SŁOWA KLUCZOWE: doping steroidy anaboliczno-androgenne oddziaływanie steroidów anaboliczno-androgennych na psychikę.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SŁOWA KLUCZOWE: doping steroidy anaboliczno-androgenne oddziaływanie steroidów anaboliczno-androgennych na psychikę."

Transkrypt

1 76 Medycyna sportowa Czy długotrwałe przyjmowanie steroidów anaboliczno- -androgennych może doprowadzić do takich zmian w psychice człowieka, że będzie on zdolny do dokonania zbrodni lub popełnienia samobójstwa? Krzysztof Chrostowski, Dorota Kwiatkowska, Ewa Partyka, Danuta Stańczyk Efekty psychiczne i psychiatryczne stosowania steroidów anaboliczno-androgennych Wychodząc z analizy okoliczności morderstwa, jakiego dokonali dwaj młodzi ludzie, a następnie samobójstwa jednego z nich, Autorzy omawiają oddziaływanie na psychikę steroidów anaboliczno-androgennych, do których stosowania przyznali się obaj sprawcy. Podkreślają, że skłonność do zaburzeń psychicznych oraz skutki długotrwałego przyjmowania steroidów anabolicznych mogą prowadzić do podobnych tragedii. SŁOWA KLUCZOWE: doping steroidy anaboliczno-androgenne oddziaływanie steroidów anaboliczno-androgennych na psychikę. Z Przychodni Przyzakładowej i Sportowo-Lekarskiej oraz Zakładu Badań Antydopingowych Instytutu Sportu w Warszawie. Sport Wyczynowy 2001, nr 9-10/

2 Efekty psychiczne i psychiatryczne stosowania steroidów W połowie tego roku w jednej z małych miejscowości dwóch mężczyzn w wieku 17 i 19 lat dokonało zabójstwa. Ofiarą była matka jednego z nich. Następnego dnia, w czasie pobytu w areszcie, młodszy z nich popełnił samobójstwo. Wcześniej podczas przesłuchania obaj przyznali się do przyjmowania przez 2 lata preparatów steroidowych: m.in. Omnandrenu, Testosteronu propionicum, Deca-Durabolinu, Metanabolu, Dianabolu i Sustanonu. Przez ostatnie 7 tygodni przed zbrodnią nie stosowali tych leków, ale przyjmowali środki narkotyczne, takie jak: amfetamina oraz marihuana. Przyjmowanie steroidów u starszego z obwinionych doprowadziło do wystąpienia wyraźnych objawów zwiększonej agresji, kłótliwości i napastliwości w stosunku do najbliższych - ojca, matki, siostry oraz przyjaciół. Według jego zeznań: nie udawało mu się nawiązać z nikim kontaktu. Konflikt z ojcem stopniowo przemienił się we wrogość, a następnie w nienawiść. Od 5 miesięcy nosił się z zamiarem jego zabicia. Nie umiał jednak odpowiedzieć na pytanie, dlaczego zabił matkę, do której nie czuł urazy. Przeprowadzone na zlecenie prokuratury badania moczu, krwi oraz włosów i paznokci obu morderców, wykazały obecność metabolitów nandrolonu w każdym badanym materiale. U starszego zabójcy stężenie metabolitu I nandrolonu w moczu wynosiło 5,9 ng/ml (±0,4), zaś metabolitu II - 1 ng/ml (±0,07). Wskaźnik T/Et wynosił 3,1. U młodszego, ze względu na małe stężenie, nie można było określić ilościowej wartości metabolitu I w moczu. Wskaźnik T/Et wynosił 3,9. U obu obwinionych poziomy testosteronu w surowicy krwi mieściły się w granicach prawidłowych (odpowiednio 8,8 i 7,7 ng/ml). W moczu starszego stwierdzono ponadto ślady metabolitu marihuany THC-COOH. U obu nie ujawniono zaburzeń profilu steroidowego. Poziom hormonu luteinizującego (LH) u zabójcy był nieoznaczalny. We włosach starszego i paznokciach młodszego występowały śladowe ilości metabolitu I nandrolonu, co może świadczyć o przewlekłym przyjmowaniu tego środka. Badania analityczne potwierdziły więc przyjmowanie przez obu sprawców silnie działających leków steroidowych. W związku z tym uzasadnione wydaje się pytanie: czy mogło to doprowadzić do zaburzeń psychicznych, których efektem były zbrodnia i samobójstwo? Działanie steroidów anaboliczno-androgennych na psychikę Psychoaktywne działanie testosteronu i jego pochodnych jest dobrze znane od wielu lat, występuje bowiem w różnym nasileniu u ponad 80% osób biorących steroidy anaboliczno-androgenne (7, 9, 10, 29, 30). Od późnych lat 30-tych do lat 70-tych XX wieku steroidy anaboliczne stosowano w leczeniu depresji, melancholii i zaburzeń psychicznych (13). Obecnie silniej działające preparaty testosteronu mogą powodować efekt odwrotny. Przy stosowaniu testosteronu w dawkach terapeutycznych, w zastępczej terapii hypogonadyzmu u mężczyzn, obserwowano: działanie pobudzające i przeciwbólowe, a tak- 77

3 78 Krzysztof Chrostowski, Dorota Kwiatkowska, Ewa Partyka, Danuta Stańczyk że zmniejszenie uczucia zmęczenia, zwiększenie inwencji i pewności siebie, uczucia euforii i siły, poprawę percepcji umysłowej, pamięci, wzrost motywacji do pracy i do wysiłków (treningu), jak również pobudzenie seksualne, poprawę wyglądu i samopoczucia (13), a więc działanie korzystne. Podawanie mężczyznom testosteronu, jako środka antykoncepcyjnego, w dawkach wyższych od 200 mg tygodniowo, sporadycznie powodowało wzrost agresji, zmuszając do zaprzestania jego stosowania (2, 29, 30). W przypadku używania steroidów w dużych dawkach, przekraczających poziomy fizjologiczne, co ma miejsce przy stosowaniu ich w celach dopingowych, zauważa się bezsenność lub zaburzenia snu, wzrost agresywności i podejrzliwości, rozdrażnienie, zmienność nastroju i nerwowość, wybuchy złości i skłonność do awantur, zmniejszenie samokrytycyzmu, poczucia winy oraz nieuznawanie norm etycznych i naruszanie zasad współżycia społecznego, czego wynikiem może być popełnianie przestępstw (18, 22-24). Niezależnie od tych ogólnych obserwacji w poszczególnych doniesieniach klinicznych występują różnice w ocenie zmian psychicznych, następujących pod wpływem stosowania dużych dawek testosteronu (2). Podaje się np., że zażywanie 600 mg testosteronu na tydzień przez 10 tygodni nie wywołało żadnych objawów psychicznych (6). Inni badacze przy stosowaniu podobnych dawek w pojedynczych przypadkach stwierdzali natomiast występowanie objawów hypomanii lub nasilonych objawów manii (24). Jeszcze inni zwracają uwagę, że 17α-alkilowe pochodne testosteronu, takie jak np. metylotestosteron, wpływają znacznie silniej i bardziej negatywnie na psychikę zażywających je osób (2). W Przychodni Sportowo-Lekarskiej przy Instytucie Sportu, w grupie 14 anonimowych członków jednego z warszawskich klubów kulturystycznych, zgłaszających się dobrowolnie na badania lekarskie, przeprowadzono - za zgodą Komisji Etycznej Instytutu Sportu - badania psychologiczne (9). Badanych podzielono na dwie podgrupy. Pierwszą stanowiło 7 osób, które aktualnie przyjmowały steroidy, średnio przez okres 4 tygodni, drugą również 7 badanych, którzy nie brali ich przez okres od 3 do 9 miesięcy. Stwierdzone różnice pomiędzy obu grupami dotyczyły głównie cech, decydujących o sposobie funkcjonowania społecznego, radzeniu sobie z frustracją, a także o samokrytycyzmie i refleksyjności. Biorący steroidy uzyskali istotnie wyższe wskaźniki napastliwości fizycznej, słownej i pośredniej oraz ogólnej agresywności. Stwierdzono też u nich nasilenie negatywnego stosunku do rzeczywistości i obniżenie poczucia winy. U żadnego nie występowała jednak agresja bezpośrednia przeciwko osobom. U osób będących pod wpływem steroidów częściej występują zachowania nieaprobowane społecznie, wykraczające poza przyjęte normy (16, 18, 27). Często wyrażają swoją agresję w sposób pośredni, np. miewają złe humory, są zgryźliwe, złośliwe, trzaskają drzwiami (22, 23). Podważają wszelkie autorytety, np. w rodzinie czy wśród osób kierujących nimi i nadzorujących ich działania (20). Mają 78

4 Efekty psychiczne i psychiatryczne stosowania steroidów też znacznie obniżone poczucie winy, świadczące o braku samokrytycyzmu i poczucia odpowiedzialności za swe czyny. Nie mają przy tym wątpliwości, że ich postępowanie jest właściwe, a ich racje słuszne (2, 4, 13, 15). Wyniki innych prac potwierdzają obserwowane przez nas zmiany psychiczne u osób stosujących steroidy (7, 8, 10). Zazwyczaj po około 6 miesiącach od zaprzestania ich przyjmowania opisane wyżej objawy ustępowały samoistnie i nie wymagały dodatkowego leczenia. W niektórych przypadkach pojawiała się jednak konieczność długotrwałego leczenia psychiatrycznego (19). W piśmiennictwie opisano co najmniej kilka przypadków, w których przestępstwa, a nawet zbrodnie, były dokonywane pod wpływem działania dużych dawek steroidów (7, 8, 10, 16, 23). Uzależnienie od środków psychoaktywnych, w tym także od steroidów anaboliczno-androgennych, zwłaszcza po ich odstawieniu, może prowadzić do sytuacji, utrwalających przekonanie o własnym niedołęstwie i małej wartości, zarówno psychicznej, jak i fizycznej (20). Obserwuje się wtedy nieumiejętność przeżywania sytuacji trudnych, doświadczania własnej słabości, niedostosowanie społeczne, poczucie klęski, bezradność wobec sytuacji stresowych oraz brak nadziei i uczucie zagrożenia, co prowadzi do stanów głębokiej depresji, w których jedynym rozwiązaniem staje się samobójstwo (20). Większości tych determinantów można było się doszukać u tego z zabójców, który popełnił samobójstwo. W swym zeznaniu skarżył się on, że dokonana zbrodnia zmieniła całe jego życie i nic już nie będzie takie jak dawniej. W psychiatrii opisane wyżej stany zmienności nastroju - od agresji do depresji - określa się mianem zespołu maniakalno-depresyjnego lub afektywnego, którego podstawowe cechy i objawy zestawiono w tabeli 1 (25). Tego typu stany agresji (występujące podczas przyjmowania steroidów) oraz depresji (po ich odstawieniu) można obserwować u osób przewlekle stosujących duże ich dawki. Przez 12 lat w Finlandii prowadzono obserwacje nad przedwczesną śmiertelnością sportowców. Wśród 62 mistrzów trójboju siłowego, z lat , podejrzanych o stosowanie steroidów anabolicznych, stwierdzono 8 zgonów, czyli 12,6% w stosunku do 3,1% w ogólnej populacji kraju. 3 z nich nastąpiły w wyniku samobójstw, 3 - nagłych zawałów serca oraz po jednym w rezultacie śpiączki wątrobowej i rozrostu układu limfatycznego (19). Podsumowanie Na podstawie przedstawionych informacji można stwierdzić, że przyjmowanie przez długi czas steroidów anaboliczno-androgennych, zwłaszcza przez młodych mężczyzn, w wieku od 15 do 25 roku życia, ma wyraźny wpływ na wystąpienie objawów agresji, którą w psychiatrii określa się mianem hypomanii lub manii (14, 23), a ich nasilenie niewątpliwie łączy się z osobniczą wrażliwością i rodzinnie zależną skłonnością do zaburzeń psychicznych. W naszym kraju przypadki zabójstw i przestępstw kryminalnych, spowodowanych efektem 79

5 80 Krzysztof Chrostowski, Dorota Kwiatkowska, Ewa Partyka, Danuta Stańczyk Tabela 1 Podstawowe cechy i objawy zespołu afektywnego maniakalno-depresyjnego (według 25 poz. piśm.) Cechy podstawowe Objawy maniakalne Objawy depresyjne Podstawowy Poczucie radości, zadowolenia, Smutek, przygnębienie, przykre nastrój szczęścia, euforii nieadekwatnej do przeżywanie wydarzeń. sytuacji lub/i gniewliwość, kłótliwość. Zobojętnienie. Napęd Przyśpieszony tok myślenia - gonitwa Spowolnienie myślenia i wypowiedzi. psycho- myśli i wypowiedzi - słowotok; Poczucie obniżonej sprawności ruchowy poczucie zwiększonej sprawności pamięci; spowolnienie ruchowe: psychicznej, intelektualnej utrata energii, siły, poczucie i wzmożonej energii; zwiększenie ciągłego zmęczenia fizycznego. aktywności ruchowej - podniecenie ruchowe. Zwiększenie łaknienia. Rytm Bezsenność lub zaburzenia snu Sen płytki, przerywany, senność dobowy i skrócenie wypoczynku; w ciągu dnia; gorzej czuję się rano, wzmożony popęd płciowy. wieczorem lepiej, bóle głowy, ubytek masy ciała i siły. Zaburzenia Drażliwość, konfliktowość, agresja, Lęk, uczucie zagrożenia, niepokoju, emocji napady szału. Wzrost rozdrażnienia. czasem podniecenie ruchowe. Zaburzenia Podwyższona ocena własnych Poczucie urojonej winy i kary; myślenia możliwości; urojenia wielkościowe. depresyjna ocena własnej osobowości, Bezkrytycznie wysoka ocena własnej zdrowia, szans życiowych, pesymissytuacji życiowej, zawodowej tyczna ocena sytuacji, przyszłości - lub materialnej. urojenia klęski życiowej. Zniechęcenie do życia. Myśli samobójcze. Zaburzenia Zwiększenie powierzchowych Zmniejszenie zakresu zainteresowań. aktywności zainteresowań; zwiększenie Obniżenie zdolności do pracy; złożonej przypadkowych kontaktów izolacja od otoczenia. z otoczeniem. Obniżenie zdolności Samozaniedbanie. do działań celowych (pracy). psychogennym tych leków, występują sporadycznie. Znacznie częstsze są przypadki samobójstw chłopców i młodych mężczyzn, dokonywane pod wpływem zażywania tych środków, a następnie po ich odstawieniu. Nakładanie się problemów osobistych i rodzinnych na skłonność do zaburzeń psychicznych i psychogenne działaniem steroidów anabolicznych, może doprowadzić do tragedii młodych ludzi i ich rodzin (12, 20, 21). Pojedyncze przypadki, publikowane w prasie medycznej lub w doniesieniach z prokuratorskich dochodzeń, są sygnałem świadczącym o występowa- 80

6 Efekty psychiczne i psychiatryczne stosowania steroidów niu poważnych zmian chorobowych spowodowanych nadużywaniem steroidów (11, 24). Siłownie, które miały stać się dla młodzieży ucieczką od alkoholu i narkotyków oraz przyczynić się do poprawy stanu zdrowia społeczeństwa, okazały się dystrybutorami środków, powodujących bardzo poważne problemy zdrowotne i lecznicze. Dane te wskazują wyraźnie, że osoby, stosujące duże dawki różnych steroidów anabolicznych, wykazują szereg zaburzeń psychicznych, a nawet psychiatrycznych (7, 9, 22). Tymczasem badania przeprowadzone w USA oceniają, że w przybliżeniu milion młodzieży stosuje steroidy (31). W Polsce, przy okazji badań ankietowych, wykonanych w szkołach w roku 1995 i 1999 przez J. Sierosławskiego z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, w ramach Europejskiego programu uzależnienia od narkotyków, ujawniono ich używanie przez młodzież szkół ponadpodstawowych. W 1995 roku liczba osób, deklarujących stosowanie SAA w klasach I., wynosiła 2,4%, zaś w klasach III. - 4%. W roku 1999 odsetek ten w klasach I. wzrósł do 3,2%, zaś w klasach III. obniżył się do 2,3% (28). Badania te nie dają pełnego obrazu rozpowszechnienia przyjmowania steroidów przez polską młodzież (26). Dla szerszego ukazania powyższego problemu należy wspomnieć o dynamicznie rozwijającym się, niesłychanie intratnym, a zupełnie niekontrolowanym nielegalnym czarnym rynku środków anabolicznych i różnych innych leków, przyjmowanych przez młodych ludzi. Tzw. dilerzy w każdej chwili mogą dostarczyć każdy lek, oczywiście za odpowiednią zapłatą. W 1990 roku Kongres Stanów Zjednoczonych wprowadził ustawę nakazująca kontrolę dystrybucji steroidów anabolicznych, między innymi z uwagi na silne działanie tych środków na psychikę (2). O ile doping steroidami anabolicznymi wśród sportowców kwalifikowanych jest kontrolowany przepisami sportowymi, a nawet karnymi, to tzw. społeczna androgenizacja za pomocą steroidów anabolicznoandrogennych i odpowiednich odżywek, zawierających prekursory testosteronu i nandrolonu, nie podlega żadnej regulacji prawnej w naszym kraju. W Polsce nie zalicza się steroidów anabolicznych do środków kontrolowanych, formalnie więc problem ich nadużywania nie istnieje. W Internecie mamy natomiast witrynę pt. Doping, gdzie każdy może się zapytać, jak je przyjmować. Liczne wydawnictwa kulturystyczne, redagowane głównie przez dystrybutorów i stałych odbiorców tych środków, dostarczają ich pełny wykaz oraz informują szczegółowo o sposobie przyjmowania (11). W tej sytuacji można się tylko pocieszać, że wcześniej czy później, z chwilą przyjęcia Polski do Unii Europejskiej nastąpi dostosowanie naszych przepisów w tym zakresie do obowiązujących w stowarzyszonych w niej krajach. Opisany powyżej tragiczny przypadek świadczy o konieczności pilnego wprowadzenia uregulowań legislacyjnych, ograniczających ekspansję nielegalnego rynku środków steroidowych 81

7 82 Krzysztof Chrostowski, Dorota Kwiatkowska, Ewa Partyka, Danuta Stańczyk oraz nasilenia kontroli rozpowszechniana wśród naszej młodzieży preparatów steroidów anabolicznych - poprzez traktowanie ich na równi z narkotykami. Piśmiennictwo 1. Bahrke M. S.: Psychological Effects of Endogenous Testosterone and Anablic-Androgenic Steroids. [w:] Anabolic Steroids in Sport and Exercise. Yesalis Ch. E. (red.). Champaign Human Kinetics Publishers, Bahrke M. S., Yesalis C. E., Wright J. E.: Psychological and Behavioral Effects of Endogenous Testosterone and Anabolic Steroids. An update. Sports Medicine 1996, 6: Brower K. J. et al.: Anabolic Androgenic Steroids and Suicide. (Letters to Editor). American Journal of Psychiatry 1989, 146; 8: Brower K. J. et al.: Anabolic Androgenic Steroid Dependence. Journal of Clinical Psychiatry 1989, 50; 1: Brower K. J.: Anabolic Steroids: Potential for Physical and Psychological Dependence. [w:] Anabolic Steroids in Sport and Exercise. Ed. Yesalis Ch., E. Champaign Human Kintetics Publishers, Bhasin S. et al.: The effects of supraphysiologic doses of testosterone on muscle size and strength in man. New England Journal of Medicine 1996, 335: Choi P. Y. L., Parrott A. C., Cowan C.: High-Dose Anabolic Steroids in Strength Athletes Effects upon Hostillity and Aggression. Human Psychopharmacology 1990, 5: Choi P.: So steroids may work but they also. Coaching Focus 1993, 23: Chrostowski K. et al.: Aggression and Anabolic Steroids Use in Body-builders (in press). 10. Conacher G. N., Workman D. G.: Violent Crime Possibly Associated with Anabolic Steroid Use. (Letters to Editor). American Journal Psychiatry 1989, 146; 8: Czech J.: Sterydy anaboliczne. Przegląd preparatów farmokologicznych stosowanych przez kulturystów. Wydawnictwo BULK UP Finkelstein J. W. et al.: Estrogen and Testosterone Increases Self- Reported Aggressive Behaviors in Hypogonadal Adulescens. Journal of Clinical Endocrynology and Metabolism 1997, 82: Hayes F. J.: Editorial: Testosterone - Fountain of Youth or Drug. Journal of Clinical Endocrynology and Metabolism 2000, 85, 9: Jaroszyński J.: Zaburzenia afektywne [w:] Zespoły zaburzeń psychicznych. Warszawa Instytut Psychiatrii i Neurologii, Kashkin K. B., Kleber H. D.: Hooked of Hormones? An Anabolic Steroid Addiction Hypothesis. Journal American Medical Association 1989, 262, 22: Lubel A.: Does Steroid Abuse Cause - or Excuse Violence? The Physician and Sportsmedicine 1989, 17, 2: Mędraś M., Szczęsny F.: Dysmorfia mięśniowa jako problem medy- 82

8 Efekty psychiczne i psychiatryczne stosowania steroidów cyny sportowej. Medicina Sportiva 2001, 5, 1, Parott A.C., Choi P.Y.L., Davis M.: Anabolic steroid use by amator athletes: effects upon psychological mood states. Journal of Sports Medicine and Physical Fitness 1994, 34, 3: Pärssinen M. et al.: Increased Permature Mortality of Competitive Powerlifters Suspected to Have Use Anabolic Agents. International Journal of Sports Medicine 2000, 21: Pecyna M. B.: Motywacje i determinanty sytuacyjne prób samobójczych a postępowanie pedagogicznopsychologiczne. [w:] Psychologia kliniczna w praktyce pedagogicznej. Wydawnictwo Akademickie Żak 1999, Pope H. G. Jr, Katz D. L.: Homicide and Near-Homicide by Anabolic Steroid Users. Journal of Clinical Psychiatry 1990, 51, 1: Pope H. G. Jr, Katz D. L: Affective and Psychiatric Symptoms Associated with Anabolic Steroid Use. American Journal of Psychiatry 1988, 45; 4: Pope H. G. Jr, Katz D. L: Psychiatric and Medical Effects of Anabolic-Androgenic Steroid Use. Archives of General Psychiatry 1994, 51: Pope H. G. Jr, Kouri E. M., Hudson J. I.: Effects of supraphysiological doses of testosterone on mood and aggression in normal men; a randomized controlled trial. Archives of General Psychiatry 2000, 57 (2): Pruszyński S., Beręsiewicz M.: Zaburzenia afektywne [w:] Zasady rozpoznawania i leczenia zaburzeń psychicznych. Warszawa Instytut Psychiatrii i Neurologii, Rychta T., Mikołajczyk M., Guszkowska M.: Doping farmakologiczny jako zjawisko społeczne. Aspekt psychologiczny. Roczniki Naukowe AWF w Warszawie 1993, t. XXXIV: Scaramella T. J., Brown W. A.: Serum Testosterone and Aggressions in Hockey Players. Psychosomatic Medicine 1978, 40, 3: Sierosławski J.: Narkomaniaproblem zdrowia publicznego. Służba Zdrowia 2000, 84-87: Yates W. R. et al.: Psychosexual Effects of Three Doses of Testosterone Cycling. Biological Psychiatry 1999, 45 (3): Yates W. R.: Testosterone in Psychiatry. Risks and Benefits. Archive General Psychiatry 2000, 57, Yesalis Ch. E., Vicary J. R., Buckley W. E.: Anabolic Steroid Use Among Adulescens: A Study of Indication of Psychological Dependence. [w:] Anabolic Steroids in Sport and Exercise. Red. Yesalis Ch. E. Champaign Human Kinetics Publishers,

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży: pojedynczy epizod dużej depresji nawracająca duża depresja dystymia mania lub submania stan mieszany zaburzenia afektywne

Bardziej szczegółowo

Konferencja szkoleniowa - Depresja kryzys globalny. Wstęp do depresji. Lech Gadecki specjalista psychiatra i

Konferencja szkoleniowa - Depresja kryzys globalny. Wstęp do depresji. Lech Gadecki specjalista psychiatra i Konferencja szkoleniowa - Depresja kryzys globalny Wstęp do depresji Lech Gadecki specjalista psychiatra i Depresja znaczenie terminu Termin depresja jest wieloznaczny: w języku potocznym określa się nim

Bardziej szczegółowo

WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH

WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH niektórych dopalaczy pobranych na terenie powiatu namysłowskiego Przygotowała : Urszula Modrak 1 Niezły wkręt JWH 081 Walina Fenyloalanina RCS 4 (substancja syntetyczna) (aminokwas)

Bardziej szczegółowo

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych.

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Dotyka ich poczucie, że nie pasują do świata. Zamartwiają się czymś,

Bardziej szczegółowo

Fizjologia, biochemia

Fizjologia, biochemia 50 Fizjologia, biochemia sportu Krioterapia powoduje lepszą krążeniową i metaboliczną tolerancję oraz opóźnia narastanie zmęczenia w trakcie wykonywania pracy mięśniowej przez zawodników sportów wytrzymałościowych.

Bardziej szczegółowo

Rodzaje zaburzeń psychicznych

Rodzaje zaburzeń psychicznych Choroby psychiczne i rodzaje zaburzeń psychicznych Rodzaje zaburzeń psychicznych Do typowych zaburzeń psychicznych należą: zaburzenia związane ze stresem, zaburzenia adaptacyjne, zaburzenia lękowe, zaburzenia

Bardziej szczegółowo

DEPRESJA PROBLEM GLOBALNY

DEPRESJA PROBLEM GLOBALNY DEPRESJA PROBLEM GLOBALNY DEPRESJA MA NEGATYWNY WPŁYW NA NASZE ZDROWIE, RELACJE, PRACĘ, NA CAŁE NASZE ŻYCIE Zazwyczaj jedna negatywna emocja w pewnym stopniu przyciąga za sobą pozostałe. W przypadku depresji

Bardziej szczegółowo

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007 Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży Elbląg, 27.10.2007 . Rodzice są dla dziecka najbliższymi osobami. To oni powołują je na świat i mają dbać o zapewnienie mu

Bardziej szczegółowo

Dopalaczom powiedz nie

Dopalaczom powiedz nie Dopalaczom powiedz nie 1. Co to są dopalacze? 2. Podział dopalaczy. 3. Objawy i skutki zażywania dopalaczy. 4. Powody brania narkotyków przez ludzi 5. Przykłady dopalaczy. 6. Wygląd ciała po zażyciu dopalaczy.

Bardziej szczegółowo

Monika Szewczuk - Bogusławska

Monika Szewczuk - Bogusławska Monika Szewczuk - Bogusławska 1. Zaburzenia ze spektrum autyzmu. 2. Upośledzenie umysłowe (Niepełnosprawność intelektualna). 3. Zaburzenie hiperkinetyczne (ADHD) 4. Zaburzenie opozycyjno-buntownicze 5.

Bardziej szczegółowo

MITY I PRAWDA NA TEMAT ALKOHOLU

MITY I PRAWDA NA TEMAT ALKOHOLU MITY I PRAWDA NA TEMAT ALKOHOLU Mit: Piwo co prawda zawiera alkohol, ale w tak małych ilościach, że nie ryzykje się pijąc je, bo jest mniej szkodliwe. Fakt: Szkody mogą pojawić się u osób, które piją tylko

Bardziej szczegółowo

PSYCHO-HORMONALNE PRZEJAWY PRZETRENOWANIA U WYCZYNOWYCH SPORTOWCÓW. dr Zbigniew Obmiński Instytut Sportu Zakład Endokrynologii

PSYCHO-HORMONALNE PRZEJAWY PRZETRENOWANIA U WYCZYNOWYCH SPORTOWCÓW. dr Zbigniew Obmiński Instytut Sportu Zakład Endokrynologii PSYCHO-HORMONALNE PRZEJAWY PRZETRENOWANIA U WYCZYNOWYCH SPORTOWCÓW dr Zbigniew Obmiński Instytut Sportu Zakład Endokrynologii Chroniczne zmęczenie - objaw choroby lub przepracowania u zdrowych osób Zmęczenie

Bardziej szczegółowo

UPORCZYWE ZABURZENIA NASTROJU

UPORCZYWE ZABURZENIA NASTROJU UPORCZYWE ZABURZENIA NASTROJU Dystymia ICD 10 niejednoznaczność terminu, grupa zaburzeń (obejmuje nerwicę depresyjną, depresyjne zaburzenie osobowości, depresję nerwicową, depresję lękową przewlekłą) Dystymia

Bardziej szczegółowo

Choroby układu krążenia. Dr n.med. Radosław Tomalski

Choroby układu krążenia. Dr n.med. Radosław Tomalski Choroby układu krążenia Dr n.med. Radosław Tomalski Choroba niedokrwienna serca choroba niedokrwienna serca, chns, (morbus ischaemicus cordis, mic; ischaemic heart disease, ihd) - jest to zespół objawów

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia afektywne. Justyna Andrzejczak Kognitywistyka

Zaburzenia afektywne. Justyna Andrzejczak Kognitywistyka Zaburzenia afektywne Justyna Andrzejczak Kognitywistyka Podział wg ICD-10 F30 Epizod maniakalny F31 Zaburzenia afektywne dwubiegunowe F32 Epizod depresyjny F33 Zaburzenia depresyjne nawracające F34 Uporczywe

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego

Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego Dorota Merecz Zakład Psychologii Pracy Psychologiczne konsekwencje uczestnictwa w wypadku

Bardziej szczegółowo

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją.

Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. Problemy pielęgnacyjne pacjentów z depresją. mgr Irena Ewa Rozmanowska specjalista w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego fot. Vedran Vidovic shutterstock.com Depresja ma w psychiatrii pozycję podobną

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 5/2012 z dnia 27 lutego 2012 r. w zakresie zakwalifikowania/niezasadności zakwalifikowania leku Valdoxan (agomelatinum)

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Stymen, 10 mg, tabletki Prasteronum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Stymen, 10 mg, tabletki Prasteronum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Stymen, 10 mg, tabletki Prasteronum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona ważne informacje

Bardziej szczegółowo

STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ

STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ Naród i wojsko to jedno i nie może być żadnych między nimi rozgraniczeń W prezentacji wykorzystano materiały profilaktyczno-edukacyjne Departamentu Wychowania

Bardziej szczegółowo

Pozytywny wpływ aktywności fizycznej na psychikę człowieka

Pozytywny wpływ aktywności fizycznej na psychikę człowieka Pozytywny wpływ aktywności fizycznej na psychikę człowieka ZDROWIE Obecna definicja zdrowia przyjęta przez Światową Organizację Zdrowia jest następująca: zdrowie to nie tylko całkowity brak choroby czy

Bardziej szczegółowo

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

Sposoby reagowania zamach samobójczy ucznia. mgr Krystyna Gieburowska

Sposoby reagowania zamach samobójczy ucznia. mgr Krystyna Gieburowska Sposoby reagowania zamach samobójczy ucznia mgr Krystyna Gieburowska Ogólny schemat zarządzania kryzysem w szkole: okres przed kryzysem działania uprzedzające okres kryzysu i bezpośrednio po kryzysie działania

Bardziej szczegółowo

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Małgorzata Dąbrowska-Kaczorek Lekarz specjalizujący się w psychiatrii i psychoterapii pozn-behehawioralnej Centrum Diagnozy i Terapii ADHD Zaburzenia psychiczne

Bardziej szczegółowo

Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych

Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Smutni nastoletni Kampania antydepresyjna Fundacji ITAKA, Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Listopad 2013 Czas dorastania

Bardziej szczegółowo

Test Becka. do samodzielnego wykonania

Test Becka. do samodzielnego wykonania Test Becka do samodzielnego wykonania Skala Depresji Becka (BDI) (Wypełnia pacjent) Skala Depresji Becka składa się z 21 punktów ocenianych od 0 do 3. Na jej podstawie można samodzielnie ocenić obecność

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

PHARMA FREAK ANABOLIC FREAK - DAA

PHARMA FREAK ANABOLIC FREAK - DAA PHARMA FREAK ANABOLIC FREAK - DAA Bardzo silny booster testosteronu. Nowa, specjalnie zaprojektowana formuła suplementu diety zawiera składniki wspomagające powysiłkową produkcję naturalnych hormonów.

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Biosteron lekam, 25 mg, tabletki. (Dehydroepiandrosteronum)

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Biosteron lekam, 25 mg, tabletki. (Dehydroepiandrosteronum) ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Biosteron lekam, 25 mg, tabletki (Dehydroepiandrosteronum) Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zażyciem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie

Bardziej szczegółowo

Bajka o Czerwonym Kapturku

Bajka o Czerwonym Kapturku Bajka o Czerwonym Kapturku Wprowadzenie dla nauczyciela: Według statystyk małopolskiej policji, na terenie naszego województwa w roku 2012 doszło do 3901 wypadków i 25801 kolizji, w których śmierć poniosło

Bardziej szczegółowo

Analiza zjawiska i aspekt prawny.

Analiza zjawiska i aspekt prawny. Analiza zjawiska i aspekt prawny. Wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowe środki przemocy

Bardziej szczegółowo

BLIZEJ SIEBIE DALEJ OD NARKOTYKÓW, DOPALACZY

BLIZEJ SIEBIE DALEJ OD NARKOTYKÓW, DOPALACZY BLIZEJ SIEBIE DALEJ OD NARKOTYKÓW, DOPALACZY Narkotyki i prawo Posiadanie narkotyków jest czynem karalnym, ale łamanie prawa przez dziecko biorące narkotyki związane bywa także ze zdobywaniem pieniędzy.

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ. Maria Nalberczak

Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ. Maria Nalberczak Z LABORATORIUM DO KLINIKI CZYLI O REHABILITACJI NEUROPSYCHOLOGICZNEJ Maria Nalberczak PLAN WYPOWIEDZI Neuronauka -> Neuropsychologia Zaburzenia neuropsychologiczne Holistyczna metoda rehabilitacji neuropsychologicznej

Bardziej szczegółowo

GRA O ŻYCIE. Skłonnośd do zachowao ryzykownych. i jej wpływ na podjęcie decyzji o stosowaniu dopingu farmakologicznego

GRA O ŻYCIE. Skłonnośd do zachowao ryzykownych. i jej wpływ na podjęcie decyzji o stosowaniu dopingu farmakologicznego GRA O ŻYCIE Skłonnośd do zachowao ryzykownych i jej wpływ na podjęcie decyzji o stosowaniu dopingu farmakologicznego Każdy człowiek wyposażony jest w instynkt samozachowawczy, nakazujący unikania wszelkich

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia nerwicowe pod postacią somatyczną

Zaburzenia nerwicowe pod postacią somatyczną Zaburzenia nerwicowe pod postacią somatyczną Mikołaj Majkowicz Zakład Psychologii Klinicznej Katedry Chorób Psychicznych AMG Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Główną cechą zaburzeń pod postacią

Bardziej szczegółowo

FRUSTRACJA reakcja organizmu na przeszkodę PRZESZKODA

FRUSTRACJA reakcja organizmu na przeszkodę PRZESZKODA FRUSTRACJA reakcja organizmu na przeszkodę PRZESZKODA STRES BIOLOGICZNY Odporność biologiczna Faza odporności Czas Faza alarmowa Faza wyczerpania STRES PSYCHOLOGICZNY Stres sytuacja trudna prowadząca do

Bardziej szczegółowo

<logo podmiotu odpowiedzialnego> ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Biosteron, 5 mg, tabletki Biosteron, 10 mg, tabletki (Dehydroepiandrosteronum) Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ

Bardziej szczegółowo

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw. dopalaczy DOPALACZE NISZCZĄ MŁODY ORGANIZM tak samo jak normalne narkotyki oraz

Bardziej szczegółowo

Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10. zaburzenia nastroju (afektywne) Depresja F30-F39

Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10. zaburzenia nastroju (afektywne) Depresja F30-F39 Wioleta Kitowska Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10 zaburzenia psychiczne organiczne, włącznie z zespołami objawowymi Zespół czołowy F00-F09 zaburzenia psychiczne i zachowania spowodowane używaniem

Bardziej szczegółowo

CHAD Choroba afektywna dwubiegunowa (PSYCHOZA MANIAKALNO-DEPRESYJNA)

CHAD Choroba afektywna dwubiegunowa (PSYCHOZA MANIAKALNO-DEPRESYJNA) CHAD Choroba afektywna dwubiegunowa (PSYCHOZA MANIAKALNO-DEPRESYJNA) zaburzenie psychiczne charakteryzujące się cyklicznymi, naprzemiennymi epizodami depresji, hipomanii, manii, stanów mieszanych i stanu

Bardziej szczegółowo

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Psychoterapia poznawczobehawioralna. chorobami somatycznymi. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Psychoterapia poznawczobehawioralna pacjentów z chorobami somatycznymi Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Chory somatycznie i jego sytuacja Poczucie zagrożenia Utrata kontroli Wyłączenie z ról społecznych

Bardziej szczegółowo

A n d r z e j M a j e w s k i

A n d r z e j M a j e w s k i P a p i e r o s y i a l k o h o l s ł u s z n i e n a z y w a n e s ą u ż y w k a m i, g d y ż z u ż y w a j ą c z ł o w i e k a A n d r z e j M a j e w s k i Uzależnienie - nabyta potrzeba wykonywania

Bardziej szczegółowo

DEPRESJA - POROZMAWIAJMY NIEJ

DEPRESJA - POROZMAWIAJMY NIEJ DEPRESJA - POROZMAWIAJMY O NIEJ http://oczymlekarze.pl/images/6/2/6/1626 -maski_depresji_ukryte_przyczyny_de presji_ uzalezni en_dea n%20m ccoy_fli ckr_com_ CC%20 BY%202_0.j pg https://mojapsychologia.pl/artykuly/10,zjawiska_spoleczne/42,polska_de

Bardziej szczegółowo

Depresja u chorych na łuszczycę czwartek, 25 sierpnia 2011 11:43

Depresja u chorych na łuszczycę czwartek, 25 sierpnia 2011 11:43 Jednym z najczęciej występujcych zaburzeń psychologicznych w przebiegu łuszczycy jest depresja. Poniższy artykuł pozwoli czytelnikom dowiedzieć się czym jest depresja, jak j rozpoznać i skutecznie leczyć.

Bardziej szczegółowo

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych dr Natalia Chojnacka Lucyna Maculewicz Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

Próba samobójcza dokonana na terenie szkoły. 1. Pracownik szkoły, który powziął informację lub zauważył dokonanie próby samobójczej przez ucznia na

Próba samobójcza dokonana na terenie szkoły. 1. Pracownik szkoły, który powziął informację lub zauważył dokonanie próby samobójczej przez ucznia na Procedura postępowania w przypadku zaobserwowania tendencji suicydalnych u ucznia Szkoły Podstawowej nr 5 im. Adama Mickiewicza w Siemianowicach Śląskich Postępowanie z uczniem, u którego zaobserwowano

Bardziej szczegółowo

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar Prawo w psychiatrii Marcin Wojnar Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego (z dnia 19 sierpnia 1994 r.) Art. 22 1. Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego następuje za jej

Bardziej szczegółowo

Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce

Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Minimalne standardy jakości w redukcji popytu na narkotyki Boguslawa Bukowska Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

Bajka o Smoku Wawelskim

Bajka o Smoku Wawelskim Bajka o Smoku Wawelskim Wprowadzenie dla nauczyciela: Według statystyk małopolskiej policji, na terenie naszego województwa w roku 2012 doszło do 3901 wypadków i 25801 kolizji, w których śmierć poniosło

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ REKRUTACYJNY DLA OPEKUNA NAUKOWEGO I OPIEKUNA POMOCNICZEGO

FORMULARZ REKRUTACYJNY DLA OPEKUNA NAUKOWEGO I OPIEKUNA POMOCNICZEGO FORMULARZ REKRUTACYJNY DLA OPEKUNA NAUKOWEGO I OPIEKUNA POMOCNICZEGO Opiekun naukowy Imię i nazwisko opiekuna naukowego oraz afiliacja Prof. dr hab. Ewa Trzebińska w Warszawie Krótki opis kierunku badawczego

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2013/2014 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

DROGOWSKAZY KRYZYS W TRAKCIE LECZENIA SCHIZOFRENII - JAK SOBIE RADZIĆ? Program psychoedukacji pacjentów i opiekunów osób chorych na schizofrenię

DROGOWSKAZY KRYZYS W TRAKCIE LECZENIA SCHIZOFRENII - JAK SOBIE RADZIĆ? Program psychoedukacji pacjentów i opiekunów osób chorych na schizofrenię DROGOWSKAZY Program psychoedukacji pacjentów i opiekunów osób chorych na schizofrenię KRYZYS W TRAKCIE LECZENIA SCHIZOFRENII - JAK SOBIE RADZIĆ? Materiały uzupełniające do zajęć psychoedukacyjnych dla

Bardziej szczegółowo

Bajka o Jasiu i Małgosi

Bajka o Jasiu i Małgosi Bajka o Jasiu i Małgosi Wprowadzenie dla nauczyciela: Według statystyk małopolskiej policji, na terenie naszego województwa w roku 2012 doszło do 3901 wypadków i 25801 kolizji, w których śmierć poniosło

Bardziej szczegółowo

KONSEKWENCJE NIEOBECNOŚCI RODZICÓW DLA PSYCHOSPOŁECZNEGO ROZWOJU DZIECKA

KONSEKWENCJE NIEOBECNOŚCI RODZICÓW DLA PSYCHOSPOŁECZNEGO ROZWOJU DZIECKA KONSEKWENCJE NIEOBECNOŚCI RODZICÓW DLA PSYCHOSPOŁECZNEGO ROZWOJU DZIECKA Małgorzata Sitarczyk Zakład Psychologii Wychowawczej i Psychologii Rodziny Instytut Psychologii UMCS ZNACZENIE RELACJI RODZICE -

Bardziej szczegółowo

Psychiczne skutki aborcji. Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia

Psychiczne skutki aborcji. Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia Psychiczne skutki aborcji Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia Badania nad wpływem aborcji na psychikę kobiet, które poddały się zabiegowi przerwania ciąży prowadzone

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Zuzanna Krząkała- psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Uzależnienie od gier

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II ZABURZENIA PSYCHICZNE DEPRESJA

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II ZABURZENIA PSYCHICZNE DEPRESJA BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II ZABURZENIA PSYCHICZNE DEPRESJA DEPRESJA CHARAKTERYSTYKA ZABURZENIA Epizod depresyjny rozpoznaje się gdy pacjent jest w stanie obniżonego nastroju, anhedonii oraz występują

Bardziej szczegółowo

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH Rozmawiaj ze swoim dzieckiem o paleniu papierosów, piciu alkoholu i zażywaniu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. CZĘŚĆ PIERWSZA Elementy psychologii ogólnej dla sędziów i prokuratorów

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. CZĘŚĆ PIERWSZA Elementy psychologii ogólnej dla sędziów i prokuratorów Wykaz skrótów................................................. 11 Wstęp.......................................................... 13 CZĘŚĆ PIERWSZA Elementy psychologii ogólnej dla sędziów i prokuratorów

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

Dorota Molek-Winiarska, Katedra Zarządzania Kadrami

Dorota Molek-Winiarska, Katedra Zarządzania Kadrami Dr Dorota Dr Molek-Winiarska Dorota Molek-Winiarska, Katedra Zarządzania Kadrami Katedra Zarządzania Kadrami CZYM JEST STRES? Czym jest stres? BODŹCEM wywołuje określone emocje; REAKCJĄ na zaburzenie równowagi

Bardziej szczegółowo

GRUPA MEDYCZNA VERTIMED+ Psychospołeczne mechanizmy powstawania uzależnień. Mokotów 16.11.2010

GRUPA MEDYCZNA VERTIMED+ Psychospołeczne mechanizmy powstawania uzależnień. Mokotów 16.11.2010 GRUPA MEDYCZNA VERTIMED+ Psychospołeczne mechanizmy powstawania uzależnień Mokotów 16.11.2010 psychiatria psychoterapia psychologia seksuologia psychoonkologia neurologia reumatologia endokrynologia kardiologia

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII. NA 2014r.

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII. NA 2014r. Załącznik nr 2 do uchwały nr XLIV/243/2014 Rady Gminy Kowala z dnia 31 marca 2014r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2014r. Kowala 2014 1 Spis treści Wstęp... 3 I. Cele, zadania, sposób realizacji

Bardziej szczegółowo

Depresja u dzieci i młodzieży

Depresja u dzieci i młodzieży SYLWIA WALERYCH Depresja u dzieci i młodzieży Poradnik dla rodziców PROFESJONALNE PUBLIKACJE DLA SZKÓŁ I PLACÓWEK OŚWIATOWYCH Depresja u dzieci i młodzieży Poradnik dla rodziców Autor: Sylwia Walerych

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC

PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC PROFILAKTYKA UZALEŻNIEŃ RODZIC - DZIECKO DZIECKO - RODZIC DROGI RODZICU! Buduj solidny fundament jakim jest dla dziecka Rodzina. Tylko bliski kontakt z dzieckiem może uchronić je od problemu uzależnienia.

Bardziej szczegółowo

BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY

BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI Zbieranie wywiadu psychiatrycznego Ocena osobowości pacjenta Badanie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. w którym stosuje się szczególne środki lecznicze lub rehabilitacyjne, w zakładzie zamkniętym sprawcy przestępstwa

Spis treści. w którym stosuje się szczególne środki lecznicze lub rehabilitacyjne, w zakładzie zamkniętym sprawcy przestępstwa Przedmowa do 2. wydania... V Przedmowa... VII Wykaz skrótów... XV Rozdział I. Istota środków zabezpieczających.... 1 1. Pojęcie i istota środków zabezpieczających.... 3 2. Środki zabezpieczające a kary

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej

dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej Definicja wypalenia zawodowego: Według H.J. Freudenberga. syndrom wypalenia charakteryzuje się poczuciem psychicznego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNEJ

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNEJ PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNEJ OBSZAR : PROFILAKTYKA PROZDROWOTNA Lp. Zadania Forma realizacji Realizator Koordynator Termin I REALIZOWANIE USTAWY 0 WYCHOWANIU W TRZEŹWOŚCI I PRZECIWDZIAŁANIU ALKOHOLIZMOWI:

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej

Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej Zakończenie Problemem głównym mojej pracy są przyczyny podejmowania miłości u młodzieży ponadgimnazjalnej Do problemu głównego zostały sformułowane następujące problemy szczegółowe, które przedstawię poniżej.

Bardziej szczegółowo

Sprawcy przestępstw przemocy w rodzinie

Sprawcy przestępstw przemocy w rodzinie Informacje dotyczące funkcjonowania placówek, zakładów i innych podmiotów, w których sprawcy przestępstw poddawani są leczeniu, oddziaływaniom terapeutycznym lub realizujących programy korekcyjno-edukacyjne

Bardziej szczegółowo

ZABURZENIE DEPRESYJNE NAWRACAJĄCE

ZABURZENIE DEPRESYJNE NAWRACAJĄCE ZABURZENIE DEPRESYJNE NAWRACAJĄCE F33 Zaburzenia depresyjne nawracające F.33.0 Zaburzenia depresyjne nawracające, obecnie epizod depresyjny łagodny F33.1 Zaburzenia depresyjne nawracające, obecnie epizod

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria YL AB U MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów pecjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Psychiatria Obowiązkowy Wydział

Bardziej szczegółowo

ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu).

ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu). mgr Anna Grygny ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu). Jest to zespół występujący w wieku młodzieńczym;

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT: PSYCHIATRIA

PRZEDMIOT: PSYCHIATRIA PRZEDMIOT: PSYCHIATRIA I. Informacje ogólne Jednostka organizacyjna Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Język wykładowy Rodzaj przedmiotu kształcenia (obowiązkowy/fakultatywny) Poziom modułu kształcenia (np.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

Psychologia MMPI - wprowadzenie Dr hab. Michał Ziarko Poznań 2015/2016

Psychologia MMPI - wprowadzenie Dr hab. Michał Ziarko Poznań 2015/2016 Psychologia MMPI - wprowadzenie Dr hab. Michał Ziarko Poznań 2015/2016 Kategoria Liczba pozycji Ogólny stan zdrowia 9 Ogólny stan neurologiczny 9 Nerwy czaszkowe 11 Poruszanie się i koordynacja 6 Wrażliwość

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 14/2012 Kod PNS modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Nazwa modułu I nforma cje ogólne Psychiatria i pielęgniarstwo psychiatryczne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM LECZENIA W OŚRODKU PSYCHOTERAPII UZALEŻNIEŃ I WSPÓŁUZALEŻNIENIA KCTU

PROGRAM LECZENIA W OŚRODKU PSYCHOTERAPII UZALEŻNIEŃ I WSPÓŁUZALEŻNIENIA KCTU PROGRAM LECZENIA W OŚRODKU PSYCHOTERAPII UZALEŻNIEŃ I WSPÓŁUZALEŻNIENIA KCTU PROCES DIAGNOSTYCZNY I KONSULTACJA SPECJALISTY PSYCHOTERAPII/TERAPII UZALEŻNIEŃ > wstępna diagnoza nozologiczna > analiza kontekstu

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY WIEKU DORASTANIA. mgr Monika Bengueddah

PROBLEMY WIEKU DORASTANIA. mgr Monika Bengueddah PROBLEMY WIEKU DORASTANIA mgr Monika Bengueddah Wiek dorastania to: Wzmożona emocjonalność wysokie napięcie chwiejność ZDECYDOWANIE POZYTYWNE 1) Poczucie własnej mocy i własnej wartości. 2) Wzruszenie

Bardziej szczegółowo

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki Wpływ stresorów w występuj pujących w środowisku pracy na orzekanie o długotrwałej niezdolności do pracy związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki 1 Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2010/2011 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

Warto rozróŝnić 3 pojęcia:

Warto rozróŝnić 3 pojęcia: Kampania 1997 1 Warto rozróŝnić 3 pojęcia: złość jest to uczucie nie mamy wpływu na emocje, one powstają jako reakcja na potrzeby agresja jest to zachowanie skierowane przeciwko sobie i innym związane

Bardziej szczegółowo

ALKOHOLIZM. jako kwestia społeczna. Anna Siry

ALKOHOLIZM. jako kwestia społeczna. Anna Siry ALKOHOLIZM jako kwestia społeczna Anna Siry Czym jest alkoholizm? Zespół uzależnienia od alkoholu Choroba demokratyczna Chroniczna, postępująca i potencjalnie śmiertelna choroba Podstawowe pojęcia związane

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia i problemy psychiczne pacjentów onkologicznych.

Zaburzenia i problemy psychiczne pacjentów onkologicznych. Zaburzenia i problemy psychiczne pacjentów onkologicznych. Diagnoza choroby nowotworowej i leczenie onkologiczne wymagają psychicznego przystosowania do nowej sytuacji. Zarówno pacjent, jak i jego bliscy

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DOŁĄCZONA DO OPAKOWANIA: INFORMACJA DLA PACJENTA

ULOTKA DOŁĄCZONA DO OPAKOWANIA: INFORMACJA DLA PACJENTA ULOTKA DOŁĄCZONA DO OPAKOWANIA: INFORMACJA DLA PACJENTA Biosteron, 5 mg, tabletki Biosteron, 10 mg, tabletki Biosteron, 25 mg, tabletki (Dehydroepiandrosteronum) Należy

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY DZIEŃ ZDROWIA

ŚWIATOWY DZIEŃ ZDROWIA Depresja Inż. Agnieszka Świątkowska Założenia kampanii Światowy Dzień Zdrowia obchodzony co roku 7 kwietnia, w rocznicę powstania Światowej Organizacji Zdrowia daje nam unikalną możliwość mobilizacji działań

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY I PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA KIERUNKU LEKARSKIM ROK AKADEMICKI 2016/2017

PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY I PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA KIERUNKU LEKARSKIM ROK AKADEMICKI 2016/2017 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY I PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA KIERUNKU LEKARSKIM ROK AKADEMICKI 2016/2017 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Problemy psychiatryczne w pytaniach i odpowiedziach 2. NAZWA JEDNOSTKI

Bardziej szczegółowo

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek Instytut Sportu Zakład Biochemii Biochemiczne wskaźniki przetrenowania Przetrenowanie (overtraining)- długotrwałe pogorszenie się dyspozycji sportowej zawodnika, na skutek kumulowania się skutków stosowania

Bardziej szczegółowo

Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi UCZEO Z DEPRESJĄ

Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi UCZEO Z DEPRESJĄ Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi UCZEO Z DEPRESJĄ Co to jest depresja? Depresja to długotrwały, szkodliwy i poważny stan charakteryzujący się nadmiernym obniżeniem nastroju oraz innymi

Bardziej szczegółowo

RODZIC LUB OPIEKUN. podaje sprzeczne lub (poparzenia, ugryzienia, nieprzekonujące wyjaśnienia siniaki, złamania kości),

RODZIC LUB OPIEKUN. podaje sprzeczne lub (poparzenia, ugryzienia, nieprzekonujące wyjaśnienia siniaki, złamania kości), Jak rozpoznać objawy przemocy fizycznej? Umiejętność rozpoznawania symptomów przemocy wobec dzieci jest konieczna, aby móc ochronić dzieci przed krzywdzeniem i zaniedbywaniem. Występowanie pojedynczego

Bardziej szczegółowo