Rozwój doradztwa politycznego w Polsce

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rozwój doradztwa politycznego w Polsce"

Transkrypt

1 Bartłomiej Biskup Rozwój doradztwa politycznego w Polsce Jako kraj rozwijającej się demokracji, Polska obecnie nadrabia zaległości w różnych dziedzinach, próbując zniwelować straty, jakie ma do krajów zachodniej Europy oraz USA. Straty te, co warto podkreślić, nie wynikały z naszych własnych chęci i doświadczeń. Były raczej wynikiem rozwoju wypadków historycznych, na które jako naród mieliśmy niewielki wpływ. To nadrabianie zaległości dotyczy w oczywisty sposób również marketingu politycznego oraz doradztwa politycznego dziedzin, które rozwijają się u nas dopiero od dwudziestu lat, a które większość krajów rozwijała przez lat co najmniej sześćdziesiąt 1. Ujęte w tym opracowaniu 20 lat doradztwa politycznego jest zatem z pewnością dopiero początkiem drogi, jaka nas w Polsce w tej dziedzinie czeka, ale zarazem początkiem dosyć dynamicznym i różnorodnym oraz wyznaczającym trendy na przyszłość. Artykuł prezentuje zjawiska zachodzące w Polsce w obszarze doradztwa politycznego od czasu zmiany ustroju politycznego na demokratyczny do chwili obecnej oraz próbuje umieścić go w ramach znanych już od dawna światowych modeli i zjawisk. W szczególności zjawisko to będzie porównywane do modelu stworzonego przez Farrell, Kolodny, Medvic oraz prezentowanych przez nich typów konsultantów politycznych. W niniejszym opracowaniu znajdzie się też propozycja typowo polskiej, funkcjonalnej typologii doradców oraz prognozy rozwoju tej dziedziny na przyszłość. 1 Por. D. W. Johnson, The Business of Political Consulting,. w: J. A. Thurber & C. J. Nelson (red.), Campaign Warriors. Political Consultants in Elections, Brookings Institution Press, Washington, D. C. 2000, s ; G. Ulicka, Wpływ marketingu politycznego na zmiany w życiu publicznym państw demokratycznych, w: T. Klementewicz (red.), Trudna sztuka polityki. Szanse, ryzyko, błąd, Studia politologiczne vol. 1, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 1996, s. 154; J. P. Maarek, Political Marketing and Communication, John Libbey & Company Ltd., London Paris Rome 1995, s

2 Farrell, Kolodny i Medvic, biorąc pod uwagę relacje partii politycznych lub kandydatów z doradcami politycznymi, definiują trzy podstawowe modele kampanii wyborczych: amerykański wyjątek, model zachodnioeuropejski oraz model nowych demokracji. Model amerykański pojawił się najwcześniej, bo w kampanii prezydenckiej 1952 roku, kiedy to do jej prowadzenia po raz pierwszy zatrudniono zewnętrzne agencje marketingowe i indywidualnych doradców2. Były to jednak osoby, które nie miały doświadczeń w marketingu politycznym i przenosiły techniki marketingu handlowego na grunt kampanii wyborczych. Wyborczy business w USA szybko się rozrósł, stanowiąc obecnie dosyć pokaźną gałąź nie tylko komunikowania i marketingu politycznego, ale też źródło stałego utrzymania dla dużej rzeszy ludzi. Ważnym czynnikiem dającym w tej dziedzinie amerykanom palmę pierwszeństwa jest rozwój nowych technologii informacyjnych i teleinformatycznych, które mają zastosowanie zarówno na rynku komercyjnym, jak i politycznym. To właśnie Stany Zjednoczone przeważnie jako pierwsze używały metod marketingowych oraz technologii, które następnie przechodziły do Europy. Model amerykański zakłada dominację profesjonalnych doradców i menedżerów zarządzających kampaniami nad przebiegiem kampanii, w tym także nad uczestniczącymi w niej politykami. Doradcy tacy pracują samodzielnie lub są w dużych firmach zajmujących się tą dziedziną. Oni też, na różnych szczeblach, wykonują większość prac kampanijnych: od tworzenia strategii, poprzez realizację materiałów wyborczych, aż po wykonanie ulotek, czy koordynację pracy wolontariuszy. Zwrócić należy uwagę na wysokie koszty prowadzenia takiej kampanii, bo przecież z niej musi utrzymać się wiele osób. Politycy stają się zatem w tej sytuacji wykonawcami zaplanowanej przez kogoś innego strategii. A przecież to oni właśnie, a nie doradcy, ponoszą odpowiedzialność polityczną i to ich wyborcy w ostatecznym rozrachunku rozliczają z efektów rządzenia. Jak widzimy, amerykański wyjątek ma wiele zalet i wad, a w środowisku badaczy i praktyków marketingu politycznego ma on pewnie tyle samo zwolenników, co przeciwników. 2 B. Dobek-Ostrowska, Rola konsultantów politycznych w kampaniach wyborczych, w: M. Gierula (red.), Władza. Media. Polityka, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2006, s

3 Drugim, klasycznym typem doradztwa jest model zachodnioeuropejski. Przeciwnie do wcześniej omówionego, jest on zorientowany na partię polityczną, której zasoby zarówno materialne, jak i osobowe, są bazą do prowadzenia kampanii wyborczej. Mające swoje podstawy historyczne w masach członkowskich i leżącej u podstaw powstania silnej ideologii, wykorzystywały do prowadzenia kampanii początkowo szerokie rzesze jej członków. Później zaczęto również wynajmować zewnętrznych specjalistów, ale zatrudniając ich w organizmach partyjnych. Powodowało to, że zachodnioeuropejski konsultant wyborczy był na stałe związany z jedną partią polityczną, z nią kojarzony. Jednak w miarę słabnięcia partii politycznych jako silnych struktur z dużą bazą członkowską, można zauważyć zjawisko coraz częstszego sięgania po niezależnych specjalistów zewnętrznych, ale nie oznacza to przejścia do modelu amerykańskiego. Ciągle w zachodniej Europie kampanie przeprowadza się w oparciu o partie polityczne i ich członków. Oni też politycy partii mają główny wpływ na kształt kampanii oraz biorą za nią odpowiedzialność przed wyborcami. Model zachodnioeuropejski jest jeszcze zatem w niewielkim stopniu dotknięty zjawiskiem amerykanizacji 3. Można raczej mówić o dostosowaniu niektórych wzorców zza oceanu do potrzeb starego kontynentu. Trzeci typ to model nowych demokracji, czy też krajów rozwijających i kształtujących dopiero swój system polityczny. Nie wykształciły one w procesie historycznym ani tradycji prowadzenia kampanii wyborczych, ani szczególnie silnych struktur partyjnych. Dostęp do nowych technologii, a w szczególności rozwój środków masowego przekazu i idąca za tym medializacja polityki sprawiły, że społeczeństwa tych krajów na bieżąco obserwują zjawiska zachodzące w kampaniach wyborczych na świecie i czerpią wzorce z innych krajów. Na tle innych kampanie amerykańskie jawią się jako najbardziej barwne, rozwinięte, przyciągające tłumy i dynamiczne. W związku z tym naturalna jest w młodych demokracjach tendencja do przenoszenia na swój grunt amerykańskich, a nie europejskich wzorców. Temu zjawisku sprzyjają też kraje, które mają ustrój podobny do amerykańskiego czyli prezydencki lub 3 D. C. Hallin, P. Mancini, Americanization, Globalization, and Secularization. Understanding the Convergence of Media Systems and Political Communication, w: F. Esser, B. Pfetsch (red.), Comparing Political Communication. Theories, Cases, and Challenges, Cambridge University Press, Cambridge 2004, s

4 semiprezydencki 4. Międzynarodowe dane dowodzą również, że dla polityków w krajach młodych demokracji pracuje bardzo wielu doradców z krajów rozwiniętych, ale przede wszystkim z USA 5. Te czynniki sprawiają, że model nowych demokracji jest bardzo zbliżony do amerykańskiego. Bliskość ta dotyczy jednakże moim zdaniem raczej technik i narzędzi marketingu politycznego, które są przenoszone lub adaptowane z USA, natomiast w trochę mniejszym stopniu wpływu doradców na kampanię. Jest on większy niż w modelu zachodnioeuropejskim, ale nie tak pełny, jak w Stanach Zjednoczonych. Biorąc pod uwagę, czy doradcy polityczni wywodzą się z partii politycznej, czy z zewnątrz oraz czy pracują dla klientów rządowych czy pozarządowych, sformułowano ich typologię 6. Trzeba jednak dodać, że odnosi się ona wyłącznie do rynku amerykańskiego. I tak historycznie pierwsi pojawili się marketerzy, którzy pochodzą z rynku ekonomicznego i nie są związani z żadną partią polityczną, a pracują głównie dla klientów pozarządowych. Kolejną grupą są sprzedawcy, czyli osoby lub firmy pochodzące spoza partii politycznych, ale pracujący głównie dla nich i świadczący profesjonalne, wyspecjalizowane usługi, takie jak badania przedwyborcze, projektowanie komunikacji internetowej itp. Kolejną grupą są tradycyjni politicos, którzy są silnie związani z partiami politycznymi i dla nich lub ich liderów pracowali, ale później się usamodzielnili i obecnie wykorzystują swoje doświadczenia zakładając firmy świadczące usługi doradztwa politycznego. Ostatni typ doradców to stratedzy, czyli osoby dobrze wykształcone, przeszkolone do działania zarówno na rynku politycznym, jak i komercyjnym, pracujący zarówno dla klientów partyjnych i rządowych, jak i pozarządowych. To nowocześni fachowcy do wynajęcia. 4 B. Dobek-Ostrowska, Rola konsultantów, s S. Bowler, D. M. Farrell, The Internationalization of Campaign Consultancy, w: J. A. Thurber, C. J. Nelson (red.), Campaign Warriors. Political Consultants in Elections, Brookings Institution Press, Washington D. C. 2000, s D. Farrell, R. Kolodny, S. Medvic, Political Parties and Campaign Professionals In a Digital Age: Political Consultants in the U.S. and Their Counterparts Overseas, referat wygłoszony na XVII Światowym Kongresie IPSA w Quebec City w Kanadzie w 2000 r., cyt. za: B. Dobek-Ostrowska, Rola konsultantów, s

5 Trzeba zaznaczyć jednak, że ta typologia będzie miała jedynie częściowe zastosowanie w warunkach polskich, ponieważ nie istnieje praktycznie w naszym kraju osobny segment doradców politycznych pracujących dla organizacji pozarządowych. Praktycznie korzystają z ich usług jedynie partie polityczne (w tym te, które aktualnie sprawują władzę) lub komitety wyborcze kandydatów. Doradcy polityczni mogą swoje zadania wykonywać indywidualnie lub działać poprzez założone do tego celu firmy. B. Dobek-Ostrowska wyróżnia w tym zakresie kilka typów doradców 7. Jeśli chodzi o doradców indywidualnych, to mamy do czynienia z personelem menedżerskim, konsultacyjnym i technicznym. Personel menedżerski koordynuje funkcjonowanie kampanii, zarządza nią całą lub poszczególnymi jej elementami. To najlepiej opłacana elita doradców politycznych. Personel konsultacyjny to różnego rodzaju specjaliści zajmujący się planowaniem, projektowaniem, koordynacją i realizacją poszczególnych obszarów kampanii, takich jak np. specjaliści od strategii, planowania i zakupu mediów, projektowania i produkcji reklam, doradcy wizerunkowi i wizażyści, a także politolodzy, psychologowie i socjolodzy mający umiejętność analizy rynku politycznego. Personel techniczny to osoby lub firmy, które realizują już poszczególne specjalistyczne usługi, takie jak produkcja telewizyjna, zbieranie podpisów, zbieranie dokumentacji, obsługa sieci teleinformatycznych itp. Co do firm doradczych, można wyróżnić globalne lub fragmentaryczne świadczenie usług. Z globalnym mamy do czynienia wtedy, kiedy prowadzenie i koordynacja całości kampanii wyborczej jest zlecona zewnętrznej firmie lub instytucji. Fragmentaryczne zachodzi wtedy, kiedy konsultanci zewnętrzni wykonują tylko poszczególne zlecone działania i działają doradczo pod stałą kontrolą politycznego sztabu kandydata lub partii politycznej. Dla dopełnienia obrazu i przez pryzmat swoich własnych badań i doświadczeń proponuję jeszcze jeden podział, ze względu na merytoryczną zawartość usług doradczych na doradztwo merytoryczne, komunikacyjne i osobiste. Doradztwo 7 B. Dobek-Ostrowska, Rola konsultantów, s

6 merytoryczne to przelewanie pomysłów polityków na rozwiązania systemowe i prawne, wykonywanie analiz wszelkich aspektów działalności politycznej, np. systemów politycznych i partyjnych, rozwiązań prawnoustrojowych, wizerunku, ordynacji wyborczych itp. w systemach politycznych całego globu. Doradztwo komunikacyjne to projektowanie i wykonywanie całościowych kampanii politycznych i wyborczych od wykonania badań opinii publicznej i rynku politycznego i analizy sytuacji wyjściowej, przez opracowanie strategii aż po dobór i realizację narzędzi kampanii politycznej i wyborczej. To również szkolenia dla polityków i sztabów wyborczych oraz inne usługi potrzebne w komunikowaniu, takie jak koordynowanie prac nad spotami i reklamami medialnymi, produkcja materiałów wyborczych, czy usługi z zakresu kreowania wizerunku. Doradztwo osobiste zaś to pomoc w planowaniu i rozwoju kariery polityków, zarówno początkujących, jak i tych z większym doświadczeniem. Do tego celu stosuje się nowoczesne i autorskie metody analityczne oraz badawcze. Takie doradztwo zajmuje się również rozwojem osobistych kompetencji i umiejętności politycznych w formie coachingu. Tezą niniejszego artykułu jest twierdzenie, że wraz z postępem transformacji ustrojowej w Polsce ewolucji ulegało również doradztwo polityczne i jego typy. Weryfikacji tej tezy służą następujące pytania: (1) w czym przejawia się ewolucja doradztwa politycznego w Polsce, (2) jakie typy doradztwa politycznego występowały w Polsce w badanym okresie, (3) jak na doradztwo polityczne w Polsce wpłynęły zjawiska globalne, takie jak profesjonalizacja, amerykanizacja, medializacja itp. Na przestrzeni dwudziestu opisywanych lat w Polsce odbyło się 17 kampanii wyborczych. Do tej liczby nie wliczam wyborów w 1989 roku, gdyż były to wybory tylko częściowo wolne, w których oddająca władzę partia postkomunistyczna zagwarantowała sobie dwie trzecie miejsc w Sejmie. Poza tym wyjątkiem odbyło się 4 kampanie prezydenckie (1990, 1995, 2000, 2005), 6 parlamentarnych (1991, 1993, 1997, 2001, 2005, 2007), 5 samorządowych (1990, 1994, 1998, 2002, 2006) oraz 2 do Parlamentu Europejskiego (2004, 2009). Do tego można włączyć jeszcze 3 kampanie 6

7 referendalne dotyczące powszechnego uwłaszczenia (1996), zatwierdzające zmianę Konstytucji (1997) oraz w sprawie przystąpienia Polski do Unii Europejskiej (2003). Wymienione kampanie wyborcze można podzielić ze względu na rodzaj zastosowanych narzędzi i sposób prowadzenia na trzy główne okresy: 1. Okres pierwszych doświadczeń marketingowych przypadający na lata , w którym stosowano podstawowe techniki marketingowe, próbowano przenosić doświadczenia innych krajów i bazowano na zaangażowaniu w kampanię wielu osób gdzie rola doradców politycznych była w większości przypadków mała. 2. Okres nadrabiania strat, przypadający na lata w którym nastąpiło intensywne dostosowanie technik marketingu politycznego do potrzeb polskich kampanii, zwiększono wykorzystanie mediów masowych oraz wzrosła rola doradców politycznych. 3. Okres kampanii permanentnej, w latach , w którym aktywnie korzystano z komunikacji masowej oraz nowych mediów, gdzie rola doradców politycznych stała się prawie pierwszorzędna. W okresie pierwszych doświadczeń marketingowych rola doradców politycznych była bardzo w większości przypadków bardzo mała. Wynikało to nie tylko z młodości polskiej demokracji, ale też z braku odpowiednio przygotowanych specjalistów w dziedzinie marketingu politycznego. Nie było ich z oczywistych powodów w Polsce, ale też w niewielkim stopniu wykorzystywano doradców zagranicznych. W kampanii prezydenckiej 1990 roku bazowano na merytorycznych doradcach wewnętrznych, czyli politykach oraz sympatykach - osobach popierających poszczególnych kandydatów, którzy głównie przygotowywali programy wyborcze i pracowali społecznie. Zewnętrzni konsultanci wykonywali specjalistyczne usługi. Na przykład sztab wyborczy Romana Bartoszcze zatrudnił specjalistów od kampanii radiowej i telewizyjnej, którymi byli dziennikarze i producenci. Dla sztabu Tadeusza Mazowieckiego pracował reżyser Krzysztof Krauze, materiałami wyborczymi zajmował się szef jednego z wydawnictw, a promocją dziennikarz Grzegorz 7

8 Lindenberg. Dla sztabu Lecha Wałęsy pracowali specjaliści z branży medialnej, m. in. Andrzej Drzycimski, dziennikarz Wojciech Reszczyński oraz zespół psychologów z Uniwersytetu Gdańskiego. Jedynym kandydatem, który zatrudnił zewnętrzną agencję reklamową był Stanisław Tymiński, który sprawy promocyjne powierzył firmie Golik & Dąbrowski. Do współpracy z mediami zatrudniał też dziennikarzy. W kampanii parlamentarnej 1991 roku sytuacja wyglądała podobnie. Większość ugrupowań w publicznych wypowiedziach wskazywała jednak, wbrew faktom, na pełen profesjonalizm działań i konstruowanie sztabów z samych fachowców. Solidarność na przykład deklarowała powołanie eksperckich zespołów, które przygotują program wyborczy Solidarności (...). Pod pojęciem fachowców kryli się w tej kampanii wyborczej zaprzyjaźnieni z politykami specjaliści w poszczególnych dziedzinach oraz sympatycy partii politycznych. Świadczy o tym wiele przykładów: Trening telewizyjny dla Unii Demokratycznej prowadziła reżyserka Izabella Cywińska, a spoty telewizyjne przygotowywał inny reżyser Waldemar Dziki. Chociaż oficjalnie jego firma Paleograf została wynajęta do przygotowania kampanii telewizyjnej, to Dziki pracował w sztabie społecznie, a spoty telewizyjne realizował po cenie kosztów, niejednokrotnie dokładając własne pieniądze, z sympatii dla UD. Podobnie było w sztabie Porozumienia Obywatelskiego Centrum, przy którym działał zespół psychologów. W rzeczywistości były to dwie zaprzyjaźnione osoby, pracujące dla sztabu w niewielkim wymiarze godzin i zupełnie nieodpłatnie. POC również miało swojego zaprzyjaźnionego reżysera Pawła Piterę. Model zatrudniania fachowej pomocy tylko w wyjątkowych okazjach i w sprawach technicznych był zresztą dominujący. Kongres Liberalno-Demokratyczny zatrudnił kilku specjalistów na szkolenie dla kandydatów odbywające się w Cetniewie. Byli to psychologowie, socjologowie, a także choreograf i kostiumolog. Nie byli to jednak stali konsultanci. Firmom zewnętrznym powierzano zazwyczaj techniczne przygotowanie materiałów. Sojusz Lewicy Demokratycznej zlecił firmie zewnętrznej przygotowanie spotów telewizyjnych, plakatów i folderów. Podobnie KLD, który współpracował z kilkoma agencjami reklamowymi. Pojawili się także zagraniczni doradcy, niezależni lub związani z partiami politycznymi, którzy oferowali swą pomoc bezpłatnie, jak na przykład amerykanie z National Instutute for International Affairs 8

9 którzy zaoferowali szkolenia dla wszystkich partii politycznych. SLD korzystał z pomocy konsultantów Zjednoczonej Lewicy Hiszpańskiej. W kampanii parlamentarnej z 1993 roku wzrosło wykorzystanie zewnętrznych firm do planowania i realizacji kampanii. Na największą i niespotykaną dotąd skalę zrobił to Kongres Liberalno-Demokratyczny, któremu firma Saatchi&Saatchi prowadziła prawie całą kampanię wyborczą - od kreacji aż po druk plakatów i produkcję spotów telewizyjnych. W sztabie KLD firma doradcza stanowiła właściwie osobną i równoległą strukturę, której zalecenia realizowali członkowie głównego sztabu. Również Bezpartyjny Blok Wspierania Reform zlecił opracowanie kampanii firmie marketingowej. Firma zgodziła się zrobić kampanię po kosztach, nie zarabiając na niej. Jednak w tym przypadku udział firmy w kampanii polegał na opracowywaniu propozycji graficznych materiałów wyborczych i doradztwie strategicznym w małym zakresie. Jednak większość ugrupowań politycznych w dalszym ciągu przywiązywały małą wagę do roli doradców zewnętrznych. Jeden z głównych polityków otwartej do tej pory na różne nowe sposoby prowadzenia kampanii wyborczej Unii Demokratycznej, przestrzegał nawet: Innym zagrożeniem dla dyskusji programowej są elementy nowoczesnej reklamy, które mogą się pojawić w kampanii. Agencji reklamowej nie interesuje, czy oferowany przez nią towar polityczny jest dobry. On ma się sprzedać. Dyskusję programową zastąpi działanie na sentymenty i podświadomość wyborcy. Będzie to oczywiście kosztowało masę pieniędzy i mąciło wyborcom w głowach. Równie prowadzenia niewielkie badań było opinii wykorzystanie publicznej. Sztab zewnętrznych Stanisława konsultantów Tymińskiego do jako prawdopodobnie jedyny zrobił to w kampanii prezydenckiej W kolejnych kampaniach korzystano z ogólnodostępnych badań trackingowych preferencji politycznych, przeprowadzanych comiesięcznie przez Ośrodek Badania Opinii Publicznej i Centrum Badania Opinii Społecznej, a później także Demoskop i Pracownię Badań Społecznych. Przeprowadzenie badań społecznych typu benchmark poll po raz pierwszy zlecił Kongres Libralno-Demokratyczny w 1993 roku. Kongres 9

10 Liberalno-Demokratyczny jako pierwszy przeprowadził również kilka badań typu focus group interview. Można zatem podsumować, że na tym etapie kampanii doradcy polityczni występowali głównie w roli personelu konsultacyjnego i zajmowali się sprawami merytorycznymi i komunikacyjnymi, ale z reguły były to osoby, które sympatyzowały z kandydatami, często pracowały nieodpłatnie lub były rekrutowane ad hoc. Okres nadrabiania strat w latach , przyniósł za sobą zwiększenie roli mediów masowych w kampanii, ale też większą ich profesjonalizację. W większym stopniu korzystano już zarówno z doradców zagranicznych, jak i ci rodzimi stali się bardziej doświadczeni. Jednak szefami i strategami sztabów prawie zawsze byli doświadczeni partyjni działacze. Przełomowym momentem była wygrana kampania prezydencka Aleksandra Kwaśniewskiego z 1995 roku. Zagranicznym doradcą Kwaśniewskiego, który przyjeżdżał do Polski co jakiś czas i spędzał ze sztabem wyborczym wiele godzin był Jacques Seguela, były doradca m. In. Francois Mitteranda. I chociaż w kampanii tej pracowało wielu innych doradców zewnętrznych, jak choćby socjolodzy i psycholodzy z Uniwersytetu Warszawskiego (np. Janusz Reykowski, Jerzy Wiatr), to właśnie Segueli przypisuje się dominujący wpływ na sukces wyborczy Kwaśniewskiego. On też uważany jest za twórcę zewnętrznego wizerunku kandydata, czyli ubioru z charakterystyczną błękitną koszulą oraz błękitnymi szkłami kontaktowymi. Pozostałe sztaby kandydatów również korzystały z zewnętrznej pomocy specjalistów: Hanna Gronkiewicz-Waltz i Lech Wałęsa współpracowali z ekspertami związanymi z brytyjską Partią Konserwatywną. W kampanię Jacka Kuronia zaangażowali się m. In. socjolog prof. Andrzej Rychard, reżyserzy Laco Adamik i Jacek Bromski, kompozytor Maciej Zembaty. Doradcą Waldemara Pawlaka był dziennikarz Henryk Sobierajski, a doradcami Tadeusza Zielińskiego ds. wizerunku profesorowie socjologii Borowicz i Szczypiński. W kampanii wyborczej do parlamentu z 1997 roku zewnętrzne firmy i doradcy zatrudniani byli już głównie do tworzenia koncepcji strategicznych i projektowania i realizacji działań reklamowych oraz szkoleń dla kandydatów i sztabów. Unia Pracy 10

11 zatrudniła agencję Ysso Grzegorza Banaszaka oraz skorzystała z rad brytyjskiej Partii Pracy, a nawet przystosowała jej slogan do potrzeb kampanii w Polsce. Unia Wolności korzystała z rad ekspertów zachodnich, częściowo opłacanych. Akcja Wyborcza Solidarność zatrudniła do działań dwie agencje reklamowe. Liderzy Akcji uczestniczyli w szkoleniach medialnych prowadzonych przez znanych dziennikarzy. Polskie Stronnictwo Ludowe chciało zatrudnić firmę robiącą kampanię hiszpańskiej Partii Ludowej, ale brak funduszy był przyczyną wycofania się z tego projektu. PSL korzystało z pomocy pojedynczych ekspertów np. prof. Andrzeja Mleczko, ekonomisty. Organizowano także szkolenia dla mniej znanych kandydatów, którzy mieli małe szanse na wejście do Sejmu. Byli oni szkoleni przez zewnętrznych ekspertów w zakresie budowania strategii, projektowania materiałów wyborczych, sposobów wręczania ulotek itp. Zewnętrzni doradcy pomagali też pisać życiorysy. Sojusz Lewicy Demokratycznej nie korzystał z płatnych doradców, jedynie z rad zaprzyjaźnionych francuskich socjalistów oraz Instytutu Gallupa. Sojusz organizował jednak szkolenia dla kandydatów i sztabów. Ruch Odbudowy Polski z powodu braku funduszy nie zatrudnił ekspertów, a szkolenia medialne prowadził rzecznik partii Jacek Kurski. Aktywne były też zachodnie instytuty szkolące, najczęściej za darmo, różne partie polityczne. Scott Carpenter z International Republican Institute doradzał nieodpłatnie AWS, ROP i UW. Przeszkolił osób. Natomiast Andrew Young z National Democratic Institute realizował szkolenia dla Unii Pracy, Partii Konserwatywnej, Konfederacji Polski Niepodległej, Ruchu 100 i Ruchu Odbudowy Polski. Kolejna kampania prezydencka przyniosła dalszy wzrost wykorzystania doradców politycznych, w tym również tych bardziej profesjonalnych. Sztab Jarosława Kalinowskiego korzystał z usług Geralda Abramczyka, wykształconego i zdobywającego doświadczenia w marketingu politycznym w USA. Marian Krzaklewski wspomagany był przez specjalistów od kreowania wizerunku i współpracy z mediami Joannę Gepfert, Piotra Tymochowicza oraz specjalistę w zakresie badań opinii publicznej Bartłomieja Pawlaka. Aleksander Kwaśniewski po raz drugi skorzystał z usług Jacquesa Segueli. W kampanii parlamentarnej 2001 roku największy spośród doradców zewnętrznych wpływ mieli pracujący dla Unii Wolności 11

12 doradcy amerykańscy. Odgrywali oni najważniejszą rolę w sztabie i mieli wpływ na wszystkie jego pozostałe struktury oraz wszystkie etapy działania. Pozostałe działy realizowały koncepcje amerykańskich doradców. Pozostałe ugrupowania również korzystały z pomocy zewnętrznych, głównie polskich firm i doradców. Korzystano zarówno z usług agencji reklamowych, którym zlecano przygotowanie materiałów reklamowych oraz spotów telewizyjnych i radiowych. Wynajmowano również indywidualnych konsultantów w postaci firm, czy też indywidualnych ekspertów, jak na przykład najbardziej znany przypadek Piotra Tymochowicza, pracującego dla Andrzeja Leppera i Samoobrony. Indywidualni doradcy w wyborach samorządowych 2002 oraz parlamentarnych 2001 roku zdobywają również coraz większe obszary lokalnych i regionalnych rynków politycznych. Doradzają m. in. kandydatom na radnych różnych szczebli, prezydentów miast oraz prowadzą lokalne kampanie wyborcze do parlamentu. Wśród zewnętrznych doradców warto wymienić takie nazwiska, jak Wiesław Gałązka, Marzena Cichosz, Sergiusz Trzeciak, Sebastian Drobczyński, Sylwia Wilkos i Witold Ferenc (firma Polcam Consulting), i inni. W okresie nadrabiania zaległości wzrosło znaczenie zewnętrznych doradców, ale ciągle decydujący wpływ na kampanię mieli najbardziej znani politycy i szefowie partii politycznych. W tym okresie również. Wzrosło wykorzystanie badań wyborczych. Standardem stało się zamawianie benchmnark poll s oraz badań FGI. Lata nazwałem okresem kampanii permanentnej, gdyż prowadzenie kampanii w tym okresie charakteryzuje się znacznym użyciem mediów masowych (w różnych formach) oraz stałym stosowaniem badań opinii publicznej, nie tylko przed samymi wyborami, ale też w okresach międzywyborczych 8. W związku z tym komunikacja w kampanii staje się bardziej intensywną częścią stałej komunikacji politycznej. Najbardziej to zjawisko oddają kampanie parlamentarne 2005 i 2007 roku oraz pokrywająca się z parlamentarną kampania prezydencka z 2005 roku. Kampanie do 8 N. Ornstein, T. Mann, (red.), The Permanent Campaign and Its Future, American Enterprise Institute, The Brookings Institution, Washington D. C. 2000, s

13 Parlamentu Europejskiego są raczej drugorzędne, chociaż warto zwrócić uwagę, że najwięcej wewnętrznych doradców mających wpływ na kampanie parlamentarne zdobywało doświadczenia w wyborach do PE, w 2004 roku zastosowano również po raz pierwszy wiele narzędzi komunikacji z użyciem Internetu. Nastąpiła stabilizacja działań doradczych dla głównych partii politycznych, wzmocniona przez fakt, że kampanie prezydencka i parlamentarna w 2005 roku były połączone. Te dwie główne partie to Platforma Obywatelska oraz Prawo i Sprawiedliwość. Korzystały one w tym ostatnim okresie w zasadzie z jednego stałego zespołu doradców, wywodzących się z wewnątrz partii politycznych i przez nie wykształconych. Wspomagani byli oni przez stały zestaw firm zewnętrznych, wykonujące specjalistyczne usługi techniczne, takie jak produkcja spotów, czy organizacja eventów w rodzaju konwencji wyborczych. Tymi wewnętrznymi doradcami (politicos) byli w Platformie Obywatelskiej reprezentujący starsze pokolenie Rafał Grupiński odpowiedzialny za strategię i działacz młodszego pokolenia Sławomir Nowak. To działacze partyjni, którzy mieli wcześniej (szczególnie Nowak) doświadczenia w komercyjnej działalności marketingowej. Do tego na stałe przez kilka lat z partią tą współpracowali Maciej Grabowski z agencji United PR oraz Adam Łaszyn z agencji Alert Media Communication. Ze strony Prawa i Sprawiedliwości za kampanie odpowiedzialni byli dwaj posłowie tej partii Adam Bielan i Michał Kamiński. To politycy od lat aktywni w działalności publicznej, przedstawiciele młodego pokolenia, wraz ze swoimi partiami poznający kolejne szczeble wtajemniczenia w marketingu politycznym. Byli oni odpowiedzialni zarówno za konstrukcję przekazu wyborczego, jak też za organizacyjne i techniczne przygotowanie kampanii. Strategicznym doradcą wewnętrznym, opowiadającym za programy i koncepcje był polityk starszego pokolenia Adam Lipiński. Wspomagani oni byli przez firmy zewnętrzne, a na stałe przez Andrzeja Orłowskiego, odpowiedzialnego za produkcję spotów telewizyjnych. Można zatem stwierdzić, że w partiach tych realizowane było doradztwo strategiczne, długofalowe, w którym przez kilka lat uczestniczyły te same osoby. Te dwa dominujące wtedy i obecnie w Polsce ugrupowania polityczne korzystały bardzo 13

14 często z badań opinii publicznej różnego typu, wykorzystując nowoczesne techniki prowadzenia błyskawicznych krótkich sondaży, takie jak badania telefoniczne CATI, czy internetowe. Prawo i Sprawiedliwość uruchomiło nawet swoją własną pracownię badań telefonicznych, mieszczącą się w siedzibie partii. Pozostałe partie i komitety wyborcze, chociaż nie posiadały stałego i wieloletniego doradztwa, korzystały z równie nowoczesnych i sprawdzonych metod oraz podmiotów doradczych. Przede wszystkim były to zewnętrzne firmy z branży reklamowej i PR oraz indywidualni doradcy, wymienieni już wcześniej w tym opracowaniu. Rzadziej korzystano już z pomocy doradców zagranicznych. Jednym z wyjątków była kampania do Parlamentu Europejskiego Sojuszu Lewicy Demokratycznej z 2009 roku, kiedy to ponownie lewica polska skorzystała z pomocy firmy Jacquesa Segueli. Standardem stała się współpraca z domami mediowymi, które odpowiedzialne były za rezerwację powierzchni reklamowej. Szczególną wagę przywiązywano do analiz rynku politycznego wykonywanych w formie badań opinii publicznej przez różne ośrodki badawcze. Spośród ok. 120 firm badających rynek i opinię publiczną w Polsce (dane Polskiego Towarzystwa Badaczy Rynku i Opinii) na zlecenia ze świata polityki pracuje jedynie ok. dziesięciu. W ostatnim okresie były to: Centrum Badania Opinii Społecznej, GfK Polonia, Homo Homini, Ipsos-Demoskop, TNS OBOP, PBS DGA, Pentor, Polska Grupa Badawcza, SMG/KRC. Jakie zatem typy i modele doradztwa rozwijały się w Polsce w ostatnich latach? Odpowiedź na to pytanie uzyskamy porównując poszczególne okresy prowadzenia kampanii i doradztwa i umieszczając to porównanie na tle zjawisk globalnych. Posłużono się tutaj pięciostopniową skalą częstości występowania zjawiska (wcale,, umiarkowanie, często, bardzo często). 14

15 Tabela nr 1: Częstość występowania typów doradców w Polsce wg typologii Farell, Kolodny, Medvic Okres kampanii wyborczej Typ doradców pierwszych nadrabiania doświadczeń ( ) marketingowych strat kampanii permanentnej ( ) ( ) Marketerzy często umiarkowanie Sprzedawcy wcale często Tradycyjni wcale umiarkowanie wcale wcale politicos Stratedzy Źródło: opracowanie własne Jak wynika z danych w tabeli nr 1 w polskich kampaniach politycznych zanika najwcześniej historycznie wykształcony typ doradców, czyli marketerzy, rozwinął się natomiast typ sprzedawców, czyli zewnętrznych firm świadczących specjalistyczne usługi dla podmiotów politycznych. W Polsce są to przede wszystkim podmioty zajmujące się produkcją reklamy politycznej, badaniami rynku wyborczego, usługami komunikacji w internecie oraz pośrednictwem w sprzedaży powierzchni reklamowej. Rozwija się, chociaż wolniej, kategoria politicos. Specyfiką naszego kraju jest, że są to głównie doradcy pozostający wewnątrz partii politycznych. Niewielu z nich (głównie co mniej znani publicznie) decyduje się na odejście z pracy dla macierzystej partii i założenie własnej firmy doradczej. Moim zdaniem wynika to po pierwsze z ciągle małego rynku klientów doradców w Polsce, czyli relatywnie małego zapotrzebowania na ich usługi, a po drugie ze swoistej stygmatyzacji doradców pochodzących z partii politycznych. Są oni uważani za przypisanych do jednej tylko opcji politycznej, za związanych na trwałe z jednym światopoglądem. 15

16 Tabela nr 2: Częstość występowania typów doradców w Polsce wg typologii Nimmo Okres kampanii wyborczej Typ doradców pierwszych nadrabiania doświadczeń ( ) marketingowych strat kampanii permanentnej ( ) ( ) Indywidualni: umiarkowanie często umiarkowanie często bardzo często umiarkowanie często często doradztwo wcale doradztwo umiarkowanie często często personel menedżerski Indywidualni: personel konsultacyjny Indywidualni: personel techniczny Firmy: globalne Firmy: fragmentaryczne Źródło: opracowanie własne Tabela nr 2 pokazuje, że zwiększa się rola indywidualnych doradców w kampaniach wyborczych, szczególnie w zakresie personelu konsultacyjnego, który był obecny właściwie od 1990 roku oraz menedżerskiego, który jest ważny szczególnie w ostatnich latach prowadzenia kampanii. Natomiast dużo gorzej na rynku radzą sobie firmy doradcze, którym bardzo powierza się przeprowadzenie kompleksowych kampanii politycznych, natomiast często realizują one tylko poszczególne części kampanii. Nie ma ich zresztą na rynku zbyt wielu. Przeprowadzone przeze mnie badania wskazują, że w Polsce oficjalnie działa obecnie (2010 rok) ok. 20 doradców indywidualnych w skali ogólnopolskiej. Firm doradczych jest teoretycznie ok. 50, ponieważ tyle deklaruje w swoich ofertach usługi z zakresu marketingu politycznego, 16

17 ale po zweryfikowaniu doświadczenia tych firm okazało się, że większość z nich ma tylko taki zakres działalności wpisany, ale nie jest on w ogóle wykonywany. Firm czynnych w marketingu politycznym mamy zatem ok. 10. Tabela nr 1: Częstość występowania typów doradztwa w Polsce wg typologii własnej Okres kampanii wyborczej Typ doradztwa pierwszych nadrabiania doświadczeń ( ) marketingowych strat kampanii permanentnej ( ) ( ) Merytoryczne umiarkowanie Komunikacyjne często bardzo często Bardzo często Osobiste wcale wcale Źródło: opracowanie własne Tabela nr 3 daje obraz tego, że najbardziej popularne jest doradztwo komunikacyjne, czyli jak coś pokazać, zakomunikować, czy też potocznie mówiąc sprzedać. Niewielki rozmiar ma doradztwo merytoryczne, realizowane obecnie głównie przez ośrodki naukowe i paranaukowe oraz tworzące się dopiero think tanki (np. Instytut Spraw Publicznych, Instytut Sobieskiego, Instytut Jagielloński, Centrum im. Adama Smitha itp.). Prawie nieobecne jest natomiast doradztwo osobiste, skupione na rozwoju kariery polityka. Są to w Polsce obecnie jednostkowe przypadki. Można oszacować, że po 20 latach transformacji doradztwo merytoryczne to 10%, komunikacyjne 85%, a osobiste 5% pracy doradców politycznych. Biorąc pod uwagę powyższe zestawienia i nawiązując do modeli kampanii sformułowanych przez Farrell, Kolodny i Medvic, możemy stwierdzić, że w Polsce mamy do czynienia z modelem młodych demokracji, który jednak nie zmierza szybko w kierunku modelu amerykańskiego. Model młodych demokracji ma zastosowanie, ponieważ mieliśmy do czynienia z takimi cechami jak szybkie uczenie się metod i technik marketingu politycznego lub przenoszenie narzędzi kampanii amerykańskich 17

18 na grunt Polski. Ale z drugiej strony rola doradców, chociaż stale wzrastająca, bliższa jest modelowi zachodnioeuropejskiemu. To szefowie partii bowiem, a nie doradcy, odpowiadają w Polsce za kampanię i podejmują wszystkie kluczowe decyzje. I nawet dwa zdiagnozowane przeze mnie wyjątki od tej zasady (kampania KLD z 1993 roku i UW z 2001 roku) nie tworzą tu wyłomu. Partie polityczne w Polsce stanowią zatem bazę kampanii. Wpływ na ten brak ewolucji w kierunku amerykańskiego wyjątku może mieć też system polityczny, który jest w Polsce jednak parlamentarnogabinetowy ze znaczącą rolą prezydenta, a nie klasycznie prezydencki. Powyższe studia oraz uważna obserwacja i analiza rynku doradztwa politycznego w Polsce pozwalają na koniec nakreślić prawdopodobną wizję jego rozwoju, który sytuuję w następujących obszarach: 1. Wzrośnie liczba i rola strategów jako typu doradców politycznych. Związane jest to z coraz lepszym kształceniem specjalistów w tej dziedzinie, zwiększającymi się możliwościami wymiany międzynarodowej i możliwości uczestniczenia w kampaniach politycznych w innych krajach oraz z coraz lepszymi rodzimymi specjalistami w tej dziedzinie, którzy przekazują swoją wiedzę kolejnym pokoleniom. Popularność specjalizacji związanych z marketingiem i doradztwem politycznym na studiach stale rośnie, a jednostki dydaktyczne tym się zajmujące przeżywają oblężenie chętnych. Sporo młodych, wykształconych osób wyraża też chęć praktyki w partiach politycznych i praktycznej nauki tego zawodu. 2. Duży potencjał rozwojowy wykazuje również doradztwo osobiste. Planowanie kariery polityka przy pomocy fachowej wiedzy i badań jest oczywiście kosztowne, ale i społeczeństwo polskie jest coraz zamożniejsze i politycy powoli będą dostrzegać opłacalność tych wydatków w perspektywie swoich politycznych karier, traktując taki rodzaj doradztwa jako inwestycję mogącą ich ustrzec przed dużymi błędami osobistymi i politycznymi. 3. Szansą na rozwój doradztwa politycznego są również kampanie do samorządu terytorialnego. To obszar nieregularnie do tej pory jeszcze spenetrowany przez 18

19 doradców, a wykazujący coraz większe potrzeby związane z profesjonalizacją kampanii. 4. Może również wzrosnąć rola doradztwa długoterminowego, strategicznego, wypracowującego spójne i trwałe koncepcje istnienia w polityce. Tak więc doradztwo polityczne w Polsce przeszło dosyć szybką i dynamiczną ewolucję. Nadrobiło wiele wynikających z historii strat do USA i Europy Zachodniej, nie przyjmując jednak w całości żadnego z głównych modeli postępowania. Podążając trzecią drogą nowych demokracji wypracowujemy nasze specyficzne, narodowe modele działania. Czas pokaże, w którą stronę pójdziemy dalej. Wszak jesteśmy dopiero 20 lat po zmianie ustroju i cały czas w fazie transformacji. 19

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze

2016 CONSULTING DLA MŚP. Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 2016 CONSULTING DLA MŚP Badanie zapotrzebowania na usługi doradcze 1 O raporcie Wraz ze wzrostem świadomości polskich przedsiębiorców rośnie zapotrzebowanie na różnego rodzaju usługi doradcze. Jednakże

Bardziej szczegółowo

! BIURO DORADCZE JENERALSKI! PROFESJONALNA OPIEKA PUBLIC RELATIONS NA WYPADEK KRYZYSU! ZA KILKASET ZŁOTYCH MIESIĘCZNIE!! TO MOŻLIWE!

! BIURO DORADCZE JENERALSKI! PROFESJONALNA OPIEKA PUBLIC RELATIONS NA WYPADEK KRYZYSU! ZA KILKASET ZŁOTYCH MIESIĘCZNIE!! TO MOŻLIWE! BIURO DORADCZE JENERALSKI PROFESJONALNA OPIEKA PUBLIC RELATIONS NA WYPADEK KRYZYSU ZA KILKASET ZŁOTYCH MIESIĘCZNIE TO MOŻLIWE POGOTOWIE KRYZYSOWE PUBLIC RELATIONS W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH OFERTA MAŁE PODMIOTY

Bardziej szczegółowo

323 9fC. Konstanty Adam Wojtaszczyk. Partie polityczne. w państwie demokratycznym

323 9fC. Konstanty Adam Wojtaszczyk. Partie polityczne. w państwie demokratycznym 323 9fC Konstanty Adam Wojtaszczyk Partie polityczne w państwie demokratycznym Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Warszawa 1998 Spis treści I. Wokół pojęcia partia polityczna" 7 1. W poszukiwaniu nazwy

Bardziej szczegółowo

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca:

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca: Politikon IV ʼ10 Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010 PRÓBA Wyniki sondażu dla REALIZACJA TERENOWA Wykonawca: ANALIZA Warszawa, 30 marca 2010r. WIEDZA NOTA METODOLOGICZNA Czas realizacji badania:

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O PROJEKCIE

INFORMACJE O PROJEKCIE INFORMACJE O PROJEKCIE IDEA 7 września 2014 zawiązaliśmy Stowarzyszenie Socios Górnik. To pierwsza w Polsce organizacja, które swoje wzorce czerpie z hiszpańskich Socios i niemieckich organizacji kibicowskich.

Bardziej szczegółowo

Reklama OOH w pierwszym kwartale 2015

Reklama OOH w pierwszym kwartale 2015 Reklama OOH w pierwszym kwartale 2015 Według danych o wszystkich przychodach ze sprzedaży na rynku Out of Home firm raportujących do IGRZ, wielkość sprzedaży OOH w pierwszym kwartale 2015 roku wyniosła

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA październik 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE. Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Komunikacja społeczna i public relations (miejsce: Wrocław)

STUDIA PODYPLOMOWE. Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Komunikacja społeczna i public relations (miejsce: Wrocław) STUDIA PODYPLOMOWE Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Celem studiów jest przygotowanie specjalistów z zakresu administrowania kadrami i płacami. Studia mają pogłębić wiedzę z dziedziny

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKI ZAWODOWE KOMUNIKACJA PROMOCYJNA I KRYZYSOWA SPECJALNOŚĆ: KOMUNIKACJA PROMOCYJNA

PRAKTYKI ZAWODOWE KOMUNIKACJA PROMOCYJNA I KRYZYSOWA SPECJALNOŚĆ: KOMUNIKACJA PROMOCYJNA PRAKTYKI ZAWODOWE KOMUNIKACJA PROMOCYJNA I KRYZYSOWA SPECJALNOŚĆ: KOMUNIKACJA PROMOCYJNA CEL PRAKTYK ZAWODOWYCH Praktyki zawodowe stanowią integralną część programu kształcenia studentów na kierunku komunikacja

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE MEDIÓW jak się zmienia planowanie mediów? Aneta Siejka www.mediowyekspert.pl

PLANOWANIE MEDIÓW jak się zmienia planowanie mediów? Aneta Siejka www.mediowyekspert.pl PLANOWANIE MEDIÓW jak się zmienia planowanie mediów? Aneta Siejka www.mediowyekspert.pl Na nic zda się nawet najlepsza kreacja, jeśli nikt jej nie zobaczy... Praca w mediach Doradzanie firmom jakie kanały

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie... 9

Spis treści. Wprowadzenie... 9 STUDIA POLITOLOGICZNE VOL. 16 Spis treści Wprowadzenie............................................. 9 STUDIA I ANALIZY Grażyna Ulicka Marketing polityczny a treści i postrzeganie polityki........... 11

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012

Bardziej szczegółowo

Propozycja współpracy

Propozycja współpracy Propozycja współpracy W JAKICH REALIACH DZIAŁAMY? Duża dynamika zmian na rynku Konieczność permanentnego nadążania za zmianami w celu osiągnięcia jak najlepszych efektów Duże tempo pracy Presja czasu i

Bardziej szczegółowo

Coraz częstsze korzystanie przez polskie podmioty polityczne z narzędzi oferowanych przez marketing polityczny oraz public relations wiąże się z postępującą profesjonalizacją działań politycznych i wyborczych.

Bardziej szczegółowo

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011

Komentarz do wyników polskiej wersji badania Blanchard Corporate Issues 2011 Komentarz do wyników polskiej wersji badania Warszawa, maj 2011 r. 1.Wprowadzenie Badanie zostało zrealizowane metodą ankiety elektronicznej między 14 grudnia 2010 a 16 stycznia 2011. Polska wersja badania,

Bardziej szczegółowo

Realizacja projektu od pomysłu do profesjonalnej realizacji

Realizacja projektu od pomysłu do profesjonalnej realizacji Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej Realizacja projektu od pomysłu do profesjonalnej realizacji Szkolenie dla multiplikatorów w kontekście pracy przy projektach europejskich oraz polsko-niemieckich Termin:

Bardziej szczegółowo

PR to nie potwór. Po co firmie PR?

PR to nie potwór. Po co firmie PR? Oferta W swojej codziennej pracy pomagamy firmom w budowaniu dobrego wizerunku i wzmocnieniu pozycji marki. Staramy się wykorzystać jak najwięcej dostępnych form i narzędzi komunikacji, aby dotrzeć z informacją

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA OFERTA MARKETINGOWA

KOMPLEKSOWA OFERTA MARKETINGOWA KOMPLEKSOWA OFERTA MARKETINGOWA Octarius Group - Agencja Marketingu Zintegrowanego www.octarius.com.pl, tel. +48 530 903 500 A G E N C J A M A R K E T I N G U Z I N T E G R O WA N E G O Agencja Marketingu

Bardziej szczegółowo

Publikacja dotowana przez Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytetu Łódzkiego

Publikacja dotowana przez Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytetu Łódzkiego Recenzja: prof. dr hab. Wielisława Warzywoda-Kruszyńska Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Marek Szczepaniak Korekta: Marek Szczepaniak Joanna Barska Projekt okładki, zgodnie z pomysłem Autora:

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Zarządzanie Specjalność KOMUNIKACJA MARKETINGOWA

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Zarządzanie Specjalność KOMUNIKACJA MARKETINGOWA Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Zarządzanie Specjalność KOMUNIKACJA MARKETINGOWA Profil absolwenta MARKETING COMMUNICATION MANAGER menedżer/ekspert/doradca w zakresie komunikacji

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

InteractiveVision. agencja interaktywna. www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3

InteractiveVision. agencja interaktywna. www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3 InteractiveVision agencja interaktywna www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3 WWW Agencja InteractiveVision zajmuje się tworzeniem stron internetowych oraz ich zarządzaniem dla klientów indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w pracy Raport z badania sierpień 2013 r. O badaniu Media społecznościowe powoli zmieniają organizacje. Nie dzieje się to tak szybko, jak się spodziewano kilka lat

Bardziej szczegółowo

Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca?

Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca? Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca? Jeśli jest coś, czego nie potrafimy zrobić wydajniej, taniej i lepiej niż konkurenci, nie ma sensu, żebyśmy to robili i powinniśmy zatrudnić do wykonania

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA grudzień 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 8 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 97/2014 ODBIÓR KAMPANII WYBORCZEJ I AKTYWNOŚĆ POLITYCZNA W INTERNECIE

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 97/2014 ODBIÓR KAMPANII WYBORCZEJ I AKTYWNOŚĆ POLITYCZNA W INTERNECIE Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 97/2014 ODBIÓR KAMPANII WYBORCZEJ I AKTYWNOŚĆ POLITYCZNA W INTERNECIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014

Bardziej szczegółowo

Artur Skiba, SAZ Przegląd sytuacji na rynku agencji zatrudnienia Overview of the market situation of employment situation

Artur Skiba, SAZ Przegląd sytuacji na rynku agencji zatrudnienia Overview of the market situation of employment situation Artur Skiba, SAZ Przegląd sytuacji na rynku agencji zatrudnienia Overview of the market situation of employment situation 3rd International Recruitment Congress 2015 Od początku istnienia celem SAZ jest

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d

Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia I. Społeczeństwo socjologia

Bardziej szczegółowo

Menedżer Fitness & Wellness

Menedżer Fitness & Wellness Menedżer Fitness & Wellness Studia Podyplomowe Zostań pierwszym w Polsce Dyplomowanym Menedżerem Fitness & Wellness. Kreowanie standardów zarządzania sportem poprzez edukowanie i podnoszenie kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

Firmowe media społecznościowe dla pracowników

Firmowe media społecznościowe dla pracowników Firmowe media społecznościowe dla pracowników Raport z badania Maciej Dymalski, Szymon Góralski Wrocław, 2012 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON ORAZ SZANS I ZAGROŻEŃ DLA MOŻLIWOŚCI WYKREOWANIA POZYTYWNEGO WIZERUNKU INSPEKCJI OCHRONY ŚRODOWISKA

ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON ORAZ SZANS I ZAGROŻEŃ DLA MOŻLIWOŚCI WYKREOWANIA POZYTYWNEGO WIZERUNKU INSPEKCJI OCHRONY ŚRODOWISKA Monitoring efektów realizacji Projektu PL0100 Wzrost efektywności działalności Inspekcji Ochrony Środowiska, na podstawie doświadczeń norweskich ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON ORAZ SZANS I ZAGROŻEŃ DLA

Bardziej szczegółowo

Usłyszcie o nas! Reklama w służbie fundraisera

Usłyszcie o nas! Reklama w służbie fundraisera Usłyszcie o nas! Reklama w służbie fundraisera Michał Rżysko, Centrum Myśli Jana Pawła a II Kraków, 17.06.2011 Kryteria SMART Kampania jest projektem, powinna spełniać kryteria SMART S M A R T specific

Bardziej szczegółowo

Oferta dla firm ROZWIĄZANIA DLA BIZNESU I MARKETINGU

Oferta dla firm ROZWIĄZANIA DLA BIZNESU I MARKETINGU Oferta dla firm ROZWIĄZANIA DLA BIZNESU I MARKETINGU Xevin Consulting agencja strategiczna doradzająca klientom pragnącym wykorzystać Nowe Media i innowacyjne rozwiązania w marketingu i sprzedaży. Spółkę

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Nauczyciel prowadzący: Jacek Foszczyński Liczba tygodni nauki: 38 Liczba godzin w tygodniu: 3 Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

RECENZJE. Sergiusz Trzeciak, Drzewo kampanii wyborczej czyli jak wygrać wybory, Sopot 2014, s. 284. Bartłomiej Biskup

RECENZJE. Sergiusz Trzeciak, Drzewo kampanii wyborczej czyli jak wygrać wybory, Sopot 2014, s. 284. Bartłomiej Biskup RECENZJE Bartłomiej Biskup Sergiusz Trzeciak, Drzewo kampanii wyborczej czyli jak wygrać wybory, Sopot 2014, s. 284 Książka Sergiusza Trzeciaka jest już kolejną z serii, w której prezentuje on porady dla

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II Opracowała Jolanta Łukaszewska Semestr I. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który:

Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II Opracowała Jolanta Łukaszewska Semestr I. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: Kryteria oceniania z wiedzy o społeczeństwie w klasie II Opracowała Jolanta Łukaszewska Semestr I Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: Wymienia główne źródła, z których można czerpać informacje

Bardziej szczegółowo

Internet w Kampanii wyborczej 2011

Internet w Kampanii wyborczej 2011 Internet w Kampanii wyborczej 2011 Warszawa, 2012/02/29 Dr Jan Zając & Marcin Nagraba 1 Czemu internet? Korzysta z niego 60% dorosłych Polaków Dla 87% z nich jest jednym z najważniejszych źródeł informacji

Bardziej szczegółowo

oferta dla Marketingu

oferta dla Marketingu ! oferta dla Marketingu Warsztaty współpracy Marketing - Sprzedaż. Szkolenia kompetencyjne dla Działu Marketingu. Doradztwo przetargowe i efektywna współpraca z Agencją.. WARSZTATY WSPÓŁPRACY MARKETING

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLEŃ DLA SEKTORA MEDYCZNEGO!!!!

OFERTA SZKOLEŃ DLA SEKTORA MEDYCZNEGO!!!! OFERTA SZKOLEŃ DLA SEKTORA MEDYCZNEGO DLACZEGO VISION GROUP? Łączymy wiedzę i umiejętności z zakresu public relations z dziennikarskim doświadczeniem. Nasza siła to zespół, który stanowią doświadczeni

Bardziej szczegółowo

Kreatywne rozwiązania dla biznesu

Kreatywne rozwiązania dla biznesu Kreatywne rozwiązania dla biznesu Słowo wstępne Szanowni Państwo, Jeżeli chcecie mieć wpływ na region, miasto i to co się dzieje w Państwa okolicy, serdecznie zapraszam do włączenia się w działania Funduszu

Bardziej szczegółowo

Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Kierunki studiów: Europeistyka Filozofia Kognitywistyka Kreatywność społeczna Socjologia Zarządzanie w politykach publicznych

Bardziej szczegółowo

*Wybierz datę+ OFERTA FIRMOWA

*Wybierz datę+ OFERTA FIRMOWA 2010 *Wybierz datę+ OFERTA FIRMOWA O ULOTEX Toruń W dzisiejszych czasach nie łatwo jest zaistnieć. Rzeczywistość która nas otacza kreślona jest w dużej mierze przez surowe i bezwzględne prawa ekonomi.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

O NAS. Reed in Partnership jest częścią grupy Reed Global, wiodącej

O NAS. Reed in Partnership jest częścią grupy Reed Global, wiodącej O NAS jest częścią grupy Reed Global, wiodącej brytyjskiej firmy świadczącej profesjonalne usługi w zakresie pracy stałej oraz czasowej, rozwiązań outsourcingu personalnego oraz consultingu HR. Zajmujemy

Bardziej szczegółowo

Dziennikarze technologiczni pod lupą ComPress

Dziennikarze technologiczni pod lupą ComPress Dziennikarze technologiczni pod lupą ComPress Agencja Public Relations ComPress zrealizowała badanie mające na celu poznanie opinii dziennikarzy zajmujących się nowymi technologiami na temat preferowanych

Bardziej szczegółowo

Medialny wymiar organizacji charytatywnych

Medialny wymiar organizacji charytatywnych Medialny wymiar organizacji charytatywnych PMR zbadał rozpoznawalność kilkunastu czołowych fundacji i stowarzyszeń w Polsce. Najlepiej kojarzone są te prowadzone przez osoby znane z mass mediów, lub których

Bardziej szczegółowo

SET DLA PROFESJONALISTÓW

SET DLA PROFESJONALISTÓW Jesteśmy członkiem: Pomagamy: SET DLA PROFESJONALISTÓW SZKOLENIA BEZPŁATNE Temat: BUDOWANIE I ROZWÓJ EFEKTYWNYCH STRUKTUR TRENERSKICH Informator dla Uczestnika " Stwarzamy możliwości do rozwoju kreując

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKA ORGANIZACJA TURYSTYCZNA

ŚLĄSKA ORGANIZACJA TURYSTYCZNA HARMONOGRAM SZKOLEŃ BLOK I 13-14 WRZEŚNIA 2010 R. HOTEL OLIMPIA W RYBNIKU PROWADZĄCY: AGENCJA PLANET PR TEMATYKA ZAJĘĆ MEDIA RELATIONS 9:00- rejestracja uczestników 9:30-11:30 - szkolenie - co to jest

Bardziej szczegółowo

Badanie potrzeb organizacji pozarządowych w Polsce w zakresie narzędzi planowania strategicznego i zarządzania personelem

Badanie potrzeb organizacji pozarządowych w Polsce w zakresie narzędzi planowania strategicznego i zarządzania personelem Badanie potrzeb organizacji pozarządowych w Polsce w zakresie narzędzi planowania strategicznego i zarządzania personelem Raport z badań Piotr Prokopowicz Grzegorz Żmuda Marianna Król Kraków, 2013 Spis

Bardziej szczegółowo

BIZNES_IDEE_PAOSTWO_ROZWÓJ THINKTANK P U B L I S H I N G

BIZNES_IDEE_PAOSTWO_ROZWÓJ THINKTANK P U B L I S H I N G BIZNES_IDEE_PAOSTWO_ROZWÓJ THINKTANK P U B L I S H I N G PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY BADANIA THINKTANK OFERTA WSPÓŁPRACY W PROJEKTACH ANALITYCZNYCH I BADAWCZYCH WSPÓLNA REALIZACJA BADAO, ANALIZ I DYSKUSJI THINKTANK:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju 1. Podstawowe informacje o badaniu: Badanie zostało wykonane

Bardziej szczegółowo

Zawód: technik ekonomista

Zawód: technik ekonomista Zawód: technik ekonomista W trakcie 4-letniej nauki uczniowie zdobywają wiedzę z zakresu planowania i prowadzenia działalności gospodarczej, obliczania podatków, prowadzenia spraw kadrowo-płacowych, prowadzenia

Bardziej szczegółowo

informacje o firmie Knight Frank Sp. z o.o.

informacje o firmie Knight Frank Sp. z o.o. informacje o firmie Knight Frank Sp. z o.o. Knight Frank na świecie Knight Frank Sp. z o.o. jest częścią Grupy Knight Frank, wiodącej międzynarodowej grupy doradców w dziedzinie nieruchomości. Knight Frank

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 KANDYDOWANIE W WYBORACH PREZYDENCKICH WYSOKICH URZĘDNIKÓW PAŃSTWOWYCH WARSZAWA, GRUDZIEŃ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 KANDYDOWANIE W WYBORACH PREZYDENCKICH WYSOKICH URZĘDNIKÓW PAŃSTWOWYCH WARSZAWA, GRUDZIEŃ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE OTWARTE 11.03.2014 LUB 13.03.2014!! INSTRUKCJA OBSŁUGI MEDIÓW Z ELEMENTAMI KRYZYSU!!

SZKOLENIE OTWARTE 11.03.2014 LUB 13.03.2014!! INSTRUKCJA OBSŁUGI MEDIÓW Z ELEMENTAMI KRYZYSU!! SZKOLENIE OTWARTE 11.03.2014 LUB 13.03.2014 INSTRUKCJA OBSŁUGI MEDIÓW Z ELEMENTAMI KRYZYSU DLACZEGO VISION GROUP? Łączymy wiedzę i umiejętności z zakresu public relations z dziennikarskim doświadczeniem.

Bardziej szczegółowo

Zapraszamy do współpracy. Oferta badań i analiz Stowarzyszenia Klon/Jawor

Zapraszamy do współpracy. Oferta badań i analiz Stowarzyszenia Klon/Jawor Zapraszamy do współpracy Oferta badań i analiz Stowarzyszenia Klon/Jawor badania@klon.org.pl 22 828 91 28 w. 128 fakty.ngo.pl/klon klon.org.pl/badania Stowarzyszenie Klon/Jawor 00-031 Warszawa ul. Szpitalna

Bardziej szczegółowo

Wyższa frekwencja w drugiej turze?

Wyższa frekwencja w drugiej turze? Warszawa, 22.05.2015 Wyższa frekwencja w drugiej turze? Frekwencja podczas I tury wyborów była najniższa spośród wszystkich wyborów prezydenckich po 1990 roku - do urn poszło zaledwie 48,8% wyborców. Jest

Bardziej szczegółowo

Handel internetowy w Polsce 2014. Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2014-2019

Handel internetowy w Polsce 2014. Analiza i prognoza rozwoju rynku e-commerce na lata 2014-2019 2 Język: polski, angielski Data publikacji: Q4 Format: pdf Cena od: 1800 Sprawdź w raporcie Jaka będzie wartość sprzedaży internetowej w Polsce w 2019 roku? Jakie marki uruchomiły lub planują uruchomić

Bardziej szczegółowo

TECHNIKUM NR 1 EKONOMICZNE

TECHNIKUM NR 1 EKONOMICZNE CENTRUM KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I USTAWICZNEGO W SOSNOWCU TECHNIKUM NR 1 EKONOMICZNE OFERTA KSZTAŁCENIA W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CENTRUM KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I USTAWICZNEGO W SOSNOWCU TECHNIKUM NR 1

Bardziej szczegółowo

Oferta współpracy z magazynem Rekruter

Oferta współpracy z magazynem Rekruter Spis treści 1. Magazyn Rekruter 2. Liczba czytelników 3. Struktura czytelników według miejsca zamieszkania 4. Struktura czytelników według szczebla w hierarchii zatrudnienia 5. Wieczór Rekrutera 6. Nagrody

Bardziej szczegółowo

Studium Podyplomowe Komunikacji i Promocji w Biznesie

Studium Podyplomowe Komunikacji i Promocji w Biznesie Studium Podyplomowe Komunikacji i Promocji w Biznesie Cele Studium Celem studium jest przekazanie nowoczesnej i zarazem praktycznej wiedzy z zakresu szeroko rozumianej komunikacji marketingowej. Zajęcia

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

Projekt Badawczy Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa współfinansowany ze środków Unii Europejskiej

Projekt Badawczy Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa współfinansowany ze środków Unii Europejskiej Projekt Badawczy Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa współfinansowany ze środków Unii Europejskiej FiM Consulting Sp. z o.o. Szymczaka 5, 01-227 Warszawa Tel.: +48 22 862 90 70 www.fim.pl Spis treści

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015 Warszawa, marzec 2015 ISSN 2353-5822 NR 40/2015 DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem

Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem Radom, 6 lipca 2015 r. Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem W dniu 3 lipca 2015 r. w Domu Technika w Radomiu przy ul. Krukowskiego 1 odbyło się seminarium na temat: Zarządzanie państwem przez

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia STUDIA PODYPLOMOWE

Bardziej szczegółowo

Jacek Bajorek Instytut Zarządzana Bezpieczeństwem Informacji

Jacek Bajorek Instytut Zarządzana Bezpieczeństwem Informacji Jacek Bajorek Instytut Zarządzana Bezpieczeństwem Informacji Outsourcing, czyli skrót angielskich wyrazów outsideresource-ing oznacza nie mniej, nie więcej, jak wykorzystywanie zasobów z zewnątrz. Coraz

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Literatura podstawowa. Literatura uzupełniająca. Nowe podejście systemowe

Literatura podstawowa. Literatura uzupełniająca. Nowe podejście systemowe Literatura podstawowa Adamowski J., (red.), (2008), Wybrane zagraniczne systemy medialne, Warszawa: WAiP Dobek-Ostrowska B., (2007), Media masowe na świecie. Modele systemów medialnych i ich dynamika rozwojowa,

Bardziej szczegółowo

Reklama cyfrowa z elementami technik multimedialnych i fotopoligraficznych

Reklama cyfrowa z elementami technik multimedialnych i fotopoligraficznych Reklama cyfrowa z elementami technik multimedialnych i fotopoligraficznych WSB Opole - Studia podyplomowe Opis kierunku,,reklama cyfrowa z elementami technik multimedialnych i foto-poligraficznych'' -

Bardziej szczegółowo

Raport medialny SCENA POLITYCZNA

Raport medialny SCENA POLITYCZNA Raport medialny SCENA POLITYCZNA marzec 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

MARKETING INTERNETOWY WPROWADZENIE

MARKETING INTERNETOWY WPROWADZENIE SZKOLENIE DEDYKOWANE BROSZURA INFORMACYJNA MARKETING INTERNETOWY WPROWADZENIE Poznasz potęgę marketingu internetowego i jego miejsce wśród innych obszarów komunikacji marketingowej. Dowiesz się kim są

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ANKIETA

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ANKIETA ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

O Agencji Celem ImPress PR Kompleksowe podejście do budowania wizerunku marki/produktu Oferta szyta na miarę - Wiedza

O Agencji Celem ImPress PR Kompleksowe podejście do budowania wizerunku marki/produktu Oferta szyta na miarę - Wiedza OFERTA ImPress PR O Agencji Celem ImPress PR jest w pełni mierzalne kreowanie wizerunku Państwa firmy przy wykorzystaniu najlepszych praktyk PR i marketingu Zajmujemy się tworzeniem kompleksowych strategii

Bardziej szczegółowo

Rozmowa ze sklepem przez telefon

Rozmowa ze sklepem przez telefon Rozmowa ze sklepem przez telefon - Proszę Pana, chciałam Panu zaproponować opłacalny interes. - Tak, słucham, o co chodzi? - Dzwonię w imieniu portalu internetowego AmigoBONUS. Pan ma sklep, prawda? Chciałam

Bardziej szczegółowo

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis 18 sierpnia 2010 r. Młody obywatel Opis Młodzie ludzie przy wsparciu nauczycieli i władz samorządowych badają kapitał społeczny w swojej miejscowości. Przedstawiają wnioski władzom lokalnym. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH PRAKTYCZNE WYKORZYSTANIE MODELU LBG W FUNDACJACH KORPORACYJNYCH Warszawa, 11 września 2014r. Małgorzata Greszta, SGS Polska NASZA EKSPERCKA WIEDZA W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

Współpraca organizacji pozarządowych z biznesem, samorządem terytorialnym oraz środowiskiem naukowym Raport z badania

Współpraca organizacji pozarządowych z biznesem, samorządem terytorialnym oraz środowiskiem naukowym Raport z badania Współpraca organizacji pozarządowych z biznesem, samorządem terytorialnym oraz środowiskiem naukowym Raport z badania przygotowany dla Thinkspire S.C. przez PBS DGA Sopot - Warszawa, marzec 2011 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Biuro w Rzeszowie: Expera Consulting ul. Paderewskiego 2 35-328 Rzeszów, Polska. e-mail: biuro@expera.pl Internet: www.expera.pl

Biuro w Rzeszowie: Expera Consulting ul. Paderewskiego 2 35-328 Rzeszów, Polska. e-mail: biuro@expera.pl Internet: www.expera.pl PREZENTACJA Slajd podsumowania FIRMY Biuro w Rzeszowie: Expera Consulting ul. Paderewskiego 2 35-328 Rzeszów, Polska e-mail: biuro@expera.pl Internet: www.expera.pl Nasza misja Naszą misją jest dostarczanie

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 5/2010 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 27 stycznia 2010 r. PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: PUBLIC RELATIONS SPECJALIZACJA:

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015 Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 201/2015 Wydział Zarządzania UW posiada uprawnienia do nadawania stopnia doktora w dwóch dyscyplinach:

Bardziej szczegółowo

Starostwo Powiatowe w Żaganiu ul. Dworcowa 39 68-100 Żagań. Konkurs Młody Przedsiębiorca

Starostwo Powiatowe w Żaganiu ul. Dworcowa 39 68-100 Żagań. Konkurs Młody Przedsiębiorca Starostwo Powiatowe w Żaganiu ul. Dworcowa 39 68-100 Żagań Konkurs Młody Przedsiębiorca Żagań 2010 I. POJĘCIE BIZNESPLANU Biznes plan (ang business plan, corporate plan) jest dokumentem planistycznym związanym

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Zapraszamy do współpracy. Zaufali nam: Logo + nazwy firm

Szanowni Państwo, Zapraszamy do współpracy. Zaufali nam: Logo + nazwy firm Szanowni Państwo, Zarządzanie personelem nie musi być trudne i kosztowne. Elastyczne formy zatrudniania i nowoczesne metody doboru pracowników gwarantują tańsze i skuteczniejsze prowadzenie polityki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Kongres Kobiet KOBIETY DO WŁADZY DROGA DO SUKCESU

Stowarzyszenie Kongres Kobiet KOBIETY DO WŁADZY DROGA DO SUKCESU Stowarzyszenie Kongres Kobiet KOBIETY DO WŁADZY DROGA DO SUKCESU Gdynia, 2 grudnia 2010 Bożena Wawrzewska Stan wyjściowy: W polskiej polityce kobiet jest za mało: 20 proc. w Sejmie, 8 proc. w Senacie W

Bardziej szczegółowo

Eventy w oczach przedsiębiorców

Eventy w oczach przedsiębiorców Eventy w oczach przedsiębiorców Justyna Piesiewicz 11 marca, 2009 All rights reserved Accreo Taxand 1 Czy eventy są ważne; Skuteczna komunikacja w event marketingu; Podsumowanie; Q&A. Agenda All rights

Bardziej szczegółowo

Spotkanie z zawodem Specjalista ds. PR. Katowice, 20. październik 2011 r.

Spotkanie z zawodem Specjalista ds. PR. Katowice, 20. październik 2011 r. Spotkanie z zawodem Specjalista ds. PR Katowice, 20. październik 2011 r. Agenda spotkania Poznajmy się Public Relations a co to? Public Relations w praktyce Specjalista ds. PR Praca w firmie czy w Agencji

Bardziej szczegółowo

AUDYT MARKETINGOWY JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

AUDYT MARKETINGOWY JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO AUDYT MARKETINGOWY JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO OFERTA Strona 1 Co to jest audyt marketingowy? Audyt marketingowy to proces składający się z szeregu działao, których celem jest obiektywna ocena prowadzonej

Bardziej szczegółowo