Partnerstwo samorządu i organizacji pozarządowych w przedsięwzięciach międzynarodowych. Wprowadzenie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Partnerstwo samorządu i organizacji pozarządowych w przedsięwzięciach międzynarodowych. Wprowadzenie"

Transkrypt

1 Partnerstwo samorządu i organizacji pozarządowych w przedsięwzięciach międzynarodowych. Wprowadzenie

2 Poglądy wyrażone w publikacji są poglądami autorów i nie muszą odzwierciedlać oficjalnego stanowiska Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Pomorska Fundacja Rozwoju, Kultury i Sztuki Toruń 2013 Treść publikacji nie może być przetwarzana w sposób elektroniczny, mechaniczny, fotograficzny i inny, nie może być również użyta do innej publikacji bez pisemnej zgody Pomorskiej Fundacji Rozwoju, Kultury i Sztuki. Publikacja bezpłatna

3 SPIS TREŚCI Spis treści 1 Wstęp 5 Rozdział I Partnerstwo NGO i JST 6 Rozdział II Współpraca z państwami Partnerstwa Wschodniego 8 Rozdział III Polonia i Polacy za granicą 14 Rozdział IV Źródła finansowania partnerskich projektów międzynarodowych 19 Zakończenie 29

4

5 5 Wstęp Niniejsza publikacja dotyczy dwu powiązanych ze sobą zagadnień. Po pierwsze, wskazujemy na potrzebę i możliwości zawiązywania partnerstwa między jednostkami samorządu terytorialnego (JST) i organizacjami pozarządowymi (NGO). Po drugie, przedstawiamy propozycję dwu kierunków, w których rozwijać można partnerską współpracę międzynarodową. Sądzimy bowiem, że współpraca międzynarodowa w gminach, czy też w skali całego województwa, przyniesie pożądane efekty wówczas, gdy będzie prowadzona właśnie w partnerstwie międzysektorowym. Możliwości organizacyjne administracji samorządowej mogą zostać doskonale uzupełnione przez aktywność, pomysłowość i potencjał organizacji. Celem takiej współpracy jest podniesienie stopnia umiędzynarodowienia naszego regionu. Umiędzynarodowienie to proces wykorzystywania współpracy międzynarodowej w każdym obszarze życia społeczności lokalnej. W odniesieniu do funkcjonowania administracji i działalności organizacji pozarządowych chodzi o to, aby każdy wydział urzędu i każdy zespół projektowy był gotowy do wykorzystania współpracy międzynarodowej jako narzędzia do polepszenia swojego działania. Współpraca ta może być wszak źródłem cennych doświadczeń, innowacyjnych pomysłów, sposobów rozwiązywania problemów, dobrych praktyk. Taki postulat wynika ze Strategii Województwa Kujawsko-Pomorskiego: Równocześnie prowadzony będzie proces umiędzynarodowienia jako działanie horyzontalne we wszystkich obszarach modernizacji, tak aby impulsy rozwojowe uwzględniały rosnącą konkurencyjność międzynarodową regionów i metropolii 1. Umiędzynarodowienie przyczynia się do podniesienia konkurencyjności regionu, może także przynieść wymierne korzyści jego mieszkańcom. Aby tak się stało, konieczne jest, aby do działań samorządu zaangażowani zostali partnerzy społeczni. Więcej nawet: to właśnie organizacje są w stanie swoimi działaniami wypełnić ramy stworzone przez administrację. Współpraca międzynarodowa stwarza szansę na pogłębienie i umocnienie relacji pomiędzy JST i NGO, jest także polem bardzo dużych możliwości wspólnego działania na rzecz lokalnej społeczności i pozycji regionu wśród innych regionów Europy i świata. Publikacja została opracowana na podstawie wniosków płynących z dwu warsztatów zorganizowanych w 2013 roku przez Regionalny Ośrodek Debaty Międzynarodowej w Toruniu. Ich uczestnikami byli przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz samorządów. W tym gronie rozmawialiśmy o możliwości współpracy międzysektorowej przy planowaniu i realizacji projektów międzynarodowych. Skupiliśmy się na dwóch tematach, wynikających z priorytetów polskiej polityki zagranicznej: na współpracy z państwami Partnerstwa Wschodniego oraz współpracy z Polonią i Polakami za granicą. Partnerstwo NGO i JST może zaistnieć i z powodzeniem rozwijać się w tych właśnie dwóch dziedzinach. Poświęcone im zostały rozdziały drugi oraz trzeci. 1 Strategia rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego do roku 2020, s. 9.

6 6 Rozdział I Partnerstwo NGO i JST Celem niniejszego rozdziału jest przedstawienie możliwych modeli współpracy samorządu i organizacji pozarządowych dotyczącej przedsięwzięć o charakterze międzynarodowym. Zostaną wymienione możliwości realizacji projektu w partnerstwie międzysektorowym, ukazujące układ relacji między partnerami. Współpraca polskich JST i NGO musi mieć charakter trwały i powinna być nawiązywana w sposób nieprzypadkowy. To oczywistość. Jednak niski poziom umiędzynarodowienia polskich regionów wynika właśnie z braku stałej i zaplanowanej współpracy między samorządami a organizacjami społecznymi w zakresie współpracy międzynarodowej. Strategia Województwa Kujawsko-Pomorskiego do roku 2020 podkreśla, że w procesie umiędzynaradawiania regionu potencjał NGO należy wykorzystywać. Jednym z zaplanowanych kierunków działań jest wzrost zdolności III sektora do realizacji zadań z zakresu współpracy międzynarodowej i rozwoju lokalnego 1. Jeśli współpraca międzynarodowa ma służyć wszechstronnemu rozwojowi, to nie może ograniczać się li tylko do aktywności wydziałów odpowiedzialnych w JST za promocję. Dzięki swej wszechstronnej działalności organizacje pozarządowe mogą odegrać ważną rolę w nadawaniu wymiaru międzynarodowego działaniom w sferach edukacji, kultury, sportu, partycypacji, opieki, rozwoju lokalnego, etc. Taką możliwość stwarza współpraca, a najlepiej partnerstwo, organizacji i samorządu w ramach projektów międzynarodowych. Modele współpracy między JST a NGO Rozmowy Przedstawiciele samorządu często wskazują, że jedynym, czego organizacje chcą w kontaktach z nimi, to pieniądze. Tymczasem realne partnerstwo musi przede wszystkim opierać się na wymianie informacji, konsultacji zamierzeń, wspólnym badaniu potrzeb i wypracowywaniu koncepcji działań. Wzajemne kontakty znacznie ułatwia obecność w urzędzie osoby oddelegowanej do kontaktu w NGO. Najlepiej, gdyby był to ktoś, kto oprócz pracy w instytucji zaangażowany jest również w działalność lokalnego stowarzyszenia bądź fundacji. Dzięki temu rozmowa nie ograniczy się do narzekania na możliwości finansowe gminy czy przedstawienia oferty konkursów dla NGO. Podstawowym warunkiem stworzenia partnerstwa międzysektorowego jest dobry kontakt informacyjny między podmiotami i czas przeznaczony na rozmowy. Dotacje Podstawową formą wspierania projektów międzynarodowych są konkursy na dotacje, czyli zlecanie NGO przez JST realizacji zadań publicznych. Urząd daje wytyczne, pieniądze i nadzoruje prawidłowość realizacji zadania, organizacja proponuje metody wykonania zadań i wnosi wkład własny. Trzeba jednak 1 Strategia rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego do roku 2020, s. 40.

7 7 stwierdzić, że ten model nie sprawia, że powstaje partnerstwo między grantodawcą a grantobiorcą. Oczywiście, może tak się stać, ale już na etapie realizacji projektu. Przy wszystkich zaletach mechanizmu dotacji, stawia on strony w relacji zleceniodawca-zleceniobiorca, a nie w relacji równorzędnych partnerów. Niemniej jednak, projekty międzynarodowe realizowane na zasadzie powierzania zadań publicznych wyłonionym w konkursie NGO, wnieść mogą istotny wkład w umiędzynarodowienie gminy czy regionu. Dofinansowanie wkładu własnego do projektów finansowanych ze środków zewnętrznych Organizacje pozarządowe realizują swoje cele w większości dzięki funduszom zewnętrznym, pochodzącym spoza samorządu. Stają jednak przed koniecznością wniesienia wkładu własnego, często w wymiarze finansowym. Dobrą praktyką, umożliwiającą organizacjom spokojne aplikowanie o środki zewnętrzne jest możliwość przekazania przez samorząd środków na pokrycie całości lub większej części wymaganego wkładu własnego. Przekazanie może odbyć się na drodze konkursu, jednak nabór musi być ciągły. Wymagany wkład własny jest często największą przeszkodą w aplikowaniu o środki. Samorządy mogą w stosunkowo prosty sposób, który nie pociąga za sobą dużych kosztów, zyskać na swoim terenie duży nieraz projekt międzynarodowy. Wsparcie pozakonkursowe Samorządy mają możliwość wspierania organizacji i ich projektów bez konieczności przekazywania środków finansowych. W jakich formach? nieodpłatne użyczenie obiektu, np. sali sportowej, sali szkoleniowej w urzędzie, ośrodka szkoleniowego czy wypoczynkowego; pokrycie kosztów noclegów gości z gmin/regionów partnerskich; pomoc w organizacji cateringu czy wyżywienia; zagwarantowanie organizacji dostępu do telefonu, faksu, pokrycie kosztów pocztowych; pomoc przy organizacji transportu podczas np. wizyty studyjnych gości zagranicznych; drobne upominki czy pamiątki z gminnych funduszy na promocję; patronat nad przedsięwzięciem (skuteczny zwłaszcza w relacjach ze Wschodem); pokrycie kosztów delegacji wysłannika organizacji na spotkanie z partnerem zagranicznym lub na fora dyskusyjne, na których opracowuje się koncepcje projektowe; pośrednictwo w nawiązaniu kontaktu z potencjalnym partnerem zagranicznym. Partnerstwo projektowe Najskuteczniejszą formą partnerstwa międzysektorowego wydaje się być wspólny projekt, w którym jedna ze stron jest wnioskodawcą, a druga partnerem. Taki układ jest optymalny, pozwala bowiem na współpracę od początku do końca projektu. Wspólne zatem jest rozpoznanie problemu, wypracowanie koncepcji projektowej, wspólne wnioskowanie i finansowanie, wspólna realizacja i ewaluacja. Możliwości samorządu uzupełniają ograniczenia organizacji, ta zaś jest w stanie zrobić to, co znajduje się poza zasięgiem samorządu. JST i NGO bardzo dobrze się uzupełniają i warto z tego faktu korzystać przy szukaniu rozwiązań lokalnych problemów, szukaniu możliwości rozwoju gminy, czy wreszcie przy planowaniu zadań w projekcie. Partnerstwa miast i regionów Atrakcyjne kierunki współpracy międzynarodowej w gminie/regionie mogą wyznaczać partnerstwa międzynarodowe. W sposób naturalny wskazują na potencjalnych partnerów zagranicznych, a brak partnerów wskazywany jest jako przyczyna małej aktywności na polu międzynarodowym. Bez wsparcia organizacji pozarządowych, partnerstwo samorządów będzie miało ograniczony wpływ na mieszkańców i nie przyniesie oczekiwanych efektów. Trzeba stwierdzić, że pomimo działań podejmowanych do tej pory przez JST w ramach partnerstw międzynarodowych, ich potencjał nie jest w pełni wykorzystywany. Nie często zdarza się, aby NGO były zaangażowane we współpracę z organizacjami z gminy/regionu partnerskiego. Być może ta sytuacja jest przyczyną stagnacji tak wielu partnerstw.

8 8 Rozdział II Współpraca z państwami Partnerstwa Wschodniego Idea współpracy z Europą Wschodnią Idea współpracy z państwami na Wschodzie w sposób naturalny wypływa z historii Rzeczypospolitej, która wiele narodów łączyła niegdyś w jednym, wspólnym państwie. Tym bardziej smucą dziś przypadki nieufności. To prawda, że różnice w interpretacji wydarzeń historycznych rodzą spory. Ambicja polityczna Polski w regionie również bywa przyczyną nieporozumień. Wciąż jednak więcej nas łączy, niż dzieli, a potwierdzają to zasadniczo dobre relacje między Polakami a Białorusinami czy Ukraińcami. Warto czerpać z tej wspólnej tradycji historycznej i kulturowej. Aktualna, trudna sytuacja ekonomiczna, polityczna i społeczna w krajach objętych inicjatywą Partnerstwa Wschodniego wynika również z okresu socjalizmu, który zniszczył społeczeństwa, zrujnował gospodarki i na długie lata opóźnił rozwój. Dokonawszy procesu transformacji, Polska stoi niejako przed moralnym zobowiązaniem, aby oferować pomoc Ukraińcom, Białorusinom czy Mołdawianom w stworzeniu nowoczesnych państw i silnych społeczeństw, oraz w uniknięciu błędów, które sami popełniliśmy. Innymi słowy, na Wschodzie mieszkają ludzie, którym jesteśmy w stanie pomóc, a ta pomoc może okazać się dla nich bardzo przydatna. Wschód to nie jedynie zobowiązanie, płynące z tradycji, historii czy sentymentu. Na Wschodzie lokują się także polskie interesy. Ze Wschodem związane są polskie cele polityczne, na co wskazuje realizowane na wielu poziomach polskie zaangażowanie w Partnerstwo Wschodnie czy dążenie do rozszerzenia NATO. Wschód to także atrakcyjny kierunek dla polskiego biznesu. Wreszcie, Wschód to liczne możliwości działania dla organizacji społecznych. Właśnie tam znajdują one szerokie pole do spełniania pojętych misji, których wspólnym mianownikiem jest troska o dobro człowieka. Trzeba też pamiętać, że od mieszkańców krajów wschodnioeuropejskich możemy się też wiele nauczyć, i to nie tylko w dziedzinie kultury czy sportu, ale także polityki, zarządzania czy gospodarki. Z priorytetów polskiej polityki zagranicznej jasno wynika potrzeba intensyfikacji współpracy z krajami na Wschodzie, zwłaszcza z państwami Partnerstwa Wschodniego. Jest to cel polityczny, jednak dzięki już prowadzonym działaniom organizacji pozarządowych i samorządów lokalnych jego przedmiot okazuje się być życiowo ważny, przy tym żywy i wdzięczny, choć bywa i niełatwy. Ramy współpracy z partnerami z państw Partnerstwa Wschodniego a) Samorząd terytorialny Mimo wielu trudności i niedoskonałości, proces budowy polskiej administracji samorządowej zakończył się powodzeniem. Udało się w Polsce wypracować model, który funkcjonuje dobrze, choć z pewnością nie doskonale. Skala wykorzystania środków unijnych przez samorządy, jak również sposób ich dystrybucji, pokazały, że polski system administracji działa. Tymi doświadczeniami polskich JST można się dzielić. Wiedza i doświadczenie, zdobyte w procesie transformacji i pierwszej dekady członkostwa w UE są

9 9 niezwykle cenne dla samorządów w państwach Partnerstwa Wschodniego. Stoją one przed perspektywą zmian, wymaganych przez stronę unijną, ale także przed perspektywą pozyskania funduszy, które mogłyby wykorzystać. Rozbudowane wymagania prawne bywają niezrozumiałe dla wschodnich partnerów, nasze zadanie polegałoby na pokazywaniu, jak wdrażano je u nas oraz na ich tłumaczeniu. Z kolei fundusze unijne mogą być dla państw Partnerstwa Wschodniego szansą rozwojową. Wiedza polskich samorządów o tym, jak wykorzystywać te środki jest w tym przypadku na wagę złota. Transfer doświadczeń w zakresie funkcjonowania samorządu i pozyskiwania unijnych środków może okazać się doskonałą formą umacniania relacji partnerskich. Dodać należy wymianę doświadczeń w dziedzinach technicznych i organizacyjnych. Przykładem może być wizyta w Polsce grupy ośmiorga pracowników wodociągów z kilku miast Ukrainy, którzy poznawali polskie rozwiązania wodno-kanalizacyjne. Kontakt między samorządami nie jest wszelako taki prosty. Trzeba pamiętać, że samorząd np. na Ukrainie funkcjonuje zupełnie inaczej, niż w Polsce, poziom zależności od administracji centralnej jest bardzo duży. Dodać trzeba różnice kulturowe, które przekładają się na obraz społeczeństwa i samorządności. Poważną przeszkodą mogą okazać się problemy natury politycznej, zwłaszcza na Białorusi i w Armenii. Z kolei bardzo pouczający dla polskich JST może być przykład Gruzji - jej sprawna, przejrzysta i wolna od korupcji administracja, zbudowana przez prezydenta M. Saakaszwilego. b) Organizacje pozarządowe Polska i Unia Europejska chcą zachęcić państwa Partnerstwa Wschodniego do przeprowadzenia prodemokratycznych i wolnorynkowych zmian. Napotykają jednak na bariery polityczne i gospodarcze, ale Organizuję takie wizyty po to, by wymieniać doświadczenia mówi Jurii Zherlistyn, wiceprezydent związku zrzeszającego ukraińskie wodociągi. Byłoby dobrze, gdybyśmy w przyszłości najlepsze wzorce z Polski, także te z Torunia, mogli przenieść na Ukrainę. także na opór i niezrozumienie wśród społeczeństw. Są to czasem bariery nie do przeskoczenia. Zmian tych nie da się zresztą przeprowadzić odgórnie. Nie można ich po prostu narzucić, należy tylko do nich zachęcać. To, co można w tym względzie zrobić, to przekonać do siebie, w bezpośrednim kontakcie udowodnić dobre intencje i na własnym przykładzie pokazać korzyści płynące z reform wzmacniających mechanizmy obywatelskie i demokratyczne (sądzimy wszak, że proponowane przez UE zmiany w większości są dla obywateli tych państw korzystne). Tego zadania nie spełnią samorządy, jest to sfera oddolnego działania organizacji społecznych, pozarządowych. Prowadząc działalność na rozlicznych polach, NGO są w stanie dotrzeć do ludzi z pominięciem kłopotliwej dziedziny jaką jest polityka. Osobiste kontakty, a zwłaszcza wspólne działania, pomagają przezwyciężyć uprzedzenia i wyjaśnić wiele wątpliwości. Tak budowane poparcie dla idei współpracy z państwami UE może okazać się skuteczne, może przyczynić do dobra wschodnioeuropejskich narodów, a Polakom przynieść korzyści. Szczęśliwie, współpraca NGO ze Wschodem kwitnie, cieszy się coraz większym wsparciem polskiej i unijnej administracji, jak również coraz większym zrozumieniem wschodnich partnerów. Warto też dodać, że w Polsce istnieją organizacje założone przez obywateli państw wschodnioeuropejskich mieszkających w Polsce. Przykładem może być Stowarzyszenie Dom Kaukaski, skupiający Ormian, Azerów i Gruzinów (ww.domkaukaski.org) c) Partnerstwa gmin, miast i regionów Możliwości samorządów i aktywność organizacji warto łączyć. Administracja stwarza ramy organizacyjne, które NGO mogą wypełnić treścią ważną, atrakcyjną i potrzebną. Strukturą, która doskonale pozwala połączyć oba sektory jest partnerstwo międzynarodowe gmin i regionów. Partnerów

10 10 zagranicznych ma większość z gmin województwa kujawsko-pomorskiego. Od 2004 roku regionami partnerskimi naszego województwa są ukraińskie Obwody Chmielnicki i Żytomierski, zaś od 2005 roku Obwód Mohylew na Białorusi. Problem polega jednak na tym, że organizacje pozarządowe w niewystarczającym stopniu włączane są we współpracę z regionami partnerskimi. Podstawową aktywnością w ramach partnerstw są wizyty studyjne przedstawicieli urzędów oraz wymiana młodzieży. Nie deprecjonując żadnej z tych form, trzeba stwierdzić, że to za mało. Partnerstwa mogą się rozwijać dzięki tym, którym mają służyć - mieszkańcom gmin/regionów partnerskich. Włączenie organizacji pozarządowych może zaradzić najczęstszej chorobie partnerstw: stagnacji. Oczywiście, potrzebna jest także otwartość i kreatywność urzędników, jednak istotą partnerstwa winny być kontakty między mieszkańcami. To one nadają partnerstwu życie i kolorystykę. NGO dysponują potencjałem, ludźmi chętnymi do realizacji postawionych sobie celów. Ich aktywność z powodzeniem wypełni formalne ramy partnerstw. Partnerstwa gmin i regionów łączą kontakty w wymiarach sektorowym (między samorządami/organizacjami z obu stron partnerstwa), tematycznym (dotyczące wybranych dziedzin) oraz terytorialnym (z określonych gmin/regionów). To dobra okazja, aby połączyć działania JST i NGO w ramach wspólnych projektów. Taka współpraca nabiera szczególnego znaczenia, jeśli wziąć pod uwagę potrzeby sektora pozarządowego w państwach Partnerstwa Wschodniego. Społeczeństwo obywatelskie dopiero się tam rodzi, samo istnienie III sektora powoli przebija się do świadomości mieszkańców. Dobre relacje między polskimi JST i NGO oraz pokazanie dobrych owoców działalności NGO mogą być zaczynem pozytywnych zmian na Wschodzie i skuteczną inspiracją. Obszary współpracy ze Wschodem Wymiana młodzieży Dużą popularnością w Polsce cieszy się wymiana młodzieży szkolnej oraz studenckiej. Są w nią zaangażowane szkoły i uczelnie, choć nie tylko. Wymiany cieszą się wsparciem programów, takich jak Młodzież w działaniu czy Polsko-Litewski Fundusz Wymiany Młodzieży. To bardzo skuteczna metoda nawiązania bliższej relacji z partnerem zagranicznym. Ludzie młodzi charakteryzują się łatwością w nawiązywaniu kontaktów, wykorzystują do tego nowoczesne formy komunikacji elektronicznej. Ważne jest jednak, aby zagwarantować młodym jakąś formę kontynuacji współpracy nawiązanej w ramach wymiany. Wymiana młodzieży zakończona sukcesem może przynosić owoce przez wiele kolejnych lat, o ile zostanie dobrze zagospodarowana. Nie powinna kończyć się wraz z końcem edukacji w danej szkole. Kontakt między młodymi ma znaczenie w szczególności w kontaktach z państwami na Wschodzie Europy. Nowe pokolenie pozbawione jest negatywnych doświadczeń historycznych, które stały się udziałem ich rodziców. Łatwiej im myśleć o swoim kraju jako europejskim, łatwiej formułować oczekiwania względem władz, naturalnym jest dążenie do zmian na lepsze w swoim otoczeniu. W tym dążeniu do zmian można ich umocnić właśnie poprzez kontakt z rówieśnikami z Polski. Młodzi ze Wschodu, kiedy dzięki kontaktom z Polską dostrzegą wartość demokracji, zalety postawy obywatelskiej czy swobodę niezależnego działania w organizacjach pozarządowych, w sposób naturalny będą chcieli przeszczepić dobre praktyki na grunt swojej szkoły, gminy czy kraju. Przykład: Polsko-ukraińską wymianę młodzieży w ramach projektu Historia i tradycja w słowach zaklęta 2 przeprowadziło Gimnazjum w Zakrzewie, co pokazuje, że nawet szkoły z niewielkich miejscowości mogą z powodzeniem wymiany realizować. Wolontariat Szczególną formą aktywności młodych, choć nie tylko ich, jest wolontariat. Pozwala on na nawiązanie bliższych relacji pomiędzy wolontariuszem a przyjmującymi. Okres pobytu i pracy wolontariusza może trwać nawet kilka miesięcy. Jest doskonałą okazją do długich rozmów, a tym samym do przezwyciężania 2 php?readmore=15

11 uprzedzeń i przełamywania stereotypów. Więź stworzona podczas pobytu wolontariusza na wschodzie trwa nieraz latami. Pozwala też na dokładniejsze przekazanie wschodnim partnerom standardów działania polskich instytucji/organizacji, a nawet sprawdzenia ich w tamtejszych realiach. W województwie kujawsko-pomorskim wolontariuszy m.in. do Gruzji wysyła Fundacja Wiatrak (w ramach programu Młodzież w działaniu). Sport W kontaktach z państwami Europy Wschodniej inicjatywy sportowe należą do stosunkowo najprostszych do zorganizowania. Unika się tu bowiem kwestii drażliwych, takich jak polityka czy ekonomia. Zaproszenie do rywalizacji sportowej raczej nie budzi większych podejrzeń ze strony np. władz. Kontakt sportowców może budzić dobre emocje, zwłaszcza jeśli jest pretekstem do spotkań także poza boiskiem. Warto go polecać tym bardziej, że na polu sportowym od wschodnich sąsiadów możemy się rzeczywiście sporo nauczyć. Pomoc Organizacje pomocowe spełniają w Polsce rolę nie do przecenienia. Skutecznie wypełniają swoje szlachetne, niełatwe zadania, niosąc pomoc tam, gdzie jest potrzebna. Wielowymiarowa opieka nad chorymi i niepełnosprawnymi, hospicja, opieka nad dziećmi i młodzieżą zagrożoną wykluczeniem, troska o ubogich, pomoc rodzinom, animacja środowiska seniorów to tylko niektóre z realizowanych zadań. Rola organizacji pozarządowych w tej sferze jest coraz bardziej widoczna i coraz bardziej doceniana (co przekłada się np. na wzrost poziomu wpłat dla OPP w ramach 1% podatku). Polskie doświadczenia w tej kwestii są dla społeczeństw Europy Wschodniej bardzo potrzebne. W krajach Partnerstwa Wschodniego standardy opieki nad potrzebującymi nie są tak rozwinięte, jak u nas. Potencjał NGO w tym zakresie wciąż nie jest tam wykorzystany w stopniu wystarczającym. Przykład działania polskich organizacji na tym polu może przynieść wspaniałe efekty. Przykład: Sytuacja osób niewidomych w Gruzji po rozpadzie Związku Radzieckiego uległa drastycznemu pogorszeniu. Przejawy zapaści są bardzo podobne

12 12 w całym regionie. Upadły zakłady pracy zatrudniające niewidomych, wokół których koncentrowało się życie społeczne tego środowiska. Organizacje zrzeszające osoby niewidzące i słabowidzące, nie pełnią funkcji integrującej i aktywizującej. Gdy rozpoczynaliśmy pracę, nieznanych było wiele rozwiązań, które w Polsce były juz powszechne np. stosowanie białych lasek czy psy-przewodnicy. (Fundacja AriAri, która od 4 lat rozwija w regionie kaukaskim system pomocy dla niewidomych i słabowidzącym) 3. Towarzystwo Nasz Dom wspiera system pieczy zastępczej w Gruzji: szkoli opiekunów pracujących w domach dziecka, prowadzi konsultacje i seminaria, wypracowuje i wdraża standardy, pomaga w usamodzielnianiu się wychowanków. Warto podkreślić, że polski MSZ oferuje wsparcie w ramach programu Polska pomoc rozwojowa, z którego korzystają liczne polskie organizacje, ale również samorządy. Przegląd listy projektów jest budujący i wykracza daleko poza działania pomocowe. Przykład: Fundacja im. Księcia Konstantego Ostrogskiego wspiera powstawanie w Mołdawii nowoczesnych gospodarstw rolnych, wiejskich ośrodków usług rolniczych oraz rolniczych grup producentów żywności. Fundacja Współpracy Polsko-Ukraińskiej PAU- CI oraz Wyższa Szkoła Administracji Publicznej w Szczecinie wspierają powstawanie akademickich inkubatorów przedsiębiorczości na Ukrainie. Społeczny Instytut Ekologiczny uczy armeńskich rolników metod marketingu, promocji i reklamy lokalnego produktu rolnego. Edukacja Organizacje pozarządowe są awangardą jeśli chodzi o nowe formy edukacji. To od rodziców i wychowawców pochodzą innowacje, nowe metody i formy, idee i pomysły. To oni mają zapał do ich wdrażania dla dobra swoich dzieci. Rosnąca liczba punktów przedszkolnych na terenach wiejskich czy dobrze zarządzanych szkół prowadzonych przez fundacje bądź stowarzyszenia, a także coraz większa grupa uczestników edukacji domowej pokazują, że innowacje w edukacji powoli znajdują w Polsce swoje miejsce. System edukacyjny u naszych wschodnich sąsiadów może odbiegać swym kształtem od naszego. Nie jest naszą rolą go wywracać do góry nogami. Łatwiej będzie pokazać nowe możliwości i zachęcić do ich wdrożenia. Zawsze znajdzie się miejsce na nowe formy edukacji, na podnoszenie standardów nauczania i wychowania, na promocję treści związanych z europejskim systemem wartości. Przykład: Społeczno-Oświatowe Stowarzyszenie Pomocy Pokrzywdzonym i Niepełnosprawnym Edukator w Łomży realizuje projekt, którego celem jest wdrożenie przez samorządy lokalne w dwóch regionach Gruzji: Samegrelo i Kakheti, nowego alternatywnego modelu edukacji przedszkolnej, wyrównującego szanse edukacyjne wszystkich dzieci. Kultura i sztuka Nieprzebrane bogactwo kultur Europy Środkowo- Wschodniej stanowi inspirację do działania dla artystów, twórców i animatorów kultury. Literatura, malarstwo, rzeźba, teatr czy muzyka łączą ludzi mocniej, niż podzielić ich mogą różnice polityczne czy światopoglądowe. Sfera kultury pozwala uniknąć podziałów na lepszych i gorszych, mniej i bardziej zaawansowanych. W tej dziedzinie jesteśmy równi, tej równości partnerzy ze Wschodu nie muszą nikomu udowadniać. Przy tym, projekty kulturalne w fazie realizacji narażone są na relatywnie niewielkie trudności. Przykład: Wschód Kultury to nowa forma współpracy kulturalnej miast Polski Wschodniej z krajami Partnerstwa Wschodniego. Po raz pierwszy na taką skalę trzy miasta Białystok, Lublin, Rzeszów odkrywają nowe możliwości współdziałania środowisk na rzecz obiegu kultury ponad granicami, wymiany artystycznej i kulturalnej, mobilności artystów i dzieł. Projekt powstał dzięki zaangażowaniu środowisk twórczych i samorządów wschodniej Polski, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Narodowego Centrum Kultury. 3

13 13 Historia i tradycja Coraz częściej pojawiają się inicjatywy pielęgnowania wspólnego dziedzictwa historycznego i kulturowego, czego wyrazem są choćby renowacje cmentarzy. Np. Stowarzyszenie Magurycz od lat remontuje cmentarze na terenie Europy Środkowej i Wschodniej. Często dostrzec można taką inicjatywę wśród lokalnej społeczności aby odszukać zapomniany cmentarz innego wyznania czy innej narodowości i otoczyć go opieką. Historia narodów Europy Środkowo-Wschodniej obfituje w wydarzenia budzące kontrowersje. Na pierwszy plan wysuwa się tu rzeź wołyńska i rola UPA, które kładą się cieniem na relacje polsko-ukraińskie. Dążenie do odkrycia prawdy o tych wydarzeniach może być trudne, ona zaś sama bolesna. Ten wysiłek jest potrzebny, prawda historyczna nie powinna być przemilczana, może zaś pomóc w polepszeniu wzajemnych stosunków. Jednocześnie, podkreślać należy te okresy i wydarzenia we wspólnej historii narodów, którymi możemy się chwalić, z których możemy czerpać naukę i inspirację. I tutaj ponownie NGO mogą odegrać ważną rolę. Np. Stowarzyszenie Archiwistów Polskich bada zawartość białoruskich archiwów w ramach projektu Kresy Północno-Wschodnie. Wspólne dziedzictwo historyczne. Media Problem wolności słowa, niezależności i swobody działania mediów w różnym stopniu dotyczy każdego z państw objętych Partnerstwem Wschodnim. Największym wyzwaniem jest dla nas sytuacja na Białorusi. Brak dostępu do wolnych mediów sprawił, że to z terenu Polski nadawane są programy Telewizji Biełsat czy Radia Racja. Media to temat skomplikowany i delikatny, trzeba się w tej sferze poruszać bardzo uważnie. Niemniej jednak dla osób zaangażowanych w działalność III sektora jest on jednym z problemów podstawowych, zaś szacunek dla wolności i prawdy zobowiązuje do jego podejmowania.

14 14 W procesie budowania społeczeństwa obywatelskiego coraz większą rolę gra internet, nowe media, portale społecznościowe. Niezależność organizacji pozarządowych, o którą nieraz trzeba walczyć i stale ją podkreślać, jest tu cechą fundamentalną. To ona umożliwia działanie tam, gdzie ze względów politycznych nie jest możliwe działanie administracji. Ogromna rola mediów w kształtowaniu opinii publicznej i nastrojów społecznych nie może zostać zbagatelizowana, jest naszym obowiązkiem pomagać wschodnim partnerom w ich zmaganiach o wolność słowa czy w walce z zakłamaną wizją świata i tego zachodniego, i tego wschodniego. W tym względzie, medium wartym szczególnej uwagi jest internet, z którego władza może korzystać, ale którego nie jest w stanie kontrolować. Specyfika współpracy ze Wschodem Planując współpracę z krajami Partnerstwa Wschodniego warto być świadomym ich specyfiki. Wynika ona z różnic kulturowych, ale i politycznych. Trzeba być przygotowanym i nie dać się zaskoczyć takim zachowaniem wschodniego partnera, którego należało by się po nim spodziewać. Niektóre z cech charakterystycznych wschodniej mentalności mogą być uznane za niezwykle sympatyczne, inne z kolei za irytujące, znacznie utrudniające kontakt. Niewątpliwym plusem współpracy z państwami Partnerstwa Wschodniego, być może nawet jej esencją, jest kontakt z ludźmi. Bogactwo i różnorodność kultur nabiera pełnego wyrazu właśnie w bezpośrednim kontakcie. Jedną z wartości, których możemy się w tym zakresie nauczyć od wschodnich partnerów, jest kultura stołu, celebrowania wspólnych posiłków, wspólnego czasu, toastów, biesiady. Wschodnia gościnność onieśmiela swą szczodrością i bezinteresownością. Owszem, bywa męcząca, lecz pod żadnym pozorem nie można z niej nie skorzystać. Minusem omawianej współpracy są trudności techniczne w realizacji projektów. Zgoła odmienne podejście do czasu, dla którego punktualność co do minuty jest czymś niezrozumiałym, może znacznie utrudnić wspólne przedsięwzięcia. Odmienne standardy lokalowe, żywieniowe i transportowe mogą okazać się niewspółmierne do naszych oczekiwań. Wspomnieć trzeba o kłopotach z rozliczeniem wydatków (niektóre organizacje nie prowadza księgowości, większość płatności dokonuje się gotówką, do faktur i rachunków nie przykłada się większej wagi). Dużym problemem są łapówki, zwłaszcza na Ukrainie. Z jednej strony niedozwolone i nierozliczalne, z drugiej wpisane w tamtejszą mentalność, pozwalają uniknąć kłopotów i znacznie upraszczają procedury. Do tego dochodzą bariery polityczne, władza bacznie będzie się przyglądała podejmowanym działaniom. Nie na wszystko się zgodzi, lecz dobre z nią relacje znacznie ułatwią realizację podjętych zamierzeń. Na Wschodzie dominuje biurokratyczny model zarządzania administracją i animacji środowiska społecznego. Cenne, a czasem konieczne jest wsparcie instytucji lokalnej - otwiera wiele drzwi i nadaje niezbędnej powagi odejmowanym przedsięwzięciom. Bez poparcia urzędnika niewiele można załatwić, często tą właśnie metodą trzeba się posługiwać. Wielką wagę przywiązuje się do papierowego dokumentu z okrągłą pieczątką koloru czerwonego, najlepiej popartej drugą, w kolorze niebieskim. O ile zdarza się, że u nas urzędom się nie ufa, tam urzędy nadają powagę i wiarygodność. Mieszkańcy Wschodu są dumni i bardzo honorowi. Dostrzegą najmniejszą nawet oznakę lekceważenia. W odniesieniu do metodologii projektowej oznacza to, że wspólne muszą być wszystkie etapy: rozpoznanie problemu, planowanie działań, zarządzanie, finansowanie i personel. Rzeczywiste partnerstwo między równorzędnymi partnerami. Pokusą dla polskich instytucji/organizacji może stanowić rola specjalistów z hotelu Marriott. Jakikolwiek wyraz postawy wyższości natychmiast zostanie wychwycony i znacznie osłabi naszą wiarygodność w oczach wschodnich partnerów.

15 15 Rozdział III Polonia i Polacy za granicą Organizacje Polonijne jako partnerzy do współpracy międzynarodowej Stopień zorganizowania Polaków za granicą jest bardzo zróżnicowany. Duża liczba ugruntowanych polonijnych organizacji pozarządowych jest obecna przede wszystkim państwach, w których Polacy są obecni przynajmniej od kilkudziesięciu lat np. USA oraz Niemcy. Wzrasta natomiast środowisko organizacji polonijnych w państwach, do których Polacy przybyli w ciągu ostatnich lat np. Wielka Brytania, Irlandia, Islandia. Warto także podkreślić, że stopień współpracy z polonijnymi organizacjami jest uzależniony od państwa, w którym Polonia funkcjonuje. Współpraca ta łatwiej przebiega, ze względów prawnych, w państwach UE niż ze zorganizowanym środowiskiem polonijnym na Białorusi czy Ukrainie. Obszary współpracy z Polonią i Polakami za granicą W zależności od tego w jakim państwie dana organizacja polonijna działa, mamy do czynienia z różnymi obszarami tematycznymi, w których podmioty te są gotowe do podjęcia współpracy z polskimi partnerami. a. Wschód: Białoruś, Ukraina, Litwa edukacja dzieci młodzieży, wymiana młodzieży w ramach współpracy szkół, drużyn harcerskich, kół zainteresowań, klubów sportowych, doskonalenie nauczycieli języka polskiego (np. szkoła letnia), tworzenie klubów polskiego biznesu, ośrodków informacji gospodarczej, tworzenie sieci liderów środowiskowych. Przykład: Stowarzyszenie Krzewienia Duchowej Myśli św. Urszuli z Pniew dzięki wsparciu dotacyjnemu z Ministerstwa Spraw Zagranicznych realizuje projekt edukacyjny kierowany do dziewcząt pochodzenia polskiego np. z Białorusi. W ramach projektu realizowana jest ścieżka edukacyjna przygotowująca do zdawania matury w Polsce. W ramach projektu uczestniczki mają pokryte koszty nauki, wyżywienia itp. b. Północ: Norwegia, Szwecja, Finlandia edukacja dzieci i młodzieży na każdym poziomie nauczania, poradnictwo prawne (ubezpieczeniowe, prawo pracy, odszkodowania powypadkowe, prawo rodzinne), tworzenie lokalnych ngo, nauka języka polskiego, problematyka rent i emerytur oraz innych świadczeń np. socjalnych, tworzenie przedszkoli, tworzenie klubów biznesu i izb handlowych. Przykład: Fundacja Open Mind z Wrocławia realizuje projekt Aktywni i Kreatywni Polacy w Europie, który kierowany jest m.in: do młodych Polaków mieszkających w Norwegii. Celem projektu jest poszerzanie wiedzy

16 16 na temat kultury, tradycji i współczesnej Polski. Jedną z wielu ciekawych atrakcji przewidzianych dla uczestników projektów był udział Międzynarodowym Festiwalu Dobrych Projektów Wroclove Design. Jest to projekt realizowany w partnerstwie z organizacjami polonijnymi m.in: w Czechach i Norwegii. c. Zachód: Niemcy, Irlandia, Wielka Brytania, Hiszpania pomoc bezdomnym Polakom, nauczanie języka polskiego, działania partycypacyjne wobec instytucji samorządowych kultura i tradycja, pomoc psychologiczna i wychowawcza, tworzenie szkół weekendowych, tworzenie szkół w Hiszpanii (z uwagi na kryzys demograficzny władze lokalne bardzo chętnie użyczają budynków na prowadzenie szkół, pod warunkiem częściowego pokrywania kosztów użytkowania budynków), tworzenie platform informacyjnych i edukacyjnych związanych z informacjami ułatwiającymi powrót do Polski, sport (piłka nożna). Przykład: Szkoła Liderów z Warszawy realizuje na terenie Irlandii cykl szkoleń kierowanych do liderów polonijnych. Celem cyklu jest przygotowanie przedstawicieli polskiej społeczności mieszkającej m.in: w Dublinie do kandydowania w wyborach samorządowych w Irlandii. d. Południe: Republika Czeska, Austria, Włochy wymiana młodzieży, poradnictwo prawne, walka z wykluczeniem społecznym. Przykład: Wielkopolski Oddział Stowarzyszenia Wspólnota Polska zrealizował cykl szkoleń dla organizacji polonijnych w Republice Czeskiej. Zajęcia edukacyjne dotyczył przygotowania i zarządzania projektami unijnymi z uwzględnieniem specyfiki czeskiego systemu dystrybucji środków UE. Mając na uwadze nowe formy współpracy warto także przywołać dokument pn: Plan współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku. Wskazuje on na kilka ciekawych kolejnych dziedzin, na których powinna skupić się współpraca projektowa: a. stałe informowanie rodaków o sytuacji i przemianach w Polsce współczesnej, b. promocja stosunków gospodarczych i wymiany inwestycyjno-handlowej z krajami zamieszkania przy zaangażowaniu podmiotów polonijnych oraz osób polskiego pochodzenia, c. wspieranie wracających migrantów poprzez włączanie ich w system działań readaptacyjnych (np. reorientacji zawodowej, planowania kariery zawodowej, adaptacji dzieci do polskiego sytemu edukacji, d. rozwijanie kontaktów horyzontalnych zawodowych, sektorowych, regionalnych itp., pomiędzy Polakami zamieszkałymi w kraju a Polonią i Polakami za granicą. Zaprezentowane zakresy tematyczne dotyczą w zasadzie wszystkich państw, w których mieszkają Polacy. W sposób szczególny dokument wskazuje, że współpraca projektowa powinna się skupić na tematach dotyczących: Polaków powracającym z nieudanej emigracji oraz nawiązania współpracy z Polakami, którzy osiągnęli sukces biznesowy poza granicami Polski. Charakterystyka polonijnych organizacji pozarządowych - w poszukiwaniu partnera projektowego Organizacje polonijne podobnie jak polskie organizacje pozarządowe działają jako fundacje lub stowarzyszenia. Jeszcze niedawno główna działalność organizacji polonijnych dotyczyła podtrzymywania tradycji narodowej wśród Polaków mieszkających za granicą. Obecnie następuje rozszerzenie profilu ich działalności o nowe obszary np. edukacja, promocja przedsiębiorczości, partycypacja społeczna, walka z wykluczeniem społecznym, monitoring działalności samorządów oraz rozbudowana działalność sportowa.

17 17 Poniżej prezentujemy wybrane organizacje polonijne i ich obszary aktywności. Lp. Państwo Nazwa organizacji Obszar działania Dane kontaktowe 1 Belgia Fundacja Children of Europe poradnictwo prawne, obywatelskie, pomoc psychologiczna, doradztwo zawodowe www. centrumpomocyprawnej. be 2 Belgia 3 Francja 4 Francja 5 Holandia 6 Irlandia Fundacja Nowinki Kongres Polonii Francuskiej Stowarzyszenie Les Polonaises Stowarzyszenie Forum Polskich Szkół w Holandii Centrum Together- Razem 7 Irlandia Forum Polonia 8 Litwa 9 Włochy 10 Szkocja Fundacja Dobroczynności i Pomocy Dom Kultury Polskiej w Wilnie Stowarzyszenie Polska Ludoteka Rodzinna Polskie Centrum Pomocy Rodzinie kultura, edukacja, doradztwo zawodowe i socjalne pomoc w organizacji wymian młodzieży francuskiej i polskiej, Ułatwianie kontaktów między miastami francuskimi a polskimi pragnącymi stworzyć współpracę partnerską działalność na rzecz rozwoju kontaktów i współpracy pomiędzy Polską i Francją, aktywizacja zawodowa Polek mieszkających we Francji, podejmowanie aktywności kulturalnej, artystycznej wspieranie polskich szkół i ośrodków polskości w Holandii, wydawanie materiałów dydaktycznych, promocja nauki języka polskiego poradnictwo prawne, prowadzenie terapii uzależnień, interwencja kryzysowa, prowadzenie klubów seniora partycypacja społeczna, aktywizacja Polaków w Irlandii do udziału w wyborach samorządowych oraz kandydowania do rad miejskich, rzecznictwo interesów, współpraca z polskimi organizacjami i instytucjami edukacja kulturalna edukacja, w tym prowadzenie punktów przedszkolnych oraz szkoły podstawowej dla polskich dzieci we Włoszech porady i konsultacje psychologiczne, prowadzenie telefonu zaufania, grupy wsparcia dla samotnych rodziców, wsparcie materialne, poradnictwo prawne www. maisondelapolonia. com com org org

18 18 Wymienione w tabeli organizacje pozarządowe mogą być potencjalnym partnerem we wspólnych projektach NGO i samorządów. Wspomnieć również należy o polskich organizacjach pozarządowych, które zajmują m.in: wsparciem Polonii i Polaków za granicą. Ich wiedza i doświadczenie we współpracy np. z organizacjami polonijnymi na świecie mogą być bardzo pomocne w pierwszych krokach związanych z nawiązaniem współpracy partnerskiej. 1. Stowarzyszenie Wspólnota Polska adres adres strony internetowej: 2. Fundacja Pomoc Polakom na Wschodzie adres adres strony internetowej: 3. Fundacja Semper Polonia adres adres strony internetowej: 4. Stowarzyszenie Szkoła Liderów adres adres strony internetowej: W przyszłości dodatkowym źródłem informacji o możliwościach współpracy ze środowiskami polonijnymi, ale również samorządami będą Polacy zasiadający w radach miejskich np. Dublina oraz innych mniejszych miast z obszaru Unii Europejskiej. Będą mogli oni pełnić nieformalną rolę pośrednika kontaktów, które są niezbędne do współpracy międzynarodowej. Współpraca z Polonią i Polakami za granicą - plusy i minusy Współpraca partnerska polskich organizacji pozarządowych i samorządów z organizacjami polonijnymi tak jak każdy projekt współpracy międzynarodowej może przynieść konkretne korzyści. Plusy: wzbogacenie doświadczenia projektowego (1.), wymiana doświadczeń know-how (2.), punkt wyjścia do kolejnych nowych inicjatyw zagranicznych (3.), wzrost tzw. kompetencji kulturowych (4.), podniesienie standardu funkcjonowania organizacji (5.), poznanie i w praktyce wykorzystanie nowych źródeł finansowania współpracy międzynarodowej (6.). Minusy: partnerstwo projektowe jest bardziej wymagające od realizacji projektu w sposób indywidualny (1.), trudności komunikacyjne z partnerami projektu (2.), wymóg częstych kontaktów (3.), różnice systemowe w funkcjonowaniu organizacji lub instytucji (4.). Z punktu widzenia polskiej polityki zagranicznej, wsparcie Polonii i Polaków za granicą jest nie tylko wypełnieniem zobowiązania do opieki nad polską diasporą, ale także inwestycją. Polega ona na polepszaniu wizerunku Polski na świecie oraz tworzeniu we wspólnotach lokalnych na świecie zwartych grup polskich wyborców, których potencjał i znaczenie mogą być wykorzystane przy realizacji polskiego interesu politycznego czy gospodarczego.

19 19 Rozdział IV Źródła finansowania partnerskich projektów międzynarodowych Polskie organizacje pozarządowe oraz samorządy mają szeroki dostęp do instrumentów finansowych wspierający działalność międzynarodową w tym współpracę ze Wschodem oraz Polonią. W prezentowanym zestawieniu zamieściliśmy te źródła finansowania, z których aktualnie można skorzystać. Są to środki finansowe pochodzące zarówno ze źródeł krajowych jak i zza granicy.

20 Lp. 1 Instytucja wspierająca Ministerstwo Spraw Zagranicznych Nazwa programu Grupy docelowe Na co? Podmioty uprawnione do składania wniosków Wysokość wsparcia Szczegółowe informacje Wspólne działania polskobiałoruskie m.in.: kręgi opiniotwórcze, młodzież projekty artystyczne, konferencje, seminaria, spotkania, wizyty studyjne, wymiany edukacyjne. Obszar działania projektowego np. Polska, Białoruś. organizacje pozarządowe, parafie, stowarzyszenia JST., spółdzielnie socjalne min. 25 tys. zł, max. 140 tys. zł, wkład własny wynosi 10% (rzeczowy, finansowy, osobowy) 20 Forum polsko-czeskie: wspieranie stosunków polsko-czeskich Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej młodzież oraz środowiska opiniotwórcze wizyty studyjne, konferencje, spotkania, warsztaty Obszar działania projektowego np. Polska, Czechy promocja i informowanie o 25 latach przemian demokratycznych rozpoczętych w 1989r., 15 lat członkostwa Polski w NATO, 10 lat członkostwa Polski w UE oraz z wyborów do Parlamentu Europejskiego. Obszar działania projektowego np. Francja, Wielka Brytania min. 20 tys. zł, max. 80 tys. zł, wkład własny wynosi 15 % (finansowy, rzeczowy, osobowy) min. 35 tys. zł, max. 200 tys. zł., wkład własny wynosi 10 % (finansowy, rzeczowy, osobowy).

Działania na rzecz Polonii i Polaków za granicą. Toruo, 18 września 2014 roku Łukasz Kaczorek

Działania na rzecz Polonii i Polaków za granicą. Toruo, 18 września 2014 roku Łukasz Kaczorek Działania na rzecz Polonii i Polaków za granicą Toruo, 18 września 2014 roku Łukasz Kaczorek Instrumenty finansowe wspierające współpracę z Polonią i Polakami za granicą Możliwośd I: Konkurs MSZ: Współpraca

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Polsko-Kanadyjski Program Wsparcia Demokracji konkurs grantowy 2014/2015 wyniki oceny wniosków wstępnych ścieżka Demokracja lokalna

Polsko-Kanadyjski Program Wsparcia Demokracji konkurs grantowy 2014/2015 wyniki oceny wniosków wstępnych ścieżka Demokracja lokalna PROJEKTY MODUŁOWE Projekty modułowe zakwalifikowane do II etapu konkursu Wnioski oceniane indywidualnie przez dwóch członków Grantowej oraz na plenarnym posiedzeniu (max. ilość punktów do uzyskania: 200)

Bardziej szczegółowo

Zakres merytoryczny konkursu składania wniosków

Zakres merytoryczny konkursu składania wniosków Program Priorytet/ Działanie/ Poddziałanie Zakres merytoryczny konkursu Termin składania wniosków Więcej informacji Polsko- Amerykańska Fundacja Wolności, Fundacja Edukacji dla Demokracji Konkurs grantowy

Bardziej szczegółowo

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju 1. Podstawowe informacje o badaniu: Badanie zostało wykonane

Bardziej szczegółowo

Sektor ekonomii społecznej w województwie kujawsko-pomorskim

Sektor ekonomii społecznej w województwie kujawsko-pomorskim 1 Sektor ekonomii społecznej w województwie kujawsko-pomorskim Regionalne Centrum Ekonomii Społecznej raport z działalności 2010-2011 Toruń, maj 2011 roku Projekt jest współfinansowany ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ Młodzież w działaniu 2007-2013. Erasmus+ Młodzież 2014-2020

Erasmus+ Młodzież w działaniu 2007-2013. Erasmus+ Młodzież 2014-2020 Erasmus+ program Komisji Europejskiej, który zastąpił między innymi wcześniejsze programy sektorowe Uczenie się przez całe życie i Młodzież w działaniu. Młodzież w działaniu 2007-2013 Erasmus+ Młodzież

Bardziej szczegółowo

Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych Współpraca Ministerstwa Spraw Zagranicznych z organizacjami pozarządowymi i samorządami przy realizacji wybranych zadań z zakresu współpracy międzynarodowej Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego obszaru

Bardziej szczegółowo

SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY STYCZEŃ LUTY

SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY STYCZEŃ LUTY SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY STYCZEŃ LUTY SPOŁECZEŃSTWO / POMOC SPOŁECZNA / ZDROWIE / GOSPODARKA... 2 NAUKA / EDUKACJA... 5 KULTURA I SZTUKA... 7 EKOLOGIA/OCHRONA ŚRODOWISKA/TURYSTYKA I KRAJOZNAWSTWO...

Bardziej szczegółowo

Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju

Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju Diagnoza Po odzyskaniu przez Polskę wolności w 1989 r. nastąpił dynamiczny rozwój

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD Załącznik do Uchwały nr XXIV/196/08 Rady Gminy Szemud z dnia 08 września 2008 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD NA LATA 2008 2013 Szemud 2008 SPIS TREŚCI: I. WSTĘP.. 3 II. III. IV. ZAŁOŻENIA

Bardziej szczegółowo

OFERTA PROJEKTU CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ

OFERTA PROJEKTU CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ OFERTA PROJEKTU CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ Centrum Aktywności Lokalnej to projekt oferujący kompleksowe wsparcie dla organizacji pozarządowych oraz grup nieformalnych działających na terenie województwa

Bardziej szczegółowo

Polsko-Litewski Fundusz Wymiany Młodzieży Spotkanie informacyjne na rok 2016

Polsko-Litewski Fundusz Wymiany Młodzieży Spotkanie informacyjne na rok 2016 Polsko-Litewski Fundusz Wymiany Młodzieży Spotkanie informacyjne na rok 2016 Warszawa, grudzień 2015 O Funduszu (1/2) Polsko-Litewski Fundusz Wymiany Młodzieży powstał 1 czerwca 2007 roku na mocy porozumienia

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego

AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA. - wnioski z badania ankietowego AKTYWNOŚĆ POLSKICH SAMORZĄDÓW NA ARENIE MIĘDZYNARODOWEJ: FORMY, MOŻLIWOŚCI, WYZWANIA - wnioski z badania ankietowego Prowadzenie współpracy międzynarodowej (w %) nie tak 28% 72% Posiadanie opracowanego

Bardziej szczegółowo

Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG

Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Realizatorzy: Fundacja im. Stefana Batorego w partnerstwie z Polską Fundacją Dzieci i Młodzieży budżet: 37 mln

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ Erasmus+ Edukacja dorosłych 2014-2020. Grundtvig 2007-2013

Erasmus+ Erasmus+ Edukacja dorosłych 2014-2020. Grundtvig 2007-2013 Edukacja dorosłych Erasmus+ program Komisji Europejskiej, który zastąpił m.in. wcześniejsze programy Uczenie się przez całe życie i Młodzież w działaniu. Grundtvig 2007-2013 Erasmus+ Edukacja dorosłych

Bardziej szczegółowo

polska pomoc rozwojowa przestrzeń dla pracy naukowej Agata Czaplińska program polskiej pomocy finansowanie dwustronnej działalności pomocowej Polski na rzecz krajów rozwijających się i przechodzących transformację

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013. 12 grudnia 2012

PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013. 12 grudnia 2012 PROGRAM MŁODZIEŻ W DZIAŁANIU 2007-2013 12 grudnia 2012 Cele Programu Aktywne uczestnictwo młodzieży w życiu społecznym Europy Budowanie wzajemnego zrozumienia między młodymi ludźmi Solidarność między młodymi

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020

Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020 Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020 SEKTOR EKONOMII SPOŁECZNEJ W MAŁOPOLSCE 1. Małopolska jest uznawana za lidera ekonomii społecznej:

Bardziej szczegółowo

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Seniorzy są wśród nas Szybko postępujące zmiany demograficzne ostatnich 20 lat spowodowały rosnący udział osób starszych w Polsce. Zmiany struktury demograficznej związane

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 Umowa Partnerstwa Zwiększaniu szans na zatrudnienie grup defaworyzowanych służyć będzie wsparcie sektora ekonomii społecznej oraz zapewnienie jego skutecznego i efektywnego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

Obywatele dla Demokracji. program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG

Obywatele dla Demokracji. program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Obywatele dla Demokracji program dla organizacji pozarządowych finansowany z funduszy EOG Obywatele dla Demokracji Realizatorzy: Fundacja im. Stefana Batorego w partnerstwie z Polską Fundacją Dzieci i

Bardziej szczegółowo

Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+

Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+ Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+ Liliana Budkowska Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ

Bardziej szczegółowo

Warszawa 2 lipca 2014. Projekt AWAKE Obudź się! Aktywne starzenie się oparte na wiedzy i doświadczeniu - program Grundtvig

Warszawa 2 lipca 2014. Projekt AWAKE Obudź się! Aktywne starzenie się oparte na wiedzy i doświadczeniu - program Grundtvig Warszawa 2 lipca 2014 Projekt AWAKE Obudź się! Aktywne starzenie się oparte na wiedzy i doświadczeniu - program Grundtvig Projekt AWAKE Projekt AWAKE (AWAKE Aging With Active Knowledge and Experience)

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze W województwie lubuskim

Bardziej szczegółowo

Comenius. Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje:

Comenius. Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje: Comenius Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje: Dwustronne Partnerskie Projekty Szkół Wielostronne Partnerskie Projekty Szkół Partnerskie Projekty

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze Ekonomia społeczna to

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr XXXVIII/185/2010 Rady Powiatu w Ostródzie z dnia 24 lutego 2010r.

Załącznik do uchwały Nr XXXVIII/185/2010 Rady Powiatu w Ostródzie z dnia 24 lutego 2010r. Załącznik do uchwały Nr XXXVIII/185/2010 Rady Powiatu w Ostródzie z dnia 24 lutego 2010r. ROCZNY PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OSTRÓDZKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ INNYMI PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI

Bardziej szczegółowo

Strony internetowe z informacjami dot. wsparcia działalności młodych artystów-muzyków: Stypendia, wyjazdy zagraniczne, dotacje

Strony internetowe z informacjami dot. wsparcia działalności młodych artystów-muzyków: Stypendia, wyjazdy zagraniczne, dotacje Strony internetowe z informacjami dot. wsparcia działalności młodych artystów-muzyków: Stypendia, wyjazdy zagraniczne, dotacje przygotowano na podstawie danych zebranych przez studentów Akademii Muzycznej

Bardziej szczegółowo

Działania zakładane w Programie będą wdrażane za pomocą partnerstw realizowanych na różnych poziomach:

Działania zakładane w Programie będą wdrażane za pomocą partnerstw realizowanych na różnych poziomach: Wytyczne MRR dotyczące partnerstw w ramach Programu Rozwój miast poprzez wzmocnienie kompetencji jednostek samorządu terytorialnego, dialog społeczny oraz współpracę z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

PROJEKTY SYSTEMOWE przewidziane do realizacji w 2011 r.

PROJEKTY SYSTEMOWE przewidziane do realizacji w 2011 r. Warszawa, 2011-02-03 WYKAZ PROJEKTÓW PRZEWIDZIANYCH DO REALIZACJI W PLANIE DZIAŁANIA NA 2011 ROK DLA DZIAŁANIA 5.4 ROZWÓJ POTENCJAŁU TRZECIEGO SEKTORA ORAZ DZIAŁANIA 5.5 ROZWÓJ DIALOGU SPOŁECZNEGO Działając

Bardziej szczegółowo

Fundacja PZU. Obszary działania i zasady przyznawania dotacji

Fundacja PZU. Obszary działania i zasady przyznawania dotacji Fundacja PZU Obszary działania i zasady przyznawania dotacji Fundacja PZU realizuje cele spójne ze strategią Grupy PZU. Wspiera przedsięwzięcia w zakresie: pomocy społecznej, w tym osobom w trudnej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Propozycje Federacji do Strategii Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020. Jan M. Grabowski. Toruń, 15 stycznia 2013 roku

Propozycje Federacji do Strategii Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020. Jan M. Grabowski. Toruń, 15 stycznia 2013 roku Propozycje Federacji do Strategii Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 Jan M. Grabowski Toruń, 15 stycznia 2013 roku Organizacje pozarządowe w regionie w 2012 roku w Polsce zarejestrowanych

Bardziej szczegółowo

Newsletter 01/2015. Szanowni Państwo,

Newsletter 01/2015. Szanowni Państwo, Newsletter 01/2015 Szanowni Państwo, Z przyjemnością prezentujemy pierwszy newsletter poświęcony podsumowaniu działań Krajowej Platformy Współpracy na Rzecz Integracji w roku 2014. Ubiegły rok obfitował

Bardziej szczegółowo

Wzmocnienie mechanizmów współpracy finansowej administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi jako realizatorami zadań publicznych

Wzmocnienie mechanizmów współpracy finansowej administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi jako realizatorami zadań publicznych Wzmocnienie mechanizmów współpracy finansowej administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi jako realizatorami zadań publicznych Raport z wdrożenia (skrót) URZĄD NAZWA WDROŻONYCH INSTRUMENTÓW

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPARCIA EKONOMII SPOŁECZNEJ W GMINIE OSTROWIEC ŚWIĘTOKRZYSKI NA LATA 2015-2021

PROGRAM WSPARCIA EKONOMII SPOŁECZNEJ W GMINIE OSTROWIEC ŚWIĘTOKRZYSKI NA LATA 2015-2021 PROGRAM WSPARCIA EKONOMII SPOŁECZNEJ W GMINIE OSTROWIEC ŚWIĘTOKRZYSKI NA LATA 2015-2021 Ostrowiec Świętokrzyski 2015 Wstęp Program Wsparcia Ekonomii Społecznej w Gminie Ostrowiec Świętokrzyski na lata

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja 1 PROGRAM FUNDUSZ INICJATYW OBYWATELSKICH NA LATA 2014-2020 2020 Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament PoŜytku Publicznego 2 Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja Projekt jest

Bardziej szczegółowo

BIAŁORUŚ BIULETYN ELEKTRONICZNY 08 / LISTOPAD 2013

BIAŁORUŚ BIULETYN ELEKTRONICZNY 08 / LISTOPAD 2013 BIAŁORUŚ BIULETYN ELEKTRONICZNY STOSUNKI POLSKO-BIAŁORUSKIE Białoruś jest ważnym partnerem dla Polski ze względu na jej bliskie sąsiedztwo i wspólną historię. Dlatego Polska, również w ramach Unii Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

Struktura PO KL. X Pomoc techniczna

Struktura PO KL. X Pomoc techniczna Możliwości wsparcia wolontariatu w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Priorytet VI i VII PO KL Struktura PO KL Priorytety centralne I Zatrudnienie i integracja społeczna II Rozwój zasobów ludzkich

Bardziej szczegółowo

Roczny program współpracy Gminy Siedlce z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2010

Roczny program współpracy Gminy Siedlce z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2010 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr Rady Gminy Siedlce z dnia 26 listopada 2009 roku Roczny program współpracy Gminy Siedlce z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku

Bardziej szczegółowo

SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY SIERPIEŃ WRZESIEŃ 2014

SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY SIERPIEŃ WRZESIEŃ 2014 SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY SIERPIEŃ WRZESIEŃ 2014 SPOŁECZEŃSTWO / POMOC SPOŁECZNA / ZDROWIE / GOSPODARKA... 2 NAUKA / EDUKACJA... 5 KULTURA I SZTUKA... 7 EKOLOGIA/OCHRONA ŚRODOWISKA/TURYSTYKA I

Bardziej szczegółowo

Obywatele dla Demokracji. Projekty systemowe

Obywatele dla Demokracji. Projekty systemowe Obywatele dla Demokracji Projekty systemowe Projekty tematyczne i rozwój instytucjonalny Kwota przeznaczona na dotacje: 26,5 mln EUR i rozwój instytucjonalny Obywatele dla Demokracji Program finansowany

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA LATA

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA LATA Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 21/15 Wójta Gminy Adamów z dnia 18 marca 2015 r. P R O J E K T WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Polskie fundacje korporacyjne - najważniejsze fakty Wyniki badania 2012

Polskie fundacje korporacyjne - najważniejsze fakty Wyniki badania 2012 Polskie fundacje korporacyjne - najważniejsze fakty Wyniki badania 2012 Warszawa, listopad 2012 O badaniu i o prezentacji Najważniejsze informacje zebrane w badaniach: ilościowym i jakościowym (lipiec-wrzesień

Bardziej szczegółowo

Comenius. Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje:

Comenius. Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje: Comenius Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje: Dwustronne Partnerskie Projekty Szkół Wielostronne Partnerskie Projekty Szkół Partnerskie Projekty

Bardziej szczegółowo

Inne obszary wsparcia MŚP w ramach Lubuskie 2020

Inne obszary wsparcia MŚP w ramach Lubuskie 2020 Inne obszary wsparcia MŚP w ramach Lubuskie 2020 Inne obszary wsparcia MŚP Oś Priorytetowa (OP) 6. Regionalny rynek pracy Cel Tematyczny 8 Priorytet Inwestycyjny 8i Podniesienie zdolności do zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. biuro@fundacjaperitia.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. biuro@fundacjaperitia.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące podmiotu ubiegającego się o wpis nazwa inicjatywy Centrum NGO Poznań nazwa podmiotu Fundacja Kształcenia Ustawicznego PERITIA dokładny adres Grottgera 16/1, 60-758

Bardziej szczegółowo

Deklaracja polityki w programie

Deklaracja polityki w programie Deklaracja polityki w programie Uczelnia, przypisując programowi Erasmus trudną do przecenienia rolę w umiędzynarodowieniu, modernizacji i indywidualizacji procesu kształcenia, pragnie w dalszym ciągu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 ERASMUS+ Nowy program Unii Europejskiej na lata 2014-2020 Połączył w jedną całość 7 dotychczasowych programów: 2014 2020 E R

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. ambas@ambas.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. ambas@ambas.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące podmiotu ubiegającego się o wpis nazwa inicjatywy nazwa podmiotu Polska Sieć Ambasadorów Przedsiębiorczości Kobiet Urszula Ciołeszynska - Fundatorka i Prezes Fundacji

Bardziej szczegółowo

Animacja działań społecznych w środowisku lokalnym. Lubycza Królewska, 19 grudnia 2014 roku

Animacja działań społecznych w środowisku lokalnym. Lubycza Królewska, 19 grudnia 2014 roku Animacja działań społecznych w środowisku lokalnym Lubycza Królewska, 19 grudnia 2014 roku Czym jest animacja? Animacja to: - działalność, która ożywia społeczność lokalną, - metoda budowania kapitału

Bardziej szczegółowo

Program Europa dla obywateli 2014 2020

Program Europa dla obywateli 2014 2020 Program Europa dla obywateli 2014 2020 Plan prezentacji 1. Podstawowe informacje, cele i charakterystyka programu 2. Rodzaje dotacji i struktura programu 3. Cykl życia projektu i zasady finansowania 4.

Bardziej szczegółowo

Akademia Aktywnych Obywateli Podkarpackie Inicjatywy Lokalne

Akademia Aktywnych Obywateli Podkarpackie Inicjatywy Lokalne Akademia Aktywnych Obywateli Podkarpackie Inicjatywy Lokalne Program spotkania O programie FIO i projekcie Akademia Aktywnych Obywateli - Podkarpackie Inicjatywy Lokalne Doświadczenia edycji 2014 Podstawowe

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 E R A S M U S+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+. Będzie wspierał edukację, szkolenia, inicjatywy

Bardziej szczegółowo

I. WPROWADZENIE... 2 II. CEL PROGRAMU... 2 III. ADRESACI PROGRAMU... 2 IV. REALIZATORZY PROGRAMU... 3 V. FORMY WSPÓŁPRACY... 3

I. WPROWADZENIE... 2 II. CEL PROGRAMU... 2 III. ADRESACI PROGRAMU... 2 IV. REALIZATORZY PROGRAMU... 3 V. FORMY WSPÓŁPRACY... 3 Załącznik do Uchwały Nr... Rady Gminy Pietrowice Wielkie z dnia 2015r. Roczny Program Współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku

Bardziej szczegółowo

Rządowy Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich

Rządowy Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich Rządowy Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich Cele FIO w 2006 Podstawowym celem FIO jest finansowe wsparcie inicjatyw obywatelskich z udziałem organizacji pozarządowych, podejmowanych na rzecz: Cel 1

Bardziej szczegółowo

Poddziałanie 7.1.1 Rozwój i upowszechnianie aktywnej integracji przez ośrodki pomocy społecznej

Poddziałanie 7.1.1 Rozwój i upowszechnianie aktywnej integracji przez ośrodki pomocy społecznej Priorytet VII Promocja integracji społecznej Działanie 7.1 Rozwój i upowszechnienie aktywnej integracji Cel Działania: Rozwijanie aktywnych form integracji społecznej i umożliwianie dostępu do nich osobom

Bardziej szczegółowo

Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk

Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk Społeczna Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk SPOŁECZNA PODKARPACKA AKADEMIA NAJLEPSZYCH PRAKTYK (SPANP) Szanowni Państwo, w imieniu wszystkich partnerów pragniemy zaprosić Was do współpracy w ramach

Bardziej szczegółowo

1. Co mogą robić uczelnie, by zwiększać liczbę miejsc na praktykach wysokiej jakości dla swoich studentów? [pytanie do pracodawców]

1. Co mogą robić uczelnie, by zwiększać liczbę miejsc na praktykach wysokiej jakości dla swoich studentów? [pytanie do pracodawców] 1. Co mogą robić uczelnie, by zwiększać liczbę miejsc na praktykach wysokiej jakości dla swoich studentów? [pytanie do pracodawców] Obligatoryjny udział pracodawców na etapie przygotowania programów studiów

Bardziej szczegółowo

SZANSE NA WSPÓŁPRACĘ TRANSGRANICZNĄ PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ LITWA-POLSKA 2014-2020

SZANSE NA WSPÓŁPRACĘ TRANSGRANICZNĄ PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ LITWA-POLSKA 2014-2020 SZANSE NA WSPÓŁPRACĘ TRANSGRANICZNĄ PROGRAM WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ LITWA-POLSKA 2014-2020 Program współpracy Interreg V-A Litwa-Polska jest kontynuacją współpracy rozpoczętej wraz z Programem Współpracy

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny model aktywizacji

Innowacyjny model aktywizacji Innowacyjny model aktywizacji zawodowej uczestników WTZ Temat innowacyjny: "Współpraca podmiotów działających w obszarze zatrudnienia oraz integracji i pomocy społecznej z przedsiębiorcami w zakresie ułatwiania

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r.

Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r. Uchwała Nr /2013 Rady Powiatu Krapkowickiego z dnia 2013 r. w sprawie: uchwalenia Rocznego Programu Współpracy Powiatu Krapkowickiego z Organizacjami Pozarządowymi oraz Podmiotami Prowadzącymi Działalność

Bardziej szczegółowo

Rozdział I Postanowienia ogólne

Rozdział I Postanowienia ogólne PROJEKT Załącznik nr 1 do Uchwały Nr /2011 z dnia marca 2011 r. w sprawie uchwalenia programu współpracy Powiatu Łęczyckiego z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami w roku 2011 Roczny Program

Bardziej szczegółowo

Harmonogram konkursów dla organizacji pozarządowych

Harmonogram konkursów dla organizacji pozarządowych Harmonogram konkursów dla organizacji pozarządowych Nazwa konkursu 1 Otwarte konkursy ofert 9 grudzień 2014 W zależności od konkursu Konkursy na rok 2015 dotyczące działań z zakresu: -mediacji, -historii

Bardziej szczegółowo

Materiał informacyjny DWR MSZ nt. polskiej pomocy zagranicznej na rzecz Gruzji

Materiał informacyjny DWR MSZ nt. polskiej pomocy zagranicznej na rzecz Gruzji Materiał informacyjny DWR MSZ nt. polskiej pomocy zagranicznej na rzecz Gruzji Gruzja jest priorytetowym biorcą polskiej pomocy rozwojowej od samego początku realizowania programu współpracy rozwojowej.

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/ Jak przygotować i realizować projekt, pozyskiwanie środków, partnerów, wątpliwości, pytania, wymiana doświadczeń - fora, przykłady dobrych praktyk, narzędzia pomocne w realizacji Fundacja Rozwoju Systemu

Bardziej szczegółowo

ERASMUS+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+.

ERASMUS+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+. ERASMUS+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+. Będzie wspierał edukację, szkolenia, inicjatywy młodzieżowe oraz sportowe w całej Europie. Połączy w jedną całość 7 dotychczasowych

Bardziej szczegółowo

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola sporządzony w ramach projektu Od diagnozy do strategii model planowania rozwoju usług publicznych dofinansowanego ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020

Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 Cel 2. Poprawa mechanizmów partycypacji społecznej i wpływu obywateli na życie publiczne 31 maja 2011 r. Elementy składowe celu 2 Strategii wypływają m.in.

Bardziej szczegółowo

DOTACJE NA WOLONTARIAT W POLSCE

DOTACJE NA WOLONTARIAT W POLSCE DOTACJE NA WOLONTARIAT W POLSCE PROGRAMY RZĄDOWE - MPIPS Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2014-2020 Priorytet 1. Aktywne społeczeństwo Podziałanie 2 Rozwijanie wolontariatu działania nakierowane na: wolontariat

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Centrum Promocji i Rozwoju Inicjatyw Obywatelskich PISOP

Stowarzyszenie Centrum Promocji i Rozwoju Inicjatyw Obywatelskich PISOP Stowarzyszenie Centrum Promocji i Rozwoju Inicjatyw Obywatelskich PISOP 64-100 Leszno 61-815 Poznań ul. Pl. J. Metziga 26/6 ul. Ratajczaka 26/6/96 tel./fax 065/520 78 86 tel./fax 061/851 91 34 www.pisop.org.pl,

Bardziej szczegółowo

NOWY MODEL PCPR W MYŚLIBORZU. Projekt realizowany przez PCPR w Myśliborzu w partnerstwie z ZaFOS w Szczecinie

NOWY MODEL PCPR W MYŚLIBORZU. Projekt realizowany przez PCPR w Myśliborzu w partnerstwie z ZaFOS w Szczecinie NOWY MODEL PCPR W MYŚLIBORZU Projekt realizowany przez PCPR w Myśliborzu w partnerstwie z ZaFOS w Szczecinie Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom

Bardziej szczegółowo

AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego

AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego CELE Rozwój oraz wdrażanie innowacyjnych rozwiązań i praktyk w obszarze edukacji pozaformalnej młodzieży i osób pracujących

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

Biuro Konsultingowe ADVISER Pomoc rozwojowa 2011"

Biuro Konsultingowe ADVISER Pomoc rozwojowa 2011 Biuro Konsultingowe ADVISER prezentuje Państwu możliwości uzyskania dofinansowania dla przedsięwzięć realizowanych w ramach konkursu organizowanego przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych na realizację

Bardziej szczegółowo

22 marca 2013r. Specyfika projektów współpracy ponadnarodowej w ramach konkursu 1/POKL/9.1.2/PN/2013

22 marca 2013r. Specyfika projektów współpracy ponadnarodowej w ramach konkursu 1/POKL/9.1.2/PN/2013 22 marca 2013r. Specyfika projektów współpracy ponadnarodowej w ramach konkursu 1/POKL/9.1.2/PN/2013 Typy wsparcia Programy rozwojowe szkół i placówek 1 prowadzących kształcenie ogólne ukierunkowane na

Bardziej szczegółowo

III Walne Zgromadzenie Członków PREMD Już 19 20 października, w Konstancinie Jeziorna ZAPRASZAMY!

III Walne Zgromadzenie Członków PREMD Już 19 20 października, w Konstancinie Jeziorna ZAPRASZAMY! Biuletyn PREMD Numer 3(7)/2012 Zapraszamy do zapoznania się z kolejnym Biuletynem Partnerstwa na Rzecz Rozwoju i Edukacji Małych Dzieci (PREMD). Chcielibyśmy, aby Biuletyn stał się źródłem informacji nie

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Moszczenica z organizacjami pozarządowymi na 2015 rok.

Program Współpracy Gminy Moszczenica z organizacjami pozarządowymi na 2015 rok. Program Współpracy Gminy Moszczenica z organizacjami pozarządowymi na 2015 rok. Program współpracy w 2015 r. Gminy Moszczenica z organizacjami pozarządowymi, osobami prawnymi i jednostkami organizacyjnymi

Bardziej szczegółowo

Sieciowanie w programie LEADER oraz Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich w okresie 2007-2013. Urszula Budzich-Szukała

Sieciowanie w programie LEADER oraz Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich w okresie 2007-2013. Urszula Budzich-Szukała Sieciowanie w programie LEADER oraz Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich w okresie 2007-2013 Urszula Budzich-Szukała Krajowa Sieć Leader+ podstawy prawne Rozporządzenie Rady 1260/99 dotyczące ogólnych przepisów

Bardziej szczegółowo

Program GRUNDTVIG wspieranie niezawodowej edukacji dorosłych, w tym osób starszych

Program GRUNDTVIG wspieranie niezawodowej edukacji dorosłych, w tym osób starszych wspieranie niezawodowej edukacji dorosłych, w tym osób starszych Alina Respondek, Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Program Uczenie się przez całe

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej

Program Aktywności Lokalnej Miasto i Gmina Wąchock Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Wąchock na lata 2009-2013 Wąchock, sierpień 2009 1 Wprowadzenie 3 Cele Programu Aktywności Lokalnej. 4 Kierunki działań.. 6 Odbiorcy programu

Bardziej szczegółowo

Zadania przewidziane do realizacji w poszczególnych obszarach współpracy miasta z organizacjami pozarządowymi w 2011 roku:

Zadania przewidziane do realizacji w poszczególnych obszarach współpracy miasta z organizacjami pozarządowymi w 2011 roku: Załącznik Nr 1 do Programu współpracy miasta Będzina z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Rozdział I Postanowienia ogólne

WSTĘP. Rozdział I Postanowienia ogólne PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU PISKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY Z DNIA 24 KWIETNIA 2003 R. O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I O WOLONTARIACIE,

Bardziej szczegółowo

Harmonogram konkursów dla organizacji pozarządowych

Harmonogram konkursów dla organizacji pozarządowych Harmonogram konkursów dla organizacji pozarządowych Nazwa konkursu 1 Europejskie sektorowe rady umiejętności" w ramach Programu na rzecz innowacji i innowacji społecznych (EaSI) na lata 2014-2020 3 wrzesień

Bardziej szczegółowo

PROMOWANIE RÓŻNORODNOŚCI KULTUROWEJ I ARTYSTYCZNEJ W RAMACH EUROPEJSKIEGO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO

PROMOWANIE RÓŻNORODNOŚCI KULTUROWEJ I ARTYSTYCZNEJ W RAMACH EUROPEJSKIEGO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO PROMOWANIE RÓŻNORODNOŚCI KULTUROWEJ I ARTYSTYCZNEJ W RAMACH EUROPEJSKIEGO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO GRANTY EOG 2009-2014 WARSZTATY DLA WNIOSKODAWCÓW Małgorzata Bacińska Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa

Bardziej szczegółowo

Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r.

Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r. Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r. Wojewódzki Urząd Pracy w Rzeszowie Wydział Rozwoju Kadr Regionu Plan prezentacji Typy projektów. Uprawnieni wnioskodawcy

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA GMINY MIEJSKIEJ WAŁCZ Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI. Szczecin 12.06.2014 r.

WSPÓŁPRACA GMINY MIEJSKIEJ WAŁCZ Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI. Szczecin 12.06.2014 r. WSPÓŁPRACA GMINY MIEJSKIEJ WAŁCZ Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI Szczecin 12.06.2014 r. MIASTO WAŁCZ: Miasto Wałcz jest największym miastem w obrębie powiatu wałeckiego, położonego w południowo-wschodniej

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus + w sektorze Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 - Partnerstwa Strategiczne

Program Erasmus + w sektorze Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 - Partnerstwa Strategiczne Program Erasmus + w sektorze Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 - Partnerstwa Strategiczne Program Erasmus+ Kształcenie i szkolenia zawodowe Program wspiera działania instytucji partnerskich, które

Bardziej szczegółowo

Spotkanie Partnerów projektu. Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r.

Spotkanie Partnerów projektu. Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r. Spotkanie Partnerów projektu Zintegrowana Miejsce i data prezentacji Strategia Rozwoju Metropolii Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r. Dlaczego potrzebna jest strategia? Dostosowanie do wymogów UE w nowej perspektywie

Bardziej szczegółowo

PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO. czyli co dalej z dobrem wspólnym w mojej społeczności?

PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO. czyli co dalej z dobrem wspólnym w mojej społeczności? PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO czyli co dalej z dobrem wspólnym w mojej społeczności? CO TO TAKIEGO PRACOWNIA DOBRA WSPÓLNEGO? Najprościej rzecz ujmując, to przestrzeń współpracy uczestników programu Lokalne

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO W OLSZTYNIE N O T A T K A S Ł U Ż B O W A

URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO W OLSZTYNIE N O T A T K A S Ł U Ż B O W A URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO W OLSZTYNIE N O T A T K A S Ł U Ż B O W A DO: OD: Pani Wioletta Śląska-Zyśk, Wicemarszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego Lidia Wójtowicz, Dyrektor

Bardziej szczegółowo

Urząd Miejski w Kaliszu

Urząd Miejski w Kaliszu Urząd Miejski w Kaliszu Jak skutecznie korzystać z możliwości współpracy wdrożenie Modelu współpracy administracji publicznej i organizacji pozarządowych w Kaliszu Barbara Bocheńska Biuro Obsługi Inwestora

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA FUNDACJA ROZWOJU ŚRODOWISK LOKALNYCH PODPORA WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚC SPOŁECZNA SENIOREK W POWIECIE DĄBROWSKIM SMYKÓW 2014 Co sądzić o seniorach, a szczególnie kobietach? Jakie jest ich społeczne zaangażowanie

Bardziej szczegółowo