IX Kongres Ekonomistów Polskich

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "IX Kongres Ekonomistów Polskich"

Transkrypt

1 IX Kongres Ekonomistów Polskich Paweł Bożyk Referat na Kongres Ekonomistów Polskich listopada 2013 r. DROGI WYCHODZENIA UNII EUROPEJSKIEJ Z KRYZYSU; MIEJSCE POLSKI Czy kryzys gospodarki światowej, zwany kryzysem finansowym, zbliża się ku końcowi, czy też ulega pogłębieniu? Na pytanie to udzielane są krańcowo różne odpowiedzi. Sektor finansowy, który odbudował się po bessie roku 2008, uważa, że kryzys przeszedł już do historii. Odwrotne odczucia prezentuje sektor realny, notujący wciąż spadki produkcji bądź bardzo niskie tempo jej wzrostu. Wysokie i rosnące jest za to bezrobocie. 1. Specyfika współczesnego kryzysu Kryzys, z którym mamy od kilku lat do czynienia jest nie tylko kryzysem nadprodukcji i wysokiego bezrobocia, jednocześnie jest to kryzys systemu nazywanego neoliberalizmem, regulującego do dziś funkcjonowanie gospodarki i życia społecznego. Kryzysy systemowe zdarzają się rzadko, szczególnie głęboki miał miejsce w latach , nieco mniejszy na przełomie lat 70-tych i 80-tych. Wymagają one nie tylko naprawy sfery produkcji lecz także głębokich reform mechanizmu funkcjonowania gospodarki. Kryzysy nadprodukcji, które dość często występowały w pojedynczych krajach, a niekiedy także w ich grupach, dotyczyły prawie zawsze sfery materialnej, można było je usunąć korygując strategię rozwoju bądź niektóre jej elementy. Po raz pierwszy zmiany systemowe były niezbędne dla przeciwdziałania kryzysowi , bez nich byłby on jeszcze dotkliwszy i zapewne nie można byłoby się z nim uporać przez długie lata. Zmiany te były jednak o wiele łatwiejsze do przeprowadzenia, niż te, które niezbędne są współcześnie. Kryzys był kryzysem nadprodukcji w warunkach liberalizmu zdefiniowanego przez klasyczną teorię ekonomiczną. Adam Smith i David Ricardo, twórcy ekonomii klasycznej, wypowiadali się za tzw. swobodą naturalną w gospodarce ale jednocześnie ostrzegali przed możliwością naruszania tej swobody przez najsilniejsze przedsiębiorstwa i inne podmioty rynkowe; wtedy ekonomiści ci dopuszczali interwencjonizm państwa w 1

2 obronie interesów społeczeństwa, zwłaszcza jednostek słabszych. Na szerszą skalę uczynił to John M. Keynes. Kryzys , zwany kryzysem finansowym, daleko wykracza poza sferę materialną. Jego zasady sformułowali Friedrich Hayek i Milton Friedman. Zgodnie z nimi nie istnieje uzasadnienie dla jakiejkolwiek interwencji państwa, także we wskazanym przez A. Smitha i D. Ricardo przypadku. Zdaniem Hayeka i Friedmana neoliberalizm ma szanse na długowieczność, posiada on bowiem zdolność samonaprawy. Co więcej, samonaprawa ta dotyczy nie tylko skali mikro- lecz także makroekonomicznej. W jej ramach neoliberalizm zapobiega powstawaniu kryzysów i patologii z nim związanych. Wystrzegać się więc należy jakiegokolwiek naruszania mechanizmów samoregulujących. Jeżeli nawet w praktyce występują od czasu do czasu drobne zakłócenia równowagi i pewne objawy kryzysowe to świadczy to raczej o tym, że państwo niepostrzeżenie interweniowało w jakiejś formie i zepsuło gospodarkę. Naprawa powinna się więc sprowadzać do eliminacji interwencjonizmu w każdej postaci. Co trzeba robić, gdy zawiodą mechanizmy samoregulujące i mimo wszystko pojawi się kryzys, choć nie powinien się pojawić? Tak jest przecież obecnie. Wbrew zapewnieniom kapłanów neoliberalizmu kryzys stał się faktem. Odpowiadają oni na to konsekwentnie, bez wahania: to nie wina neoliberalizmu, to wina wtrącania się państw do gospodarki. Gdyby państwo było neutralne systemowo, nie byłoby kryzysu, ale państwo nie chce być neutralne, jednym sprzyja, innych dyskryminuje. Recepta jest więc prosta całkowita eliminacja państwa z gospodarki. Takiemu punktowi widzenia nie brakuje wciąż zwolenników, choć dla większości ekonomistów ich poglądy są egzotyczne. Kpi z nich noblista Paul Krugman, mający zgoła inne spojrzenie na drogę wyjścia z obecnego kryzysu. Krugmanowi bliższe są poglądy postkeynesowskie szukające rozwiązania w rozmontowaniu kanonów neoliberalizmu. Polityka monetarna państwa powinna być łagodniejsza, a wydatki rządowe większe. Nie boi się on inflacji lecz recesji. Zaleca zwiększanie deficytów budżetowych i zadłużenia. Polityka trudnego pieniądza doprowadziła do jego braków w produkcji i handlu, co zakrawa na żarty w sytuacji gdy kapitał spekulacyjny zwiększa się w postępie geometrycznym. Pieniądz rodzi pieniądz, ale nie generuje rozwoju gospodarczego. 2. Patologie gospodarki neoliberalnej U źródeł obecnego kryzysu gospodarczego znalazła się hipoteza ekonomii klasycznej o niezależności sfery pieniężnej i realnej. Uzasadniła ona oddzielenie się obrotu finansowego 2

3 od produkcji, inwestycji, konsumpcji i handlu. 1 Obrót ten uznany został przy tym za ważny czynnik pomnażania dochodu narodowego. W efekcie rozpoczęty został proces szybkiej rozbudowy sektora bankowego, a spod kontroli państwa wyjęte zostały nie tylko banki centralne lecz także banki komercyjne. Uznano je za podmioty gospodarcze doskonale znające reguły rynku, zdolne do podejmowania decyzji optymalnych nie tylko z punktu widzenia interesów bankowych lecz także przy wzięciu pod uwagę potrzeb gospodarki jako całości. Twierdzenie to stało się paradygmatem ekonomii neoliberalnej zwanej nową ekonomią. Według tego paradygmatu ustalanie przez państwo zasad funkcjonowania banków jest niezgodne z optymalnością decyzji bankowych, a tym samym szkodzi rozwojowi gospodarczemu. Nie zakwestionowano jedynie odpowiedzialności państwa za emisję pieniądza, choć ortodoksyjni neoliberałowie proponowali pozbawić państwo i tej formy oddziaływania na obrót finansowy. W efekcie tych zmian obrót finansowy zarówno w skali poszczególnych krajów jak też w skali globalnej wymknął się spod wszelkiej kontroli. Banki przystąpiły do maksymalizacji swoich korzyści finansowych nie bacząc na sytuację innych podmiotów gospodarczych. Wkrótce pojawiły się na rynku nowe instytucje finansowe, głównie o charakterze spekulacyjnym, udzielające kredytów hipotecznych bądź emitujące różnego typu obligacje. Obok nich powstały też towarzystwa ubezpieczeniowe, instytucje pośrednictwa inwestycyjnego, fundusze emerytalne itp. Nabrały one szybko charakteru globalnego, tworząc grupy kapitałowe, zrzeszające banki, fundusze i towarzystwa narodowe. To one zintensyfikowały przepływ kapitału portfelowego (głównie o charakterze spekulacyjnym) w skali międzynarodowej. Co więcej, z biegiem lat coraz większa była wymiana funduszy finansowych między różnymi bankami i grupami kapitałowymi. Jedne udzielały pożyczek drugim w skali niespotykanej nigdy wcześniej, a wszystko po to, by czerpać z tego tytułu coraz większe zyski spekulacyjne. Te wzajemne powiązania finansowe tłumaczą globalny charakter kryzysu finansowego. Czy istnieje szansa, by pieniądz powrócił do swej pierwotnej roli podporządkowanej sferze materialnej, zwłaszcza produkcji i konsumpcji? Na to pytanie odpowiedzieć należy negatywnie. Sfera finansowa odgrywa dziś o wiele ważniejszą rolę niż sfera materialna. Jednodniowe przepływy kapitału finansowego w skali świata są równe rocznej wartości handlu światowego. To w sferze finansowej powstają największe fortuny kapitałowe, tu są 1 Jerzy Żyżynski, Strukturalne przyczyny kryzysu finansowego, w: Światowy kryzys finansowy. Przyczyny i skutki, WSEI, Warszawa 2009, s

4 największe zarobki przyciągające najwybitniejsze umysły ekonomiczne. Sfera materialna jest tylko dodatkiem do sfery finansowej, bez kapitału finansowego produkcja niewiele dziś znaczy. Oczekiwanie, że kapitał finansowy zrezygnuje ze swej uprzywilejowanej pozycji na rzecz pro publico bono wydaje się więc całkowicie nierealne, zwłaszcza, że daleko wykroczył on poza granice narodowe. 3. Kryzys ekonomiczny w warunkach globalizacji Dopóki doktryna neoliberalizmu decydowała o polityce gospodarczej w Wielkiej Brytanii (thatcheryzm), a następnie w Stanach Zjednoczonych (reagonomika), co miało miejsce w ostatnim dwudziestoleciu poprzedniego wieku, kryzys w gospodarce światowej nie był tak dotkliwy jak współcześnie gdy doktrynie tej podporządkowana jest polityka gospodarcza bez mała całego świata (może poza Chinami i kilkoma innymi państwami). Efektem tego podporządkowania jest z jednej strony znaczne zmniejszenie bądź w ogóle likwidacja regulacyjnych funkcji państwa, z drugiej zaś brak takich funkcji pełnionych przez instytucje międzynarodowe bądź ponadnarodowe. 2 Zwolennicy neoliberalizmu uważają, że likwidacja regulacyjnych funkcji państwa służy w warunkach globalizacji poprawie efektywności gospodarczej. Zwiększa się przede wszystkim skala rynku; rynki narodowe stają się bowiem cząstką rynku globalnego; przy tym zarabiają na tym wszyscy; kraje duże i małe, przedsiębiorstwa wielkie i drobne, bogaci i biedni. Zwiększa się skala działalności gospodarczej, maleją jednostkowe koszty produkcji, marketingu, reklamy. Globalizacja w takim ujęciu, oznacza ich zdaniem niczym nieograniczony dostęp do rynków narodowych dla wszystkich zainteresowanych podmiotów gospodarczych, bez względu na kraj i region gospodarczy z którego pochodzą. Jest ona więc niczym innym, jak procesem tworzenia zliberalizowanego rynku towarów, usług i czynników produkcji w skali świata jako całości. Jeżeli tak jest, to dlaczego mechanizm neoliberalnej gospodarki, także w skali globalnej, funkcjonuje patologicznie; dlaczego jedne przedsiębiorstwa bankrutują i to nie zawsze te najgorsze, a drugie są coraz silniejsze ekonomicznie; czy tylko dlatego, że różna jest efektywność kapitału i produktywność pracy? Co gorsze, bankrutują na ogół przedsiębiorstwa w krajach słabiej rozwiniętych, a wzmacniają się w krajach silnych ekonomicznie. 2 W. Szymański, Niepewność i niestabilność gospodarcza. Gwałtowny wzrost i co dalej?, wyd. Difin, Warszawa 2011, s

5 A miało być przecież odwrotnie. Wprowadzeniu neoliberalizmu towarzyszyło twierdzenie, że umożliwi on krajom słabiej rozwiniętym przyspieszenie dynamiki rozwoju, a w konsekwencji stopniowe wyrównanie poziomów gospodarczych. Jednocześnie zwolennicy neoliberalizmu podkreślali, że wszystkie przedsiębiorstwa będą mieć jednakowe szanse i możliwości, bo polityka neoliberalna nie dyskryminuje małych i średnich przedsiębiorstw, nie preferując jednocześnie przedsiębiorstw wielkich, zwłaszcza korporacji transnarodowych. Niestety, o jednakowej sile przebicia przedsiębiorstw można było mówić 200 lat temu, za czasów doktryny liberalnej, gdy wszystkie przedsiębiorstwa były małe, a przemysł rozwijał się wyłącznie w kilku krajach najbardziej zaawansowanych ekonomicznie. We współczesnej gospodarce światowej założenie o równych szansach przedsiębiorstw, bez względu na ich rozmiary i kraj pochodzenia, mija się z rzeczywistością. Twórcy liberalizmu dopuszczali też pełnienie przez państwo funkcji korygujących patologie rynku, zwolennicy neoprotekcjonizmu nie przyjmują zaś tego do wiadomości. W efekcie, globalizacja postępuje w warunkach rosnącej zależności ekonomicznej między państwami i regionami. Jednocześnie ma miejsce zależność gospodarki globalnej od zmian zachodzących w poszczególnych regionach geograficznych, grupach krajów, a nawet w pojedynczych krajach. Tym samym globalizacja wywiera zróżnicowany wpływ na uczestników procesu, preferując najskuteczniejszych ekonomicznie i eliminując najsłabszych. 3 Gdyby obie te grupy podmiotów zlokalizowane były zarówno w krajach rozwiniętych gospodarczo, jak też w słabo rozwiniętych, globalizacja nie budziłaby takich kontrowersji, jakie budzi ona obecnie ze względu na koncentrację podmiotów najsilniejszych w krajach rozwiniętych, zaś najsłabszych w krajach słabo rozwiniętych. Najsilniejsze są korporacje transnarodowe kontrolujące trzy czwarte światowego rynku towarowego. W handlu światowym aż 40% przypada na powiązania wewnątrz 500 największych korporacji. Zasady kształtujące te powiązania daleko przy tym odbiegają od praw wolnego rynku i wolnego handlu. 4. Krucha pozycja Unii Europejskiej w przeciwdziałaniu kryzysowi gospodarczemu Światowy kryzys gospodarczy odsłonił dwa słabe punkty Unii Europejskiej. Pierwszym było otwarcie ugrupowania dla kapitału, zwłaszcza spekulacyjnego spoza Unii. Drugim 3 J.E. Stiglitz, Globalizacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s

6 pozbawienie przedsiębiorstw, banków, a także rządów narodowych możliwości wspólnej obrony przed tym kapitałem. W obliczu zagrożenia kryzysowego kraje członkowskie Unii Europejskiej zaczęły poszukiwać własnych dróg zabezpieczenia się przed negatywnymi skutkami globalizacji. W części krajów wyraziło się to w przedkładaniu interesów narodowych ponad wspólne, międzynarodowe. Jest to reakcja naturalna znajdująca potwierdzenia w każdej sytuacji kryzysowej. W efekcie narastać zaczęły różnice w polityce finansowej i budżetowej, płacowej i cenowej, socjalnej i emerytalnej. Nie pomogły rygory z tytułu przyjętych przez wszystkie kraje traktatów o strefie wolnego handlu i unii celnej, wspólnym rynku i unii walutowej oraz ekonomicznej. Naruszone zostały też rygory związane z wprowadzeniem wspólnej waluty euro, w tym nakładające na poszczególne kraje obowiązek przestrzegania 3-procentowego udziału deficytu budżetowego w produkcie krajowym brutto. Dotyczyło to w szczególności Grecji, Irlandii, Hiszpanii, Portugalii i Włoch. W trudnej sytuacji znalazły się też kraje Europy Środkowej i Wschodniej, w tym zwłaszcza Węgry i Polska. Wszystkie one uznane zostały przez agencje ratingowe za zagrożone kryzysem, co odbiło się negatywnie na poziomie oprocentowania obligacji (spadek) i zaciąganych kredytów (wzrost). Unia Europejska daleka jest od wypracowywania jednolitego podejścia do metod przeciwdziałania kryzysowi gospodarczemu. Przeważa pogląd, ze dobrą podstawę do tego stanowi wciąż polityka neoliberalna, musi być ona jednak konsekwentnie realizowana przez rządy narodowe i organizacje międzynarodowe. Pod pojęciem konsekwentnej realizacji, rozumie się przy tym kierowanie się tymi samymi zasadami ustalonymi w przeszłości przez zawarte przez kraje członkowskie traktaty, umowy, porozumienia. Rządy narodowe powinny przy tym unikać interwencjonizmu państwowego. Jako negatywny kliniczny przykład takiego interwencjonizmu wskazuje się Grecję, która, zdaniem krytyków unijnych, wręcz manipulowała danymi statystycznymi by wprowadzić pozostałe kraje członkowskie w błąd, w efekcie przekraczając poziomy szeregu parametrów ustalonych przez Unię, w tym zwłaszcza granice deficytu budżetowego. Na tym tle zrodził się pogląd przekształcenia Unii Europejskiej w ugrupowanie typu federalistycznego. Powstałaby wówczas możliwość zastąpienia zaleceń dyrektywami obligatoryjnymi zarówno dla rządów jak też podmiotów gospodarczych niższego szczebla. Uprościłoby to znacznie zdaniem zwolenników tego podejścia promowanie kierunków rozwoju Unii Europejskiej i konsekwentną realizację uchwalonych programów. Federacji państw-członków Unii Europejskiej nie należy jednak traktować jako panaceum na kryzys gospodarczy. Przede wszystkim dlatego, że państwa i obywatele jeszcze nie 6

7 dojrzeli do tego typu rozwiązania. Zwłaszcza państwa słabsze ekonomicznie obawiają się dominacji państw silniejszych. Nic więc dziwnego, że z dużą rezerwą odnoszą się do idei przekształcenia Unii Europejskiej w państwo federalistyczne. Ale nawet, gdyby tak się stało nie oznaczałoby to jeszcze uporania się z kryzysem neoliberalizmu. Dowodem tego twierdzenia są Stany Zjednoczone, państwo federacyjne, którego gospodarkę kryzys finansowy zaatakował w pierwszej kolejności. Niestety, krajom Unii Europejskiej daleko jeszcze do uznania doktryny neoliberalnej za kryzysogenne rozwiązanie systemowe. Mają one bowiem rozbieżne interesy związane z neoliberalizmem. Dla części krajów gospodarka neoliberalna jest rozwiązaniem korzystniejszym niż dla pozostałych. Uporanie się ze światowym kryzysem gospodarczym wymaga ponadkrajowej kontroli rynków finansowych. Obecnie nie istnieją jednak narzędzia i instytucje, które mogłyby zapewnić taką kontrolę. Nadzieje, iż uczynią to Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy nie ziściły się. W roku 2008, a więc w czasie apogeum światowego kryzysu finansowego zarówno Międzynarodowy Fundusz Walutowy, jak też Bank Światowy znalazły się w centrum krytyki, obciążano je słusznie odpowiedzialnością za upowszechnienie zasad neoliberalnych w świecie. To one wymuszały na dłużnikach podporządkowanie się zasadom konsensusu waszyngtońskiego z 1987 roku, które kodyfikowały neoliberalizm. Krytycy, a wśród nich Stiglitz, żądali przekształcenia Międzynarodowego Funduszu Walutowego w organizację ponadkrajowej kontroli światowych rynków finansowych. Bez takiej kontroli rynki te nigdy nie zmienią swej dotychczasowej polityki, której najważniejszym celem jest osiąganie maksymalnych zysków finansowych, te zaś w warunkach wolnego rynku zawsze należeć będą do wielkiego kapitału. Niestety, zarówno Międzynarodowy Fundusz Walutowy, jak też Bank Światowy szybko uporały się z tą krytyką, wróciły na swe pozycje sprzed kryzysu na światowym rynku finansowym i jak gdyby nic nadal są strażnikami zasad neoliberalizmu. Pozostały więc krajowe instytucje i ich narzędzia zabezpieczenia się przed ekspansją światowych rynków finansowych, czego przykładem może być polityka B. Obamy, w Stanach Zjednoczonych, a w Europie polityka A. Merkel w Niemczech i V. Orbana na Węgrzech. Oczywiście, spotyka się ona z krytyką ortodoksyjnych neoliberałów, czego przykładem może być również Polska. Neoliberałowie nie przyjmują do wiadomości nieadekwatnych w stosunku do potrzeb możliwości polityki neoliberalnej. Paradygmatem jest dla nich twierdzenie, iż neoliberalizm jest ponadczasowym rozwiązaniem systemowym, najlepszym z możliwych, a konsensus 7

8 waszyngtoński miernikiem prawidłowej polityki gospodarczej bazującej na neoliberalizmie. Każda polityka, która nie jest zgodna z tym konsensusem powinna być poddana korekcie, w innym przypadku rodzić będzie zjawiska patologiczne. Takimi kryteriami kierują się neoliberalni politycy, tak rozumują ekonomiści wykształceni w duchu doktryny neoliberalnej. 5. Proponowane drogi obrony Unii Europejskiej przed kryzysem finansowym Zarówno w Parlamencie Europejskim, jak też w Komisji Unii Europejskiej nie ma jasno określonej drogi wyjścia z kryzysu w jakim znajduje się obecna Unia. Ścierają się tam różne punkty widzenia, będące pochodną polityki ekonomicznej prowadzonej przez kraj, z którego wywodzą się dyskutanci. W najogólniejszym zarysie można wyróżnić trzy proponowane drogi wyjścia, przy czym różnice między nimi są w wielu przypadkach enigmatyczne. Najczęściej proponuje się konsekwentne trzymanie się zasad gospodarki neoliberalnej. Żądają tego ortodoksyjni neoliberałowie; ich zdaniem przyczyną kryzysu finansowego w Unii Europejskiej jest wciąż zbyt duża ingerencja państwa w funkcjonowanie gospodarki, co zakłóca działania mechanizmów rynkowych i rodzi zjawiska negatywne. Gospodarka całkowicie i wyłącznie podporządkowana mechanizmom wolnorynkowym sama oczyści się z bankrutów i pozwoli lepiej wykorzystać kapitał, pracę i technologię niż to mogą zrobić upadające przedsiębiorstwa. Tym samym zniknie pożywka dla kapitału spekulacyjnego i jego zainteresowanie Unią Europejską. Zwolennicy tego poglądu mylą skutki kryzysu finansowego z jego przyczynami. Neoliberalizm jest przyczyną kryzysu finansowego; radykalizacja jego założeń może więc kryzys tylko zaostrzyć, nie zapobiegając mu. Z pewnością mechanizmy wolnorynkowe nie zapewniają równowagi gospodarczej w makroskali, a często także są nieskuteczne w mikroskali. Drugą drogą wyjścia Unii Europejskiej z kryzysu finansowego proponują zwolennicy trzymania się tradycyjnego kursu, a więc integracji państw narodowych. Ich zdaniem trzeba powrócić do korzeni integracji europejskiej, koncentrując się na współpracy wzajemnej państw narodowych i ograniczeniach zwłaszcza w handlu a także w przepływach kapitału między krajami trzecimi a Unią. Odpowiednie rozwiązania przyjęte zostały już dawno, trzeba je tylko konsekwentnie realizować stwierdzają zwolennicy tego punktu widzenia. 8

9 Niestety, gdy powstawały kolejne rozwiązania instytucjonalne, skład Unii Europejskiej był całkowicie różny od obecnego. Znacznie mniejsze były różnice w poziomie rozwoju gospodarczego, większa była komplementarność strukturalna, lepsza kondycja przemysłu. W międzyczasie narosły różnice między krajami, zamiast ulec likwidacji, zwłaszcza, że liczba członków wielokrotnie wzrosła. Zróżnicowaniu uległa też kondycja gospodarek. Z pewnością umocniła się gospodarka niemiecka, niestety Włosi zostali w tyle, Francja po środku. Członkami Unii zostały jednocześnie słabiej rozwinięte państwa bałkańskie i bałtyckie, a także wiele innych krajów, które pod względem poziomu rozwoju gospodarczego nie należą do czołówki europejskiej. Oparcie się na koncepcji integracji międzynarodowej oznaczać musiałoby nadanie narodowej odpowiedzialności za kondycję gospodarki nadrzędnego charakteru, w tym także za równowagę budżetową i płatniczą, dług publiczny, gospodarkę finansową i wiele innych parametrów. Tymczasem, możliwości poszczególnych państw są w tej dziedzinie wysoce zróżnicowane. Tradycyjnie najbardziej prężną gospodarkę mają Niemcy. Sami Niemcy należą do narodów zdyscyplinowanych, co ułatwia rządzenie. Na przeciwnym biegunie są Grecy, Włosi, Irlandczycy, Hiszpanie i Portugalczycy. Pozostałym krajom członkom Unii Europejskiej, też daleko do dyscypliny Niemiec. Oznacza to, że w warunkach międzynarodowej integracji, gdzie każdy kraj ma jeden głos, a decyzje (zalecenia) podejmowane są większością głosów, zawsze będą słabsze kraje narażone na ataki kapitału spekulacyjnego i kryzys finansowy. Niezbędna będzie więc w tym przypadku pomoc Międzynarodowego Funduszu Walutowego i pomoc innych krajów Unii Europejskiej. Trzecią drogę wyjścia Unii Europejskiej z kryzysu finansowego proponują zwolennicy przekształcenia jej w federację państw. Opierają się oni na doświadczeniach amerykańskich. Federacja państw jest wg tego punktu widzenia jedynym rozwiązaniem będącym w stanie zdyscyplinować te gospodarki unijne, które uchylają się od przestrzegania zasad równowagi finansowej, zwłaszcza fiskalnej, a w konsekwencji doprowadzić do zrównoważenia budżetu całej Unii. Ceną, jaką kraje musiałyby zapłacić byłaby rezygnacja z suwerenności gospodarczej. Nie byłoby jednak wtedy różnic między poszczególnymi krajami w kondycji ich gospodarek, a jeżeli nawet powstałyby takie różnice nie mogłyby być one wykorzystane przez międzynarodowy kapitał spekulacyjny. Niestety, członkowie Unii Europejskiej nie są jeszcze przygotowani do wprowadzenia federacji państw. Oznaczałaby ona przede wszystkim zróżnicowanie wag głosów poszczególnych krajów; np. głos Niemiec byłby wtedy wielokrotnie ważniejszy niż głos 9

10 Czech, Słowacji czy Węgier nie mówiąc już o Łotwie, Litwie czy Estonii. Uchwały w federacji państw podejmowane byłyby większością głosów, konsensus nie byłby potrzebny (co jest warunkiem niezbędnym przyjmowania zaleceń i decyzji w integracji państw narodowych). Dla państw małych i średnich rozwiązanie to mogłoby być trudne do przyjęcia, zwłaszcza, gdy podejmowane decyzje nie byłyby po ich myśli. Państwa te nie mogłyby im bowiem przeciwdziałać. Wreszcie w organach federacyjnych państwa nie byłyby reprezentowane po równo. Te największe (Niemcy) mogłyby mieć po kilku przedstawicieli (np. komisarzy), pastwa małe żadnego. Dla niektórych członków Unii jest to wciąż rozwiązanie wysoce kontrowersyjne. 6. Obronić przed kryzysem całą Unię czy tylko strefę euro? Odpowiedź na to pytanie nie znajduje w Unii Europejskiej jednoznacznej odpowiedzi. Tzw. starzy członkowie Unii, należący do strefy euro, uważają, że oni z pewnością obronią się przed kryzysem finansowym. Mają bowiem komplementarne struktury gospodarcze, dojrzałe mechanizmy rynkowe i sprawną administrację państwa. Gdy w 1961 roku R.A. Mundell ogłaszał teorię optymalnych obszarów walutowych oparł się przecież na szóstce krajów należących do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. 4 Po pięciu dekadach, które minęły od tej daty, część krajów szóstki awansowała gospodarczo, część pozostała wprawdzie w tyle, w dalszym ciągu jednak szóstka jako całość stanowi czołówkę Unii Europejskiej. Nie można tego powiedzieć o większości pozostałych, w międzyczasie przyjętych, nowych członków Unii Europejskiej. Borykają się one nie tylko z kłopotami związanymi ze zrównoważeniem budżetu państwa, deficytem płatniczym z zagranicą i długiem publicznym lecz także z wieloma innymi problemami. Dotyczy to także krajów, które należą do strefy euro. Nic więc dziwnego, że starzy członkowie Unii nalegają na koncentrację na obronie przed kryzysem finansowym wyłącznie strefy euro. Wprawdzie obronę tę rozumieją w sposób zróżnicowany, ale jedno działanie nie podlega dyskusji: potrzeba zdyscyplinowania gospodarki. Niemcy rozumieją to zdyscyplinowanie jako zaciskanie pasa. Same uczyniły to już w minionych kilku latach. Czy pozostałe kraje strefy euro też mają taką możliwość? Zdaniem polityków niemieckich zaciskanie pasa jest warunkiem zrównoważenia budżetu; bez tego nie uda się obronić strefy euro przed atakami rynków finansowych. Chodzi 4 R.A. Mundell, A Theory of Optimum Currency Areas, American Economic Review, September

11 zwłaszcza o ograniczenie zatrudnienia w sferze publicznej, zmniejszenie wydatków socjalnych państwa, a także innych wydatków związanych z funkcjonowaniem sfery publicznej. Ważnym elementem propozycji niemieckiej jest ujednolicenie polityki finansowej, zwłaszcza fiskalnej. Czy rządy krajów należących do strefy euro poradzą sobie jednak z tym przedsięwzięciem? Dyskusja prowadzona przez polityków unijnych dotyczy krótkiego horyzontu. Czy proponowane zmiany wystarczą, by Unia Europejska obroniła się przed kryzysem finansowym w okresie długim? Na pytanie t nie można niestety udzielić odpowiedzi jednoznacznie pozytywnej. U podstaw dotychczasowej terapii Unii Europejskiej zapobiegającej kryzysom finansowym znajduje się założenie, iż kryzysy te są kreowane wyłącznie przez błędy w polityce ekonomicznej państw. Tymczasem są one także skutkiem przemyślanej działalności instytucji międzynarodowego rynku finansowego. Korzeni kryzysów finansowych szukać należy w oderwaniu obrotu finansowego od strefy realnej; z tego punktu widzenia obrót finansowy traktować należy jako swoiste bicie piany, przynoszące olbrzymi zyski spekulantom walutowym i instytucjom finansowym. Likwidacja tego źródła kryzysów finansowych wymaga jednak zastąpienia neoliberalizmu liberalizmem. Nie są w stanie tego uczynić poszczególni członkowie Unii Europejskiej, nawet ci najsilniejsi. Przekracza to również możliwości Unii jako całości. Walka z neoliberalizmem wymaga przedsięwzięć podjętych w skali globalnej. Kryzys finansowy jest bowiem zjawiskiem ogólnoświatowym. Od razu pojawia się jednak pytanie, czy Stany Zjednoczone, Chiny, Indie, Brazylia, Rosja, Japonia oraz Unia Europejska są w stanie wspólnie wypracować terapię antykryzysową, zwłaszcza, że czerpią one różne korzyści z tych kryzysów. Gdy wybuchł kryzys finansowy w Stanach Zjednoczonych w 2008 roku nie brakowało propozycji, by obarczyć Międzynarodowy Fundusz Walutowy odpowiedzialnością za terapię antykryzysową w skali globalnej. Niestety MFW ani myśli o rezygnacja ze swej dotychczasowej roli obrońcy neoliberalizmu. Wnika z tego jednoznacznie, że Unia Europejska jest zbyt mała, by samodzielnie przeciwdziałać kryzysom finansowym w okresie długim, może co najwyżej czynić to na krótką metę. Brak dotychczas również innych instytucji, które przejęłyby tę rolę. 11

12 7. Kryzys finansowy a Polska Przypadek sprawił, że to co w myśl paradygmatów ekonomii neoliberalnej zaliczano w polskiej gospodarce do patologii tworzy dziś bariery chroniące ją przed kryzysami finansowymi. Dotyczy to przede wszystkim małego udziału przemysłu i innych sektorów gospodarki polskiej w gospodarce światowej; kształtuje się on wciąż poniżej 20%. Resztę wytwarzamy na potrzeby rynku własnego. Co więcej, prawie 90% produkcji pozostaje w małych i średnich przedsiębiorstwach zatrudniających od kilku do kilkudziesięciu osób. Przedsiębiorstwa te są bardziej elastyczne niż przedsiębiorstwa duże, dostosowują się więc łatwiej do warunków kryzysowych. Stabilności rozwoju polskiej gospodarki sprzyja jednocześnie kooperacja z Niemcami oazą zdrowej gospodarki w Unii Europejskiej. Wreszcie podstawową część polskiej produkcji stanowią towary konsumpcyjne, a ten sektor cechuje się nie tylko w Polsce lecz także w innych krajach Unii Europejskiej większą stabilnością niż produkcja na potrzeby inwestycji. Z drugiej jednocześnie strony gospodarka polska ma szereg słabych punktów, które mogą być wykorzystane w każdej chwili przez rynki finansowe. Relatywnie duże jest zadłużenie zagraniczne, które przekroczyło 350 mld dolarów, stanowiąc połowę dochodu narodowego, przy czym rezerwy dewizowe Narodowego Banku Polskiego pokryć mogą co najwyżej jedną trzecią tego zadłużenia. W razie kryzysu Polska potrzebowałaby olbrzymiej pomocy kredytowej. Rynki finansowe mogłyby więc porządnie zarobić na polskim kryzysie. Stabilności polskiej gospodarki zagraża również znaczny i rosnący dług publiczny. Przekroczenie magicznej granicy 55% także oznaczałoby potrzebę szukania zagranicznej pomocy kredytowej. Dla rynków finansowych byłaby to również okazja do wielkich zarobków. Atutem polskiej gospodarki jest spokojne społeczeństwo, tradycyjnie uznawane w Europie i świecie za naród buntowniczy. Tymczasem kolejne działania rządu, pogarszające warunki życia zwłaszcza najuboższych, nie napotykają na opór. Protestują młodzi przeciwko ograniczeniu swobody w Internecie, milczą natomiast starsi, gdy rząd chce im wydłużyć o wiele lat czas pracy. Anemiczne społeczeństwo pozwala przeciwdziałać wzrostowi długu publicznego, a zwłaszcza deficytu budżetowego państwa poprzez zahamowanie a nawet obniżkę udziału wydatków państwa na cele socjalne w ogólnych wydatkach. 12

13 Prof. Paweł Bożyk Drogi wychodzenia Unii Europejskiej z kryzysu; miejsce Polski Streszczenie Specyfika współczesnego kryzysu; kryzys nadprodukcji a kryzys systemowy. Liberalizm a neoliberalizm; patologie gospodarki neoliberalnej. Geneza kryzysu finansowego w Unii Europejskiej. Kryzys finansowy w Unii Europejskiej a kryzys gospodarki globalnej; Unia Europejska-częścią gospodarki globalnej. Doskonalenie metod integracji w ramach Unii Europejskiej; integracja międzynarodowa i ponadnarodowa a możliwości przeciwdziałania kryzysowi finansowemu. Poszukiwanie innych dróg wyjścia członków Unii Europejskiej z kryzysu finansowego. Rozwiązania globalne. Czy Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy mogą odegrać konstruktywną rolę w przeciwdziałaniu światowemu kryzysowi finansowemu? Miejsce Polski w wychodzeniu krajów Unii Europejskiej z kryzysu finansowego. Słowa kluczowe: Polska, globalizacja, Unia Europejska, kryzys finansowy, neoliberalizm, paradygmat. 13

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Czy kryzys finansowy wymusi zmiany w dotychczasowych modelach biznesowych europejskich banków? Maciej Stańczuk Polski Bank Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Data Temat Godziny Wykładowca

Data Temat Godziny Wykładowca Harmonogram zajęć w ramach Studiów Podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy EURO (IV edycja) organizowanych przez Uniwersytet Opolski przy wsparciu Narodowego Banku Polskiego (zajęcia odbywać się

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU

WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU Spis treści WSTĘP... 9 Rozdział I WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU... 13 1. Wyzwania stojące przed

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii Spis treści Od autorów....................................... 13 Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii..............

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Szczecin, 2010 Spis treści Wstęp... 11 CZĘŚĆ I OD WYMIANY MIĘDZYNARODOWEJ DO GOSPODARKI GLOBALNEJ Rozdział 1 HANDEL MIĘDZYNARODOWY....

Bardziej szczegółowo

Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW

Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW Łódź Warszawa 2011 SPIS TREŚCI WSTĘP... 9 ROZDZIAŁ I. FINANSE PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSE SFERY REALNEJ... 13 1. Istota finansów przedsiębiorstwa... 13 1.1. Podstawowe pojęcia...

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY UNIWERSYTET EKONOMICZNY w POZNANIU Paweł Śliwiński PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY w krajach Europy Srodkowo-Wschodniej w latach 1994-2008 B 380901 WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Od autorów Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii 1. Czym się zajmuje ekonomia? 2. Potrzeby ludzkie,

Bardziej szczegółowo

Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej

Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej Przykładowe pytania z zakresu tzw. wiedzy ogólnoekonomicznej 1. Kryzys na rynku kredytów hipotecznych w USA określany jest mianem: a. kryzysu subprimes debts, b. kryzysu collateral debts, c. kryzysu senior

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

Spis treœci. Księgarnia PWN: Marian Podstawka (red.) - Finanse. Wstêp... 13. 1. Pojêcie i funkcje finansów... 17. 2. Pieni¹dz...

Spis treœci. Księgarnia PWN: Marian Podstawka (red.) - Finanse. Wstêp... 13. 1. Pojêcie i funkcje finansów... 17. 2. Pieni¹dz... Księgarnia PWN: Marian Podstawka (red.) - Finanse Spis treœci Wstêp..................................................... 13 1. Pojêcie i funkcje finansów....................................... 17 1.1.

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW Spis treści Wstęp Rozdział 1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW 1.1. Etymologia terminu finanse i główne etapy rozwoju finansów 1.2. Współczesne rozumienie finansów 1.2.1. Ogólna charakterystyka finansów

Bardziej szczegółowo

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA REFORMA 2012 Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA Ilustrator: Jerzy Flisak Podręcznik do nauki zawodu technik ekonomista i innych zawodów z branży ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Wydawnictwo KUL Lublin 2012 SPIS TREŚCI Od autora 9 Część I DŁUG NA ŚWIECIE: FAKTY I. BOMBA DŁUGU PUBLICZNEGO 13 1. Zegar długu na świecie 14 2. Tym razem w dtugi popadły

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO OBROTU GOSPODARCZEGO MODUŁY WARSZTATOWE

BEZPIECZEŃSTWO OBROTU GOSPODARCZEGO MODUŁY WARSZTATOWE BEZPIECZEŃSTWO OBROTU GOSPODARCZEGO MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT G-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY OBROTU GOSPODARCZEGO. Podstawy ekonomii. Podstawy finansów i bankowości. Pojęcie gospodarki i obrotu gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów. Słowo wstępne

Wykaz skrótów. Słowo wstępne Wykaz skrótów Słowo wstępne Rozdział pierwszy Pojęcia 1.Początki ekonomii (Marcin Smaga) 2.Definicja ekonomii (Tadeusz Włudyka, Marcin Smaga) 3.Prawidłowości i prawa ekonomiczne (Tadeusz Włudyka, Marcin

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Plan wykładu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Plan wykładu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wahania koniunktury gospodarczej Konrad Walczyk Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 22 maja 2013 r. Plan wykładu Co to jest koniunktura gospodarcza? W jaki sposób ją mierzyć?

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH przyczyny, mechanizm, drogi wyjścia redakcja naukowa Leokadia Oręziak Dariusz K. Rosati Warszawa 2013 SPIS TREŚCI WSTĘP Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati ^ 9 ROZDZIAŁ 1. Konsolidacja

Bardziej szczegółowo

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę Marcin Konarski EURO jako waluta międzynarodowa 1. Walutą euro posługuje się dziś około 330 milionów

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MEI-1-501-s Punkty ECTS: 1 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Edukacja Techniczno Informatyczna Specjalność: - Poziom

Bardziej szczegółowo

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra TEMAT: Zadłużenie międzynarodowe 9. 8. Funkcje kredytów w skali międzynarodowej: eksport kapitałów; możliwość realizacji określonych inwestycji np. przejęcie kontroli nad firmą znajdującą się zagranicą,

Bardziej szczegółowo

Imiona, nazwiska oraz tytuły/stopnie członków zespołu dydaktycznego Beata Harasim / mgr

Imiona, nazwiska oraz tytuły/stopnie członków zespołu dydaktycznego Beata Harasim / mgr Tryb studiów Stacjonarne Nazwa kierunku studiów Finanse i Rachunkowość Poziom studiów Stopień pierwszy Rok studiów/ semestr II/III i IV Specjalność Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS

Bardziej szczegółowo

Porównanie obecnego kryzysu z roku 2007 z Wielkim Kryzysem z lat 1929-1933 str. 33

Porównanie obecnego kryzysu z roku 2007 z Wielkim Kryzysem z lat 1929-1933 str. 33 Spis treści: Wstęp str. 9 1.Przyczyny wahań cyklicznych Gabriela Wronowska str. 15 Pojęcie i fazy cyklu koniunkturalnego str. 15 Teorie wahań cyklicznych str. 19 Historia wahań cyklicznych str. 29 Porównanie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska. Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska. Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Agnieszka Alińska Zwrotne instrumenty finansowe w procesie stymulowania rozwoju regionalnego Plan prezentacji System finansowy a sfera realna Rozwój w ujęciu krajowym,

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro. Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik

Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro. Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik Proponowany przebieg zajęć Po wykonaniu tego ćwiczenia będziesz znał obawy i nadzieje, jakie wiązali Szwedzi

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i rynki finansowe Gdynia 11.05.2016 XTB ONLINE TRADING. www.xtb.pl www.tradebeat.pl

Gospodarka i rynki finansowe Gdynia 11.05.2016 XTB ONLINE TRADING. www.xtb.pl www.tradebeat.pl Gospodarka i rynki finansowe Gdynia 11.05.2016 ONLINE TRADING www.tradebeat.pl Gospodarka i rynki finansowe 1. Wzrost na świecie i oczekiwania 2. Chiny zagrożeniem numer jeden dla światowej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Pieniężna

Unia Gospodarcza i Pieniężna Unia Gospodarcza i Pieniężna Polityka gospodarcza i pieniężna (art. 119 TfUE) Dla osiągnięcia celów określonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, działania Państw Członkowskich i Unii obejmują,

Bardziej szczegółowo

Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak

Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak Autor adresuje książkę do Czytelników pragnących lepiej zrozumieć procesy rozwoju gospodarczego we współczesnym świecie. Do studentów, ekonomistów

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

Ranking gospodarek świata 2010

Ranking gospodarek świata 2010 Drukuj zamknij Ranking gospodarek świata 2010 03.11.2010, 12:04 Instytut Globalizacji ogłosił III edycję rankingu najszybciej rozwijających się państw, z którego wynika, że Państwo Środka posiada najbardziej

Bardziej szczegółowo

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji;

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji; 1 Inflacja Inflacja to wzrost ogólnego poziomu cen. Miarą inflacji jest indeks cen dóbr konsumpcyjnych, równy stosunkowi cen dóbr należących do reprezentatywnego koszyka w danym okresie czasu cen tych

Bardziej szczegółowo

Część pierwsza. Rynkowy system finansowy

Część pierwsza. Rynkowy system finansowy Od autorów 13 1. Wprowadzenie. System finansowy we współczesnej gospodarce rynkowej (Zbigniew Polański) 17 1.1. System finansowy a system ekonomiczny i system społeczny 17 1.2. Funkcje systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015 19 marca 2012 roku / mln zł / / mln zł / wyniki podsumowanie Rozwój biznesu SEGMENT KORPORACYJNY Transakcje walutowe

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2015

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2015 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2015 Okrągły stół, czwartek, 1 października 2015, 13:30 15:30 Partner: Polityka INSIGHT Jak odnowić strefę euro? W którą stronę powinna iść integracja unii gospodarczo-walutowej?

Bardziej szczegółowo

Aktualne tendencje zmian w teorii ekonomii i polityce gospodarczej

Aktualne tendencje zmian w teorii ekonomii i polityce gospodarczej Aktualne tendencje zmian w teorii ekonomii i polityce gospodarczej Warunki reform ustrojowych Prof. Marian Guzek Warszawa, marzec 2016 Tezy Dominującą, długotrwałą tendencją zmian systemowych w teorii

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Informacja. Nr 427. Uwagi w sprawie polityki kursowej w świetle projektu ustawy budżetowej na 1997 rok

Informacja. Nr 427. Uwagi w sprawie polityki kursowej w świetle projektu ustawy budżetowej na 1997 rok KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Uwagi w sprawie polityki kursowej w świetle projektu ustawy budżetowej na 1997 rok Grudzień 1996 Adam Koronowski Informacja

Bardziej szczegółowo

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski Kryzys finansów publicznych i druga fala Wielkiej Recesji Badanie wykonane przez Instytut Badań Strukturalnych w ramach prac nad projektem: Analiza procesów zachodzących na polskim rynku pracy i w obszarze

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

- Potrzeby, dobra, usługi - Zasoby ekonomiczne

- Potrzeby, dobra, usługi - Zasoby ekonomiczne Wykaz tematów z podstaw przedsiębiorczości na rok szkolny 2012 2013 dla Liceum Ogólnokształcącego, Liceum Profilowanego i Technikum Rozkład materiału według programu 44/PZS1/2012/2 dla klas: II TRA; III

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 1 CO TO SĄ FINANSE? Definicja Finanse 1. Dziedzina nauki zajmująca się analizą, jak ludzie lokują dostępne zasoby w danym okresie. 2. Ogół

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy OŜywienie i recesja w gospodarce Wahania koniunktury gospodarczej prof. ElŜbieta Adamowicz Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 9 października 2012 r. Program wykładu Co

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo Dr hab. Maria Majewska Katedra Nauk Ekonomicznych Poznań, 1.10.2015 r. OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo I. Informacje ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Sytuacja polskiego sektora bankowego. Warszawa, 22 listopada 2012

Sytuacja polskiego sektora bankowego. Warszawa, 22 listopada 2012 Sytuacja polskiego sektora bankowego Warszawa, 22 listopada 2012 Plan prezentacji Struktura rynku finansowego Uwarunkowania makroekonomiczne Struktura sektora bankowego w Polsce Bilans Należności brutto

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp 11

Spis treści. Wstęp 11 Spis treści Wstęp 11 Rozdział 1 Tendencje w rozwoju społeczeństwa niemieckiego 14 1.1. Podstawowe dane liczbowe i cechy społeczeństwa Niemiec 14 1.2. Sytuacja ekonomiczna niemieckich gospodarstw domowych

Bardziej szczegółowo