Student pyta lektor szuka odpowiedzi! Małgorzata Gębka-Wolak Instytut Języka Polskiego UMK

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Student pyta lektor szuka odpowiedzi! Małgorzata Gębka-Wolak Instytut Języka Polskiego UMK"

Transkrypt

1 Student pyta lektor szuka odpowiedzi! Małgorzata Gębka-Wolak Instytut Języka Polskiego UMK

2 DLACZEGO??? stary starszy ostry ostrzejszy samogłoska + ły, my, ny, ni, ry, ty, sty, wy szy spółgłoska + ły, my, ny, ni, ry, ty, sty, wy ejszy biały bielszy podły podlejszy szczęśliwy szczęśliwszy łatwy łatwiejszy tani tańszy ostatni ostatniejszy bogaty bogatszy żółty żółciejszy uprzejmy uprzejmiejszy złocisty złocistszy gęsty gęściejszy ładny ładniejszy, zgrabny zgrabniejszy (piękny, trudny, brudny, spokojny, przystojny, atrakcyjny, pilny, wierny, zdolny) 2 Reguła doboru morfemu szy // -ejszy za J. Tokarski, Fleksja polska; spośród podanych zakończeń motywujących morfem ejszy najbardziej warte uwagi jest zakończenie ny. 2

3 Dlaczego??? rodzaj żeński [ ] odczuwał coś jakby chęć zemsty. Na całym żeńskim rodzaju. (NKJP) ZNACZENIE rodzaj żeński w opozycji do męskiego i nijakiego, termin gramatyczny żeński rodzaj = kobiety (płeć) W czasie studiów zdobywca żeńskich akademików, po ślubie wierny i oddany mąż. Kto? Jerzy Stuhr. (NKJP) 3

4 Jaka jest gramatyka języka polskiego? Polska gramatyka kocha wyjątki. A największym w niej wyjątkiem jest, gdy od jakiejś zasady nie ma wyjątku. Forum: Czy polska gramatyka jest trudna dla obcokrajowców? html 4 Aby poradzić sobie z pytaniami uczniów, potrzebujemy rzecz jasna wiedzy wyraźnej o systemie gramatycznym. Przygotowując się do zawodu i pracując z obcokrajowcami, coraz lepiej uświadamiamy sobie, jak funkcjonuje system językowy. Coraz więcej o nim wiemy, jednak zawsze pozostają białe plamy. 4

5 Z tą liczbą wyjątków w języku polskim to gruba przesada. Często nauczyciele i lektorzy polskiego wmawiają uczniom, że coś jest wyjątkiem, bo nie potrafią albo nie chce im się tłumaczyć. Przykre, ale nawet w jednej ze szkół jpjo, gdzie byłam na stażu, wręcz nakazywano nam na niewygodne pytania słuchaczy odpowiadać to jest wyjątek. znajomość systemu gramatycznego (wiedza wyraźna o systemie gramatycznym) 5 Co utrudnia zrozumienie systemu gramatycznego? - obszerność materiału, - zróżnicowane modele opisu, które z różnych perspektyw i ze zróżnicowaną szczegółowością ujmują dane zjawisko językowe, modele niekoniecznie są nam znane, wyniki badań naukowych są rozproszone, trudno dostępne, z kolei podręczniki do gramatyki jp rozwiewają tylko część naszych wątpliwości; powielają jeden model opisu. 5

6 Języka naturalnego nie da się przedstawić jako absolutnie regularnego systemu reguł. Język rozwija się spontanicznie, nie należy więc oczekiwać, że będzie całkowicie logiczny. Nie jesteśmy w stanie przewidzieć kierunku jego rozwoju. 6 Języka naturalnego nie da się przedstawić jako absolutnie regularnego systemu reguł. Język rozwija się spontanicznie, nie należy więc oczekiwać, że będzie całkowicie logiczny, regularny, funkcjonalny. Nie jesteśmy w stanie przewidzieć kierunku jego rozwoju. Np. wydaje się, że rozwój fleksji powinien iść w kierunku redukowania końcówek wielofunkcyjnych i większej wyrazistości funkcjonalnej. Tymczasem, gdy np. popatrzymy na dopełniacz liczby mnogiej, to zauważymy działanie sprzecznych mechanizmów. 6

7 Dopełniacz liczby mnogiej, czyli ścieranie się 2 tendencji 1. ciocia cioć (forma charakterystyczna) lub cioci (forma homonimiczna); babcia babć lub babci; Olunia Oluń lub Oluni; kiciunia kiciuń lub kiciuni; piekarnia piekarń lub piekarni 2. -ów : -i // -y pisarzów pisarzy nauczycieli, badaczy, listonoszy 7 1) Rzeczowniki żeńskie miękkotematowe na cia, nia, alnia, arnia, mogą przybierać końcówkę charakterystyczną dla dopełniacza żeńskich twardotematowych, czyli zero, lub pozostać przy tradycyjnym zakończeniu wielofunkcyjnym i. 2) Z kolei dla rzeczowników męskich wyrazista jest końcówka ów, przybierają ją regularnie męskie twardotematowe. W pewnym momencie rozwoju języka wydawało się, że rzeczowniki z tematami zakończonymi na spółgłoskę stwardniałą będą odmieniane z końcówką ów (pisarzów, słuchaczów, królów). Nagle nastąpił niespodziewany zwrot w rozwoju: atrakcyjna końcówka -ów dziś wyraźnie przegrywa z wariantywnym -y! Chociaż więc status jedynie poprawnych mają postacie palców, meczów, stróżów czy królów (wyjątek: święto Trzech Króli), to jednak przeciętny Polak, jeśli się tylko waha między dopełniaczowymi -ów/-y, wybiera tę drugą końcówkę, bo wydaje mu się ona bezpieczniejsza gramatycznie. No a o całkowitym wręcz zwycięstwie można już mówić w wypadku słów kończących się na -rz (słyszy się i widzi prawie wyłącznie formy pisarzy, tokarzy, ślusarzy, dziennikarzy, malarzy). 7

8 Co pomaga? - znajomość mechanizmów językowych, tendencji rozwojowych (podstawowe wiadomości o języku polskim i innych językach) - wiedza, gdzie szukać informacji: słowniki, w szczególności elektroniczne, internetowe; opracowania popularyzujące wiedzę o języku polskim (poradnie językowe), opracowania naukowe (ostrożnie) - umiejętność korzystania z korpusów tekstów: wino czerwone w NKJP 20 wyników (Polikarp, podkorpus zrównoważony) czerwone wino w NKJP 354 wyniki 8

9 Regularność jako zjawisko stopniowalne Regularność powtarzalny model, procedura 1) Mamy do dyspozycji tylko jeden model, np. jeden model tworzenia przypadka: celownik liczby mnogiej: wszystkie rzeczowniki, bez względu na czynniki morfologiczne i semantyczne, mają końcówkę -om, np. nauczycielom, kobietom, oknom, pisarzom, muzeom, zwierzętom. 2) Jeden model, ale kilka form wyjątkowych, np. miejscownik liczby mnogiej z końcówką -ach (-ech dla 3 rzecz. własnych, tj. Węgrzech, Włoszech, Niemczech); narzędnik liczby mnogiej: model -ami, 16 form wyjątkowych, np. przyjaciółmi, księżmi, pieniędzmi, ludźmi, braćmi, dziećmi; dłońmi // dłoniami. 9 Regularność zjawiska to możliwość przedstawienia go jako realizacji powtarzalnego modelu, wzorca, możliwość przedstawienia procedury, np. jak tworzyć tryb rozkazujący. Na kolejnych slajdach pokazuję przykłady zjawisk fleksyjnych o zróżnicowanym stopniu regularności. 9

10 Regularność jako zjawisko stopniowalne 3) Dwa modele o jasnych kryteriach wyboru, np. narzędnik liczby pojedynczej: -em lub -ą, bez wyjątków. 4) Więcej niż dwa modele, przejrzyste kryteria wyboru, np. miejscownik liczby pojedynczej, kryteria fonetyczne (wyjątki: panu, synu, domu, dobru, złu). 5) Więcej niż dwa modele, mniej przejrzyste kryteria wyboru w odniesieniu do jednego z nich, np. dopełniacz liczby pojedynczej męskich nieżywotnych. 10

11 Odmiana osobliwa - izolowany leksem książę - nietypowa odmiana nijakich z -ę w mianowniku liczby pojedynczej, np. imię, ramię, zwierzę 11

12 Deklinacja dodatkowe materiały Wiesław T. Stefańczyk, Kategoria rodzaju i przypadka polskiego rzeczownika. Próba synchronicznej analizy morfologicznej, Kraków dominacja 2 rodzajów: męskiego i żeńskiego (ponad 90% materiału) - rodzaj rzeczownika jest implikowany przez postać fonetyczną i morfologiczną rzeczownika w mianowniku liczby pojedynczej - zachwianie kategorii żywotności: ok. 27% rzeczowników nieżywotnych otrzymuje dziś w dopełniaczu końcówkę -a (implikowana przez czynniki morfologiczne, tj. typ sufiksu) 12

13 Przypadek wnioski W. Stefańczyka - Rzeczowniki rodzaju żeńskiego, nijakiego zakończone na -o, -e, a także męskoosobowe w liczbie pojedynczej, charakteryzują się bardzo wysokim stopniem regularności; jedyne wyjątki to: dla żeńskich panią (w B i N), a dla nijakich dobru, złu (w Msc). - Nowo zaadaptowane rzeczowniki męskie nieżywotne otrzymują w dopełniaczu zarówno końcówkę -a (skanera, laptopa, newsa), jak i -u (spamu, bankomatu, internetu); -u jest nadal najbardziej reprezentatywnym wyróżnikiem dopełniacza lp.; wzrasta synkretyzm biernika i dopełniacza (coraz więcej nieżywotnych wpada do tej kategorii, np. miętusa, klapsa, złocisza, walkmana, całusa). 13

14 W liczbie mnogiej - Końcówka -owie (męskoosobowe) utrzymuje się bezwyjątkowo jedynie w grupie rzeczowników z wygłosowym -f, np. filozofowie, biografowie, szefowie, oraz w quasi-złożeniach z członem -archa, np. oligarchowie, monarchowie. - W standardowej polszczyźnie końcówka -i//-y w dopełniaczu liczby mnogiej nie obejmuje rzeczowników z tematycznym -c, stąd formy palców, koców, spódnic, serc. 14

15 Procedury Sposób tworzenia form czasownikowych i zależności między nimi: Z. Saloni, Wstęp do koniugacji polskiej, Olsztyn 2004; ISJP, SGJP formy bazowe 15 Możliwe są różne sposoby systematyzowania zjawisk fleksyjnych. Na przykład zależności między poszczególnymi formami w paradygmacie czasownika są przedstawiane na kilka sposobów. Jednym z nowszych ujęć, wykorzystanych w Innym słowniku języka polskiego oraz w Słowniku gramatycznym języka polskiego, jest koncepcja form bazowych. 15

16 16

17 17

18 18 Związki między poszczególnymi formami bazowymi; szczegółowo opisane we wstępie do ISJP, a także w Wykładach z polskiej fleksji M. Bańki oraz we Wstępie do koniugacji polskiej Zygmunta Saloniego. Warto wiedzieć, że koncepcja form bazowych została zastosowana w przygotowywanym Wielkim słowniku języka polskiego. 18

19 Tryb rozkazujący Zastosowanie form bazowych: jak z 1. formy bazowej uzyskać 4. formę bazową. Forma bazowa 1: 3 osoba liczby pojedynczej cz. ter. na -a, np. biega, czyta, sprząta dodajemy j biegaj, czytaj, sprzątaj. Jeśli nie: skreślamy ostatnią literę, np. spaceruje spaceruj, gasi gaś. Jeśli reguła nie działa, forma trybu rozkazującego musi być podana w słowniku (tak jest w ISJP), np. kopać ko pać, pie, kop spać, śpi, śpię, śpij 19

20 Tryb rozkazujący Jan Tokarski, Fleksja polska, Warszawa 2001 (wyd. III) 20

21 21

22

23 Więcej niż jeden model opisu Rodzaj punkt wyjścia tradycyjny (3 + 2): wyraźne podziały na podstawie postaci mianownika liczby pojedynczej. Inne klasyfikacje rodzajowe pozwalają nam uświadomić sobie istnienie form synkretycznych, np. B = D, B = M, wprowadzają kategorie męskosobowości, żywotności. 23 Niektóre zagadnienia warto przedstawiać, posługując się więcej niż jednym modelem opisu. Rozszerzamy perspektywę obserwacji danego problemu. Np. rodzaj rzeczowników najpierw widzimy z perspektywy klasyfikacji tradycyjnej, szkolnej, tj. 3 rodzaje w liczbie pojedynczej. Z czasem można rozszerzać ujecie rodzajowe, przede wszystkim, wprowadzając podziały w obrębie rodzaju męskiego. 23

24 Koniugacje grupy tematowe (J. Tokarski) Koniugacje: dostarczają informacji o odmianie czasowników regularnych i nieregularnych: stać II koniugacja poza grupami tematowymi. Podział na koniugacje to dobre pierwsze przybliżenie zjawiska, jest dobrym ujęciem tematu jako punkt wyjścia. W toku nauki warto wprowadzać elementy opisu Tokarskiego. Grupy tematowe: dostarczają informacji o sposobie przejścia od czasu teraźniejszego do przeszłego, ułatwiają grupowanie czasowników ze względu na typ wymian głoskowych w temacie. Notowane w słownikach (SJPDor, SJPSz, USJP) 24 Grup tematowych i podgrup w ich obrębie jest 18. Kodują informację o stopniu skomplikowania odmiany czasownika, w szczególności o obecności wymian w temacie. Podział dokonany jest wg kryterium wzrastającego stopnia skomplikowania odmiany. Tak więc grupa 1 jest najbardziej regularna (czytać jedyna zmiana w temacie dotyczy rozszerzenia tematu o -j- w 3 osobie liczby mnogiej. Inne formy czasów, trybów itp. zachowują ten sam temat). Z kolei grupa 11 jest bardzo nieregularna. 24

25 A. Seretny, A co to takiego 180 czasowników 25 Koniugacje uwzględniają zestaw końcówek w odmianie czasownika w czasie teraźniejszym (lub przyszłym prostym). Grupy tematowe uwzględniają zaś wymiany przyrostków w temacie czasownika. Tabela, którą zestawiłam na podstawie listy czasowników z opracowania A. Seretny, pokazuje odpowiedniości między podziałem na koniugacje i grupy tematowe. Pełna odpowiedniość dotyczy tylko koniugacji III, która pokrywa się z 1 grupą tematową Tokarskiego. W odniesieniu do tych czasowników nie ma więc znaczenia, czy operujemy aparatem koniugacji, czy też grup tematowych. Koniugacja IV obejmuje czasowniki z 2 grupy tematowej (zaledwie 5!, m.in. umieć, rozumieć) oraz czasowniki nieregularne, w opisie Tokarskiego pozostające poza grupami tematowymi. Trzon koniugacji II pokrywa się z 6. grupą tematową. Są tu też czasowniki z gry 7, i nieregularne. Czasowniki najbardziej zróżnicowane pod względem budowy znalazły się w koniugacji I. Są tu np. czasowniki z wymianą owa- do uje-, np. kupować, kupuję, ale także skomplikowane czasowniki z grupy

26 Inne opracowania Z. Zaron, Aspekty funkcjonalne polskiej kategorii rodzaju, Warszawa Puńsk 2004 listy rzeczowników pogrupowane wg rodzaju, leksemy nieodmienne, pluralia tantum M. Bańko, Wykłady z polskiej fleksji, Warszawa 2002 statystyka rodzaju męskozwierzęcego M. Bańko, Z pogranicza leksykografii i językoznawstwa, Warszawa 2001 np. O rodzaju gramatycznym raz jeszcze; Jednostki o nietypowej charakterystyce gramatycznej Przysłówki wpływające na aspekt czasownika: ciągle, nadal, niezmiennie, notorycznie, ustawicznie; dużo, mało składnia liczebnikowa, ale się stopniują Z. Saloni, M. Woliński, W. Gruszczyński, R. Wołosz, D. Skowrońska, Słownik gramatyczny języka polskiego 26

27 Regularność w składni Modele są znacznie bardziej ogólne, np. schematy budowy zdań, a ich realizacja jest ściśle powiązana z indywidualnymi właściwościami semantycznoskładniowymi jednostek leksykalnych. PODMIOT ORZECZENIE DOPEŁNIENIE Maria pisze książkę. Najstarsza z sióstr pragnie wyjechać do Anglii. Tylko ona marzy o podróżach. 27

28 Podstawowe klasy orzeczeń Tradycyjnie: stany (statyczne), np. stać, spać, mieszkać, wisieć, widzieć, umieć; procesy, np. gnić, zasypiać, łysieć czynności (dynamiczne), w przeciwieństwie do procesów czynności są sterowane przez agensa, np. śpiewać, tańczyć, mówić. 28

29 Propozycja Z. Zaron (Problemy składni funkcjonalnej, Warszawa 2009) Korelacja cech semantycznych i właściwości semantyczno-składniowych liczba i typ otwieranych pozycji składniowych. O. percepcji: 3 pozycje składniowe: ktoś percypuje coś za pomocą za pomocą zmysłu, np. Popatrzył na nią smutnymi oczami. O. mówienia: 4 pozycje składniowe: ktoś mówi do kogoś o czymś coś, np. Maria powiedziała Jankowi o matce, że przyjedzie w czwartek. 3 pozycje składniowe: ktoś rozmawia z kimś o czymś, np. Jan kłócił się z żoną o wychowanie syna; ktoś wyjaśnia komuś coś, np. Piotr tłumaczył siostrze zadanie z matematyki; ktoś obiecuje komuś coś, np. Obiecuję ci, że cię nie opuszczę. 29

30 Klasyfikacje formalne Czasowniki rządzące biernikiem (M. Szupryczyńska, Syntaktyczna klasyfikacja czasowników przybiernikowych, Warszawa Poznań 1973) lista dopełniaczem, celownikiem (M. Szupryczyńska, Pozycja składniowa frazy celownikowej w zdaniu polskim, Toruń 1996) listy Kazimierz Żelazko, Czasowniki przechodnie o składni wielorakiej w języku polskim, Wrocław 1975 lista, omówione są ogólne właściwości semantyczne (ujęcie tradycyjne) om=&dirids=1&ver_id=&lp=14&qi= 30

31 Listy: Materiały dydaktyczne Z. Kaleta, Gramatyka języka polskiego dla cudzoziemców J. Pyzik, Przygoda z gramatyką S. Mędak, Praktyczny słownik łączliwości składniowej czasowników polskich (przykładowy opis ze słownika Mędaka na kolejnym slajdzie) 31

32 32

33 Słowniki Inny słownik języka polskiego o po wia dać, da 1 Jeśli książka, film itp. opowiada o czymś, to taka jest jego treść. Film ten opowiada o przyjaźni chłopca i psa. cz ndk [o-ms] 2 Mówimy, że ktoś opowiada głupstwa, bzdury, koszałki-opałki itp., jeśli mówi coś niemądrego. Słowo używane z dezaprobatą. Skrzyczałem go, że opowiada dziewczynie jakieś banialuki Nie opowiadaj nam głodnych kawałków, dobrze? cz pch ndk [b] 3 Słowa opowiadać używamy potocznie, aby podać w wątpliwość czyjeś słowa. Co ty opowiadasz! Przecież wszystko miałeś zapisane! No, nie opowiadaj, on też czasami się spóźnia. cz ndk [(b)] 33 Informacja o schemacie składniowym jest kodowana za pomocą symboli odpowiadających wartościom kategorii przypadka, przyimkowości. W schematach uwzględnia się też informację o łączliwości ze zdaniem złożonym bądź z bezokolicznikiem. 33

34 Wielki słownik języka polskiego opowiadać 1. słowami przedstawiać coś słowami + opowiadać + CO + KOMU + opowiadać + o KIM / CZYM + opowiadać + że ZDANIE +opowiadać + ZDANIE PYTAJNOZALEŻNE + opowiadać + MOWA WPROST 34 Schemat składniowy zamieszczony w Wielkim słowniku języka polskiego nie korzysta z symboli. Informację składniową koduje w postaci pytań o przypadki i przyimki. Ponadto eksplicytnie wprowadza informację o łączliwości ze zdaniem złożonym (podany typ spójnika lub informacja, że zdanie ma postać zależnego pytania). Mowa wprost to cytat, tj. mowa niezależna. 34

35 Siedziała więc głównie w swoim welurowym zielonkawym fotelu, paliła cygaretkę i opowiadała, jak to zawsze chciała w życiu tańczyć i wirować. Ciągle tylko paple, opowiada o placu zabaw, o zakupach, ile kosztują warzywa. Nazywała się Yin-Ying, o ile B. ją właściwie zrozumiał. Opowiadała o tym, jak to się stało, że przyjechała do Danii. Urodziła się w Chinach. Chaotycznie opowiadał: Pani Elżbieta zasłabła! Nie może dojść do siebie! Zasłabnięcia zdarzały się starszej pani przy nagłych zmianach ciśnienia, ale były krótkotrwałe. Przekupnie w bazarowych zaułkach opowiadali, że upadek rządu jest bliski i nieuchronny, a ministrowie i generałowie knują spiski albo pakują walizy i szykują się do ucieczki za granicę. BRAK PRZYKŁADU z realizacją KOMU WSJP 35 Przykłady z WSJP ilustrujące poszczególne schematy składniowe. 35

36 36 Ekran WSJP. 36

37 2. o filmie, książce zawierać jakąś treść + opowiadać + o KIM/CZYM Wojna zimowa opowiada o losach grupki przyjaciół, którzy trafiają na front nieprzygotowani, źle wyekwipowani, którzy są masakrowani ogniem nieprzyjaciela, a którzy mimo to potrafią zachować ludzkie odruchy i wykrzesać z siebie iskierkę optymizmu. 37

38 Problem wyboru wariantów działanie czynników semantycznych i formalnych ochota na + biernik // do + dopełniacz // ABY // bezokolicznik Nie mam ani czasu, ani ochoty na tę wycieczkę. Mam ochotę na dobry film i ciepłą herbatę. W tym tygodniu odejdzie ci ochota do pracy. A jeśli nawet mamy ochotę, by przez cały dzień leżeć na tapczanie [ ]. Miałem ochotę do niej podejść. Wybór wariantu podlega ograniczeniom: *Mam ochotę do wycieczki. *Przyszła mi ochota do niej podejść. *Odeszła mi ochota wyjechać w góry. 38 W tej samej pozycji składniowej może być realizowanych wymiennie kilka zróżnicowanych formalnie typów konstrukcji. Są to warianty realizacyjne danej pozycji. Zakres użycia poszczególnych wariantów może podlegać ograniczeniom. Podstawowe ograniczenia mają charakter formalny (jakiś element kontekstu wymaga posłużenia się ściśle określonym wariantem) lub semantyczny. Dany wariant służy do wyrażenia określonej treści. Możliwe są jednak także inne uwarunkowania wyboru wariantów, np. stylistyczne czy chronologiczne (starsze i nowsze konstrukcje, obie wciąż akceptowane, np. Okazał się pomocny // pomocnym.) 38

39 Schemat działania 1) Szukamy odpowiedzi w słownikach. Słusznie, bo przecież chodzi o właściwość składniową konkretnej jednostki. 2) Rozczarowanie Słowniki (polskie) zasadniczo nie podają informacji na temat zasad wyboru wariantu składniowego; obserwacja podanych przykładów może nas naprowadzić na czynnik motywujący repartycję wariantów. 39

40 Tym razem mamy trochę szczęścia! ochota ż IV, blm: Wielka, szczera ochota. Nie mieć na nic ochoty. Mieć ochotę pójść (nie: pójścia) do teatru, napić się (nie: napicia się) kawy. Robić coś z ochotą. O. do czegoś (nie: czegoś) (tylko z nazwami czynności lub stanów): Ochota do pracy, do życia, do żartów. O. na coś: Mieć ochotę na lody orzechowe. Przyszła mi ochota na zjedzenie czegoś słodkiego. Ochota na wyjazd. Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN Wydawnictwo Naukowe PWN SA 40

41 A jeśli zajrzymy do ISJP, to dowiemy się o ograniczeniu formalnym o cho ta, D ty, C cho cie. Jeśli mamy ochotę na coś, to chcemy to zrobić lub mieć, gdyż sprawia nam to przyjemność. Mam ochotę na coś słodkiego Nagle nabrał ochoty do zwierzeń Czasami nachodzi mnie ochota, aby wyjechać gdzieś daleko Zrobiłem to, ale bez specjalnej ochoty. rz ż nl niepoliczalny [(na-b/do-d/aby)] W pozycji zależnej od czasownika mieć używane też z bezokolicznikiem. Nie miałem ochoty wysłuchiwać jego niegrzecznych uwag. rz ż nl [(bezok)] 41

42 Inna ważna kwestia: hierarchia wariantów którego uczyć? Wariant o najszerszym zakresie użycia. - można przejrzeć NKJP, by zorientować się, który wariant pojawia się częściej (ochota na co // bezokolicznik, ochota do czego zdecydowanie rzadziej) - w ISJP kolejność symboli w schemacie składniowym podpowiada hierarchię (nie zawsze): dokroić: [d-part/b] dokroić mięsa // mięso pożyczyć: [b/d-part] Copyright na tę powieść ma wydawca Copyright tych pięknie wydanych katalogów należy do dyrektora muzeum. [(na-b/d)] 42

43 NKJP może pokazać stabilizację leksykalną niektórych połączeń ubezpieczyć (się) [(od-d/na -b)] przyimki tzw. celowe na + życie // wypadek // ewentualność // okoliczność (śmierci, zdarzeń losowych, kradzieży) UWAGA! na kwotę, na jakiś czas dwie inne pozycje składniowe od + ognia, odpowiedzialności cywilnej, ryzyka, utraty, kradzieży, kosztów leczenia, śmierci, skutków pożaru, powodzi itp. 43 NKJP = Narodowy Korpus Języka Polskiego. Pozwala weryfikować różne hipotezy na temat użycia konstrukcji składniowych we współczesnej polszczyźnie. Pokazuje na przykład, że przyimek NA + Biernik przyłącza do czasownika ubezpieczyć tylko kilka leksemów. Przyimek OD + Dopełniacz jest znacznie mniej zleksykalizowany. 43

44 Gdzie szukać pomocy? D. Buttler, Składnia, [w:] D. Buttler, H. Kurkowska, H. Satkiewicz, Kultura języka polskiego, Warszawa D. Buttler, Innowacje składniowe współczesnej polszczyzny, Warszawa przyczyny zmian (analogie semantyczne, czynniki słowotwórcze itp.), lista analizowanych wyrażeń wraz z oceną normatywną H. Jadacka, Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa K. Mosiołek-Kłosińska (red.), Formy i normy, czyli poprawna polszczyzna w praktyce, Warszawa 2001 (lub nowsze). M. Bańko, M. Krajewska (red.), Słownik wyrazów kłopotliwych, Warszawa

45 Inne problemy składniowe 45

46 Negacja a przypadek Nowy słownik poprawnej polszczyzny (hasła problemowe) NIE Jeżeli stanowi zaprzeczenie czasownika, który rządzi dopełnieniem bliższym, to rzeczownik będący tym dopełnieniem stawiamy w dopełniaczu. Np.: Nie znam tej dziewczyny. Nie widziałem takiej książki. Użycie dopełniacza po zaprzeczonym czasowniku jest możliwe także wtedy, gdy rzeczownik jest dopełnieniem dalszym lub okolicznikiem. Np.: Głowa już jej nie boli (obok równie poprawnego: Głowa już ją nie boli). Nie przeszli jeszcze pięciu kilometrów (obok równie poprawnego: Nie przeszli jeszcze pięć kilometrów). 46

47 Terminologia w regułach Formułując regułę, lepiej mówić o wpływie negacji na biernik, a nie dopełnienie bliższe. 1)Problem odróżniania dopełnień bliższych od dalszych komplikujemy regułę. 2)Biernik bywa dopełnieniem dalszym (kogo boli, swędzi co). Dopełnieniem bliższym może być nie tylko biernik, ale także dopełniacz i narzędnik, a negacja nie powoduje zmiany narzędnika na inny przypadek. Dyrektor zarządza fabryką. (narzędnik) Fabryka jest zarządzana przez dyrektora. Dyrektor nie zarządza fabryką. 47

48 Opisy formalne Jeśli zdanie pojedyncze oparte jest na zaprzeczonej formie finitywnej czasownika implikującego frazę nominalną w bierniku, fraza taka jest realizowana jako fraza nominalna w dopełniaczu: a. Marysia czytała depesze. b.marysia nie czytała depesz. c. *Marysia nie czytała depesze. M. Świdziński, Negacja w polszczyźnie: uwikłania składniowe, Prace Filologiczne 1998: XLIII, s. 464 (podobnie w innych pracach o nachyleniu formalnym, np. Przepiórkowski, Kupść) 48

49 Rola odległości negacji od biernika: negacja bezpośrednia i pośrednia Zastępuj koleżankę. ZASTĘPOWAĆ + biernik NEGACJA BEZPOŚREDNIA Nie zastępuj koleżanki. NEGACJA ODDALONA O 1 CZASOWNIK Nie próbuj zastąpić koleżanki. NEGACJA ODDALONA O 2 CZASOWNIKI Nie możesz próbować zastąpić koleżanki. lub Nie możesz próbować zastąpić koleżankę. 49

50 [ ] im większa odległość (w tekście i w strukturze zdania) dzieli zaprzeczony czasownik od dopełnienia, tym większa szansa, że przyjmie ono formę biernika. Częściej więc powie się Nie wystarczy dziś zacząć gromadzić fundusze niż Nie wystarczy dziś zacząć gromadzić funduszy. M. Bańko, M. Krajewska, Słownik wyrazów kłopotliwych, Warszawa 1994 (hasło nie). 50

51 - dziedziczenie właściwości składniowych czasownika przez imiesłów przymiotnikowy (derywat): czytałam lekturę (biernik) czytający lekturę (biernik) - negacja działa także na imiesłów: nie czytałam lektury (dopełniacz) nieczytający lektury (dopełniacz) 51

52 Ograniczenie oddziaływania negacji Oddziaływanie negacji nie przekracza zdania podrzędnego: Nie pozwoliłem, żeby Marysia czytała list. *Nie pozwoliłem, żeby Marysia czytała listu. Zaimki negatywne typu NIC, NIKT, NIGDZIE nie oddziałują tylko w obrębie jednego zdania składowego, nadrzędnego lub podrzędnego, np. Nikt nie wie, gdzie jest kino. Postanowiłam, że nigdzie nie pojadę. 52

53 Dlaczego w zdaniu Kocham tylko ciebie, a nie ją, choć mamy negację biernika, forma ją nie jest w dopełniaczu? W zdaniu Kocham tylko ciebie, a nie ją, negacja poprzedza zaimek, a nie czasownik. Przełącznik biernika na dopełniacz nie jest więc włączany. Czasownik zachowuje swój wyjściowy rząd biernikowy. Nie działa tutaj reguła, którą ilustrują zdania: Kocham Marysię. Nie kocham Marysi. ale Kocham Marysię, a nie Basię. 53

54 Regularność: norma a uzus Coraz częściej, w wersji mówionej na razie, stwierdzamy uchylenie reguły nakazującej zmianę rekcji czasownika zanegowanego. Zamiast dopełniacza, np. nie widzę możliwości, w języku wielu nadawców publicznych utrzymuje się rekcja biernikowa mimo negacji: nie widzę możliwość, nie trzeba udowodnić przestępstwo, parlament nie należało rozwiązać. tendencja do upraszczania reguł kompetencja i świadomość językowa Polaków A. Grybosiowa, Dynamika zmian językowych o podłożu kulturowym u progu XXI wieku (na materiale polskim), [w:] A. Grybosiowa, Język wtopiony w rzeczywistość, Katowice 2003, s

55 Norma skodyfikowana składnia 1) słowniki: A. Markowski (red.), Warszawa Nowy słownik poprawnej polszczyzny (1999) Wielki słownik poprawnej polszczyzny (2004) 2) warto przeglądać poradnie językowe (PWN, UŚ) 3) Rada Języka Polskiego: rzadko wypowiada się na tematy składniowe (http://www.rjp.pan.pl/) 47 Składnia wyrażenia "za około" 48 Składnia wyrażenia "jeden lub więcej" 49 Składnia w wyliczeniach; łączliwość 50 Składnia liczebników 55 Normalizacja składni jest problemem. Podstawowym źródłem informacji o normie są słowniki poprawnej polszczyzny (część główna i hasła problemowe przegląd poszczególnych przypadków). Nie obejmują one jednak wielu nowych leksemów. Ponadto autorzy słowników poprawnościowych najczęściej opowiadają się za zachowaniem tradycyjnych schematów. O zmianach we współczesnej składni wiele można się dowiedzieć z internetowych poradni językowych. Pojawiają się tu bowiem pytania o składnię nowych leksemów (np. klikać) czy zmiany tradycyjnych schematów składniowych. 55

56 Od pewnej korespondentki Rada dostała taki oto list: Jestem copywriterem i dziennikarzem. Tydzień temu firma, dla której pisałam tekst reklamowy, przesłała materiał do emisji. Był to spot telewizyjny. Niestety telewizja przyjęła spot warunkowo ze względów językowych, a dokładniej niepoprawności językowej. W spocie znajdowało się zdanie: CERUTIN MA AŻ STO TABLETEK ZA OKOŁO SZEŚĆ ZŁOTYCH. Zdaję sobie sprawę, że merytorycznie zdanie nie jest poprawne, ale na to nie miałam wpływu. Telewizja przekazała mi, że zdanie powinno brzmieć następująco: CERUTIN MA AŻ STO TABLETEK ZA OKOŁO SZEŚCIU ZŁOTYCH. Otrzymałam także dopisek, że przyimek około stosuje się z dopełniaczem. Oczywiście się z tym zgodzę, ale stosuje się to przy wyrażeniach czasowych, np. około sześciu miesięcy. Nie chcąc korzystać z uzasadniania poprawności językowej poprzez uzus [...], proszę o pomoc. Odpowiedział na niego przewodniczący RJP: Składnia wyrażenia "za około" - list do RJP 56

57 Odpowiedź RJP Zarówno pierwsze, jak i drugie zdanie jest niepoprawne. Niewłaściwe jest bowiem łączenie wyrażenia zawierającego przyimek około z innym przyimkiem, wymagającym połączenia z wyrazem w przypadku innym niż dopełniacz (w podanych przez Panią zdaniach przyimek za wymaga zastosowania biernika). W tym wypadku należy więc użyć wyrażenia niezawierającego przyimka około, lecz np. określenie mniej więcej. Poprawne zdanie brzmiałoby następująco: Cerutin ma aż sto tabletek mniej więcej za sześć złotych. 57

58 OKOŁO to nie tylko przyimek, ale także operator adnumeratywny bez mała, blisko, niespełna, około, plus minus, ponad, przeszło, z, z górą Wchodzą w związek składniowy z liczebnikiem (i wyrażeniami o tym charakterze). Zwykle zajmują pozycję linearną bezpośrednio przed wyrażeniem, z którym wchodzą w relację. Na ogół występują po przyimku. Po około dwóch tygodniach dostaniesz tę książkę. Pociąg był spóźniony o ponad godzinę. M. Grochowski, Wyrażenia funkcyjne, Kraków Z odpowiedzią przewodniczącego RJP nie można się zgodzić. Około w spornym zdaniu to nie jest przyimek, lecz operator adnumeratywny. Operator nie wymaga przypadka (dopełniacza), co sprawia, że uzasadnienie przewodniczącego RJP opiera się na złym założeniu. 58

59 SZYK KILKA FUNKCJI, WIELE REGUŁ O ZRÓŻNICOWANYM ZAKRESIE I NIEJEDNAKOWEJ SILE DZIAŁANIA 59

60 Klasy jednostek o określonych wymaganiach dotyczących miejsca w ciągu linearnym przyimki przed grupą nominalną wyjątek: temu (wyrażenia temporalne), por. godzinę temu, ale przed godziną naprzeciw w połączeniu z czasownikami ruchu: (ISJP) Jeśli idziemy komuś naprzeciw lub naprzeciw komuś, to idziemy w kierunku, z którego spodziewamy się nadejścia tej osoby. Wyszłam ojcu naprzeciw, na zatłoczony, szeroki deptak Korytarzem naprzeciwko mnie idzie Suzanne. pi postp lub prep [c] 60 Kolejne slajdy pokazują rozmaite ograniczenia szyku. Po pierwsze, mamy klasy jednostek o wyraźnych ograniczeniach pozycyjnych. Po drugie, wiele frazeologizmów ma nie tylko tzw. globalne znaczenie, ale także ustalony szyk segmentów. Wreszcie poszczególne typy konstrukcji składniowych są na linii tekstu porządkowane wg określonych zasad. 60

61 Spójniki linearyzacja systematycznie opisana w ISJP, wcześniej w pracach M. Świdzińskiego Spójniki centralne: składnik + spójnik + składnik i, oraz, lub, albo, lecz, a [Boczek wyjmujemy, a wywar przecedzamy], czyli, to jest, to znaczy, więc [Dostałeś dwóję, więc się ucz.], ale, aż [Pioruny waliły, aż dom drżał cały], bo [Mów wolniej, bo nic nie rozumiem.], jak [Rób, jak chcesz, ja zostaję.], niż [Wypadek okazał się poważniejszy, niż się zdawało.], chyba że [Nie zrobią nic, chyba że dostaną pisemne gwarancje.], jakby [Zachowywał się tak, jakby nie rozumiał.], tylko [Możesz tu zostać, tylko nie hałasuj.], czy [Nie mówimy tu o prawdziwości tego czy innego zdania]. 61

Gramatyka. języka rosyjskiego z ćwiczeniami

Gramatyka. języka rosyjskiego z ćwiczeniami Gramatyka języka rosyjskiego z ćwiczeniami Autor Dorota Dziewanowska Projekt graficzny okładki i strony tytułowej Krzysztof Kiełbasiński Ilustracje Maja Chmura (majachmura@wp.pl) Krzysztof Kiełbasiński

Bardziej szczegółowo

Nr Tytuł Przykład Str.

Nr Tytuł Przykład Str. Spis treści Nr Tytuł Przykład Str. 1. Bezokolicznik Ӏ Pytania bezokolicznika:?? Zakończenia bezokolicznika -, -, - 10 2. Czasowniki niedokonane i dokonane Użycie postaci czasowników Nieregularne formy

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU gramatyka opisowa języka polskiego (fleksja) / k, 1, II. prof. dr hab. Andrzej S. Dyszak

OPIS PRZEDMIOTU gramatyka opisowa języka polskiego (fleksja) / k, 1, II. prof. dr hab. Andrzej S. Dyszak Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu OPIS PRZEDMIOTU gramatyka opisowa języka polskiego (fleksja) 09.03.20/ k, 1, II Humanistyczny Instytut/Katedra Instytut Filologii Polskiej i Kulturoznawstwa Specjalność/specjalizacja

Bardziej szczegółowo

Gramatyka opisowa języka polskiego Kod przedmiotu

Gramatyka opisowa języka polskiego Kod przedmiotu Gramatyka opisowa języka polskiego - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Gramatyka opisowa języka polskiego Kod przedmiotu 09.3-WH-FiP-GOP-1-K-S14_pNadGen0FA8C Wydział Kierunek Wydział Humanistyczny

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA. CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU

OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA. CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU Załącznik Nr 1.11 pieczątka jednostki organizacyjnej OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU Nazwa

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja tradycyjna Klasyfikacja Zygmunta Saloniego Przykład analizy. Części mowy. Anna Kozłowska. Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Klasyfikacja tradycyjna Klasyfikacja Zygmunta Saloniego Przykład analizy. Części mowy. Anna Kozłowska. Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Klasyfikacja tradycyjna 2 3 Pojęcie części mowy. Kryteria klasyfikacji Cześć mowy klasa leksemów o wspólnych cechach semantycznych / fleksyjnych / składniowych.

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje [ ]. PP Zadanie

Bardziej szczegółowo

II. Kontrola i ocena pracy ucznia.

II. Kontrola i ocena pracy ucznia. II. Kontrola i ocena pracy ucznia. Formy kontroli I Liceum Ogólnokształcące 1. Kontrola bieżąca (w formie oceny udziału w lekcji, odpowiedzi ustnych, niezapowiedzianych kartkówek i innych form testów osiągnięć

Bardziej szczegółowo

TRYB ROZKAZUJĄCY A2 / B1 (wersja dla studenta)

TRYB ROZKAZUJĄCY A2 / B1 (wersja dla studenta) TRYB ROZKAZUJĄCY A2 / B1 (wersja dla studenta) Materiał prezentuje sposób tworzenia form trybu rozkazującego dla każdej koniugacji (I. m, -sz, II. ę, -isz / -ysz, III. ę, -esz) oraz część do ćwiczeń praktycznych.

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-P8 KWIECIEŃ 2016 Zadanie 1. (0 1) 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje

Bardziej szczegółowo

43. Narzędnik Liczba mnoga

43. Narzędnik Liczba mnoga TREŚĆ Sto. Wstęp f 1. Mowa. Język ojczysty. Języki słowiańskie i indoeuropejskie. 3 f 2. 3. Gramatyka Narzecza i język literacki. 4 5 Głosownia I. Głoski i ich powstawanie 4. Glos ludzki, narządy głosowe,

Bardziej szczegółowo

Typy wymagań konotacyjnychpolskich leksemów i form

Typy wymagań konotacyjnychpolskich leksemów i form Typy wymagań konotacyjnych polskich leksemów i form Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Wymagania leksemów 2 Leksemy wymagające różnego typu fraz podrzędnych 1. Czasowniki. Przykład: przenosić

Bardziej szczegółowo

3. Cele sformułowane w języku ucznia: dowiesz się, czym są przypadki rzeczownika, dowiesz się, jak odmieniać rzeczownik przez przypadki

3. Cele sformułowane w języku ucznia: dowiesz się, czym są przypadki rzeczownika, dowiesz się, jak odmieniać rzeczownik przez przypadki Scenariusz lekcji języka polskiego w klasie IV 1. Temat lekcji: O siedmiu przypadkach. rzeczownika. ( temat zgodny z podstawą programową rozporządzenia MEN z dnia 27.08.2012r. oraz zmianami z 30.05.2014r.

Bardziej szczegółowo

Poznajemy rodzaje podmiotu

Poznajemy rodzaje podmiotu Poznajemy rodzaje podmiotu 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: wie, jaką funkcję w zdaniu pełni podmiot, zna definicję podmiotu, zna rodzaje podmiotów, wymienia przypadki, w których występują różne typy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie VI Szkoły Podstawowej nr 1 im. Jana Pawła II w Czerwionce - Leszczynach

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie VI Szkoły Podstawowej nr 1 im. Jana Pawła II w Czerwionce - Leszczynach Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie VI Szkoły Podstawowej nr 1 im. Jana Pawła II w Czerwionce - Leszczynach 1 I. Ocena celująca Ocenę celującą otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie wykracza

Bardziej szczegółowo

Części mowy - powtórzenie

Części mowy - powtórzenie Części mowy - powtórzenie Język polski Klasa I Gim Plan Nieodmienne części mowy: 1. przysłówek 2. przyimek 3. spójnik 4. partykuła 5. wykrzyknik Odmienne części mowy: 1. rzeczownik 2. przymiotnik 3. liczebnik

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTALNY Moduł/Przedmiot: Kultura języka Kod modułu: xxx Koordynator modułu: prof. AM dr hab. Andrzej Kempiński Punkty ECTS: 4 Status przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Własności akomodacyjnepolskich form i leksemów

Własności akomodacyjnepolskich form i leksemów Własności akomodacyjne polskich form i leksemów Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Własności akomodacyjne 2 Własności akomodacyjne czasowników właściwych M bezok. B O Jan zaczął zdobywać zaufanie

Bardziej szczegółowo

Konotacja składniowajako podstawowy mechanizm zdaniotwórczy

Konotacja składniowajako podstawowy mechanizm zdaniotwórczy Konotacja składniowa jako podstawowy mechanizm zdaniotwórczy Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Pojęcie konotacji 2 Pojęcie konotacji Konotacja otwieranie miejsc; zapowiadanie wystąpienia jakiejś

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA

KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA GRUPA zaawansowana Cel ogólny: ocena decyzji podjętej przez bohatera legendy. Cele operacyjne: uczeń będzie znał legendę o Złotej kaczce w wersji współczesnej,

Bardziej szczegółowo

JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA V

JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA V JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA V (ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania ocen niższych pozytywnych) OCENA CELUJĄCA Otrzymuje ją uczeń, którego wiedza znacznie wykracza

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z języka polskiego w klasie 4. Ocenę celującą - otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie przekracza poza obowiązujący program nauczania:

Kryteria ocen z języka polskiego w klasie 4. Ocenę celującą - otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie przekracza poza obowiązujący program nauczania: Kryteria ocen z języka polskiego w klasie 4 Ocenę celującą - otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie przekracza poza obowiązujący program nauczania: Bierze udział i osiąga sukcesy w konkursach szkolnych

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI

KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI Kryteria ocen z języka polskiego dla uczniów kl.i-iii gimnazjum z orzeczeniem o upośledzeniu w stopniu Lekkim Kryteria ocen z języka polskiego w klasie I gimnazjum Kryteria

Bardziej szczegółowo

Spis treści. ROZDZIAŁ 2 Wzajemne oddziaływanie między leksykonem a innymi środkami służącymi kodowaniu informacji... 67

Spis treści. ROZDZIAŁ 2 Wzajemne oddziaływanie między leksykonem a innymi środkami służącymi kodowaniu informacji... 67 Spis treści Wykaz skrótów... 11 Przedmowa... 15 Podziękowania... 17 ROZDZIAŁ 1 Wprowadzenie: założenia metodologiczne i teoretyczne... 19 1. Cel i układ pracy...... 19 2. Język jako przedmiot badań...

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY NR 134 Katarzyna Kwapisz Osadnik PODSTAWOWE WIADOMOŚCI Z GRAMATYKI POLSKIEJ I WŁOSKIEJ SZKIC PORÓWNAWCZY Wydawnictwo Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego dla klasy 1a Gimnazjum Publicznego. im. Jana Pawła II w Żarnowcu w roku szkolnym 2014/2015

Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego dla klasy 1a Gimnazjum Publicznego. im. Jana Pawła II w Żarnowcu w roku szkolnym 2014/2015 bardzo Rozdział 1 Kontakte stosować formy powitania i pożegnania stosownie do pory dnia przedstawić podstawowe informacje o sobie imię, pochodzenie, miejsce zamieszkania, wiek, zainteresowania zastosować

Bardziej szczegółowo

zajęcia w lektorat INHiS lub INEiI

zajęcia w lektorat INHiS lub INEiI Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu KARTA PRZEDMIOTU w języku polskim w języku angielskim E/O/JZO USYTUOWANIE PRZEDMIOTU W SYSTEMIE STUDIÓW Lektorat języka niemieckiego B2 Foreign language course B2 (German)

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z języka polskiego KLASA VI

Kryteria oceniania z języka polskiego KLASA VI Kryteria oceniania z języka polskiego KLASA VI OCENĘ CELUJĄCĄ otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie wykracza poza obowiązujący program nauczania: twórczo i samodzielnie rozwija własne uzdolnienia i

Bardziej szczegółowo

Uczniów obowiązują wiadomości i umiejętności nabyte w klasach IV i V.

Uczniów obowiązują wiadomości i umiejętności nabyte w klasach IV i V. KLASA VI Uczniów obowiązują wiadomości i umiejętności nabyte w klasach IV i V. (ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania ocen niższych pozytywnych) OCENA CELUJĄCA Otrzymuje ją uczeń,

Bardziej szczegółowo

4. Zaimek wskazujący Zaimek względny Zaimek pytający Zaimek nieokreślony 55

4. Zaimek wskazujący Zaimek względny Zaimek pytający Zaimek nieokreślony 55 SPIS TREŚCI Wstęp 11 Zarys fonetyki języka portugalskiego 13 1. Odmiany języka portugalskiego 13 2. Przegląd głosek 14 2.1. Spółgłoski 14 2.2. Samogłoski 15 2.3. Półsamogłoski 16 3. Akcent 16 4. Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU JĘZYK POLSKI MODUŁ 6/POZIOM A2

KARTA PRZEDMIOTU JĘZYK POLSKI MODUŁ 6/POZIOM A2 KARTA PRZEDMIOTU JĘZYK POLSKI MODUŁ 6/POZIOM A2 Opis Przedmiotu Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu Język obcy Wersja przedmiotu 1 A. Usytuowanie przedmiotu w toku studiów Poziom kształcenia Studia I stopnia/studia

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z języka polskiego dla programu Słowa na czasie

Kryteria oceniania z języka polskiego dla programu Słowa na czasie Kryteria oceniania z języka polskiego dla programu Słowa na czasie Klasa I Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: twórczo oraz samodzielnie rozwija własne uzdolnienia i zamiłowania; proponuje rozwiązania

Bardziej szczegółowo

CZĘŚCI MOWY (Partes orationis) podstawowe kategorie wyrazów w języku

CZĘŚCI MOWY (Partes orationis) podstawowe kategorie wyrazów w języku Jerzy Gwiazda SKŁADNIA ŁACIŃSKA próba opracowania wybranych elementów gramatyki języka łacińskiego z zakresu składni bądź elementów gramatyki pomocnych w rozumieniu składni CZĘŚCI MOWY (Partes orationis)

Bardziej szczegółowo

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze.

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze. Przedmowa Kiedy byłem mały, nawet nie wiedziałem, że jestem dzieckiem specjalnej troski. Jak się o tym dowiedziałem? Ludzie powiedzieli mi, że jestem inny niż wszyscy i że to jest problem. To była prawda.

Bardziej szczegółowo

Sposoby sprawdzania i oceniania osiągnięć edukacyjnych uczniów

Sposoby sprawdzania i oceniania osiągnięć edukacyjnych uczniów Sposoby sprawdzania i oceniania osiągnięć edukacyjnych uczniów Umiejętności oceniane na lekcjach języka polskiego: mówienie (opowiadanie ustne- twórcze i odtwórcze); czytanie: o głośne i wyraziste, o ciche

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE V. Kryteria ocen

KRYTERIA OCENIANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE V. Kryteria ocen KRYTERIA OCENIANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE V Kryteria ocen Ocenę celującą - otrzymuje uczeń, który samodzielnie rozwija zainteresowania, a jego wiedza znacznie przekracza poza obowiązujący

Bardziej szczegółowo

Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia

Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia Nazwa przedmiotu/modułu kształcenia: Kultura języka polskiego Nazwa w języku angielskim: Culture of the Polish language Język wykładowy: polski Kierunek studiów,

Bardziej szczegółowo

Ewa Krassowska-Mackiewicz Język japoński. dla początkujących Wydanie drugie zmienione i rozszerzone

Ewa Krassowska-Mackiewicz Język japoński. dla początkujących Wydanie drugie zmienione i rozszerzone Ewa Krassowska-Mackiewicz Język japoński dla początkujących Wydanie drugie zmienione i rozszerzone Ewa Krassowska-Mackiewicz - filolog, japonistka. Od 1997 roku związana z PJWSTK. Zajmuje się metodologią

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Karolina Jekielek Samouczek języka angielskiego w zdaniach do tłumaczenia Poziom elementary Samouczek języka angielskiego w zdaniach do tłumaczenia 3 Copyright by Karolina Jekielek & e-bookowo Projekt

Bardziej szczegółowo

Gramatyka praktyczna języka rosyjskiego. z ćwiczeniami

Gramatyka praktyczna języka rosyjskiego. z ćwiczeniami Gramatyka praktyczna języka rosyjskiego z ćwiczeniami NR 151 Gramatyka praktyczna języka rosyjskiego z ćwiczeniami Jolanta Lubocha-Kruglik Oksana Małysa Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Katowice 2014

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA otrzymuje uczeń, którego wiadomości i umiejętności znacznie wykraczają poza program języka polskiego

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny roczne z języka polskiego dla klasy IV szkoły podstawowej

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny roczne z języka polskiego dla klasy IV szkoły podstawowej Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny roczne z języka polskiego dla klasy IV szkoły podstawowej OCENA CELUJĄCA Wiedza ucznia znacznie wykracza poza obowiązujący program nauczania. twórczo i samodzielnie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI I. PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA 1. Obszary podlegające ocenianiu: sprawdziany, zadania klasowe, dyktanda, kartkówki,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V WYMAGANIA NA OCENĘ CELUJĄCĄ Jak na ocenę bardzo dobrą oraz: -uczeń bierze udział i osiąga sukcesy w konkursach szkolnych i międzyszkolnych, -posiada rozszerzone

Bardziej szczegółowo

Funkcja rzeczownika w zdaniu

Funkcja rzeczownika w zdaniu Funkcja rzeczownika w zdaniu 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: zna definicję rzeczownika, wie, jaką pełni funkcję w zdaniu, zna definicję pojęć: podmiot, przydawka, orzecznik, dopełnienie, okolicznik.

Bardziej szczegółowo

Kategorie werbalne polszczyzny

Kategorie werbalne polszczyzny Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Tryb, czas, osoba 2 Kategorie imienne i werbalne Kategorie imienne przypadek liczba rodzaj *stopień *deprecjatywność Kategorie werbalne tryb czas osoba aspekt

Bardziej szczegółowo

Poznajemy różne formy rzeczownika odmieniamy rzeczownik przez przypadki

Poznajemy różne formy rzeczownika odmieniamy rzeczownik przez przypadki Poznajemy różne formy rzeczownika odmieniamy rzeczownik przez przypadki 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: podaje definicję rzeczownika, zna pojęcie deklinacji, wymienia wszystkie przypadki rzeczownika,

Bardziej szczegółowo

NaCoBeZu na co będę zwracać uwagę. Wymagania do cyklu lekcji dotyczących składni

NaCoBeZu na co będę zwracać uwagę. Wymagania do cyklu lekcji dotyczących składni NaCoBeZu na co będę zwracać uwagę Wymagania do cyklu lekcji dotyczących składni Wypowiedzenie umiem odróżnić zdanie od równoważnika zdania umiem zastąpić zdania ich równoważnikami umiem wyjaśnić, czym

Bardziej szczegółowo

TEST NAUCZYCIELSKI SUMUJĄCY Z MATERIAŁU DLA KLASY CZWARTEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ OPRACOWANY NA PODSTAWIE PROGRAMU

TEST NAUCZYCIELSKI SUMUJĄCY Z MATERIAŁU DLA KLASY CZWARTEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ OPRACOWANY NA PODSTAWIE PROGRAMU TEST NAUCZYCIELSKI SUMUJĄCY Z MATERIAŁU DLA KLASY CZWARTEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ OPRACOWANY NA PODSTAWIE PROGRAMU Mirosławy Kasprzyk i Anny Zalewskiej DKW4014-151/99 Drogi Uczniu! Już niedługo ukończysz czwartą

Bardziej szczegółowo

Bielskiego Mistrza Ortografii 2014

Bielskiego Mistrza Ortografii 2014 Bielsko-Biała, 10 lutego 2014. Sz. Państwo Dyrekcja, Nauczyciele i Uczniowie Szkoły Podstawowej nr w Bielsku-Białej Regulamin I Międzyszkolnego Dyktanda dla uczniów klas IV-VI o tytuł Bielskiego Mistrza

Bardziej szczegółowo

Materiał nauczania języka polskiego i przewidywane osiągnięcia uczniów

Materiał nauczania języka polskiego i przewidywane osiągnięcia uczniów Materiał nauczania języka polskiego i przewidywane osiągnięcia uczniów Kursywą wyróżniono hasła realizowane wcześniej, w danej klasie uczeń poznaje je w szerszym wymiarze, z wykorzystaniem ćwiczeń i tekstów

Bardziej szczegółowo

Metodyka nauczania języka polskiego jako obcego

Metodyka nauczania języka polskiego jako obcego Metodyka nauczania języka polskiego jako obcego - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Metodyka nauczania języka polskiego jako obcego Kod przedmiotu 09.0-WH-FiPlP-MET-S16 Wydział Kierunek

Bardziej szczegółowo

Kategorie gramatyczne polszczyzny

Kategorie gramatyczne polszczyzny Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Pojęcie kategorii gramatycznej 2 3 Pojęcie kategorii gramatycznej i jej wartości Kategoria gramatyczna swoisty (stały, regularny, obligatoryjny) podział zbioru

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. gramatyka opisowa języka polskiego (składnia) Humanistyczny. Instytut Filologii Polskiej i Kulturoznawstwa.

OPIS PRZEDMIOTU. gramatyka opisowa języka polskiego (składnia) Humanistyczny. Instytut Filologii Polskiej i Kulturoznawstwa. Załącznik Nr 1.11 pieczątka jednostki organizacyjnej OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU Nazwa

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka francuskiego dla kl. I

Wymagania edukacyjne z języka francuskiego dla kl. I Wymagania edukacyjne z języka francuskiego dla kl. I Ocena dopuszczająca uczeń umie się przedstawić, przywitać, pożegnać, zapytać o godzinę, o drogę, potrafi wymienić kilka nazw produktów żywnościowych,

Bardziej szczegółowo

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy:

W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: Wykład nr 2 W obrębie polskiego języka narodowego należy wydzielić dwa systemy: a) polszczyznę ogólną (zwaną literacką); b)polszczyznę gwarową (gwary ludowe). Jest to podział dokonany ze względu na zasięg

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria ocen z języka polskiego w klasie pierwszej gimnazjum

Szczegółowe kryteria ocen z języka polskiego w klasie pierwszej gimnazjum Szczegółowe kryteria ocen z języka polskiego w klasie pierwszej gimnazjum Ocena Kształcenie literackie i językowe Nauka o języku dopuszczający dostateczny dobry technika czytania i zrozumienia tekstu literackiego

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z języka polskiego w klasach IV - VI KLASA IV

Kryteria oceniania z języka polskiego w klasach IV - VI KLASA IV Kryteria oceniania z języka polskiego w klasach IV - VI KLASA IV OCENA CELUJĄCA Uczeń: - Twórczo i samodzielnie rozwija własne uzdolnienia i zainteresowania. - Proponuje rozwiązania wykraczające poza materiał

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK POLSKI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK POLSKI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK POLSKI Formy aktywności i częstotliwość ich sprawdzania: Lp. Forma aktywności Skrót Częstotliwość (min. w semestrze) 1. odpowiedź ustna o 1 2. czytanie ze zrozumieniem

Bardziej szczegółowo

Stylistyka i kultura języka WYKŁAD NR 4

Stylistyka i kultura języka WYKŁAD NR 4 Stylistyka i kultura języka WYKŁAD NR 4 Zasady składni 1. Informacje, które chcemy przekazać, można ująć w formie pełniejszej, zawierającej czasowniki, nazywanej zdaniem, albo w formie jakby telegraficznej,

Bardziej szczegółowo

Powtórzenie wiadomości o czasowniku

Powtórzenie wiadomości o czasowniku Powtórzenie wiadomości o czasowniku 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: zna definicję czasownika, wymienia kategorie osoby, liczby, rodzaju, czasu i trybu, zna różnice między czasownikami dokonanymi i

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

SGJP Model odmiany Przymiotniki Rzeczowniki Czasowniki Podsumowanie

SGJP Model odmiany Przymiotniki Rzeczowniki Czasowniki Podsumowanie Warszawa, Wiedza Powszechna 2007 Publikacja przygotowana w latach 2003 2006 w ramach projektu Słownik gramatyczny języka polskiego, sponsorowanego przez Komitet Badań Naukowych (nr rejestracyjny 2 H01D

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASACH IV - VI Ocena celująca: uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w rozkładzie materiału z łatwością buduje spójne zdania proste i

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV OCENĘ CELUJĄCĄ, otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie wykracza poza obowiązujący program nauczania. - twórczo i samodzielnie rozwija własne uzdolnienia i

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) Wymagania szczegółowe 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne

Bardziej szczegółowo

Marek Świdziński Elementy gramatyki opisowej języka polskiego Uniwersytet Warszawski * Wydział Polonistyki Seria szósta, T. XXXIII Warszawa 1997

Marek Świdziński Elementy gramatyki opisowej języka polskiego Uniwersytet Warszawski * Wydział Polonistyki Seria szósta, T. XXXIII Warszawa 1997 1 Marek Świdziński Elementy gramatyki opisowej języka polskiego Uniwersytet Warszawski * Wydział Polonistyki Seria szósta, T. XXXIII Warszawa 1997 SPIS TREŚCI WSTĘP... 1 WYKŁAD 1: WPROWADZENIE DO JĘZYKOZNAWSTWA

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ WYRÓWNAWCZYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO REALIZOWANY W RAMACH PROJEKTU NOWA JAKOŚĆ EDUKACJI W PYSKOWICACH W OKRESIE OD 1.10.2013-30.06.

PROGRAM ZAJĘĆ WYRÓWNAWCZYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO REALIZOWANY W RAMACH PROJEKTU NOWA JAKOŚĆ EDUKACJI W PYSKOWICACH W OKRESIE OD 1.10.2013-30.06. PROGRAM ZAJĘĆ WYRÓWNAWCZYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO REALIZOWANY W RAMACH PROJEKTU NOWA JAKOŚĆ EDUKACJI W PYSKOWICACH W OKRESIE OD 1.10.2013-30.06.2015 Opracowała mgr Agnieszka Nalepka 1. Wstęp warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH, HARFY, GITARY I LUTNICTWA

AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH, HARFY, GITARY I LUTNICTWA AKADEMIA MUZYCZNA IM. I.J. PADEREWSKIEGO W POZNANIU WYDZIAŁ INSTRUMENTÓW SMYCZKOWYCH, HARFY, GITARY I LUTNICTWA Moduł/Przedmiot: Kultura języka Kod modułu: xxx Koordynator modułu: mgr Stefan Drajewski

Bardziej szczegółowo

uczeń powinien rozumieć teksty zbudowane w oparciu o poznane

uczeń powinien rozumieć teksty zbudowane w oparciu o poznane Ocenianiu podlegają: KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Wypowiedź ustna Wypowiedź pisemna Aktywność w czasie lekcji Przygotowanie do lekcji Wykonywane zadania domowe Dodatkowe ponadprogramowe zadania,,ustalenie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE Ocena bieżąca postępów ucznia uwzględnia wszystkie cztery sprawności językowe, tj.: rozumienie ze słuchu, pisanie, czytanie, mówienie, oraz tzw.

Bardziej szczegółowo

CZYTANIE CICHE ZE ZROZUMIENIEM

CZYTANIE CICHE ZE ZROZUMIENIEM Edukacja polonistyczna klasa 2 PISANIE - kryteria pięknego pisania 1. Pismo utrzymuję w liniaturze. 2. Litery w wyrazach są z sobą połączone. 3. Unikam skreśleń i poprawek. 4. Wyraz błędnie napisany przekreślam

Bardziej szczegółowo

czyli jak zapracować na sukces (cz. I) Agnieszka Kurzeja-Sokół

czyli jak zapracować na sukces (cz. I) Agnieszka Kurzeja-Sokół czyli jak zapracować na sukces (cz. I) Agnieszka Kurzeja-Sokół O egzaminie pisemnym z języka polskiego na poziomie podstawowym kilka słów przypomnienia czas trwania: 170 minut maksymalna liczba punktów:

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI OPRACOWANY NA PODSTAWIE: 1. Rozporządzenia MENiS z dnia 26. 02. 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z języka niemieckiego dla klasy III gimnazjum

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z języka niemieckiego dla klasy III gimnazjum Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z języka niemieckiego dla klasy III gimnazjum Uczeń otrzymuje ocenę celującą, gdy: Swoimi wiadomościami

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne. Opracowano na podstawie planu wynikowego nauczania języka włoskiego w szkole ponadgimnazjalnej na

Wymagania edukacyjne. Opracowano na podstawie planu wynikowego nauczania języka włoskiego w szkole ponadgimnazjalnej na Wymagania edukacyjne Opracowano na podstawie planu wynikowego nauczania języka włoskiego w szkole ponadgimnazjalnej na podstawie metody nauczania Nuovo Progetto Italiano 1 wydawnictwa EDILINGUA Poziom

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa II technikum

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa II technikum ZESPÓŁ PRZEDMIOTOWY ZESPÓŁ SZKÓŁ TECHNICZNO-INFORMATYCZNYCH JĘZYKI OBCE W GLIWICACH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa II technikum GRAMATYKA CZASOWNIK - czas Präsens - czas Perfekt -

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ Opracowała: Tetyana Ouerghi I. ZASADY: 1. Każdy uczeń jest oceniany zgodnie z zasadami sprawiedliwości. 2. Ocenie podlegają wszystkie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne język polski klasa IV

Wymagania edukacyjne język polski klasa IV Wymagania edukacyjne język polski klasa IV Ocenę NIEDOSTATECZNĄ (1) otrzymuje uczeń, który nie opanował poziomu wymagań w zakresie kształcenia literackiego, nauki o języku i form wypowiedzi wskazanych

Bardziej szczegółowo

frazy bezokolicznikowej we współczesnym zdaniu polskim

frazy bezokolicznikowej we współczesnym zdaniu polskim Uniwersytet Mikołaja Kopernika Rozprawa habilitacyjna Małgorzata Gębka-Wolak Pozycje składniowe frazy bezokolicznikowej we współczesnym zdaniu polskim Toruń 2011 Spis treści Wstęp...................................

Bardziej szczegółowo

NIEZBĘDNE WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KL.IV KRYTERIA OCENY ŚRODROCZNEJ Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV

NIEZBĘDNE WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KL.IV KRYTERIA OCENY ŚRODROCZNEJ Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV NIEZBĘDNE WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KL.IV KRYTERIA OCENY ŚRODROCZNEJ Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV OCENĘ CELUJĄCĄ Otrzymuje uczeń, który opanował pełny zakres wiadomości i umiejętności określony

Bardziej szczegółowo

Ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania pozytywnych ocen niższych.

Ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania pozytywnych ocen niższych. Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla kl. V Ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania pozytywnych ocen niższych. OCENA CELUJĄCA Wiedza ucznia znacznie wykracza poza obowiązujący

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów Przedmowa... 11

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów Przedmowa... 11 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 9 Przedmowa... 11 1. Wprowadzenie... 13 1.1. Przedmiot i zadania składni... 13 1.2. Składniki... 14 1.3. Zależność syntaktyczna (składniowa) i jej typy... 14 1.4. Konstrukcje

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z języka polskiego w klasach V

Kryteria ocen z języka polskiego w klasach V Kryteria ocen z języka polskiego w klasach V OCENĘ CELUJĄCĄ otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie przekracza obowiązujący program nauczania: Twórczo i samodzielnie rozwija własne uzdolnienia i zainteresowania.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne język włoski

Wymagania edukacyjne język włoski Wymagania edukacyjne język włoski Opracowano na podstawie planu wynikowego nauczania w szkole ponadgimnazjalnej na podstawie metody nauczania Nuovo Progetto Italiano 1 wydawnictwa EDILINGUA Poziom IV.0

Bardziej szczegółowo

Wskazówki pomocne w samodzielnym uczeniu się języka niemieckiego

Wskazówki pomocne w samodzielnym uczeniu się języka niemieckiego Wskazówki pomocne w samodzielnym uczeniu się języka niemieckiego 1.Słuchanie: zorientuj się najpierw, ile osób uczestniczy w rozmowie i kim one są zwróć uwagę na słowa najmocniej akcentowane są to kluczowe

Bardziej szczegółowo

e-book Jak się uczyć? Poradnik Użytkownika

e-book Jak się uczyć? Poradnik Użytkownika e-book Jak się uczyć? Poradnik Użytkownika Copyright Edgard, Warszawa 2010 Audio Kurs O serii Audio Kursy to kursy językowe wydawnictwa Edgard składające się z książki oraz płyt audio CD lub z nagraniami

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV OCENA CELUJACA: Wiedza ucznia znacznie wykracza poza obowiązujący program nauczania: twórczo i samodzielnie rozwija własne uzdolnienia i zainteresowania; proponuje

Bardziej szczegółowo

Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły.

Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły. SZKOŁA dla RODZICÓW Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły. (...) Dzieci potrzebują tego, aby ich uczucia były akceptowane i doceniane. Kto pyta nie błądzi. Jak pomóc

Bardziej szczegółowo

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA

SŁOWNICTWO I GRAMATYKA Wymagania edukacyjne z Języka angielskiego dla klas IV-VI 3 1 SŁOWNICTWO I GRAMATYKA -uczeń swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi w programie nauczania oraz zna niektóre wykraczające

Bardziej szczegółowo

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Nauczyciel prowadzący: mgr Agnieszka Krzeszowiak, mgr Teresa Jaśkowska

ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Nauczyciel prowadzący: mgr Agnieszka Krzeszowiak, mgr Teresa Jaśkowska ZAKRES WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Nauczyciel prowadzący: mgr Agnieszka Krzeszowiak, mgr Teresa Jaśkowska Ocena bieżąca postępów ucznia uwzględnia wszystkie cztery

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU JĘZYK POLSKI MODUŁ 2/POZIOM A1

KARTA PRZEDMIOTU JĘZYK POLSKI MODUŁ 2/POZIOM A1 KARTA PRZEDMIOTU JĘZYK POLSKI MODUŁ 2/POZIOM A1 Opis Przedmiotu Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu Język obcy Wersja przedmiotu 1 A. Usytuowanie przedmiotu w toku studiów Poziom kształcenia Studia I stopnia/studia

Bardziej szczegółowo

JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY ORAZ SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA KLASA V

JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY ORAZ SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA KLASA V JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY ORAZ SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA KLASA V (ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania ocen niższych pozytywnych) OCENA

Bardziej szczegółowo

1. W klasach 1-3 przyjmuje się następujące formy oceny bieżącej:

1. W klasach 1-3 przyjmuje się następujące formy oceny bieżącej: 1 1. W klasach 1-3 przyjmuje się następujące formy oceny bieżącej: POZIOM OSIĄGNIĘĆ Wspaniały Bardzo dobry Dobry Wystarczający OCENA WYMAGANIA EDUKACYJNE WSPANIALE oznaczane literą A Wymagania dotyczą

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa I technikum i liceum

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa I technikum i liceum ZESPÓŁ PRZEDMIOTOWY ZESPÓŁ SZKÓŁ TECHNICZNO-INFORMATYCZNYCH JĘZYKÓW OBCYCH W GLIWICACH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa I technikum i liceum GRAMATYKA CZASOWNIK - odmiana czasowników

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z języka niemieckiego w klasie I.

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z języka niemieckiego w klasie I. Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z języka niemieckiego w klasie I Pierwszy OCENA NIEDOSTATECZNA wystawiana jest wtedy, kiedy uczeń mimo pomocy ze

Bardziej szczegółowo

Stopień szkolny. Kryteria przyznania oceny. celujący. bardzo dobry. dobry. dostateczny. dopuszczający. niedostateczny

Stopień szkolny. Kryteria przyznania oceny. celujący. bardzo dobry. dobry. dostateczny. dopuszczający. niedostateczny niedostateczny dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry celujący Stopień szkolny Kryteria przyznania oceny - zdobył wiedzę i umiejętności znacznie wykraczające poza program nauczania w danej klasie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO klasa 1 OCENĘ CELUJĄCĄ otrzymuje uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program nauczania. 1. Twórczo oraz samodzielnie rozwija

Bardziej szczegółowo

Język Niemiecki Przedmiotowy System Oceniania klas IV VI

Język Niemiecki Przedmiotowy System Oceniania klas IV VI I. Kryteria oceniania. Język Niemiecki Przedmiotowy System Oceniania klas IV VI 1. Ocenę celującą otrzyma uczeń, który: a) wykaże się wiedzą i umiejętnościami, które wykraczają znacznie poza program nauczania

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2016 r. Test humanistyczny język polski

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2016 r. Test humanistyczny język polski Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2016 r. Test humanistyczny język polski Arkusz standardowy zawierał 22 zadania, w tym 20 zadań zamkniętych i 2 zadania otwarte. Wśród zadań zamkniętych pojawiły się

Bardziej szczegółowo