Ekonomia behawioralna Wprowadzenie. Janina Godłów-Legiedź Uniwersytet Łódzki

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ekonomia behawioralna Wprowadzenie. Janina Godłów-Legiedź Uniwersytet Łódzki"

Transkrypt

1 Ekonomia behawioralna Wprowadzenie Janina Godłów-Legiedź Uniwersytet Łódzki

2 Pojęcie ekonomii behawioralnej Dwie definicje Geneza terminu i idei EB bada, jak psychologia wpływa na gospodarowanie, innymi słowy, jak sposób myślenia i postrzegania świata oraz emocje wpływają na podejmowanie decyzji ekonomicznych. EB wyjaśnia, dlaczego ludzie podejmują nieracjonalne decyzje i dlaczego ich decyzje nie są zgodne z prognozami opartymi na modelach ekonomicznych Ma niewiele wspólnego z behawioryzmem, czerpie raczej z kognitywnej psychologii, termin pochodzi od Kennetha Bouldinga; Genezy EB poszukuje się u Adama Smitha i J. M. Keynesa, Rozwój rozgłos zawdzięcza takim autorom jak Daniel Kahneman, Vernon Smith, George Ackerlof

3 Laureaci Nagrody Nobla i nie tylko Nobel 2002 Amos Tversky D. Kahneman i V. Smith Źródło: G. Akerlof, Nobel 2001

4 Źródło: Daniel Kahneman Born: 5 March 1934, Tel Aviv, British Mandate of Palestine (now Israel) Affiliation at the time of the award: Princeton University, Princeton, NJ, USA Field: economic psychology, experimental economics Contribution: Integrated economic analysis with fundamental insights from cognitive psychology, in particular regarding behavior under uncertainty, thereby laying the foundation for a new field of research.

5 Vernon Smith Toast I wish to celebrate: Daniel Kahneman for his ingenuity in the study and understanding of human decision and its associated cognitive processes demonstrating that the logic of choice and the ecology of choice can be divergent. David Hume who declared the three laws of human nature: The right of possession, its transference by consent, and the performance of promises, and taught that the rules of morality are not the conclusions of reason. F.A. Hayek for teaching us that an economist who is only an economist cannot be a good economist; that fruitful social science must be very largely a study of what is not; that reason properly used recognizes its own limitations; that civilization rests on the fact that we all benefit from knowledge that we do not possess (as individuals). Benjamin Franklin who said "Tell me and I forget, teach me and I remember, involve me and I learn."

6 Główny problem ludzka racjonalność Racjonalność w ujęciu neoklasycznym Jednostki podejmują decyzje w oparciu o analizę optymalizacyjną (wykorzystują w niej zasady logicznego myślenia i dostępną wiedzę) Mają nieograniczoną siłę woli Kierują się interesem osobistym utożsamianym z wymierną korzyścią materialną Ograniczona racjonalność w ujęciu behawioralnym Zdolności obliczeniowe i poznawcze jednostek są ograniczone Postrzeganie i wybory jednostki zależą od sposobu przedstawienia problemu i kontekstu Jednostki napotykają problem samokontroli Różnorodne motywy i znaczenie emocji.

7 Dualny model umysłu: intuicja rozumowanie analityczne Moduł I Działa szybko, oparty na skojarzeniach nie wymaga wysiłku sprawca Moduł II Racjonalny, analityczny, świadomy, oparty na wiedzy, sprawujący kontrolę planista

8 Koncepcje ludzkiego umysłu: dwa typy systemów poznawczych SYSTEM I : INTUICJA Działa szybko, automatycznie Bezpośrednio odzwierciedla wrażenia Nie wymaga wysiłku Oparty na skojarzeniach Procesy uczenia bardzo wolne Mają znaczenie emocje System II: ŚWIADOME ROZUMOWANIE Działa wolniej, w sposób kontrolowany Wymaga wysiłku Podlega zasadom Jest elastyczny Jest neutralny emocjonalnie

9 Rozwój i krytyka koncepcji izolacji dwóch systemów Inne cechy przypisywane systemowi 2 (S 2) Krytyka koncepcji dwu systemów S1 jest kształtowany przez procesy biologiczne i osobiste doświadczenie, system 2 kształtuje kultura i formalna edukacja. W ramach S 1 problemy ujmowane są w sposób kontekstualny i spersonalizowany, natomiast S 2 interpretuje problemy w oderwaniu od kontekstu personalnego i społecznego (Stanovich, West, s. 659). Z ewolucyjnego punktu widzenia S1 jest starszy (Stanovich, Toplak 2012). System 1 można rozumieć jako odzwierciedlający zachowania ludzi (Humans), podczas, gdy ludzie będący przedmiotem badań ekonomii (Econs) myślą i działają według systemu 2 ( Sunstein 2012,). Teoria dwu systemów zakładając istnienie dwu modułów umysłu działających na przeciwstawnych zasadach tworzy ostrą granicę między sądami intuicyjnymi i świadomymi, co nie znajduje dostatecznego oparcia ani na gruncie teoretycznym, ani empirycznym. Krytycy dualnego systemu twierdzą, że zasady działania systemu 1 i 2 lepiej byłoby traktować jako kontinuum aniżeli dychotomicznie, postulują podejście, które zakłada, że umysł stanowi jeden system (np. Gerd Gigerenzer, Intuicja. Inteligencja nieświadomości, Warszawa 2009).

10 Złudzenia optyczne Czy odcinek A jest dłuższy? Co widzisz?

11 Heurystyki i błędy w rozumowaniu - ujęcie Kahnemana Co to jest heurystyka? Efekt myślenia wstecznego: To było do przewidzenia! Heurystyka ( gr. heúresis 'znalezienie' i heúrēka 'znalazłem' od heurískein 'odkrywać, znajdować) metoda odkrywania nowych faktów i związków między nimi. Heurystyczne metody wnioskowania prezentowane były jako wysoce użyteczne narzędzia myślenia. Tę pozytywną konotację termin heurystyka utracił, odkąd A. Tversky i D. Kahneman związali go z koncepcją licznych skrzywień poznawczych cechujących ludzkie procesy myślenia i podejmowania decyzji. Według Tversky ego i Kahnemana heurystyka to strategia rozumowania, którą posługujemy się nieświadomie i która ignoruje część informacji i bardziej złożone metody wnioskowania po to, aby proces decyzyjny był szybki i absorbował mniej wysiłku. Źródło:

12 Popularne argumenty za tezą o naszej ułomności intelektualnej Zadania 1.Ołówek i pióro kosztują razem 1,10 zł. Pióro jest o 1zł droższe od ołówka? Ile kosztuje ołówek? OK. 50% studentów prestiżowych uczelni udzielała błędnej odpowiedzi na pytanie Jeśli 5 maszyn wytwarza w ciągu 5 minut 5 zabawek, to ile czasu trzeba, aby 100 maszyn wyprodukowało100 zabawek? Poprawnej odpowiedzi na wszystkie pytania udzieliło tylko 17 % badanych. 3. W stawie rosną lilie wodne. Powierzchnia, którą zajmują, ulega podwojeniu każdego dnia. Po 48 dniach cała powierzchnia stawu została pokryta liliami. Po ilu dniach połowa stawu była pokryta liliami?

13 Czy teraz łatwiej odpowiedzieć poprawnie? Zadanie 3. W stawie rosną lilie wodne. Powierzchnia, którą zajmują, ulega podwojeniu każdego dnia. Po 48 dniach cała powierzchnia stawu została pokryta liliami. Po ilu dniach połowa stawu była pokryta liliami?

14 Trudno ufać zmysłom, a czy można ufać swoim zdolnościom wnioskowania i przekonaniom? Heurystyki czyli proste procedury udzielania niedokładnych odpowiedzi Nadmierna pewność siebie i nadmierny optymizm Heurystyka dostępności Heurystyka zakotwiczenia Heurystyka reprezentatywności Heurystyka afektu Efekt kontekstu Efekt posiadania Efekt status quo Efekt utopionych kosztów Złudzenie rozumienia ex post Złudzenie umiejętności i trafności oparte na wykorzystaniu zaawansowanej wiedzy i silnej kulturze zawodowej Złudzenia medialnych ekspertów Ludzie potrafią z niezachwianą pewnością tkwić w najbardziej absurdalnym przekonaniu, jeżeli czują wsparcie społeczności podobnie myślących (D. Kahneman, Pułapki myślenia, s. 291). Osoby o większej wiedzy prognozują odrobinę lepiej, ale osoby o największej wiedzy są często najmniej miarodajne, bo osoba o dużej wiedzy nabiera silniejszego poczucia własnych umiejętności i staje się nierealistycznie pewna siebie (tamże, s. 294)

15 Heurystyka zakotwiczenia Przykłady Szacując nieznane wielkości ludzie mają skłonność do opierania się na przypadkowych informacjach dostępnych w danej chwili Pytając Ile państw afrykańskich należy do ONZ? kręcono kołem fortuny. Odpowiedzi zależały od tego, na jakiej liczbie zatrzymała się strzałka koła. Wycena nieruchomości i cena katalogowa: ( ) ( ) Eksperci, których zadaniem była wycena domu na podstawie jego oglądu, wyceniając sugerowali się ceną, którą proponował właściciel w materiale informacyjnym.

16 Heurystyka dostępności Przykłady Im łatwiejszy dostęp do jakiegoś zdarzenia, czy kategorii zjawisk (więcej doświadczeń, łatwość przypomnienia), tym wyżej oceniamy prawdopodobieństwo ich wystąpienia Czy więcej jest słów w j. ang. zaczynających się od r, czy takich, które mają r na trzecim miejscu? Prawie wszyscy (99%) odpowiadali, że r jest częściej na początku wyrazu. A to nieprawda. Inwestorzy giełdowi przeceniają ryzyko straty kilka miesięcy po wystąpieniu krachu na giełdzie, niedoceniają ryzyka w czasie dobrej koniunktury. Przecenia się ryzyko podróżowania samolotem, katastrofy lotnicze są bardziej spektakularne i nagłaśniane.

17 Efekt kontekstu (framing biases) B czy 13? Eksperyment z azjatycką chorobą Eksperyment : zgubiony bilet (46% - 88%)

18 Efekt kontekstu (framing biases) Eksperyment z azjatycką chorobą Wnioski W pewnym mieście wybucha epidemia. A. Eksperci proponują 2 programy; 1 program: jego wybór oznacza, że uratujemy dokładnie 200 osób 2 program: z prawdopodobieństwem 1/3 uda się uratować wszystkich, z prawdopodobieństwem 2/3 nikt nie zostanie uratowany. 72 % pytanych wybrało program 1 B. Eksperci proponują 2 programy; 1 program: jego wybór oznacza, że umrze dokładnie 400 osób 2 program: z prawdopodobieństwem 1/3 nikt nie umrze, a z prawdopodobieństwem 2/3 umrą wszystkie zarażone osoby. 78% wybrało program 2 Dlaczego wybory tak bardzo się różnią mimo, że programy w przykładzie A i B pociągają za sobą takie same skutki? Ludzie postrzegają rzeczy i problemy różnie w różnym kontekście. Ich decyzje mogą być różne w zależności od kontekstu, mimo że istota problemu nie ulega zmianie. Zaobserwowano, że ludzie podejmują decyzje niezgodne logicznie w zależności od tego, czy wybór prezentowany jest w kontekście zysku, czy straty.

19 Wykorzystanie efektu kontekstu Wybierz typ prenumeraty Economist.com 59$ Roczna prenumerata, w tym dostęp online do wszystkich artykułów od roku 1997 Prenumerata wydania papierowego 125 $ Roczna prenumerata The Economist Prenumerata wydania papierowego i elektronicznego 125 $ Roczna prenumerata The Economist i dostęp online do wszystkich artykułów od roku 1997 A co wybierzesz z takiej oferty? Economist.com 59$ Roczna prenumerata, w tym dostęp online do wszystkich artykułów od roku 1997 Prenumerata wydania papierowego i elektronicznego 125 $ Roczna prenumerata The Economist i dostęp online do wszystkich artykułów od roku 1997

20 Heurystyka afektu i kaskada dostępności Wpływ emocji na decyzje Stan emocjonalny jest ważnym elementem w ocenie zjawisk. To emocjonalny ogon macha racjonalnym psem, a nie odwrotnie. Obserwuje się przenoszenie cech z jednej kategorii obiektu na inne. Przenoszone emocje i cechy są dwubiegunowe (dobry zły; atrakcyjny nieatrakcyjny; dobre technologie połączone z małym ryzykiem złe technologie obarczone dużym ryzykiem) Ludzie oceniają i podejmują decyzje na podstawie emocji i swoich systemów wartości Badania neurobiologów: zdolność podejmowania decyzji upośledzona u osób, które w procesie decydowania nie wykazują odpowiednich emocji (np. w wyniku uszkodzeń mózgu). Eksperci nie są wolni od heurystyki afektu. Przykłady Stanowiska w różnych sporach zależą od tego, z jakimi wartościami się utożsamiamy oraz jakie grupy te stanowiska prezentują. Im większe korzyści przypisuje się danej działalności (np. wykorzystanie energii atomowej, używanie środków ochrony roślin, a także środków antykoncepcyjnych), tym niżej ocenia się ryzyko związane z tą działalnością (kojarzymy: korzystny, dobry, mało ryzykowny). A z drugiej strony nasze wyobrażenie o korzyściach zależy od naszego systemu wartości. Kawa w eleganckiej filiżance smakuje lepiej Eksperci mierzą często ryzyko za pomocą utraconych istnień, a inni ludzie dokonują rozróżnień miedzy śmiercią dobrą a złą, między zgonem w wyniku wypadku, a śmiercią związaną z dobrowolną aktywnością. Czy decyzje dotyczące ryzyka pozostawić ekspertom? Kaskada dostępności zaniedbywanie prawdopodobieństwa Terroryzm, rażące przestępstwa przemawiają do systemu 1? To kaskada dostępności: jakieś bzdurne wydarzenie zostaje rozdęte przez media, aż w końcu w telewizji nie mówi się o niczym innym i ludzie to podchwytują (Kahneman 2012, s. 197)

21 Nadmierna pewność siebie i eksperci Nadmierna pewność siebie i optymizm Eksperci i giełda Złudzenie rozumienia ex post Złudzenie umiejętności i trafności oparte na wykorzystaniu zaawansowanej wiedzy i silnej kulturze zawodowej Złudzenia ekspertów Badania ujawniają, że na efektywnych rynkach racjonalne wybory nie są lepsze od strzelania na oślep Ludzie potrafią z niezachwianą pewnością tkwić w najbardziej absurdalnym przekonaniu, jeżeli czują wsparcie społeczności podobnie myślących (D. Kahneman, Pułapki myślenia, s. 291). Osoby o większej wiedzy prognozują odrobinę lepiej, ale osoby o największej wiedzy są często najmniej miarodajne, bo osoba o dużej wiedzy nabiera silniejszego poczucia własnych umiejętności i staje się nierealistycznie pewna siebie (tamże, s. 294)

22 Iluzja pieniężna Eksperyment psychologów Iluzja EURO Założenia Anna I rok , nie ma inflacji II rok wzrost płacy o 2% (600$); Barbara I rok , 4% inflacja Wskaźniki inflacji nie potwierdzają przekonania wielu konsumentów, że po wprowadzeniu euro nastąpił wzrost inflacji. Wykres inflacji postrzeganej na następnej stronie. Poniżej stopy inflacji w strefie euro przed i po wprowadzeniu euro do obiegu gotówkowego. II rok: wzrost płacy o 5% (1500$) Pytania i odpowiedzi 1. Która osiągnęła wyższy status ekonomiczny? Anna 70 % 2. Która była bardziej zadowolona w II roku pracy? Barbara 60% 3. Która zmieni pracę? Anna 65 %

23 A. Rogut, G. Tchorek, Bank i Kredyt 2018, nr 12.

24 Przyczyny iluzji euro Ekonomiczne Psychologiczne Wzrost cen niektórych towarów najczęściej nabywanych żywności i energii Efekty zaokrąglania cen najbardziej widoczne w grupach towarów najczęściej nabywanych o niskich cenach jednostkowych Ceny w walucie narodowej długo są punktem odniesienia - efekt zakotwiczenia, w ocenie pomija się normalną inflację Chęć udowodnienia własnego stanowiska selektywna korekta błędów Wzrost cen silniej oddziałuje na naszą wyobraźnię i odczucia niż spadek Symulacja skutków zaokrągleń cen w Polsce w przypadku przyjęcia w Polsce euro: 4 scenariusze dla 101 poziomów konwersji między 3,00 a 4.00 zł za euro, Wynik symulacji: wzrost cen od 0,04 do 2,56

25 Przykłady zachowań i wyborów niezgodnych z założeniami ekonomicznej racjonalności Sytuacja I Opcja A: otrzymasz na pewno dolarów Opcja B: otrzymasz 5 mln z prawdopodobieństwem 10% lub 1 mln z prawdopodobieństwem 89%, lub nic z prawdopodobieństwem 1%. Sytuacja II Opcja C: otrzymasz 1 mln $ z prawdopodobieństwem 11% lub nic Opcja D: otrzymasz 5 mln $ z prawdopodobieństwem 10% lub nic A: (1 mln, 1) EV 1 mln B: (5 mln, 01; 1 mln, 089, 0, 0,01) EV: 5mln x 0,1+1mln x 0,89+ ) = 1,89 mln C: (1 mln, 0,11; 0, 0,89) EV: 1 mln x 0,11= D: (5 mln, 0,10; 0, 0,90) EV: 5 mln x 0,10 =

26 Co wybierzesz? Loterię, w której istnieje 80% szansa wygrania 4000 zł i 20% prawdopodobieństwo, że nie wygrasz nic? czy pewną sytuację, w której dostaniesz 3000zł? Loterię, w której istnieje 80% prawdopodobieństwo utraty 4000 zł i 20% szansa, że nic nie stracisz? czy pewną sytuację, w której na pewno stracisz 3000zł?

27 Stosunek do ryzyka złamanie zasady jednolitości Awersja do ryzyka. Skłonność do ryzyka Grupie ludzi biorących udział w eksperymencie proponowano wybór między loterią, w której była 80% szansa wygrania 4000 $ i sytuacją, w której ze 100% pewnością otrzymują 3000 $, 80% ludzi wybierało tę drugą opcję. Tymczasem zgodnie z teorią wartości oczekiwanej sytuacja pierwsza jest korzystniejsza. Wartość oczekiwana w przypadku loterii wynosi 3200 (4000 x 0,8 + 0 x 0,2), a w 2 sytuacji 3000 (3000 x 1,0). Na gruncie teorii wartości oczekiwanej racjonalnym wyborem jest zatem wybór loterii. Gdy grupa kontrolna miała wybierać między loterią, w której było 80% prawdopodobieństwo utraty 4000 $ i 20% szansa zachowania stanu posiadania, a sytuacją, w której była pewność utraty 3000 $, tylko 8% osób wybrało ten ostatni wariant. Wynik znów był niezgodny z teorią wartości oczekiwanej (w przypadku loterii -3200, w drugiej sytuacji -3000), ale w tym wypadku decyzje ogromnej większości cechowała skłonność do ryzyka.

28 Teoria perspektywy Preferencje są różne w zależności od tego, czy ludzie stoją wobec możliwości zysku, czy straty. Ważnym aspektem decyzji jest punkt odniesienia, którym jest wyjściowy stan posiadania Występuje silne przywiązanie do status quo; użyteczność odczuwana przez decydentów nie zależy od bezwzględnego poziomu posiadanego zasobu, lecz od jego zmian. Ludzie są bardziej wrażliwi na zmianę swego położenia aniżeli na bezwzględny poziom swego dobrobytu. Ich zadowolenie zależy nie tyle wielkości majątku, co od jego zmian. Dlatego dokonując wyborów rozważają raczej straty i zyski, a nie stany końcowe. Źródło: Feng-Yang Kuo, Chiung-Wen Hsu, Rong-Fuh Day An exploratory study of cognitive effort involved in decision under Framing an application of the eyetracking technology, Decision Support Systems 48 (2009), s. 82

29 Psychologiczna podstawa obserwowanych zachowań i wyborów Prawdopodobnie najbardziej znaczącą i najbardziej znaną cechą mechanizmu ludzkiej przyjemności jest to, że ludzie są dużo bardziej wrażliwi na oddziaływanie negatywnych niż pozytywnych bodźców [ ] Tak mało rzeczy jest w stanie sprawić byśmy poczuli się lepiej, natomiast liczba zdarzeń, za sprawą których nasze samopoczucie może się pogorszyć, jest ogromna (A. Tversky, The Psychology of Risk, cyt. za P. Bernstein, Przeciw Bogom. Niezwykłe dzieje ryzyka, Wydawnictwo Kurhaus, Warszawa 2011, s. 386).

30 Hiperboliczne dyskontowanie i problem samokontroli Funkcja hiperboliczna a nie wykładnicza Zrobię to jutro Z perspektywy bliskiej przyszłości ludzie preferują małe wcześniejsze nagrody, ale odsunięcie w czasie nagród sprawia, że ludzie przedkładają większe, późniejsze korzyści nad wcześniejszymi mniejszymi.

31 Stopa dyskonta nie jest stała Wbrew koncepcji Samuelsona, według której stopa dyskonta jest stała, eksperymenty pokazują, że ludzie przywiązują większą wagę do bliższej przyszłości, nie doceniają przyszłych korzyści, innymi słowy, stopy dyskontowania spadają wraz z wydłużaniem horyzontu czasowego. R. Thaler zadawał w grupie kontrolnej pytanie, jaka kwota rekompensowałaby natychmiastowe otrzymanie kwoty 15$. Mediany odpowiedzi wskazywały, że średnie stopy dyskonta dla okresu miesięcznego wynosiły 345 %, dla roku 120 %, a dla 10 lat 19 %. Eksperymenty pokazywały także, że małe kwoty dyskontowane są według wyższych stóp niż kwoty duże. Preferencje czasowe nie są spójne, ludzie przywiązują najwyższą wagę do najbliższej przyszłości i zmieniają swoje wcześniejsze plany. Liczne badania z udziałem dzieci i dorosłych, a także zwierząt potwierdzają zjawisko preferowania szybkich nagród i niedoceniania przyszłości, co świadczyć może o jego uniwersalności. Dzień zerwania ze szkodliwymi nawykami może nigdy nie nadejść, ponieważ natychmiastowa przyjemność związana z jedzeniem, czy paleniem przewyższa przyszłe korzyści zdrowotne związane z przejściem na zdrowy styl życia.

32 Alternatywne podejście w psychologii i EB - Gerd Gigerenzer i Vernon Smith G.G.: - szkoła Kahnemana przyczyniła się do zasadniczo błędnego postrzegania ludzkiego rozumowania i sposobu podejmowania decyzji. Heurystyki są skutecznymi metodami rozwiązywania problemów, które człowiek napotyka w złożonym środowisku przyrodniczym i społecznym. Nie jest prawdą, że heurystyki zawsze prowadzą do gorszych rozwiązań, że używamy heurystyk tylko z powodu naszych ograniczonych zdolności poznawczych i że działania oparte na większej ilości informacji, poparte większą ilością obliczeń i absorbujące więcej czasu prowadzą zawsze do lepszych wyników. Nie jest tak, że jeżeli inwestujesz mniej wysiłku, kosztem jest mniejsza dokładność i trafność. Tak mogłoby być w świecie, w którym zdobywanie informacji i czas nie pociągałyby za sobą kosztów. W realnym świecie wykorzystanie mniejszej ilości informacji, zastosowanie mniej obliczeń i oszczędzanie czasu może przynosić korzyści, - dlatego heurystyki pozwalają często na szybkie i oszczędne podejmowanie decyzji.

33 Krytyka koncepcji dwóch systemów i obrona intuicji Intuicyjne i świadome procesy myślenia nie działają odrębnie, ani niezależnie - świadome procesy poznawcze przekształcają się w umiejętności uruchomiane automatycznie, z mniejszym bądź większym udziałem kontroli. Świadome uczenie się stopniowo przechodzi w automatyzm. Prowadzenie samochodu może być dobrym przykładem tego, jak to, co kontrolowane i świadome przekształca się z czasem w umiejętność prawie automatyczną. (Używanie języka) Świadomy wysiłek systemu 2 przynosi rezultaty, które są domeną systemu 1. System 1 przejmuje funkcje systemu 2. Taka interpretacja pozostaje jednak w sprzeczności z centralną idą odrębności dwu systemów (Keren, Schul, s. 538). Przechodzenie od reguł świadomych do intuicyjnych jest cennym procesem w sytuacji, gdy uwaga jest zasobem rzadkim. Whiteheada: Głęboko błędny jest truizm powtarzany we wszystkich we wszystkich podręcznikach i w przemówieniach słynnych ludzi, że powinniśmy kultywować zwyczaj myślenia o tym, co robimy. Jest dokładnie odwrotnie. Cywilizacja rozwija się dzięki zwiększaniu się ilości działań, które możemy wykonać bez myślenia o nich (Alfred Whitehead).

34 Dwa typy racjonalności Racjonalność konstruktywistyczna Racjonalność ekologiczna Cecha ludzkiego myślenia wynikająca z posiadania rozumu. Człowiek jest racjonalny, gdy świadomie stosuje naukowe reguły, algorytmy, wewnętrznie spójne teorie, podejmuje decyzje, które są wewnętrznie spójne i spójne w czasie. Racjonalność rodzi się także spontanicznie, jest wynikiem nie tyle świadomego i planującego rozumu, co żywiołowych procesów adaptacji do środowiska. Ten typ racjonalności określany jest mianem racjonalności krytycznej (Hayek), racjonalności ograniczonej (Herbert Simon), adaptacyjnej (Gigerenzer), bądź ekologicznej (Vernon Smith). Prawda jest odkrywana w formie inteligencji zawartej w regułach i tradycji, które ukształtowane zostały w trudny do wyjaśnienia sposób w historycznym procesie ludzkich interakcji. Jest to antyteza antropocentrycznego przekonania, że jeżeli obserwowany mechanizm pełni ważną rolę, to ktoś w nieokreślonej przeszłości musiał z rozmysłem użyć rozumu, aby stworzyć go w określonym celu (V. Smith)

35 Ekonomia behawioralna wobec kryzysu Przyczyny kryzysu Koncepcje EB Finansyzacja, inżynieria finansowa, spekulacja i lewarowanie Zwierzęce instynkty: ułomności ludzkiej natury czy ułomności systemu. System pieniądza symbolicznego i błędna polityka pieniężna Oddzielenie własności od zarządzania, zmiany praw własności umów, przestępczość białych kołnierzyków Behawioralne finanse Hiperboliczne dyskontowanie a keynesowska ekonomia Nierównowagi budżetowe Neoliberalna polityka Głębokie zmiany struktury gospodarki światowej Globalizacja Wzrost nierówności dochodowych

36 Ekonomia behawioralna rozwój ekonomii a Niewątpliwy wkład Krytyczna analiza założeń ekonomii neoklasycznej złożoności problemu ludzkiej racjonalności??? Zadaniem ekonomii jest bardziej badanie uwarunkowań kulturowych i politycznych niż biologicznych Psychologia kognitywna uczy krytycyzmu wobec własnych przekonań, może wyjaśniać zróżnicowanie ekonomicznych przekonań (efekt zakotwiczenia, dostępności, potwierdzenia) Warunkiem pomyślnego rozwoju EB jest jej wkomponowanie w program badawczy ekonomii instytucjonalnej i ewolucyjnej Znaczenie eksperymentów w ekonomii

37 Libertariański paternalizm Argumenty za Argumenty przeciw Jeżeli ludzie tak często są zbyt pewni siebie, krótkowzroczni, nie doceniają przyszłości, nie potrafią trafnie rozpoznać sytuacji, to mogą to być argumenty wzmacniające teorię błędów rynku i postulat interwencjonizmu państwowego Gdy wchodzimy do organizacji funkcjonujących w ramach gospodarki rynkowej, takich jak restauracja,, sklep, bank, szpital, gdy wybieramy produkty i usługi, zawsze robimy to w ramach określonej (narzucanej nam) architektury wyboru. Państwo może zatem też tworzyć warunki wyboru. skrzywienia poznawcze i błędy dotyczą także twórców regulacji, a ich błędy powodują znacznie gorsze skutki z uwagi na szeroki obszar oddziaływania ich regulacyjnej działalności. Kryzysy o niewielkim natężeniu mogą chronić nas przed wielkimi załamaniami koniunktury libertariański paternalizm ogranicza autonomię jednostki, a sam termin jest oksymoronem.

38 Jak sterować indywidualnymi wyborami? Libertariański paternalizm (oksymoron?) Zasada generalna Behawioralne ułomności rynku uzasadniają paternalizm. Ale z powodu ryzyka błędów rządu, najlepiej jest zwykle stosować najłagodniejsze i zachowujące jak największe możliwości wyboru formy interwencji, takie jak kuksańce Pierwsze prawo behawioralnie inspirowanej regulacji: wobec behawioralnych ułomności rynku, najlepszymi formami interwencji jest ujawnianie informacji, ostrzeganie, reguły oparte na skłonności do zaniechania działania (default rule) i inne rodzaje subtelnego wskazywania kierunków działania (Sunstein 2012). Składki na ubezpieczenia zdrowotne uzależniać od stylu życia Nie prosić o deklaracje przystąpienia do systemu ubezpieczeniowego, ale o deklarację rezygnacji. Nie prosić o zgodę na wykorzystanie narządów do transplantacji, lecz o deklarację niezgody. Wprowadzać zachęty w postaci odroczenia pierwszej raty albo zwolnienia podatkowe dla przystępujących do systemu dobrowolnych ubezpieczeń.

39 Wnioski Rozwój EB potwierdza potrzebę badań interdyscyplinarnych EB wzbogaca badania ekonomiczne, uzupełnia podejście neoklasyczne i instytucjonalne, ale nie stanowi ich alternatywy. Ekonomia nie powinna być monolityczna, wielość podejść metodologicznych i wymiana doświadczeń między zwolennikami różnych metod jest podstawą dobrej ekonomii. Analiza procesów poznawczych i decyzji ludzi ujawnia problem samokontroli i podważa przekonanie, że jednostka działa zgodnie z interesem osobistym.

40 Jak może zmieniać się ekonomia: od psychologii ekonomicznej do neuroekonomii Ekonomia Psychologia Epistemologia Biologia Neurologia Psychologia ekonomiczna Ekonomia behawioralna (Finanse behawioralne) Ekonomia eksperymentalna Neuroekonomia

41 Ważniejsze źródła nieujawnione w prezentacji: Altman M., The Nobel Prize in Behavioral and Experimental Economics: A Contextual and Critical Appraisal of the Contributions of Daniel Kahneman and Vernon Smith, Review of Political Economy 2004, nr 1, s Godłów-Legiedź J., Czy ekonomia behawioralna odpowiada na wyzwania współczesności?, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Oeconomica 281, Kahneman D., Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym, Media Rodzina, Poznań Keren G., Schul Y., Two is not Always Better Than One, A Critical Evaluation of Two-System Theories, Perspectives Psychological Sciences 2009, nr 6. Kruglański A., G. Gigerenzer, Intuitive and Deliberate Judgments Are Based on Common Principles, Psychological Review 2011, nr 1. Osińska J., Ochrona konsumentów w procesie wprowadzania euro, Euroopracowania, 2011, nr 5. V. Smith, Racjonalność w ekonomii, Wolters Kluwer, Warszawa Zaleśkiewicz T., Psychologia ekonomiczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011.

Psychologia inwestora

Psychologia inwestora Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia inwestora Katarzyna Sekścińska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 21 kwietnia 2015 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Podstawy teorii finansów

Podstawy teorii finansów Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Życie gospodarcze Psychologia inwestora Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 7 listopada 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Podstawy

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku Bartek Majewski Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 11 października 2011 r. JAK POMNAŻAĆ BOGACTWO? Oszczędzanie

Bardziej szczegółowo

Psychologiczne aspekty zarządzania finansami

Psychologiczne aspekty zarządzania finansami Psychologiczne aspekty zarządzania finansami Zakres tematyczny: Podejmowanie decyzji finansowych Racjonalność i nieracjonalność decyzji Ryzyko w psychologii finansowej Piramida zachowań finansowych Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

19/05/2015. Teoria perspektywy w podejmowaniu decyzji. Proces podejmowania decyzji - wykład 10. Ratowanie czy zamykanie zakładu pracy?

19/05/2015. Teoria perspektywy w podejmowaniu decyzji. Proces podejmowania decyzji - wykład 10. Ratowanie czy zamykanie zakładu pracy? Teoria perspektywy w podejmowaniu decyzji Proces podejmowania decyzji - wykład 10 Stworzona przez Daniela Kahnemana i Amosa Tversky ego i Daniela Kahnemana (1979) Opisuje efekt niestałości preferencji

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA INTERDYSCYPLINARNA. Ekonomia a psychologia Związki ekonomii z innymi naukami

EKONOMIA INTERDYSCYPLINARNA. Ekonomia a psychologia Związki ekonomii z innymi naukami EKONOMIA INTERDYSCYPLINARNA Zajęcia 7 Ekonomia a psychologia Związki ekonomii z innymi naukami Katarzyna Metelska-Szaniawska 12/11/2007 PLAN WYKŁADU I II III IV V Ekonomia a psychologia Ekonomia behawioralna

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie a irracjonalny umysł. Podejmuj racjonalne decyzje w nieracjonalnym świecie inwestowania

Inwestowanie a irracjonalny umysł. Podejmuj racjonalne decyzje w nieracjonalnym świecie inwestowania Inwestowanie a irracjonalny umysł. Podejmuj racjonalne decyzje w nieracjonalnym świecie inwestowania Autorzy: Robert Koppel ZASTANÓW SIĘ NAD RYZYKIEM, NIE ULEGAJ DESTRUKCYJNYM EMOCJOM, WYKORZYSTUJ SZANSE

Bardziej szczegółowo

Spekulacja na rynkach finansowych. znajomość narzędzi czy siebie? Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A.

Spekulacja na rynkach finansowych. znajomość narzędzi czy siebie? Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A. Spekulacja na rynkach finansowych znajomość narzędzi czy siebie? Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A. Narzędzia 2 Analiza techniczna Analiza fundamentalna Narzędzia (2) 3 AT astrologia rynków finansowych AF alchemia

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Finanse behawioralne. Finanse 110630-1165

Finanse behawioralne. Finanse 110630-1165 behawioralne Plan wykładu klasyczne a behawioralne Kiedy są przydatne narzędzia finansów behawioralnych? Przykłady modeli finansów behawioralnych klasyczne a behawioralne klasyczne opierają się dwóch założeniach:

Bardziej szczegółowo

5. Wprowadzenie do prawdopodobieństwa Wprowadzenie Wyniki i zdarzenia Różne podejścia do prawdopodobieństwa Zdarzenia wzajemnie wykluczające się i

5. Wprowadzenie do prawdopodobieństwa Wprowadzenie Wyniki i zdarzenia Różne podejścia do prawdopodobieństwa Zdarzenia wzajemnie wykluczające się i Spis treści Przedmowa do wydania polskiego - Tadeusz Tyszka Słowo wstępne - Lawrence D. Phillips Przedmowa 1. : rola i zastosowanie analizy decyzyjnej Decyzje złożone Rola analizy decyzyjnej Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku Dr Paweł Porcenaluk Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 4 kwietnia 2016 r. Inwestowanie co to jest? Inwestowanie

Bardziej szczegółowo

Czy architektura umysłu to tylko taka sobie bajeczka? Marcin Miłkowski

Czy architektura umysłu to tylko taka sobie bajeczka? Marcin Miłkowski Czy architektura umysłu to tylko taka sobie bajeczka? Marcin Miłkowski Architektura umysłu Pojęcie używane przez prawie wszystkie współczesne ujęcia kognitywistyki Umysł Przetwornik informacji 2 Architektura

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Pułapki podejmowania decyzji inwestycyjnych

Pułapki podejmowania decyzji inwestycyjnych Pułapki podejmowania decyzji inwestycyjnych Decyzje inwestycyjne na Giełdzie Akademia Młodego Ekonomisty program edukacji ekonomicznej gimnazjalistów 17 lutego 2009 r. Żeby zarobić? Żeby nie stracić? Po

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych dr Leszek Wincenciak WNUW 2/30 Plan wykładu: Kurs walutowy i stopy procentowe Kursy walutowe i dochody z aktywów Rynek pieniężny i rynek walutowy fektywność

Bardziej szczegółowo

Emocje, czy chłodna kalkulacja

Emocje, czy chłodna kalkulacja Emocje, czy chłodna kalkulacja zasady podejmowania decyzji inwestycyjnych Dr Robert Jagiełło Warszawa, 28 sierpnia 2012 r. Plan Podstawy analizy technicznej wykresy, formacje, Podstawy analizy behawioralnej

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy ŻYCIE GOSPODARCZE Psychologia inwestora Agnieszka Finneran Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 8 czerwca 2015 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Praktyczna typologia oparta

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Szkoła austriacka w ekonomii

Szkoła austriacka w ekonomii Szkoła austriacka w ekonomii Ekonomia głównego nurtu a ekonomia heterodoksyjna (instytucjonalizm, szkoła historyczna itp.) Istnieje od końca XIX wieku do dziś Założyciel Carl Menger (1840-1921) Ważni przedstawiciele:

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Finanse dla sprytnych

Finanse dla sprytnych Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Uniwersytet w Białymstoku 28 kwietnia 2011 r. Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? dr Adam Wyszkowski EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Raport oceny kompetencji

Raport oceny kompetencji Symulacje oceniające kompetencje Raport oceny kompetencji Rut Paweł 08-01-2015 Kompetencje sprzedażowe dla efactor Sp. z o.o. Dane osobowe Rut Paweł CEO pawel.rut@efactor.pl more-than-manager.com 2 z 13

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki Wstęp... 11 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki... 23 1.1. Wprowadzenie... 23 1.2. Definicje zjawiska cyklu koniukturalnego,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wprowadzenie Wyjaśnienia dotyczące zakresu pracy oraz używanych pojęć

Spis treści Wykaz skrótów Wykaz literatury Wprowadzenie Wyjaśnienia dotyczące zakresu pracy oraz używanych pojęć Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Wprowadzenie... 1 Wyjaśnienia dotyczące zakresu pracy oraz używanych pojęć... 8 Rozdział I. Psychologiczne i profesjonalne ograniczenia prawników w podejściu do rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Modele płac motywacyjnych

Modele płac motywacyjnych Modele płac motywacyjnych Podejście klasyczne zakłada, że praca jest takim samym czynnikiem produkcji jak inne, np. kapitał Ale tylko pracownicy mogą wybierać, czy wkładać w pracę mniejszy czy większy

Bardziej szczegółowo

Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce)

Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce) Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce) 1. Wprowadzenie Teoria parytetu siły nabywczej (purchaising power

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M.

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Poziom 5 EQF Starszy trener

Poziom 5 EQF Starszy trener Poziom 5 EQF Starszy trener Opis Poziomu: Trener, który osiągnął ten poziom rozwoju kompetencji jest gotowy do wzięcia odpowiedzialności za przygotowanie i realizację pełnego cyklu szkoleniowego. Pracuje

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

czyli Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow

czyli Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow Bądź tu mądry człowieku!!! czyli Jak inwestować w czasie kryzysu finansowego??? Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow Możliwości inwestowania Konserwatywne : o Lokaty o Obligacje o Fundusze inwestycyjne o

Bardziej szczegółowo

Sytuacja materialno-bytowa osób z niepełnosprawnością intelektualną i ich rodzin. Natalia Marciniak-Madejska Stowarzyszenie Na Tak

Sytuacja materialno-bytowa osób z niepełnosprawnością intelektualną i ich rodzin. Natalia Marciniak-Madejska Stowarzyszenie Na Tak Sytuacja materialno-bytowa osób z niepełnosprawnością intelektualną i ich rodzin. Natalia Marciniak-Madejska Stowarzyszenie Na Tak poziom dochodów autonomia w zakresie gospodarowania finansami Warunki

Bardziej szczegółowo

Finanse. Opracowała: dr Bożena Ciupek

Finanse. Opracowała: dr Bożena Ciupek Finanse Opracowała: dr Bożena Ciupek Ogólne informacje o przedmiocie Cel przedmiotu: 1. Zapoznanie słuchaczy z podstawowymi pojęciami z zakresu finansów, umiejscowienie zjawisk finansowych w całokształcie

Bardziej szczegółowo

12.4.3. Studium przypadku Wnioski Pytania kontrolne Polecana literatura

12.4.3. Studium przypadku Wnioski Pytania kontrolne Polecana literatura Wstęp 1. Cykle i wskaźniki koniunktury na świecie i w Polsce (Alfred Biec, Maria Drozdowicz-Bieć) 1.1. Cykliczność rozwoju gospodarczego - istota zjawiska 1.1.1. Przyczyny cyklicznego rozwoju gospodarek

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA II stopień ogólnoakademicki niestacjonarne wszystkie Katedra Strategii Gospodarczych dr Helena Baraniecka. podstawowy. obowiązkowy polski

EKONOMIA II stopień ogólnoakademicki niestacjonarne wszystkie Katedra Strategii Gospodarczych dr Helena Baraniecka. podstawowy. obowiązkowy polski KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Z-EKON2-008 Nazwa modułu Makroekonomia II Nazwa modułu w języku angielskim Macroeconomics II Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE MODUŁU

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Zdrowie Publiczne. Poziom studiów: drugi. Profil: ogólny

Wydział Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Zdrowie Publiczne. Poziom studiów: drugi. Profil: ogólny LISTA PRZEDMIOTÓW, KTÓRE MOGĄ BYĆ UZNANE NA PODSTAWIE OCENY EFEKTÓW UCZENIA SIĘ ZDOBYTYCH NA DRODZE EDUKACJI POZAFORMALNEJ I NIEFORMALNEJ NA ROK AKADEMICKI 2016/2017 Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek: Zdrowie

Bardziej szczegółowo

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Zmianą wartości pieniądza w czasie zajmują się FINANSE. Finanse to nie to samo co rachunkowość. Rachunkowość to opowiadanie JAK BYŁO i JAK JEST Finanse zajmują

Bardziej szczegółowo

Paweł Grygiel O pracach domowych czyli, czy więcej znaczy lepiej?

Paweł Grygiel O pracach domowych czyli, czy więcej znaczy lepiej? Paweł Grygiel O pracach domowych czyli, czy więcej znaczy lepiej? Dlaczego zadawać? 1. utrwalanie w pamięci nabytej wiedzy, 2. lepsze zrozumienia materiału 3. kształtują umiejętność krytycznego myślenia

Bardziej szczegółowo

Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Redaktorzy naukowi serii: prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska prof. dr hab. Elżbieta Hornowska Recenzja: prof. dr

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Problemy ekonomiczne obszar rozmów z dzieckiem Prof. Piotr Banaszyk Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 8 października 2015 r. Dr Tomaszie Projektami EKONOMICZNY UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością

Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych. Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Ryzyko w działalności przedsiębiorstw przemysłowych Grażyna Wieteska Uniwersytet Łódzki Katedra Zarządzania Jakością Plan Prezentacji Cel artykułu Dlaczego działalność przemysłowa wiąże się z ryzykiem?

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

Psychologia finansowa fakultet, sb. 18:00-19:30. dr Joanna Chudzian joanna.chudzian.info Zakład Marketingu i Analiz Rynkowych

Psychologia finansowa fakultet, sb. 18:00-19:30. dr Joanna Chudzian joanna.chudzian.info Zakład Marketingu i Analiz Rynkowych Psychologia finansowa fakultet, sb. 18:00-19:30 dr Joanna Chudzian joanna.chudzian.info Zakład Marketingu i Analiz Rynkowych Organizacja zajęć Kontakt: dr Joanna Chudzian pok. A30, bud. VI joanna_chudzian@sggw.pl

Bardziej szczegółowo

BANK PREMII NARZĘDZIE BUDOWANIA LOJALNOŚCI MENEDŻERÓW

BANK PREMII NARZĘDZIE BUDOWANIA LOJALNOŚCI MENEDŻERÓW KONFERENCJA WYNAGRADZANIE MENEDŻERÓW ŚREDNIEGO I WYŻSZEGO SZCZEBLA BANK PREMII NARZĘDZIE BUDOWANIA LOJALNOŚCI MENEDŻERÓW dr Kazimierz Sedlak Kraków, 23.02.07 Bank premii (bonus bank) Sposób zarządzania

Bardziej szczegółowo

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 Szczegółowy program kursu ASM 603: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1 1. Zagadnienia ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Temat spotkania: Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? Prowadzący: dr Anna Miarecka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 28 maj

Bardziej szczegółowo

Mieczysław Prystupa. WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym

Mieczysław Prystupa. WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym Mieczysław Prystupa WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym Warszawa 2012 Recenzenci prof. zw. dr hab. Stanisław Kasiewicz prof. nadzw. dr hab. Elżbieta Mączyńska Korekta Paulina Chmielak

Bardziej szczegółowo

2013-05-19. Co to jest ryzyko? Niepewność a ryzyko. Skąd się bierze ryzyko? Przestrzeń zachowań ryzykownych. Skąd się bierze ryzyko?

2013-05-19. Co to jest ryzyko? Niepewność a ryzyko. Skąd się bierze ryzyko? Przestrzeń zachowań ryzykownych. Skąd się bierze ryzyko? Co to jest ryzyko? Psychologia decyzji i ryzyka wykład 8 DR BEATA BAJCAR ZAKŁAD PSYCHOLOGII I ERGONOMII Działanie, które może przynieść niepowodzenie, stratę; Przedsięwzięcie, którego wynik jest niepewny,

Bardziej szczegółowo

PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA. Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011

PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA. Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011 PODEJMOWANIE DECYZJI W TEORII ZARZĄDZANIA Elżbieta Jamrozy Marcin Sadowski WSOWL 2011 2011-03-20 Podejmowanie decyzji w teorii zarządzania 2 CZYM JEST DECYDOWANIE? 1 2011-03-20 Podejmowanie decyzji w teorii

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCJA W ŚWIETLE NAUK EKONOMICZNYCH

KONSTYTUCJA W ŚWIETLE NAUK EKONOMICZNYCH KONSTYTUCJA W ŚWIETLE NAUK EKONOMICZNYCH dr Katarzyna Metelska-Szaniawska Wydział Nauk Ekonomicznych UW Seminarium PSEAP 25/10/2007 PLAN WYSTĄPIENIA I II III IV Ekonomia konstytucyjna jako program badawczy

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak Inne kryteria tworzenia portfela Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3 Dr Katarzyna Kuziak. Minimalizacja ryzyka przy zadanym dochodzie Portfel efektywny w rozumieniu Markowitza odchylenie standardowe

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Zarządzanie ryzykiem dr Grzegorz Głód Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 14.10.2013 r. Kto chce mieć absolutną pewność przed podjęciem decyzji nigdy decyzji nie podejmie 1

Bardziej szczegółowo

Ekonomia II stopień ogólnoakademicki stacjonarne wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania dr hab. Jan L. Bednarczyk. kierunkowy. obowiązkowy polski

Ekonomia II stopień ogólnoakademicki stacjonarne wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania dr hab. Jan L. Bednarczyk. kierunkowy. obowiązkowy polski KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Z-EKO2-503 Nazwa modułu Rynki finansowe Nazwa modułu w języku angielskim Financial markets Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE MODUŁU W

Bardziej szczegółowo

Opieka zdrowotna jest czymś wyjątkowym i nie powinno się jej pozostawiać w gestii rynku

Opieka zdrowotna jest czymś wyjątkowym i nie powinno się jej pozostawiać w gestii rynku Materiał edukacyjny PAFERE Terree P. Wasley Terree P. Wasley Opieka zdrowotna jest czymś wyjątkowym i nie powinno się jej pozostawiać w gestii rynku 58. Opieka zdrowotna jest czymś wyjątkowym Istnieją

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie cen psychologicznych

Kształtowanie cen psychologicznych Kształtowanie cen psychologicznych Buła Paulina Radzka Monika Woźniak Arkadiusz Zarządzanie rok 3, semestr 6 Cena wartość przedmiotu (produktu lub usługi) transakcji rynkowej zgodna z oczekiwaniami kupującego

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SYSTEMOWA TYPOWE ZADANIA ANALIZY SYSTEMOWEJ:

ANALIZA SYSTEMOWA TYPOWE ZADANIA ANALIZY SYSTEMOWEJ: ANALIZA SYSTEMOWA ANALIZA SYSTEMOWA: zbiór metod i technik analitycznych, ocenowych i decyzyjnych, służących racjonalnemu rozwiązywaniu systemowych sytuacji decyzyjnych, badanie wspomagające działania

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 8 maja 2014 r. Początki giełdy przodek współczesnych giełd to rynek (jarmark,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć z przedmiotu podstawy przedsiębiorczości

Scenariusz zajęć z przedmiotu podstawy przedsiębiorczości Scenariusz zajęć z przedmiotu podstawy przedsiębiorczości Temat: Dochody z kapitału Opracowała Grażyna Drożdżowska Uwagi realizacyjne Lekcja jest przewidziana jako jednostka 2- godzinna stanowiąca utrwalenie

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia - CZĘŚĆ NR III

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia - CZĘŚĆ NR III UE.43000.9.2014 Załącznik nr 9c do SIWZ Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia - CZĘŚĆ NR III 1) Zadanie nr 1 Trening samooceny i poczucia własnej wartości 1. Liczba uczestników: 7 osób mniej niż 5 i nie

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Dalsze zmiany w makroekonomii XX wieku

Dalsze zmiany w makroekonomii XX wieku Dalsze zmiany w makroekonomii XX wieku Ogólna teoria Keynesa jest pracą literacką; brak formalnego modelu jasno przedstawiającego jego tezy Próby absorpcji podejścia Keynesa do teorii w ekonomii neoklasycznej

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia finansowa dr Agata Trzcińska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 listopada 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Kto pokaże

Bardziej szczegółowo

STOPA DYSKONTOWA 1+ =

STOPA DYSKONTOWA 1+ = Piotr Cegielski, MAI, MRICS, CCIM STOPA DYSKONTOWA (Wybrane fragmenty artykułu opublikowanego w C.H. Beck Nieruchomości, numer 10 z 2011 r. Całość dostępna pod adresem internetowym: www.nieruchomosci.beck.pl)

Bardziej szczegółowo

Matematyka Ekonomiczna

Matematyka Ekonomiczna Matematyka Ekonomiczna Dr. hab. David Ramsey e-mail: david.ramsey@pwr.edu.pl strona domowa: www.ioz.pwr.edu.pl/pracownicy/ramsey Pokój 5.16, B-4 Godziny konsultacji: Wtorek 11-13, Czwartek 11-13 28 września

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie pieniędzy

Oszczędzanie pieniędzy SGGW Oszczędzanie pieniędzy PSYCHOLOGIA FINANSOWA 30.11.2013 Przygotowały: Katarzyna Witkowska Paulina Zadroga Emilia Woźnica ZAPRASZAMY Agenda: 1. Oszczędzanie - Definicja - Majątek - Wartośd netto -

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Załącznik nr 1 do procedury nr W_PR_12 Nazwa przedmiotu: Ekonomia / Economy Kierunek: inżynieria środowiska Kod przedmiotu: 2.2 Rodzaj przedmiotu: Poziom kształcenia: treści ogólnych, moduł 2 I stopnia

Bardziej szczegółowo

Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie?

Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie? Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie? Danuta Palonek dpalonek@gddkia.gov.pl Czym jest analiza

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 7/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Wycena według wartości godziwej przyczyna kryzysu finansowego czy też jego miernik?

Wycena według wartości godziwej przyczyna kryzysu finansowego czy też jego miernik? Wraz z pogłębiającym się kryzysem finansowym i bessą giełdową pojawiły się krytyczne głosy w kontekście zastosowania wartości godziwej jako wyceny bilansowej. Wraz z pogłębiającym się kryzysem finansowym

Bardziej szczegółowo

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Tomasz

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia 1 Co to jest biznesplan? Biznes plan można zdefiniować jako długofalowy i kompleksowy plan działalności organizacji gospodarczej lub realizacji przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Finanse i Rachunkowość pytania podstawowe 1. Miernik dobrobytu alternatywne

Bardziej szczegółowo

SESJA NAUKOWA ODKRYWANIE UMYSŁU: LUDZKIE POZNANIE, EMOCJE, TWÓRCZOŚĆ I KOMUNIKACJA

SESJA NAUKOWA ODKRYWANIE UMYSŁU: LUDZKIE POZNANIE, EMOCJE, TWÓRCZOŚĆ I KOMUNIKACJA 16 października 2008 SESJA NAUKOWA ODKRYWANIE UMYSŁU: LUDZKIE POZNANIE, EMOCJE, TWÓRCZOŚĆ I KOMUNIKACJA Umysł ludzki jako produkt ewolucji godz. 10.00-10.30 prof. dr hab. Krzysztof Łastowski, Umysł ludzki

Bardziej szczegółowo

Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej

Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej 1. Kryzys na rynku kredytów hipotecznych w USA określany jest mianem: a. kryzysu subprimes debts, b. kryzysu collateral debts, c. kryzysu senior

Bardziej szczegółowo

W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta.

W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta. W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta. Wycena spółki, sporządzenie raportu z wyceny Metodą wyceny, która jest najczęściej

Bardziej szczegółowo

1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9. 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3

1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9. 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3 Lp. Ibuk ID Tytuł ISBN 1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3 3 2307 Analiza finansowa w procesie decyzyjnym współczesnego przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Deborah Deutsch Smith - Pedagogika specjalna. T. 2. Spis treści

Księgarnia PWN: Deborah Deutsch Smith - Pedagogika specjalna. T. 2. Spis treści Księgarnia PWN: Deborah Deutsch Smith - Pedagogika specjalna. T. 2 Spis treści Rozdział 1. Niepełnosprawności fizyczno-ruchowe oraz specjalne potrzeby zdrowotne...........................................................

Bardziej szczegółowo

Badania sondaŝowe źródłem wspólnych intuicji

Badania sondaŝowe źródłem wspólnych intuicji Badania sondaŝowe źródłem wspólnych intuicji Plan ❶ Na czym polegają wspólne intuicje? Intuicja jako proces poznawczy a nie wyłącznie emocjonalny Koncepcja wiedzy wspólnej Ewolucyjnie ukształtowane podstawy

Bardziej szczegółowo

Teoria wiedzy rozproszonej Friedricha von Hayeka

Teoria wiedzy rozproszonej Friedricha von Hayeka Teoria wiedzy rozproszonej Friedricha von Hayeka Paweł Witecki Koncepcja wiedzy rozproszonej Friedricha von Hayeka jest ściśle związana z toczącymi się w dwudziestoleciu międzywojennym debatami na temat

Bardziej szczegółowo

Cash isking. Pułapki wyceny metodami dochodowymi na przykładzie spółek budowlanych i deweloperskich

Cash isking. Pułapki wyceny metodami dochodowymi na przykładzie spółek budowlanych i deweloperskich Cash isking Pułapki wyceny metodami dochodowymi na przykładzie spółek budowlanych i deweloperskich 1 Ograniczenia i niedoskonałości metody DCF DCF: najpopularniejsza i najczęściej wykorzystywana metoda

Bardziej szczegółowo

Dwuletnie studia indywidualne II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Metody fizyki w ekonomii (ekonofizyka)

Dwuletnie studia indywidualne II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Metody fizyki w ekonomii (ekonofizyka) Dwuletnie studia indywidualne II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Metody fizyki w ekonomii (ekonofizyka) 1. CHARAKTERYSTYKA STUDIÓW Celem kształcenia w ramach specjalności Metody fizyki w ekonomii

Bardziej szczegółowo

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt.

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt. Konferencja nt.: Niepełnosprawni szanse i perspektywy włąw łączenia społecznego koncepcja rozwiąza zań systemowych. Warszawa: 10.10.2006 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Psychospołeczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo