi tego układu jest pozyskiwana z mikroturbin wiatrowych. Rozwiązanie to jest praktycznie niezależne od wszelkich Strona 94 z 124

95 źródeł zasilania, nie czerpie żadnej energii zewnętrznej. Umiejscowienie na końcu rolniczego procesu technologicznego mikroźródeł, np. biogazowni, które pozwalają wykorzystywać produkty uboczne produkcji rolnej (np. owoce opadowe, kiszonka opasowa, biomasa). Ma to uzasadnienie ekonomiczne, ekologiczne oraz technologiczne. Źródło: Opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań Strona 95 z 124

96 4. STUDIUM PRZYPADKU W celu dobrania projektów, które zostały objęte studium przypadku, zanalizowano dokumentację projektową projektów realizowanych w ramach działań 4.1 i 4.2 RPOWŚ z zakresu energetyki realizowane na obszarze województwa świętokrzyskiego. Na tej podstawie wybrano sześć projektów w oparciu o przyjęte wcześniej kryteria (Rysunek 7). Rysunek 7. Kryteria doboru projektów do analizy case study Źródło: Opracowanie własne na podstawie analizy dokumentacji projektowej oraz indywidualnych wywiadów pogłębionych Analiza przedmiotowych projektów opierała się o dokumentację projektową, a także wypowiedzi uzyskane podczas indywidualnych wywiadów pogłębionych z przedstawicielami beneficjentów Projekt pn. Modernizacja kotła WR-5 nr 1 w technologii ścian szczelnych oraz układów technologicznych i automatyki kotłowni Rokitek w Sandomierzu Pierwszym z projektów wybranych do analizy case study jest projekt realizowany przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Sandomierzu (Tabela 22). Tabela 22. Projekt realizowany przez Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Sandomierzu Tytuł projektu Modernizacja kotła WR-5 nr 1 w technologii ścian szczelnych oraz układów technologicznych i automatyki kotłowni Rokitek w Sandomierzu Program operacyjny Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata Okres realizacji projektu r r. Oś priorytetowa RPOWŚ 4. Rozwój infrastruktury ochrony środowiska i energetycznej Strona 96 z 124

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW MIEJSKICH W KRAJACH CZŁONKOWSKICH UE W LATACH 2014-2020 29 września 1 października 2015 r. Sesja warsztatowa - Zintegrowane Strategie Miejskie tworzenie i realizacja Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011 Implementation of the JEREMIE initiative in Poland Prague, 8 November 2011 Poland - main beneficiary of EU structural funds - 20% of allocation within cohesion policy (EUR 67 bln) Over EUR 10 bln of NSRF

Bardziej szczegółowo

Brygida Beata Cupiał. Keywords: competitiveness, innovativeness, small and medium-sized enterprises, regional support policy

Brygida Beata Cupiał. Keywords: competitiveness, innovativeness, small and medium-sized enterprises, regional support policy Zarządzanie Publiczne, 2(18)/2012, s. 75-85 Kraków 2012 Published online September 10, 2012 doi: 10.4467/20843968ZP. 12.012.0536 Wsparcie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw w województwie

Bardziej szczegółowo

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne:

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne: Ewaluacja ex post projektu systemowego PARP pt. Utworzenie i dokapitalizowanie Funduszu Pożyczkowego Wspierania Innowacji w ramach Pilotażu w III osi priorytetowej PO IG Metodologia badania Cel i przedmiot

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Regionalny SEAP w województwie pomorskim

Regionalny SEAP w województwie pomorskim ENNEREG International Conference Transfer of knowledge in the field of sustainable use of energy 22 May 2012, Wielkopolska Voivodship Office, Poznań, Poland Regionalny SEAP w województwie pomorskim Katarzyna

Bardziej szczegółowo

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 Jacek Woźniak Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej UMWM Kraków, 15 maja 2008 r. 2 Programy operacyjne Realizacja wspieranego projektu Poprawa efektywności

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów.

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów. Newsletter Nr 4 wrzesień 2009 REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY DLA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2007-2013 Wkrótce rusza konkurs dla działań: 5.4. Rozwój energetyki opartej na źródłach odnawialnych 5.5.

Bardziej szczegółowo

*Planowanych jest 98 naborów (72 - konkursowe, 26 - pozakonkursowych)

*Planowanych jest 98 naborów (72 - konkursowe, 26 - pozakonkursowych) Rozeznanie rynku dla zamówienia polegającego na wykonaniu badania ewaluacyjnego pn. Ewaluacja systemu wyboru i oceny projektów ze szczególnym uwzględnieniem kryteriów wyboru projektów w ramach Regionalnego

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Program operacyjny Bezpieczeństwo Energetyczne, Infrastruktura, Środowisko Cel tematyczny 4 i 7.5

Program operacyjny Bezpieczeństwo Energetyczne, Infrastruktura, Środowisko Cel tematyczny 4 i 7.5 Program operacyjny Bezpieczeństwo Energetyczne, Infrastruktura, Środowisko Cel tematyczny 4 i 7.5 2 Koncentracja tematyczna: 1) cele tematyczne (CT): - określają ogólne obszary tematyczne, w których interwencje

Bardziej szczegółowo

Polski system wspierania efektywności energetycznej i białe certyfikaty

Polski system wspierania efektywności energetycznej i białe certyfikaty Polski system wspierania efektywności energetycznej i białe certyfikaty Magdalena Rogulska Szwedzko-Polska Platforma Zrównoważonej Energetyki POLEKO, 8 października 2013 r. Cele polityki energetycznej

Bardziej szczegółowo

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu

Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) www.viaregiaplus.eu Space for your logo, a photograph etc. Action 3.3.1 (WBU) THE ANALYSIS CONCERNING THE DESIGNATION OF THE ROUTE THAT INTEGRATES THE SOUTH OF THE LOWER SILESIA PROVINCE TOGETHER WITH NORTH - SOUTHLINKS Analiza

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Element realizacji celów redukcji emisji określonych w pakiecie klimatyczno-energetycznym.

Element realizacji celów redukcji emisji określonych w pakiecie klimatyczno-energetycznym. Realizator: 1 Co to jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej? Dokument tworzony na poziomie gminy. Element realizacji celów redukcji emisji określonych w pakiecie klimatyczno-energetycznym. Dokument ocenia

Bardziej szczegółowo

Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20%

Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20% Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20% Zbigniew Kamieński Ministerstwo Gospodarki Poznań, 21 listopada 2007 Cele na rok 2020 3 x 20% Oszczędność energii Wzrost wykorzystania

Bardziej szczegółowo

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 12.08.2014, Łódź Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 12.08.2014, Łódź PLAN PREZENTACJI 1. Opis Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

CEL GŁÓWNY BADANIA CELE SZCZEGÓŁOWE BADANIA

CEL GŁÓWNY BADANIA CELE SZCZEGÓŁOWE BADANIA Załącznik nr 1 do SIWZ SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Analiza efektywności inicjatywy JEREMIE na terenie województwa wielkopolskiego wraz z oceną jej oddziaływania na sytuację gospodarczą regionu,

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

Jak planować i finansować gminne przedsięwzięcia energetyczne. Wpisany przez Marcin Skomra

Jak planować i finansować gminne przedsięwzięcia energetyczne. Wpisany przez Marcin Skomra W unijnym Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich ustalono możliwość ubiegania się o refinansowanie w 75 proc. przedsięwzięć energetycznych realizowanych przez gminy wiejskie i miejsko-wiejskie. Gospodarka

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

Prezentacja raportu metodologicznego

Prezentacja raportu metodologicznego Ocena skuteczności i efektywności instytucji uczestniczących we wdraŝaniu priorytetów VIII i IX, w tym procesu komunikacji Prezentacja raportu metodologicznego Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Stanisław Lewandowski Doradca Zarządu MEW S.A. Michał Wilkowski Prezes Zarządu MEW S.A.

Stanisław Lewandowski Doradca Zarządu MEW S.A. Michał Wilkowski Prezes Zarządu MEW S.A. Rozwój energetyki wodnej w Polsce widziany przez pryzmat programów pomocowych dla OZE Stanisław Lewandowski Doradca Zarządu MEW S.A. Michał Wilkowski Prezes Zarządu MEW S.A. Agenda 1. Wstęp 2. System zielonych

Bardziej szczegółowo

2014-2020. Program. Infrastruktura i Środowisko. Wsparcie projektów z zakresu efektywności energetycznej w perspektywie programowej 2014-2020

2014-2020. Program. Infrastruktura i Środowisko. Wsparcie projektów z zakresu efektywności energetycznej w perspektywie programowej 2014-2020 Program 2014-2020 Infrastruktura i Środowisko Wsparcie projektów z zakresu efektywności energetycznej w perspektywie programowej 2014-2020 Warszawa, 23 kwietnia 2014 r. CELE TEMATYCZNE CELE TEMATYCZNE

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Warszawa, 22 października 2015 r. 2 Polityka energetyczna Polski elementy

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Dla zamówienia publicznego poniżej 14 000 EUR brutto 1. Temat badania 2. Tło Ewaluacja komponentu wolontariatu długoterminowego wdrażanego w latach 2012-2013 w ramach

Bardziej szczegółowo

Pozyskiwanie środków finansowych na zadania określone w założeniach energetycznych. Łukasz Polakowski

Pozyskiwanie środków finansowych na zadania określone w założeniach energetycznych. Łukasz Polakowski Pozyskiwanie środków finansowych na zadania określone w założeniach energetycznych Łukasz Polakowski Narodowa Strategia Spójności (NSS) (nazwa urzędowa: Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia) to dokument

Bardziej szczegółowo

Energetyka Obywatelska Szansą Rozwoju Obszarów Wiejskich

Energetyka Obywatelska Szansą Rozwoju Obszarów Wiejskich Energetyka Obywatelska Szansą Rozwoju Obszarów Wiejskich Adrian Małachowski Dyrektor Generalny EkoEnergetyka.Eu Czym jest energetyka obywatelska? Energetyka obywatelska to system, w którym osoby prywatne,

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE Uwarunkowania prawne wspierania instalacji fotowoltaicznych ze środków UE w latach 2014-2020 Wojewódzki Fundusz

Bardziej szczegółowo

Finansowanie planów gospodarki niskoemisyjnej w gminach

Finansowanie planów gospodarki niskoemisyjnej w gminach Finansowanie planów gospodarki niskoemisyjnej w gminach IX oś priorytetowa POIiŚ, Działanie 9.3 ANNA PEKAR Zastępca Dyrektora Departamentu Ochrony Klimatu NFOŚiGW Poznań, 17 września 2013 r. 2 Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Forum Gospodarki Niskoemisyjnej Warszawa, dnia 19 kwietnia 2013 r. Dr Małgorzata SKUCHA Prezes Zarządu NFOŚiGW

Forum Gospodarki Niskoemisyjnej Warszawa, dnia 19 kwietnia 2013 r. Dr Małgorzata SKUCHA Prezes Zarządu NFOŚiGW Mechanizmy wsparcia gospodarki niskoemisyjnej dotychczasowe doświadczenia i nowa perspektywa finansowa (wprowadzenie do dyskusji na IV sesji panelowej) Dr Małgorzata SKUCHA Prezes Zarządu NFOŚiGW Forum

Bardziej szczegółowo

Solsum: Dofinansowanie na OZE

Solsum: Dofinansowanie na OZE Solsum: Dofinansowanie na OZE Odnawialne źródło energii (OZE) W ustawie Prawo energetyczne źródło energii odnawialnej zdefiniowano jako źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

www.promobio.eu Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn

www.promobio.eu Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn Promocja regionalnych inicjatyw bioenergetycznych PromoBio Możliwości wykorzystania biomasy w świetle

Bardziej szczegółowo

Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji

Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji Kielce, dn. 7 marca 2014 r. 2 Wzywania stojące przed polską energetyką

Bardziej szczegółowo

PRODUCTION HALL OFFER

PRODUCTION HALL OFFER PRODUCTION HALL OFFER 1. Name of production hall / Nazwa hali produkcyjnej Bałtowska 2. Location / Lokalizacja PRODUCTION HALL DATA Town / Street Miasto / Ulica Ostrowiec Świętokrzyski/Bałtowska Street

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych

Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych FUNDUSZ UNIA EUROPEJSKA SPÓJNOŚCI Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych Podtytuł prezentacji Anna Pekar Zastępca Dyrektora Departament Ochrony Klimatu Styczeń 2013, Lublin Narodowy

Bardziej szczegółowo

Konferencja Transfer wiedzy w dziedzinie zrównoważonego wykorzystania energii Poznań, 22.05.2012. Tomasz Pawelec

Konferencja Transfer wiedzy w dziedzinie zrównoważonego wykorzystania energii Poznań, 22.05.2012. Tomasz Pawelec DZIAŁANIA LOKALNE I REGIONALNE W ZAKRESIE ZRÓWNOWAŻONEJ ENERGII I OGRANICZANIA EMISJI GAZÓW CIEPLARNIANYCH PRZYKŁADY POLSKICH DOŚWIADCZEŃ REGIONALNYCH I LOKALNYCH Konferencja Transfer wiedzy w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie poprawy efektywności energetycznej

Wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie poprawy efektywności energetycznej Wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie poprawy efektywności Wojciech Stawiany Doradca, Zespół Strategii i Współpracy w NFOŚiGW Konferencja Podkomisji Energetyki Sejmu RP i Urzędu Regulacji Energetyki

Bardziej szczegółowo

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r.

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r. Omówienie zasad składania wniosku w zakresie ogłoszonego konkursu przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej konkursu w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura Środowisko 2007-2013,

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE WYBRANYCH MODELI ANALIZY FINANSOWEJ DLA OCENY MOŻLIWOŚCI AKTYWIZOWANIA SIĘ ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W SEKTORZE TRANSPORTU

WYKORZYSTANIE WYBRANYCH MODELI ANALIZY FINANSOWEJ DLA OCENY MOŻLIWOŚCI AKTYWIZOWANIA SIĘ ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W SEKTORZE TRANSPORTU Mirosław rajewski Uniwersytet Gdański WYORZYSTANIE WYBRANYCH MODELI ANALIZY FINANSOWEJ DLA OCENY MOŻLIWOŚCI ATYWIZOWANIA SIĘ ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH W SETORZE TRANSPORTU Wprowadzenie Problemy związane

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA Oferta badawcza DLACZEGO WARTO? Nowa perspektywa finansowania PROW 2014-2020, w ramach której kontynuowane będzie wdrażanie działania LEADER. Zgodnie z przyjętymi

Bardziej szczegółowo

Energia elektryczna w Polsce Raport: Energia elektryczna co wiemy o zielonej energii? grudzień 2012

Energia elektryczna w Polsce Raport: Energia elektryczna co wiemy o zielonej energii? grudzień 2012 Energia elektryczna w Polsce Raport: Energia elektryczna co wiemy o zielonej energii? Raport: partner Co merytoryczny: wiemy o możliwości zmiany patroni sprzedawcy medialni energii elektrycznej? grudzień

Bardziej szczegółowo

Rola miast w polityce spójności

Rola miast w polityce spójności Rola miast w polityce spójności Plan prezentacji 1. Zintegrowane Inwestycje Terytorialne podstawy prawne i cele wdrażania instrumentu 2. Zintegrowane Inwestycje Terytorialne Warszawskiego Obszaru Funkcjonalnego

Bardziej szczegółowo

Środki publiczne jako posiłkowe źródło finansowania inwestycji ekologicznych

Środki publiczne jako posiłkowe źródło finansowania inwestycji ekologicznych Środki publiczne jako posiłkowe źródło finansowania Bio Alians Doradztwo Inwestycyjne Sp. z o.o. Warszawa, 9 października 2013 r. Wsparcie publiczne dla : Wsparcie ze środków unijnych (POIiŚ i 16 RPO):

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW. Działanie 5.1 Energetyka oparta na odnawialnych źródłach energii

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW. Działanie 5.1 Energetyka oparta na odnawialnych źródłach energii KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW Załącznik do uchwały Nr 1/201 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 22 lipca 201 r. Działanie.1 Energetyka oparta

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE GOSPODARKI

FINANSOWANIE GOSPODARKI FINANSOWANIE GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ W GMINACH OPRACOWANO NA PODSTAWIE PUBLIKACJI NOWA MISJA NISKA EMISJA DOTACJE I POŻYCZKI Z NARODOWEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA i GOSPODARKI WODNEJ W latach 2008

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ENERGETYCZNA W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM

POLITYKA ENERGETYCZNA W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM POLITYKA ENERGETYCZNA W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM Urząd Marszałkowski w Łodzi POLITYKA ENERGETYCZNA PLAN PREZENTACJI 1. Planowanie energetyczne w gminie 2. Polityka energetyczna państwa 3. Udział samorządu

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Inteligentna Energia Program dla Europy

Inteligentna Energia Program dla Europy Inteligentna Energia Program dla Europy informacje ogólne, priorytety. Antonina Kaniszewska Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007-2013) Competitiveness and Innovation framework Programme

Bardziej szczegółowo

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company Im not found /sites/eneacsr2012.mess-asp.com/themes/eneacsr2012/img/enea.jpg Employt Capital Group is one of the largest companies in the energy industry. Therefore it has an influence, as an employer,

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia miasta Katowice w zakresie wzrostu efektywności energetycznej. Kurs dotyczący gospodarowania energią w gminie Szczyrk, 9 czerwca 2015r.

Doświadczenia miasta Katowice w zakresie wzrostu efektywności energetycznej. Kurs dotyczący gospodarowania energią w gminie Szczyrk, 9 czerwca 2015r. Doświadczenia miasta Katowice w zakresie wzrostu efektywności energetycznej Kurs dotyczący gospodarowania energią w gminie Szczyrk, 9 czerwca 2015r. Plan prezentacji: 1. Energia w mieście Katowice 2. Działania

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA PRZYGOTOWANIE AKTUALIZACJI ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE

OFERTA NA PRZYGOTOWANIE AKTUALIZACJI ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE OFERTA NA PRZYGOTOWANIE AKTUALIZACJI ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE 2 z 5 Szanowni Państwo, Urzędy gmin i miast będąc gospodarzami na swoim terenie, poprzez

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia energooszczędności i nowoczesnego budownictwa w nadchodzącym okresie programowania 2014-2020

Zagadnienia energooszczędności i nowoczesnego budownictwa w nadchodzącym okresie programowania 2014-2020 Zagadnienia energooszczędności i nowoczesnego budownictwa w nadchodzącym okresie programowania 2014-2020 Jakub Szymański Dyrektor Departamentu Rozwoju Regionalnego Urzędu Marszałkowskiego WM 11 grudnia

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

TERMOMODERNIZACJA BUDYNKÓW. w RAMACH PERSPEKTYWY FINANSOWEJ NA LATA 2014-2020

TERMOMODERNIZACJA BUDYNKÓW. w RAMACH PERSPEKTYWY FINANSOWEJ NA LATA 2014-2020 TERMOMODERNIZACJA BUDYNKÓW w RAMACH PERSPEKTYWY FINANSOWEJ NA LATA 2014-2020 Warszawa, 16 kwietnia 2015 OGÓLNE ZAGADNIENIA ZWIĄZANE Z EFEKTYWNOŚCIĄ ENERGETYCZNĄ EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA stosunek uzyskanych

Bardziej szczegółowo

Zintegrowane Inwestycje Terytorialne jako narzędzie wspierające rozwój województwa podkarpackiego

Zintegrowane Inwestycje Terytorialne jako narzędzie wspierające rozwój województwa podkarpackiego Zintegrowane Inwestycje Terytorialne jako narzędzie wspierające rozwój województwa podkarpackiego Adam Hamryszczak Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego 16 grudnia 2014 r. 1 ZIT a STRATEGIA ROZWOJU

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu

Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Odnawialne źródła energii w dokumentach strategicznych regionu Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Wydział Ochrony Środowiska Katowice, 31 marca 2015 r. STRATEGIA ROZWOJU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ŚLĄSKIE

Bardziej szczegółowo

Priorytety finansowania. Program realizować będzie 4 osie priorytetowe: Oś I Powszechny dostęp do szybkiego internetu

Priorytety finansowania. Program realizować będzie 4 osie priorytetowe: Oś I Powszechny dostęp do szybkiego internetu Podsumowanie POPC Opis programu Cel główny Celem Programu Operacyjnego Cyfrowa Polska 2014-2020 (POPC) jest wzmocnienie cyfrowych fundamentów dla rozwoju kraju. Zgodnie z Umową Partnerstwa, jako fundamenty

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r.

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

SZCZYRK, Czerwiec 2015 www.w f o s i g w. k a t o w i c e. p l

SZCZYRK, Czerwiec 2015 www.w f o s i g w. k a t o w i c e. p l Wdrażanie Działania 1.7 PO IiŚ na lata 2014-2020 -Kompleksowa likwidacja niskiej emisji na terenie konurbacji śląsko dąbrowskiej SZCZYRK, Czerwiec 2015 www.w f o s i g w. k a t o w i c e. p l Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

Adam Kozierkiewicz JASPERS

Adam Kozierkiewicz JASPERS Adam Kozierkiewicz JASPERS Europa 2020 Flagship initiatives Priorities Targets Digital agenda for Europe Innovation Union Youth on the move Resource efficient Europe An industrial policy for the globalisation

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia NFOŚiGW we wdrażaniu projektów efektywności energetycznej. Warszawa, 18 grudnia 2012r.

Doświadczenia NFOŚiGW we wdrażaniu projektów efektywności energetycznej. Warszawa, 18 grudnia 2012r. Doświadczenia NFOŚiGW we wdrażaniu projektów efektywności energetycznej. Warszawa, 18 grudnia 2012r. Źródła pochodzenia środków w portfelu NFOŚiGW środki statutowe NFOŚiGW środki pochodzące z opłat zastępczych

Bardziej szczegółowo

Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE

Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE Paweł Sulima Wydział Energii Odnawialnych i Biopaliw Departament Rynków Rolnych XI Giełda kooperacyjna

Bardziej szczegółowo

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 1 Mazowsze wobec wyzwań przyszłości Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 2 Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Osie priorytetowe Gospodarka Innowacje Technologie Rozwój społeczeństwa informacyjnego Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej

Osie priorytetowe Gospodarka Innowacje Technologie Rozwój społeczeństwa informacyjnego Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej RPO WZ 2014-2020 Osie priorytetowe 1. Gospodarka Innowacje Technologie 2. Rozwój społeczeństwa informacyjnego 3. Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej 4. Dostosowanie do zmian klimatu 5. Rozwój naturalnego

Bardziej szczegółowo

Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników

Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników dla projektów informatycznych realizowanych w ramach 7. osi priorytetowej Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski 1 SEAP Sustainable Energy Action

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz autorów... Wykaz skrótów... Wstęp...

Spis treści. Wykaz autorów... Wykaz skrótów... Wstęp... Spis treści Wykaz autorów... Wykaz skrótów... Wstęp... V XIII XIX 1. Występowanie pomocy publicznej... 1 1.1. Zakazana pomoc publiczna... 1 1.2. Dopuszczalna pomoc publiczna... 13 2. Zasady udzielania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze Specjalność PROGRAM OF BACHELOR STUDIES Graduate profile Graduate has a general theoretical knowledge in the field

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r.

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Agata Payne Dyrektoriat Środowisko Polityka spójności i ocen oddziaływania na

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

Wsparcie projektów poprawiających efektywność energetyczną w ramach dostępnych środków dotacyjnych

Wsparcie projektów poprawiających efektywność energetyczną w ramach dostępnych środków dotacyjnych Wsparcie projektów poprawiających efektywność energetyczną w ramach dostępnych środków dotacyjnych Lesław Janowicz econet OpenFunding Sp. z o.o. 28.10.2015 Nie wiemy wszystkiego, ale czujemy się ekspertami

Bardziej szczegółowo

Miasta w polityce spójności 2014-2020 Negocjacje międzyinstytucjonalne. Jan Olbrycht Poseł do Parlamentu Europejskiego

Miasta w polityce spójności 2014-2020 Negocjacje międzyinstytucjonalne. Jan Olbrycht Poseł do Parlamentu Europejskiego Miasta w polityce spójności 2014-2020 Negocjacje międzyinstytucjonalne Jan Olbrycht Poseł do Parlamentu Europejskiego Architektura rozporządzeń Rozporządzenie Ogólne Rozporządzenie dla Europejskiego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Pytanie: Jak wykorzystać praktyczną wiedzę z zakresu wydawania decyzji środowiskowych w celu prawidłowej identyfikacji obszarów

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM podstawowe założenia Dąbie 13-14.06.2013 2013-06-24 1 Dokumenty Strategiczne Program rozwoju elektroenergetyki z uwzględnieniem źródeł odnawialnych w Województwie

Bardziej szczegółowo

Efektywność energetyczna kluczowym narzędziem wzrostu gospodarczego i ochrony środowiska

Efektywność energetyczna kluczowym narzędziem wzrostu gospodarczego i ochrony środowiska Efektywność energetyczna kluczowym narzędziem wzrostu gospodarczego i ochrony środowiska Instrumenty poprawy efektywności energetycznej polskiej gospodarki MINISTERSTWO GOSPODARKI Andrzej Guzowski, Departament

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie projektu w oparciu o kryteria oceny. Katarzyna Żarek Narodowa Agencja Programu Erasmus+

Przygotowanie projektu w oparciu o kryteria oceny. Katarzyna Żarek Narodowa Agencja Programu Erasmus+ Przygotowanie projektu w oparciu o kryteria oceny Katarzyna Żarek Narodowa Agencja Programu Erasmus+ Konkurs Partnerstwa strategiczne to jest konkurs! Nie każdy wnioskodawca otrzyma dofinansowanie. Wygrywają

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo