Ogólnie o zarządzaniu ryzykiem

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ogólnie o zarządzaniu ryzykiem"

Transkrypt

1 Rozwój zarządzania ryzykiem w medycynie 1 Ogólnie o zarządzaniu ryzykiem Niepewność oraz ryzyko są stałym i nieodłącznym elementem rzeczywistości. Od zarania dziejów ludzie próbowali radzić sobie z sytuacją niepewności i jej społecznymi, politycznymi oraz ekonomicznymi konsekwencjami. Każdy z nas każdego dnia próbuje zapobiegać potencjalnym ryzykom i stosuje w tym celu narzędzia lub sposoby z obszaru zarządzania ryzykiem, nawet jeśli nazywamy to inaczej lub nie jesteśmy tego świadomi. Przykładów jest mnóstwo: zapinanie pasów, zakręcanie gazu, zamykanie mieszkania itd. Wszystko to można uznać za codzienne zarządzanie ryzykiem. Profesjonalne i metodyczne zarządzanie ryzykiem w organizacjach jest jednak stosunkowo młodą dziedziną nauki. Początki zarządzania ryzykiem w przemyśle i biznesie miały miejsce w latach 20. dwudziestego wieku, ale zasady zarządzania ryzykiem znane dzisiaj zaczęły się rodzić dopiero po II Wojnie Światowej, współczesnego kształtu nabierając w latach Otwarte pozostaje pytanie, czy dziedzinę tę rozwinęli naukowcy i jednostki akademickie czy praktycy, ale nie ma wątpliwości, że systemy zarządzania ryzykiem rozkwitły dzięki ubezpieczeniom. Dopiero w następnej kolejności zasady zarządzania ryzykiem zostały adoptowane przez organizacje finansowe, których działalność nie miała nic wspólnego z ubezpieczeniami. Mniej więcej w tym samym czasie zaczęto formułować metody i zakres pracy oraz rolę menedżerów ryzyka. Początkowo realizacja tych zadań odbywała się w ramach działu administracyjnego lub zasobów ludzkich i daleka była od niezależności, jak to ma miejsce obecnie. Wraz z rozwojem tej dziedziny oraz formułowaniem jej kolejnych celów i obszarów oddziaływania, zaczęły się pojawiać pewne konfliktowe pola (a w niektórych organizacjach istnieją one do dzisiaj) między menedżerami ryzyka o szerokim spektrum działania a zarządami, które starają się ograniczać rolę menedżerów ryzyka tylko do oceny ryzyka oraz zarządzania w zakresie finansów. Z pewnym opóźnieniem w stosunku do sektora prywatnego, zarządzanie ryzykiem zaczęło wkraczać również do sektora publicznego. Za jeden z powodów tego opóźnienia można uznać fakt, że organizacje rządowe i publiczne są zwykle znacznie ostrożniejsze w stosowaniu innowacyjnych metod zarządzania. Kolejnym powodem może być historyczna zaszłość z niektórych krajów, gdzie instytucje rządowe i publiczne przez wiele lat cieszyły się immunitetem chroniącym je przed roszczeniami. Sytuacja ta zaczęła się zmieniać w latach 60. i wydaje się, że to właśnie ekspozycja sektora publicznego na pozwy sądowe 1 Prof. M. Feigin, Adv. T. Halamish-Shani, Prof. O. Kaplan. Risk Management in Medicine, Ramot-Tel Aviv University, Williams CA, Smith ML, Young PC (eds.). An Introduction to Risk Management., Risk management and insurance (7th Edition). McGraw-Hill, Inc., 1995: 18-35

2 była jednym z czynników budującym jego świadomość w zakresie potrzeby rozwoju systemów zarządzania ryzykiem. Zarządzanie ryzykiem stało się jednak powszechne na świecie dopiero w połowie lat 70., choć w wielu krajach do dzisiaj pozostaje wciąż w fazie kształtowania. Dziedzina ta jest bardzo zróżnicowana i podlega stałej ewolucji, a jej charakter jest w dużym stopniu pochodną rodzaju instytucji, struktury społecznej i systemu prawa w danym kraju. Na przykład, sprawy związane z odpowiedzialnością cywilną są głównym obszarem zainteresowania zarządzających ryzykiem w szpitalach, a w instytucjach finansowych mają one znaczenie marginalne. Zarządzenie ryzykiem medycznym w kraju z dominującym publicznym systemem ochrony zdrowia będzie miało inne znaczenie i charakter niż w państwach, gdzie ochrona zdrowia jest w większej mierze prywatna. Pierwotnie, zarządzanie ryzykiem koncentrowało się na negatywnych skutkach ryzyka, jednak z czasem rozszerzyło swój zakres także o pozytywny rezultat działań i stało się częścią systemów gwarantujących jakość. Współcześnie, dziedzina zintegrowała się z innymi inżynierią bezpieczeństwa, zarządzaniem ryzykiem w prawie, bezpieczeństwem systemów informacyjnych i nie tylko. Nowoczesne zarządzanie ryzykiem nie jest już jedynie rozwikływaniem przyczyn wypadków i błędów oraz wprowadzaniem procedur i zasad w celu ich uniknięcia w przyszłości. Obecnie celem skutecznego zarządzania ryzykiem jest poprawa efektywności człowieka na wszystkich poziomach systemu. Rozwój zarządzania ryzykiem w medycynie Zjawisko ryzyka w działalności leczniczej oraz odpowiedzialność prawna świadczeniodawcy przed pacjentem i społeczeństwem były znane już w starożytności. Kodeks Hammurabiego wyznaczał surowe kary (np. utrata dłoni) dla uzdrowicieli, którzy leczyli pacjentów nieskutecznie bądź przyczyniali się do ich śmierci. Sami medycy zdając sobie sprawę, iż mogą nieść krzywdę swoim pacjentom ponosząc przy tym odpowiedzialność, sami sobie zaczęli wyznaczać zasady etyczne. Najbardziej znaną jest Przysięga Hipokratesa Po pierwsze, nie szkodzić (z łac. Primum non nocere), którą do dzisiaj składają świeżo upieczeni lekarze. W dwudziestym wieku oczekiwania i wymagania w stosunku do lekarzy znacząco wzrosły, choć dla wszystkich pozostaje oczywistym fakt, że całkowite zapobieżenie urazom i szkodom, będących skutkiem udzielanych świadczeń, jest niemożliwe. We wszystkich krajach systemy zarządzania ryzykiem medycznym rozwijały się w reakcji na rosnącą liczbę roszczeń spowodowanych błędami medycznymi, a także ich wysokimi kosztami. Miano pionierów w tej dziedzinie należy się Stanom Zjednoczonym 3,4,5. Przyczyn rozwoju zarządzania ryzykiem w medycynie było wiele, ale wśród najważniejszych wymienić można: 3 Youngberg BJ (ed.). The emergence of a profession,essentials of hospital risk management. Aspen Publishers, Inc., 1990: Youngberg BJ. (ed.). Introduction to risk management, The risk managers desk reference. Aspen Publishers, Inc., 1994: 1-7.

3 A. Zmiany w medycynie wprowadzanie innowacyjnych technologii i leków, które mogą powodować efekty uboczne i niepożądane skutki. Wdrażanie takich technologii zwykle przebiega zgodnie z krzywą czenia się, a wykorzystanie ich w codziennej praktyce lekarskiej przebiegało czasem stosunkowo szybko. Te dwa czynniki były powodem trudności i narażały pacjentów na ryzyko. Dodatkowo, postępująca profesjonalizacja medycyny sprawia, że proces leczenia pacjentów może się odbywać u wielu świadczeniodawców, przez co rośnie ryzyko jego dyskontynuacji. Jednocześnie, do coraz bardziej złożonych procesów leczenia kwalifikują się dużo poważniej chorzy pacjenci, a długość hospitalizacji systematycznie spada, zwiększając liczbę świadczeń udzielanych w trybie ambulatoryjnym. B. Komercjalizacja usług medycznych i rosnąca w ślad za tym konkurencja między świadczeniodawcami. Medycyna traci powoli swoją wyjątkowość i staje się kolejnym sektorem gospodarki, a dotychczasowi pacjenci są coraz częściej konsumentami usług medycznych. To zwiększa wymagania w stosunku do świadczeniodawców oraz oczekiwania co do pozytywnego rezultatu leczenia pozbawionego skutków ubocznych. C. Przyczyny społeczne i prawne rosnąca świadomość społeczna i powszechna dostępność informacji z zakresu medycyny, coraz większe zaangażowanie pacjenta w decyzje dotyczące przebiegu leczenia, coraz częstsza krytyka pod adresem lekarzy i szpitali oraz rosnące wartości odszkodowań i zadośćuczynień wszystko to przekłada się na rosnącą liczbę pozwów sądowych. D. Rosnąca złożoność systemów ochrony zdrowia proces leczenia w coraz większym stopniu opiera się na pracy zespołowej, a pacjenci są kierowani do różnych specjalistów, przyjmujących często w różnych miejscach. W takich okolicznościach ryzyko błędów i zdarzeń niepożądanych wzrasta. Kolejną zmianą, która przyspieszyła rozwój zarządzania ryzykiem było obciążenie placówek medycznych odpowiedzialnością. W przeszłości często traktowano je jako swego rodzaju hospicja, a odpowiedzialność za swoich pacjentów ponosił jedynie lekarz. Proces ewolucji w tym zakresie zaczął się od zmiany linii orzeczniczej amerykańskich sądów. W jej następstwie zaczęto wprowadzać przepisy i procedury, które narzucały szpitalom obowiązek nadzorowania pracy lekarzy. Dzięki coraz większej wiedzy zaczęto uświadamiać sobie skalę problemu jatrogennych urazów doznanych przez pacjentów. Okazało się, że koszty dodatkowych zabiegów, hospitalizacji, utraconych dni pracy czy rent inwalidzkich znacznie przekraczają koszty roszczeń prawnych. Dodatkowo, mniej więcej od początku lat 90. XX wieku zaczęło rosnąć zainteresowanie rolą czynnika ludzkiego w medycynie. Problem błędów ludzkich, ich przyczyn, prewencji, a także skutków dla personelu medycznego stał się przedmiotem wielu opracowań w publikacjach branżowych. W rezultacie, znaczenie zarządzania ryzykiem w medycynie zaczęło rosnąć, a jego cele i zakres wyszły poza pierwotnie przypisane mu ramy, 5 Carroll R. (ed.). Development of a risk management program, Risk management handbook for health care organizations (3rd Edition). Jossey-Bass Inc., 2001:

4 obejmując wiele różnych obszarów, m.in.: wspieranie działań legislacyjnych w odniesieniu do zagadnień medycznych i stałe doradztwo w tym zakresie. Tym sposobem zarządzanie ryzykiem wpływa na całą politykę zdrowotną. Początkowo, zarządzanie ryzykiem klinicznym było oparte na retrospektywnej analizie działań niepożądanych, ale z biegiem lat znaczenia zaczęły nabierać również aspekty prewencji i kontroli jakości. Proaktywne zarządzanie ryzykiem medycznym (prewencyjne lub proaktywne zarządzanie ryzykiem klinicznym) opiera się na ocenie bieżącego funkcjonowania systemu leczenia. Takie podejście ma wspierać zapobieganie i ograniczanie występowania zdarzeń niepożądanych, w tym również takich, które w przeszłości nie miały miejsca. Zarządzanie błędami i ryzykiem w medycynie czynnik ludzki i błędy systemowe Pierwotnym powodem rozwoju zarządzania ryzykiem w medycynie był, jak już wspomniano wcześniej, kryzys związany z odpowiedzialnością podmiotów leczniczych za błędy medyczne, określony w krajach anglosaskich mianem medical malpractice crisis. Jednak podstawowe reguły zarządzania ryzykiem i jego rozwój opierały się na formułowaniu wniosków z obserwacji oraz analizie ludzkich zachowań i błędów. Jeszcze na początku lat 90. XX w. grono ekspertów w dziedzinie nauk behawioralnych, zarządzania jakością oraz analizie błędów medycznych było nieliczne. Uwaga opinii publicznej skupiała się wówczas raczej na katastrofach, takich jak wypadki lotnicze lub morskie, awarie reaktorów atomowych czy wypadki w zakładach chemicznych. Takie zdarzenia pochłaniały zwykle wiele istnień ludzkich i powodowały poważne straty ekonomiczne oraz szkody dla środowiska. Mniej spektakularne błędy medyczne, które dotykały tylko pojedyncze osoby w wielu różnych szpitalach, nie były traktowane priorytetowo w hierarchii spraw publicznych. W kolejnych latach współpraca pomiędzy ekspertami z różnych dziedzin i specjalistami zajmującymi się błędami medycznymi rozszerzyła się jednak na tyle, że modele oceny zachowań np. pilotów czy operatorów elektrowni atomowych, zaczęto wykorzystywać również w medycynie. Modele te obejmowały weryfikację funkcjonowania systemu na dwóch poziomach: człowieka i metod jego pracy oraz organizacyjnym. Metody badania przyczyn niepożądanych skutków leczenia tradycyjnie koncentrowały się na człowieku. Nowsze metody zaczęły się koncentrować również na modus operandi szpitali oraz całego systemu lecznictwa. Rola czynnika ludzkiego jako przyczyny wypadków i błędów jest coraz większa zarówno w medycynie, jak i innych dziedzinach. Szacuje się, że od roku 1960 do 1990 udział ten wzrósł z poziomu około 20% do ponad 90% 6. Z pewnością jednym z powodów jest rosnąca niezawodność maszyn i urządzeń sterowanych przez komputery, ale wydaje się, że to złożoność ludzkich działań i zachowań jest głównym wytłumaczeniem tego zjawiska. Błędy można klasyfikować pod kątem ich przyczyn oraz skutków. Klasyfikacja według skutku ma szerokie zastosowanie w medycynie - na przykład w wyniku błędnego 6 Vincent C. (ed.). The development of clinical risk management,. Clinical risk management (2nd Edition). BMJ Books. 2001:

5 przepisania leku. Klasyfikacja według przyczyny opiera się bardziej na mechanizmach psychologicznych, które doprowadzają do błędu. Psychologowie dzielą błędy ludzkie na dwie grupy: pierwszą są błędy w realizacji, które kolokwialnie można by określić mianem potknięć, a drugą błędy w planowaniu. Należy również wspomnieć o "naruszeniach", które są zamierzonymi odstępstwami od określonych schematów działania. Badania wykazały, iż ważne jest rozróżnienie pomiędzy "aktywnymi błędami" i "ukrytymi czynnikami". Aktywne błędy są zazwyczaj popełniane w ramach ostatniego ogniwa szeregu procesów (np. lekarza przy stole operacyjnym) i zazwyczaj wychodzą na jaw niedługo po wystąpieniu zdarzenia. Z kolei czynniki ukryte mają swoje źródło w strukturze organizacyjnej oraz modus operandi i może upłynąć sporo czasu nim zostaną zidentyfikowane. W przeszłości, badanie ludzkich błędów tradycyjnie koncentrowało się na aktywnych błędach. Współcześnie, badania nad zarządzaniem ryzykiem koncentrują się również na czynnikach ukrytych. Zastosowanie takiego podejścia w zarządzaniu ryzykiem medycznym szybko dowiodło, że rzeczywistymi przyczynami wielu zdarzeń niepożądanych są czynniki ukryte w szpitalach lub na poziomie organizacji opieki medycznej, np. procesach podejmowania decyzji, komunikacji czy nadzorze. Czynniki te występują na długi czas przed wystąpieniem zdarzenia niepożądanego, a zatem zarządzanie ryzykiem powinno skupić się właśnie na nich, ponieważ zajmowanie się ogniwami odpowiedzialnymi za aktywne błędy jest tylko częściowo skuteczne. Zwłaszcza, jeśli ogniwem tym jest wykwalifikowany i doświadczony personel. Ryzyko i błędy popełniane przez lekarzy na ostatnim etapie jakim jest fizyczne wykonanie określonej procedury medycznej są często skutkiem zapomnienia czy chwilowego braku koncentracji lub finalnym skutkiem całego łańcucha zdarzeń, w którym czynnik ludzki jest tylko jednym z elementów. Jest powszechnie przyjęte, że człowiek, a zwłaszcza personel medyczny, nie działa z zamiarem popełnienia błędu lub wyrządzanie krzywdy. Ważnym w powyższych rozważań jest wniosek, że człowiek zawsze będzie popełniał błędy, ale z uwagi na fakt, że niepożądane zdarzenia w medycynie są często wynikiem niedoskonałości systemowych, a nie winą lub błędem profesjonalistów działających w tym systemie 7, preferowaną metodą postępowania z niepowodzeniami jest usprawnienie systemu i jego modus operandi. Błędy i zdarzenia niepożądane w medycynie Pierwsze pogłębione badania w obszarze zdarzeń niepożądanych były prowadzone w reakcji na wzrost liczby i wartości roszczeń pacjentów. Podstawowym pytaniem było, czy za zjawisko to odpowiada rzeczywisty wzrost ryzyka i liczby błędów oraz związanych z nimi szkód pacjentów. Warto zaznaczyć, że już na początku lat 70. specjalny zespół powołany przez amerykański rząd w celu analizy pozwów sądowych o błędy medyczne orzekł, że nie da się uniknąć wszystkich urazów będących skutkiem błędów w trakcie leczenia. Wyniki pierwszego badania naukowego w tej dziedzinie opublikowano w 1974 r., a kilka lat później wyniki innego badania sondażowego, zleconego przez American Hospitals Organization, dowiodły, że zdarzenia niepożądane dotyczą nawet 7,5% hospitalizacji. W podobnym badaniu sondażowym przeprowadzonym w Wielkiej Brytanii na początku lat 90. uzyskano wskaźnik ok. 10%. Na 7 Leape LL. Error in medicine. JAMA 1994; 272:

6 przestrzeni ostatnich dwóch dekad przeprowadzono kilka projektów akademickich. Warto podkreślić, że płynące z nich wnioski często różniły się, ponieważ uzyskane częstości występowania zdarzeń niepożądanych wahały się między 3,7% 8 a 17,7% 9. Głównymi przyczynami tych różnic były rozbieżności metodologiczne, szczególnie w zakresie definicji i klasyfikacji zdarzeń niepożądanych. Różnice te utrudniały naukowcom dokonywanie porównań między wynikami oraz formułowanie bardziej reprezentatywnych i ogólnych wniosków. Niemniej jednak, publikacje dostarczały danych o skali problemu i zachęcały do kolejnych badań. Na przykład, na podstawie danych ze stanów Utah i Kolorado oszacowano, że w 1992 roku w całych Stanach Zjednoczonych w wyniku zdarzeń niepożądanych, którym można było zapobiec, zmarło pacjentów (warto dodać, że wielu z tych pacjentów cierpiało na poważne choroby, ale nie były one w danym momencie bezpośrednim zagrożeniem dla ich życia), a koszt tych zdarzeń przekroczył 20 mld dolarów amerykańskich 10. W 1999 roku US IOM (Amerykański Instytut Medycyny) opublikował raport oparty danych z Kolorado i Utah oraz innym badaniu przeprowadzonym w Nowym Jorku. Jego wnioski były jeszcze surowsze. Według raportu, który okazał się kamieniem milowym w szerzeniu świadomości dotyczącej błędów medycznych, na skutek błędów i pomyłek podczas udzielania świadczeń opieki medycznej co roku umierało od 44,000 do 98,000 Amerykanów. Stwierdzono ponadto, że zdarzenia niepożądane dotyczą 2,9% - 3,7% wszystkich hospitalizacji, a 8,8% - 13,6% zdarzeń niepożądanych prowadzi do śmierci pacjenta. Oznaczało to, że błędy medyczne są ósmą najczęstszą przyczyną zgonów w Stanach Zjednoczonych, a liczba pacjentów, którzy umierają co roku z ich powodu, jest większa niż liczba osób, które giną w wypadkach drogowych (43.458), a także umierają z powodu raka piersi (42.297) oraz AIDS (16.516) 11. Większość działań niepożądanych dotyczyła pacjentów poddawanych zabiegom chirurgicznym. Skutki uboczne terapii lekowych były najczęstszą przyczyną nie-chirurgicznych działań niepożądanych, a wiele innych zdarzeń miało miejsce na szpitalnych oddziałach ratunkowych. Dodatkowo, autorzy raportu stwierdzili, że za większość zdarzeń winę ponosi nie człowiek, a raczej niedoskonałości systemu. W oparciu o wyniki badań przeprowadzonych w Colorado, Utah i Nowym Jorku, IOM oszacował, że około 50% błędów lekarskich można uniknąć, a celem systemowym powinna być redukcja liczby błędów lekarskich o 50% w ciągu pięciu lat. Główne rekomendacje raportu były następujące: (a) utworzenie federalnego centrum bezpieczeństwa pacjenta, które będzie prowadziło badania i projektowało modele systemów bezpieczeństwa; 8 Brennan TA, Leape LL, Laird NM et al. Incidence of adverse events and negligence in hospitalized patients: results of the Harvard Medical Practice Study. N Eng J Med 1991; 324: Andrews LB, Stocking C, Krizek T et al. An alternative strategy for studying adverse events in medical care. Lancet 1997; 349: Thomas EJ, Studdert DM, Burstin HR et al. Incidence and types of adverse events and negligent care in Utah and Colorado in 1992, Med Care 2000; 38: Kohn LT, Corrigan JM, domaldson Ms (eds.). To err in human: building a safer health system. Institute of Medicine, National Academy Press, 1999.

7 (b) wprowadzenie wymogu rejestracji błędów lekarskich w celu łatwiejszej identyfikacji trendów i charakteru problemów w opiece medycznej oraz formułowania sposobów ich rozwiązywania (c) wprowadzenie egzaminów dla praktykujących lekarzy w celu potwierdzenia ich wiedzy na temat bezpieczeństwa pacjentów. Szacunki przeprowadzone w roku 1999 w Wielkiej Brytanii wykazały, że w tamtejszych szpitalach rocznie ma miejsce ok. 90 tys. zdarzeń niepożądanych i ok. 13,5 zgonów spowodowanych błędami lekarskimi 12. Zarówno badania amerykańskie i brytyjskie dowiodły, że liczba urazów spowodowanych błędami w leczeniu jest o wiele większa niż liczba roszczeń wnoszonych przez poszkodowanych pacjentów. Wnioski z powyższych badań przebiły się do głównych mediów oraz opinii społecznej i nie ma wątpliwości, że znacząco przyczyniły się do rozwoju zarządzania ryzykiem medycznym. Jednym z tych głównych problemów poruszanych w badaniach i branżowych publikacjach z zakresu zarządzania ryzykiem okazała się kwestia komunikacji między personelem medycznym a pacjentem. Panowała powszechna zgoda co do tego, że poprawa w tym zakresie powinna prowadzić do ograniczenia skali problemu zdarzeń niepożądanych oraz poprawy jakości leczenia. Dotyczyło to również komunikacji z pacjentem po wystąpieniu zdarzenia. Warto w tym kontekście wspomnieć o doświadczeniach Kentucky Veterans Affairs Medical Center we wdrażaniu polityki pełnej jawności w zakresie zdarzeń niepożądanych 13. Z powodu niewłaściwego przygotowania adwokatów, instytut poniósł znaczne koszty w dwóch sprawach sądowych. W 1987 roku dyrekcja placówki zdecydowała, że należy staranniej przygotowywać się do procesów sądowych poprzez identyfikację i analizę zdarzeń niepożądanych. Zakomunikowano jednocześnie, że instytut ma etyczny obowiązek informowania pacjenta i/lub jego rodziny o wnioskach płynących z takich analiz. Dodatkowo, placówka powinna informować pacjenta lub jego rodzinę o prawie do wniesienia roszczenia, a jeśli stwierdzono błąd w sztuce lekarskiej, również proponować ugodę. W części przypadków ujawnienie informacji o błędzie prowadziło do złożenia skargi przez pacjenta i konieczności zawarcia uwagi, ale z drugiej strony takie podejście pozwalało szpitalowi być lepiej przygotowanym na odpieranie nieuzasadnionych zarzutów. Przeprowadzona analiza porównawcza wykazała, że taka polityka nie zwiększyła całkowitej kwoty kosztów z tytułu roszczeń za błędy medyczne, ponieważ częściej kończyły się one ugodą i zmniejszały koszty postępowań sądowych. Jednocześnie podejście takie służyło interesom pacjentów, umożliwiało wypłacanie odszkodowań pacjentom, którym naprawdę ono przysługiwało oraz podtrzymywało relacje na linii pacjent-lekarz oraz pacjenta-szpital. W 1995 r. politykę jawności wprowadzono we wszystkich szpitalach Veterans Affairs. Podobnie jak pracownicy innych sektorów, także i wielu lekarzy miało trudność z przyznawaniem się do błędu, ale nikt nie kwestionował faktu, że lekarz ma etyczny obowiązek ujawniać wszystkie informacje związane z leczeniem pacjenta Towse A, Danzon P.,Medical negligence and the NHS: an economic analysis, Health Econ 1999; 8: Kraman SS, Hamm G., Risk management: extreme honesty may be the best policy.. Ann Int Med 1999; 131: Finkelstein D, Wu AW, Holtzman NA, Smith MK., When a physician harms a patient by a medical error: ethical, legal, and risk-management considerations., J Clin Ethics 1997; 8:

8 Powyższe doświadczenia dowiodły całkiem przekonująco, że obawy o to, że wypełnianie obowiązków etycznych i zawodowych przez lekarza może mu zaszkodzić i zwiększyć liczbę roszczeń są bezpodstawne. Współczesne zasady zarządzania ryzykiem w medycynie są zgodne z tymi wytycznymi.

Czy warto inwestować w jakość. ść? Warszawa, 7 października 2010. prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski. Przy współpracy dr Krzysztofa Waśniewskiego

Czy warto inwestować w jakość. ść? Warszawa, 7 października 2010. prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski. Przy współpracy dr Krzysztofa Waśniewskiego Czy warto inwestować w jakość ść? Warszawa, 7 października 2010 prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski WydziałNauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Przy współpracy dr Krzysztofa Waśniewskiego Ryzyko

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE PROCESY MEDYCZNE Liczba spraw Rok wniesienia pozwu

WPROWADZENIE PROCESY MEDYCZNE Liczba spraw Rok wniesienia pozwu Liczba spraw WPROWADZENIE PROCESY MEDYCZNE Sprawy o odszkodowania za szkody wyrządzone przez służbę zdrowia w latach 2009-2015 861 971 990 921 947 656 663 2009 r. 2010 r. 2011 r. 2012 r. 2013 r. 2014 r.

Bardziej szczegółowo

PROJEKT BEZPIECZNEJ PRAKTYKI MEDYCZNEJ

PROJEKT BEZPIECZNEJ PRAKTYKI MEDYCZNEJ Konsultant Krajowy w dz. Pielęgniarstwa dr n. biol. Grażyna Kruk- Kupiec Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej, Piekary Śląskie 41-940 ul. Bytomska 62, Tel. 032 3934 299 Piekary Śląskie

Bardziej szczegółowo

Kultura winy a kultura bezpieczeństwa nowe spojrzenie na zagadnienia związane z udzielaniem świadczeń zdrowotnych

Kultura winy a kultura bezpieczeństwa nowe spojrzenie na zagadnienia związane z udzielaniem świadczeń zdrowotnych Katedra Medycyny Sądowej, Zakład Prawa Medycznego Akademia Medyczna we Wrocławiu Kultura winy a kultura bezpieczeństwa nowe spojrzenie na zagadnienia związane z udzielaniem świadczeń zdrowotnych Tomasz

Bardziej szczegółowo

Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala. dr Marek Koenner, radca prawny

Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala. dr Marek Koenner, radca prawny Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala dr Marek Koenner, radca prawny Przesłanki Audytu rosnąca liczba postępowań w sprawach o błędy medyczne, zarówno

Bardziej szczegółowo

Badania obserwacyjne w ocenie bezpieczeństwa leków This gentle murmur it could be stings of remorse

Badania obserwacyjne w ocenie bezpieczeństwa leków This gentle murmur it could be stings of remorse Badania obserwacyjne w ocenie bezpieczeństwa leków This gentle murmur it could be stings of remorse Magdalena Władysiuk 1. Pharmacovigilance: Co to jest pharmacovigilance? Podstawowe założenia systemu

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna lekarza

Odpowiedzialność karna lekarza Sławomir Turkowski Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności karnej Warszawa 2012 2 Odpowiedzialność karna lekarza Zakres i skuteczne ograniczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE)

KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE) KLASYFIKACJA PROBLEMÓW LEKOWYCH (PCNE) Pharmaceutical Care Network Europe 6 kategorii problemów lekowych 6 kategorii przyczyn problemów lekowych 4 kategorie możliwych interwencji 3 kategorie wyników działań

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo leczenia

Bezpieczeństwo leczenia Bezpieczeństwo leczenia 2 PLAN (na 3 godziny) 1. Zdarzenia niepożądane związane z leczeniem 2. Bezpieczeństwo pacjentów 3. Przemoc w ochronie zdrowia 3 Zdarzenia niepożądane 4 Terminologia!??+-*^? Incydent

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo pacjenta w badaniach klinicznych. Marek Labon SPSK1 ACK-AMG

Bezpieczeństwo pacjenta w badaniach klinicznych. Marek Labon SPSK1 ACK-AMG Bezpieczeństwo pacjenta w badaniach klinicznych Marek Labon SPSK1 ACK-AMG Potrzeba strategii dla bezpieczeństwa Opieka zdrowotna jest o dekadę, lub więcej opóźniona w stosunku do innych dziedzin wysokiego

Bardziej szczegółowo

Szanse i zagrożenia przygotowania RSS na podstawie raportu HTA

Szanse i zagrożenia przygotowania RSS na podstawie raportu HTA Szanse i zagrożenia przygotowania RSS na podstawie raportu HTA Co może być istotne w procesie tworzenia RSS? Magdalena Władysiuk Ustawa refundacyjna W krajach o średnim dochodzie RSSs są szansą na finansowanie

Bardziej szczegółowo

Centrum Kompetencyjne Zarządzanie Ryzykiem RISK ALERT

Centrum Kompetencyjne Zarządzanie Ryzykiem RISK ALERT Centrum Kompetencyjne Zarządzanie Ryzykiem RISK ALERT Szef Centrum Kompetencyjnego Tomasz Leśniak 7/29/2015 [Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie tylko

Bardziej szczegółowo

Informacje dla pacjentów: dlaczego placówki NHS pozyskują Państwa dane i jak są one wykorzystywane

Informacje dla pacjentów: dlaczego placówki NHS pozyskują Państwa dane i jak są one wykorzystywane Jakość obsługi i bezpieczeństwo pacjentów Szpitale Uniwersyteckie Coventry i Warwickshire NHS Trust Informacje dla pacjentów: dlaczego placówki NHS pozyskują Państwa dane i jak są one wykorzystywane W

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 13. Część I. Wprowadzenie do ubezpieczeń... 15

Spis treści. Przedmowa... 13. Część I. Wprowadzenie do ubezpieczeń... 15 Spis treści Przedmowa... 13 Część I. Wprowadzenie do ubezpieczeń... 15 Rozdział 1. Podstawy prowadzenia działalności ubezpieczeniowej. Regulacje prawne (Stanisław Borkowski)... 17 1.1. Historia i rola

Bardziej szczegółowo

Ustawa refundacyjna zagrożenia dla środowiska lekarskiego

Ustawa refundacyjna zagrożenia dla środowiska lekarskiego Ustawa refundacyjna zagrożenia dla środowiska lekarskiego W dn. 25.03.2011 Sejm uchwalił Ustawę o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji

www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji Ocena ogólna : Ustawa była częścią istotnego pakietu zmian obok ustawy refundacyjnej i planowanej ustawy

Bardziej szczegółowo

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Społeczne aspekty chorób rzadkich Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Narodowe Plany w EU - zabezpieczenie społeczne Koordynacja pomiędzy sektorem ochrony zdrowia i zabezpieczenia społecznego.

Bardziej szczegółowo

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta Spis treści Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki 1.1. Podstawowe pojęcia etyki ogólnej, niezbędne do zrozumienia zasad etyki lekarskiej i bioetyki..................................... 1 1.2. Pojęcia dobra

Bardziej szczegółowo

Jerzy Toczyski, Wiceprezes Zarządu ZPIFF INFARMA

Jerzy Toczyski, Wiceprezes Zarządu ZPIFF INFARMA Telemedycyna i farmakoterapia jak stymulować postęp? Jerzy Toczyski, Wiceprezes Zarządu ZPIFF INFARMA Prezes Zarządu i Dyrektor Generalny GlaxoSmithKline w Polsce Kongres Innowacyjnej Gospodarki Warszawa,

Bardziej szczegółowo

LEKARZ W OBLICZU PRAWA

LEKARZ W OBLICZU PRAWA LEKARZ W OBLICZU PRAWA Konferencja w ramach Programu Prawo i Medycyna I. Ogólne informacje o ELSA i IFMSA. Międzynarodowe Stowarzyszenie Studentów Medycyny IFMSA-Poland IFMSA- Poland jest organizacją zrzeszającą

Bardziej szczegółowo

,, FARMACJA SZPITALNA, STARE PROBLEMY I NOWE WYZWANIA

,, FARMACJA SZPITALNA, STARE PROBLEMY I NOWE WYZWANIA ,, FARMACJA SZPITALNA, STARE PROBLEMY I NOWE WYZWANIA dr n. farm. Beata Kocięcka KATOWICE 2017 Definicja apteki szpitalnej APTEKA SZPITALNA jest placówką ochrony zdrowia publicznego, w której osoby uprawnione

Bardziej szczegółowo

Etyka finansowania leczenia chorób rzadkich onkologicznych

Etyka finansowania leczenia chorób rzadkich onkologicznych Etyka finansowania leczenia chorób rzadkich onkologicznych Piotr Fiedor VI Letnia Akademia Onkologiczna dla Dziennikarzy Opracowano na podstawie źródeł udostępnionych w systemie informacji publicznej 11.08.2016

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

Na czym polega odpowiedzialność firmy farmaceutycznej? Raport Społeczny. GlaxoSmithKline Pharmaceuticals

Na czym polega odpowiedzialność firmy farmaceutycznej? Raport Społeczny. GlaxoSmithKline Pharmaceuticals Na czym polega odpowiedzialność firmy farmaceutycznej? Raport Społeczny GlaxoSmithKline Pharmaceuticals 2009-2010 Jerzy Toczyski Prezes Zarządu GlaxoSmithKline Pharmaceuticals SA Od odpowiedzialności do

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania Rozwoju Telemedycyny w Polsce Potrzeby, bariery, korzyści. 10/9/2014 Synchronizing Healthcare

Uwarunkowania Rozwoju Telemedycyny w Polsce Potrzeby, bariery, korzyści. 10/9/2014 Synchronizing Healthcare Uwarunkowania Rozwoju Telemedycyny w Polsce Potrzeby, bariery, korzyści 1 10/9/2014 Synchronizing Healthcare Badania medyczne zrobiły tak niebywały postęp, że dziś praktycznie nie ma już ani jednego zdrowego

Bardziej szczegółowo

Koordynowana opieka zdrowotna cele i zasady organizacji. Izabela Banaś Magdalena Zając

Koordynowana opieka zdrowotna cele i zasady organizacji. Izabela Banaś Magdalena Zając Koordynowana opieka zdrowotna cele i zasady organizacji Izabela Banaś Magdalena Zając Koordynowana opieka zdrowotna (KOZ) z angielskiego ManagedHealth Care plan KOZ ( program KOZ )-konkretna organizacja,

Bardziej szczegółowo

Uchybienia w dokumentacji lekarskiej

Uchybienia w dokumentacji lekarskiej Uchybienia w dokumentacji lekarskiej Tym razem zamiast relacji z procesu,informacja Najwyższej Izby Kontroli, która zbadała w jaki sposób lekarze prowadzą swoją dokumentację. Wyniki są raczej porażające,

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Plan Prezentacji Cel artykułu Dlaczego działalność przemysłowa wiąże się z ryzykiem?

Bardziej szczegółowo

NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ. Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego

NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ. Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego PROMOCJA ZDROWIA I EDUKACJA ZDROWOTNA Leo Barić, Halina Osińska NOWY MODEL PROMOCJI ZDROWIA I EDUKACJI ZDROWOTNEJ Podręcznik metodologiczny dla personelu medycznego i paramedycznego Wydanie I Warszawa

Bardziej szczegółowo

Błąd medyczny. Przesłanki błędu i jego rodzaje. dr med. ElŜbieta Skupień Instytut Ekspertyz Sądowych im.prof.dra Jana Sehna w Krakowie

Błąd medyczny. Przesłanki błędu i jego rodzaje. dr med. ElŜbieta Skupień Instytut Ekspertyz Sądowych im.prof.dra Jana Sehna w Krakowie Błąd medyczny. Przesłanki błędu i jego rodzaje dr med. ElŜbieta Skupień Instytut Ekspertyz Sądowych im.prof.dra Jana Sehna w Krakowie O niedoskonałych lekarzach Traktat z roku 1519. Zawierał sankcje karne

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZNIE RYZYKIEM W SZPITALU W OBSZARZE SPRZETU I INSTRUMENTÓW MEDYCZNYCH

ZARZĄDZNIE RYZYKIEM W SZPITALU W OBSZARZE SPRZETU I INSTRUMENTÓW MEDYCZNYCH Copyright 2013 Prometriq Akademia Zarządzania, Marek Najmajer, Wioletta Liesius. Wszystkie prawa zastrzeżone. ZARZĄDZNIE RYZYKIEM W SZPITALU W OBSZARZE SPRZETU I INSTRUMENTÓW MEDYCZNYCH Wioletta Liesius

Bardziej szczegółowo

Wojewódzkie komisje ds. orzekania o zdarzeniach medycznych Czy mamy się czego obawiać? dr Monika Urbaniak

Wojewódzkie komisje ds. orzekania o zdarzeniach medycznych Czy mamy się czego obawiać? dr Monika Urbaniak Wojewódzkie komisje ds. orzekania o zdarzeniach medycznych Czy mamy się czego obawiać? dr Monika Urbaniak Coraz większa liczba wniosków kierowanych do komisji Komisja rozpoznaje sprawy tylko i wyłącznie

Bardziej szczegółowo

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO. dr inż. Zofia Pawłowska

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO. dr inż. Zofia Pawłowska OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO dr inż. Zofia Pawłowska 1. Wymagania dotyczące oceny ryzyka zawodowego 2. Podstawowe zasady skutecznej oceny i ograniczania ryzyka zawodowego 3. Podstawowe problemy przy wdrażaniu

Bardziej szczegółowo

Medycyna bez granic Best Doctors

Medycyna bez granic Best Doctors 2016 Gdy pojawia się choroba, zaczynają się pojawiać bardzo ważne pytania Czy diagnoza jest prawidłowa? Gdzie można otrzymać najlepsze leczenie? Skąd wziąć na nie pieniądze? 2 Czy pytania i wątpliwości

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie Psychologia Kliniczna za rok 2015

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie Psychologia Kliniczna za rok 2015 Aleksandra Kühn-Dymecka Instytut Psychiatrii i Neurologii 02-957 Warszawa Al. Sobieskiego 9 Email dymecka@ipin.edu.pl tel., 224582534 Warszawa 01-02-2016 r Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne rozwiązania w ewolucji procedur medycznych. Hospital Management 2012

Innowacyjne rozwiązania w ewolucji procedur medycznych. Hospital Management 2012 Innowacyjne rozwiązania w ewolucji procedur medycznych. Hospital Management 2012 Innowacyjne w odniesieniu do procedury medycznej rozumiemy, jako: Postępowe doskonalące procesy, zgodnie z aktualnie obowiązującym

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 2009 Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów 15.02.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie sprawozdania z własnej inicjatywy dotyczącego niektórych aspektów ubezpieczeń komunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 2

SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 2 SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 2 II. SKUTKI EKONOMICZNE NIEWŁAŚCIWYCH WARUNKÓW PRACY. ŚWIADCZENIA Z TYTUŁU WYPADKÓW

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 IM. ŚW. WOJCIECHA W KRAKOWIE

POLITYKA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 IM. ŚW. WOJCIECHA W KRAKOWIE Załącznik Nr 2 do Zarządzenia Nr 15/2013/2014 Dyrektora Szkoły Podstawowej Nr 2 im. św. Wojciecha w Krakowie z dnia 21. stycznia 2014 r. POLITYKA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 IM. ŚW.

Bardziej szczegółowo

Kolejna nowelizacja Deklaracji Helsinskiej

Kolejna nowelizacja Deklaracji Helsinskiej Kolejna nowelizacja Deklaracji Helsinskiej M. Czarkowski Warszawski Uniwersytet Medyczny Ośrodek Bioetyki NRL 1 Historia powstania Przyjęta przez 18 Zgromadzenie Ogólne Światowego Stowarzyszenia Lekarzy

Bardziej szczegółowo

IV Sympozjum Bezpieczeństwa Maszyn, Urządzeń i Instalacji Przemysłowych, 17-19.09.2008 r. mgr inż. Antoni Saulewicz

IV Sympozjum Bezpieczeństwa Maszyn, Urządzeń i Instalacji Przemysłowych, 17-19.09.2008 r. mgr inż. Antoni Saulewicz Komputerowe narzędzia wspomagające prowadzenie i dokumentowanie oceny ryzyka przy projektowaniu maszyn Ocena ryzyka związanego z zagrożeniami mechanicznymi mgr inż. Antoni Saulewicz IV Sympozjum Bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY FARMAKOEKONOMIKI

PODSTAWY FARMAKOEKONOMIKI PODSTAWY FARMAKOEKONOMIKI FARMAKOEKONOMIKA Pharmakon lek, oikonomia oszczędność Jest to nowoczesna dziedzina wiedzy, obejmująca elementy: farmakologii, medycyny klinicznej, statystyki medycznej oraz ekonomii,

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie psychologii klinicznej za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie psychologii klinicznej za rok 2014 Warszawa 2015-02-10 Aleksandra Kühn-Dymecka Instytut Psychiatrii i Neurologii 02-957 Warszawa Al. Sobieskiego 9 Email dymecka@ipin.edu.pl tel., 224582534 Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie psychologii

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM

POLITYKA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM POLITYKA ZARZĄDZANIA RYZYKIEM ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1.1.Ilekroć w dokumencie jest mowa o: 1) ryzyku należy przez to rozumieć możliwość zaistnienia zdarzenia, które będzie miało wpływ na realizację

Bardziej szczegółowo

Dlaczego rejonizacja poprawi bezpieczeństwo, dostępność i jakość leczenia w systemie Państwowe Ratownictwo Medyczne.

Dlaczego rejonizacja poprawi bezpieczeństwo, dostępność i jakość leczenia w systemie Państwowe Ratownictwo Medyczne. Dlaczego rejonizacja poprawi bezpieczeństwo, dostępność i jakość leczenia w systemie Państwowe Ratownictwo Medyczne. Mateusz Komza Dyrektor Departamentu Spraw Obronnych, Zarządzania Kryzysowego, Ratownictwa

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO Nr 15/16/VII NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 4 listopada 2016 r.

STANOWISKO Nr 15/16/VII NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 4 listopada 2016 r. STANOWISKO Nr 15/16/VII NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 4 listopada 2016 r. w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz projektu

Bardziej szczegółowo

Roszczenia pacjentów w kierunku błędu formalnego? dr Monika Urbaniak

Roszczenia pacjentów w kierunku błędu formalnego? dr Monika Urbaniak Roszczenia pacjentów w kierunku błędu formalnego? dr Monika Urbaniak Roszczenia odszkodowawcze Pacjent, który w wyniku leczenia w podmiocie leczniczym z powodu zawinionego działania osób tam zatrudnionych

Bardziej szczegółowo

Jakość i bezpieczeństwo opieki z perspektywy europejskiej. Basia Kutryba, Jerzy Hennig, Centrum Monitorowania Jakości w Ochronie Zdrowia

Jakość i bezpieczeństwo opieki z perspektywy europejskiej. Basia Kutryba, Jerzy Hennig, Centrum Monitorowania Jakości w Ochronie Zdrowia Jakość i bezpieczeństwo opieki z perspektywy europejskiej Basia Kutryba, Jerzy Hennig, Centrum Monitorowania Jakości w Ochronie Zdrowia Transgraniczna Opieka Zdrowotna - Pacjenci bez Granic Warszawa, 2.09.2015

Bardziej szczegółowo

Ile kosztuje pacjentki zaawansowana choroba nowotworowa rak piersi? Seminarium Innowacje w leczeniu raka piersi ocena dostępności w Polsce.

Ile kosztuje pacjentki zaawansowana choroba nowotworowa rak piersi? Seminarium Innowacje w leczeniu raka piersi ocena dostępności w Polsce. Ile kosztuje pacjentki zaawansowana choroba nowotworowa rak piersi? Seminarium Innowacje w leczeniu raka piersi ocena dostępności w Polsce. Warszawa, 17 stycznia 2014 ZAAWANSOWANY RAK PIERSI Badanie kosztów

Bardziej szczegółowo

Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych.

Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych. Norma PN-EN ISO 9001:2009 System Zarządzania Jakością w usługach medycznych Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych. www.isomed.pl Grzegorz Dobrakowski Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Czy szpitale stać na jakość jakość realna i certyfikowana

Czy szpitale stać na jakość jakość realna i certyfikowana Czy szpitale stać na jakość jakość realna i certyfikowana Maciej Sobkowski Ginekologiczno-Położniczy Szpital Kliniczny UM w Poznaniu Gdzie jest kryzys? www.glosulicy.pl ZARZĄDZENIE Nr 54/2011/DSOZ PREZESA

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO Nr 53/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 7 listopada 2014 r.

STANOWISKO Nr 53/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 7 listopada 2014 r. STANOWISKO Nr 53/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 7 listopada 2014 r. w sprawie projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej Prezydium Naczelnej

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia lekarzy i lekarzy dentystów

Ubezpieczenia lekarzy i lekarzy dentystów Ubezpieczenia lekarzy i lekarzy dentystów Podstawy prawne, zakres i produkty ubezpieczenia Marta Klimkowska-Misiak Przewodnicząca zespołu ds. ubezpieczeń Naczelnej Rady Lekarskiej Agenda 1. Definicja pojęcia

Bardziej szczegółowo

DYPLOM POST-MBA: STRATEGICZNE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI

DYPLOM POST-MBA: STRATEGICZNE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI DYPLOM POST-MBA: STRATEGICZNE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI TERMIN od: TERMIN do: CZAS TRWANIA:12 dni MIEJSCE: CENA: 7600 zł netto Tempo i złożoność funkcjonowania organizacji sprawia, że udana realizacja firmowych

Bardziej szczegółowo

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne Prawo do opieki paliatywnej Dostęp do opieki paliatywnej stanowi prawny obowiązek, potwierdzony przez konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej, Piekary Śląskie 41-940 ul. Bytomska 62, Tel. 032 3934 299

Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej, Piekary Śląskie 41-940 ul. Bytomska 62, Tel. 032 3934 299 Konsultant Krajowy w dz. Pielęgniarstwa dr n. biol. Grażyna Kruk- Kupiec Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej, Piekary Śląskie 41-940 ul. Bytomska 62, Tel. 032 3934 299 Piekary Śląskie

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA

PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA Akty prawne wyznaczające granice prawnego bezpieczeństwa USTAWA O DZIAŁALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

! BIURO DORADCZE JENERALSKI! PROFESJONALNA OPIEKA PUBLIC RELATIONS NA WYPADEK KRYZYSU! ZA KILKASET ZŁOTYCH MIESIĘCZNIE!! TO MOŻLIWE!

! BIURO DORADCZE JENERALSKI! PROFESJONALNA OPIEKA PUBLIC RELATIONS NA WYPADEK KRYZYSU! ZA KILKASET ZŁOTYCH MIESIĘCZNIE!! TO MOŻLIWE! BIURO DORADCZE JENERALSKI PROFESJONALNA OPIEKA PUBLIC RELATIONS NA WYPADEK KRYZYSU ZA KILKASET ZŁOTYCH MIESIĘCZNIE TO MOŻLIWE POGOTOWIE KRYZYSOWE PUBLIC RELATIONS W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH OFERTA MAŁE PODMIOTY

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII PRZYKŁAD RAKA PIERSI V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY Ewelina Żarłok Revelva Concept Warszawa, 6 sierpnia 2015 1 CZYM JEST MODEL

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 kwietnia 2011 r.

Warszawa, dnia 6 kwietnia 2011 r. Warszawa, dnia 6 kwietnia 2011 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 09.05. 2008

Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 09.05. 2008 Zarządzenie Nr 90/2008 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 09.05. 2008 w sprawie : wprowadzenia procedury Identyfikacji zagrożeń oraz oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy w Urzędzie Miasta Czeladź

Bardziej szczegółowo

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA Pomoc Osobom Niesamodzielnym Prezentacja Projektu Ustawy Senat RP, Komisja Rodziny i Polityki Społecznej, 14 maja 2013 Zofia Czepulis-Rutkowska Instytut Pracy

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności ( )

Ryzyko w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności ( ) Ryzyko w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności ( ) Dr inż. Elżbieta Andrukiewicz Przewodnicząca KT nr 182 Ochrona informacji w systemach teleinformatycznych

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 32/2012 Wójta Gminy w Chojnicach. z dnia 16 marca 2012 roku

ZARZĄDZENIE Nr 32/2012 Wójta Gminy w Chojnicach. z dnia 16 marca 2012 roku ZARZĄDZENIE Nr 32/2012 Wójta Gminy w Chojnicach z dnia 16 marca 2012 roku w sprawie wytycznych służących ustaleniu systemu zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy w Chojnicach. Na podstawie art. 30 ust.

Bardziej szczegółowo

Mechanizmy finansowe wspierające budowę telemedycyny

Mechanizmy finansowe wspierające budowę telemedycyny Mechanizmy finansowe wspierające budowę telemedycyny dr n. med. Leszek Sikorski Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia 16 czerwca 2011 r Definicja Telemedycyna definiowana może być jako wykorzystywanie

Bardziej szczegółowo

Wypracowane rezultaty. Krajowa Konferencja OKRĄGŁY STÓŁ Łańcuch Zaufania

Wypracowane rezultaty. Krajowa Konferencja OKRĄGŁY STÓŁ Łańcuch Zaufania Wypracowane rezultaty Krajowa Konferencja OKRĄGŁY STÓŁ Łańcuch Zaufania Co użytkownicy wiedzą o TeleZdrowiu? Część I Pomimo iż, TeleZdrowie obecne jest na rynku już 20 lat, wciąż powszechny jest brak zrozumienia

Bardziej szczegółowo

Praktyczne aspekty związane z analizą statystyk JGP w zarządzaniu szpitalem. Jerzy Gryglewicz Warszawa 18 marca 2014 r.

Praktyczne aspekty związane z analizą statystyk JGP w zarządzaniu szpitalem. Jerzy Gryglewicz Warszawa 18 marca 2014 r. w zarządzaniu szpitalem Jerzy Gryglewicz Warszawa 18 marca 2014 r. Kluczowe dane analityczne ze statystyki JGP dla zarządzania procesem leczenia : Długość hospitalizacji - mediana (dni) Średnia wartość

Bardziej szczegółowo

Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT

Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT Katarzyna Rutkowska Szpital Kliniczny Nr 1 w Zabrzu Wyniki leczenia (clinical outcome) śmiertelność (survival) sprawność funkcjonowania (functional outcome) jakość

Bardziej szczegółowo

WIZJA ZERO W PRAKTYCE

WIZJA ZERO W PRAKTYCE WIZJA ZERO W PRAKTYCE WORD-RCBRD w Olsztynie 2 z 23 LICZBA SAMOCHODÓW OSOBOWYCH I LICZBA ZABITYCH W WYPADKACH DROGOWYCH W SZWECJI 3 z 23 4 z 23 TEZA POCZĄTKI WIZJI ZERO ŹRÓDŁEM SZWEDZKIEGO SUKCESU JEST

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa ochrona ubezpieczeniowa dla Techników Elektoradiologii

Kompleksowa ochrona ubezpieczeniowa dla Techników Elektoradiologii Tytuł prezentacji Kompleksowa ochrona ubezpieczeniowa dla Techników Elektoradiologii Diana Bożek Centrala TU INTER Polska SA Małgorzata Ziółkowska Dyrektor Oddziału w Katowicach Agenda 1. Za co odpowiada

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Ewa Szczepańska Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Warszawa, dnia 9 kwietnia 2013 r. Agenda Definicje Wytyczne dla zarządzania projektami Wytyczne dla zarządzania ryzykiem Miejsce ryzyka w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH

PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH PLACEBO JAKO PROBLEM ETYCZNY PRZY OCENIE BADAŃ KLINICZNYCH W badaniach nowych leków placebo - nieomal standardem. zasady dopuszczające jego stosowanie u ludzi por. Deklaracja Helsińska dyrektywy Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki

Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki WOJSKOWA AKADEMIA TECHNICZNA 2010-12-17 Modelowanie repozytorium i analiza efektywności informacyjnej wytycznych i ścieżek klinicznych w służbie

Bardziej szczegółowo

Narodowego Funduszu Zdrowia

Narodowego Funduszu Zdrowia Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia Znak: NFZ/CF/BP/2013/ / Warszawa, dnia maja 2013 r. Pan Sławomir Neumann Sekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia Odpowiadając na Pana pismo z dnia 18 kwietnia 2013 r.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie ochrony prawnej a koszty procesowe

Ubezpieczenie ochrony prawnej a koszty procesowe Tytuł prezentacji Ubezpieczenie ochrony prawnej a koszty procesowe Diana Renata Bożek, Biuro Ubezpieczeń Medycznych i Odpowiedzialności Cywilnej Agenda 1. Cel wykładu. 2. Czym jest ubezpieczenie ochrony

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ MARKETINGU I PR W PUBLICZNYCH PLACÓWKACH OCHRONY ZDROWIA. OD CZEGO ZACZĄĆ, NA CZYM SIĘ SKUPIĆ?

DZIAŁ MARKETINGU I PR W PUBLICZNYCH PLACÓWKACH OCHRONY ZDROWIA. OD CZEGO ZACZĄĆ, NA CZYM SIĘ SKUPIĆ? DZIAŁ MARKETINGU I PR W PUBLICZNYCH PLACÓWKACH OCHRONY ZDROWIA. OD CZEGO ZACZĄĆ, NA CZYM SIĘ SKUPIĆ? dr Rafał Staszewski Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego UM w Poznaniu Uniwersytet Medyczny im.

Bardziej szczegółowo

Pan. Z wielką troską i niepokojem obserwuję sytuację, w jakiej znajdują się pacjenci

Pan. Z wielką troską i niepokojem obserwuję sytuację, w jakiej znajdują się pacjenci RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ Pan 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Bartosz Arłukowicz Minister Zdrowia Z wielką troską i

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE DOBRE PRAKTYKI W ZARZĄDZANIU BEZPIECZEŃSTWEM INFRASTRUKTURY DROGOWEJ

MIĘDZYNARODOWE DOBRE PRAKTYKI W ZARZĄDZANIU BEZPIECZEŃSTWEM INFRASTRUKTURY DROGOWEJ MIĘDZYNARODOWE DOBRE PRAKTYKI W ZARZĄDZANIU BEZPIECZEŃSTWEM INFRASTRUKTURY DROGOWEJ Radoslaw Czapski Na podstawie prac zespołu: Chika Sakashita, Michael de Ross, Hans Wahlstom, Liljana Sekerinska, Veronica

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność karna, cywilna i zawodowa lekarza. dr n. med. mgr prawa Tomasz Jurek

Odpowiedzialność karna, cywilna i zawodowa lekarza. dr n. med. mgr prawa Tomasz Jurek Katedra Medycyny Sądowej, Zakład Prawa Medycznego Akademia Medyczna we Wrocławiu Odpowiedzialność karna, cywilna i zawodowa lekarza dr n. med. mgr prawa Tomasz Jurek Badanie zrealizowano dzięki stypendium

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów RAPORT OCENA KONTROLI ZARZĄDCZEJ Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów raport za rok: 2015 Strona 1 z 12 I. WSTĘP: Kontrolę zarządczą w jednostkach sektora finansów publicznych stanowi

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDŹ NA PYTANIE PRAWNE

ODPOWIEDŹ NA PYTANIE PRAWNE Sopot, dnia 3 października 2016 r. Sygn.: 002826 ODPOWIEDŹ NA PYTANIE PRAWNE skierowane przez Zleceniodawcę Pana Antoniego Rybkę w dniu 3 października 2016 r. o godzinie 10:41 w ramach abonamentu Lex Secure

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul.

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Lidia Popek Warszawa, 01.02.2015 Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Sobieskiego 9 tel. 22 4582806; fax22 6421272 ; email. lpopek@ipi.edu.pl Raport

Bardziej szczegółowo

EBM w farmakoterapii

EBM w farmakoterapii EBM w farmakoterapii Dr Przemysław Niewiński Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej AM we Wrocławiu Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej AM Wrocław EBM Evidence Based Medicine (EBM) "praktyka medyczna

Bardziej szczegółowo

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i abonamentów medycznych w Polsce Propozycje Ministerstwa Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY Z USTAWĄ O SZPITALACH KLINICZNYCH

PROBLEMY Z USTAWĄ O SZPITALACH KLINICZNYCH PROBLEMY Z USTAWĄ O SZPITALACH KLINICZNYCH Odpowiednia Ustawa do tej pory nie powstała, bo: Władze mają pilniejsze sprawy, Konieczne byłoby przekazanie dodatkowych środków, Istnieją sprzeciwy wobec uprzywilejowania

Bardziej szczegółowo

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego może być stosowana łącznie z leczeniem operacyjnym chemioterapią. Na podstawie literatury anglojęzycznej

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Moduł pozatechniczny - Zagadnienia prawno-organizacyjne w medycynie Rok akademicki: 2015/2016 Kod: JFM-2-303-DE-s Punkty ECTS: 5 Wydział: Fizyki i Informatyki Stosowanej Kierunek: Fizyka

Bardziej szczegółowo

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Resuscytacja Szpitale Uniwersyteckie Coventry i Warwickshire NHS Trust Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Informacje przeznaczone dla pacjentów szpitali Coventry and Warwickshire, ich

Bardziej szczegółowo

Systemowe aspekty leczenia WZW typu C

Systemowe aspekty leczenia WZW typu C Systemowe aspekty leczenia WZW typu C Dr n. med. Jakub Gierczyński, MBA Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-PZH Instytut Zarządzania w Ochronie Zdrowia, Uczelnia Łazarskiego Warszawa, 06.06.2017 r. Systemowe

Bardziej szczegółowo

STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ

STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ PROPOZYCJE ROZWIĄZAŃ PROBLEMÓW Warszawa, 26 kwietnia 2016 r. Projekt badawczy STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ Projekt jest kontynuacją prac badawczych

Bardziej szczegółowo

Polski System Ochrony Zdrowia: problemy pacjentów, szczególnie osób starszych i dzieci - perspektywa lekarza. Prof.

Polski System Ochrony Zdrowia: problemy pacjentów, szczególnie osób starszych i dzieci - perspektywa lekarza. Prof. Polski System Ochrony Zdrowia: problemy pacjentów, szczególnie osób starszych i dzieci - perspektywa lekarza Prof. Piotr Czauderna ZDROWIE JEDNA Z NAJWAŻNIEJSZYCH WARTOŚCI DLA POLAKÓW Zmiana języka (zamiast

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność cywilnoprawna za działania niepożądane

Odpowiedzialność cywilnoprawna za działania niepożądane Odpowiedzialność cywilnoprawna za działania niepożądane 1 Podstawa prawna Ustawa z 6 września 2001 roku Prawo Farmaceutyczne, art. 37 - odesłanie do ogólnych reguł odpowiedzialności Kodeks cywilny - odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 19/2011/2012 DYREKTORA PRZEDSZKOLA KRÓLA Maciusia I w Komornikach z dnia w sprawie przyjęcia regulaminu kontroli zarządczej

ZARZĄDZENIE NR 19/2011/2012 DYREKTORA PRZEDSZKOLA KRÓLA Maciusia I w Komornikach z dnia w sprawie przyjęcia regulaminu kontroli zarządczej ZARZĄDZENIE NR 19/2011/2012 DYREKTORA PRZEDSZKOLA KRÓLA Maciusia I w Komornikach z dnia 30.11.2011 w sprawie przyjęcia regulaminu kontroli zarządczej Na podstawie art. 69 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27

Bardziej szczegółowo

P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II

P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II Rezolucja legislacyjna Parlamentu Europejskiego w sprawie wspólnego stanowiska Rady mającego

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie u zarządzania rzyzkiem dla produktu leczniczego Cartexan przeznaczone do publicznej wiadomości

Podsumowanie u zarządzania rzyzkiem dla produktu leczniczego Cartexan przeznaczone do publicznej wiadomości Podsumowanie u zarządzania rzyzkiem dla produktu leczniczego Cartexan przeznaczone do publicznej wiadomości Omówienie rozpowszechnienia choroby Rosnąca oczekiwana długość życia i starzejące się społeczeństwo

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp

Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Kwestionariusz dla przedstawiciela kadry kierowniczej lub specjalisty ds. bhp Podstawowe informacje o przedsiębiorstwie Rodzaj działalności:. Liczba pracowników w jednostce lokalnej:. Wdrożony system zarządzania

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu Rejestracja a refundacja zbiory logiczne tylko częściowo nakładające się Ratio legis a praktyka stanowienia prawa w zakresie refundacji i ustalania cen w Polsce,

Bardziej szczegółowo

Procedura zarządzania ryzykiem w Państwowej WyŜszej Szkole Zawodowej w Elblągu

Procedura zarządzania ryzykiem w Państwowej WyŜszej Szkole Zawodowej w Elblągu Procedura zarządzania ryzykiem w Państwowej WyŜszej Szkole Zawodowej w Elblągu Załącznik nr 2 do zarządzenia Celem procedury jest zapewnienie mechanizmów identyfikowania ryzyk zagraŝających realizacji

Bardziej szczegółowo