Przesłanki odpowiedzialności majątkowej funkcjonariusza publicznego i tryb jej realizacji według ustawy z 20 stycznia 2011 r. 1

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przesłanki odpowiedzialności majątkowej funkcjonariusza publicznego i tryb jej realizacji według ustawy z 20 stycznia 2011 r. 1"

Transkrypt

1 Przesłanki odpowiedzialności majątkowej funkcjonariusza publicznego i tryb jej realizacji według ustawy z 20 stycznia 2011 r. 1 DR ANDRZEJ ADAMCZYK ADIUNKT W INSTYTUCIE EKONOMII I ADMINISTRACJI, WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I ADMINISTRACJI, UNIWERSYTET JANA KOCHANOWSKIEGO W KIELCACH 1. Kwestia zasadności nowego uregulowania odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa w Polsce Ewolucja poglądów europejskiej doktryny prawniczej (zwłaszcza niemieckiej i francuskiej) na temat odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej przechodziła w XIX wieku przez następujące etapy: a) nie odpowiada ani funkcjonariusz publiczny, ani skarb państwa, b) do wynagrodzenia szkody zobowiązany jest wyłącznie winny funkcjonariusz publiczny, natomiast skarb państwa nie jest odpowiedzialny, c) winny funkcjonariusz oraz skarb państwa ponoszą solidarną odpowiedzialność względem poszkodowanego, d) w pierwszej kolejności odpowiada funkcjonariusz publiczny, a skarb państwa tylko subsydiarnie na wypadek jego niewypłacalności, e) odpowiedzialność skarbu państwa zwalnia funkcjonariusza od odpowiedzialności 2. Rozwój postępowej doktryny prawniczej w Europie przebiegał od lit. a) do lit. e), przy czym osiągnięcie stanu bezpośredniej odpowiedzialności skarbu państwa nie oznaczało, że funkcjonariusz publiczny nie mógł ponieść odpowiedzialności pośredniej wskutek wystąpienia przez skarb państwa z roszczeniem regresowym przeciwko niemu. Ewolucji prawnych podstaw odpowiedzialności władzy publicznej towarzyszyła refleksja teoretycznoprawna, w której podnoszono, iż odpowiedzialność osobista urzędników może spowodować paraliż decyzyjny i osłabienie ich inicjatywy wobec groźby konsekwencji finansowych 3. W polskiej literaturze międzywojennej powoływano się np. na rozwiązania francuskie, chroniące urzędników przed pochopnym pociąganiem ich do odpowiedzialności za szkody, gdyż wina często może być błaha lub wynikać z instrukcji służbowych czy też niewłaściwej organizacji urzędów. Urzędnik ponosił co prawda odpowiedzialność przed sądem cywilnym, ale tylko za czyny, które można było przypisać mu osobiście jako jednostce 4. Z drugiej jednak strony w doktrynie prawa dostrzegano pozytywne aspekty odpowiedzialności majątkowej funkcjonariusza publicznego. Bronisław Bouffałł, powołując się na przykład Anglii, wskazywał na olbrzymie znaczenie wychowawcze tej instytucji dla całego społeczeństwa w znaczeniu obrony poszanowania praw jednostki 5, a Bohdan Wasiutyński doceniał jej znaczenie moralno-wychowawcze dla urzędników 6. W późniejszej polskiej literaturze prawniczej zwracali na to uwagę m.in. Łętowscy, którzy w instytucji odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych widzieli środek gwarancyjny wobec zasady praworządności, służący eliminacji niektórych negatywnych stron działalności aparatu administracyjnego, wynikających z nieumiejętności lub niedbalstwa samych pracowników. Funkcja wychowawcza odpowiedzialności cywilnej staje się w tym przypadku elementem systemu gwarancji zapewniających prawidłowe działanie samej administracji 7. Uznając za konieczne uwzględnienie powyższych argumentów, przemawiających za i przeciw odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za akty władcze, Łętowscy wyrazili na tle analizy art. 418 Kodeksu cywilnego 8 następujący pogląd: pracownik administracji powinien ponosić odpowiedzialność za szkodę powstałą na skutek wydania orzeczenia lub zarządzenia, przy którego wydaniu współdziałał, tylko w wypadku, gdy dopuścił się on przestępstwa ściganego w drodze postępowania karnego lub wykroczenia dyscyplinarnego, a jego wina została stwierdzona bądź to w orzeczeniu karnym (dyscyplinarnym), bądź uznana przez organ przełożony. Gdy warunki te nie są spełnione, brak jest podstaw do pociągnięcia pracownika administracji do odpowiedzialności cywilnej 9. W doktrynie zgodnie zauważono, że odpowiedzialność funkcjonariuszy publicznych za akty władcze była w obliczu tak rygorystycznych obostrzeń fikcyjna. Artykuł 77 ust. 1 Konstytucji RP zaostrzył zasady odpowiedzialności podmiotów władzy publicznej (Skarbu

2 Państwa, jednostek samorządu terytorialnego i innych) za niezgodne z prawem działania ich organów. Przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej stała się działalność instytucji władzy publicznej jako struktury, a nie konkretnych osób związanych z tą instytucją. By przypisać danej instytucji władzy publicznej odpowiedzialność, istotne stało się więc jedynie ustalenie, czy działanie wyrządzające szkodę związane jest z realizacją zadań tej instytucji, wynikających z przyznanych kompetencji 10. Na tle nowej regulacji prawnej (art. 77 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 417 i n. Kodeksu cywilnego) wskazanie funkcjonariusza, którego działanie stało się przyczyną szkody, wydaje się być irrelewantne, o czym świadczy fakt rezygnacji z definiowania pojęcia funkcjonariusza w k.c. Jednakże, jak słusznie podnosi Zbigniew Banaszczyk, w przypadku działania sytuacja nie jest tak prosta jak w przypadku zaniechania, przy którym wystarcza określenie podmiotu zobowiązanego do działania oraz ustalenie, że działania bezprawnie zaniechano. Przypisanie konkretnego przejawu bezprawnego wykonywania działań władczych indywidualnemu podmiotowi będzie często wymagało ustalenia funkcjonariusza sprawcy naruszenia prawa 11. Na poszkodowanym nie ciąży jednak powinność udowodnienia winy tego konkretnego funkcjonariusza, gdyż roszczenie odszkodowawcze kieruje on pod adresem odpowiadającego na zasadzie ryzyka podmiotu władzy publicznej. Poszkodowany wykazać musi zaistnienie niezgodnego z prawem działania lub zaniechania władzy publicznej, skutkujące szkodą 12. Artykuł 77 ust. 1 Konstytucji RP oraz stanowiące jego ustawowe rozwinięcie art. 417 i n. k.c. przyznają poszkodowanym lepszą pozycję dowodową, szczególnie zaś bardziej uproszczone dochodzenie ich roszczeń odszkodowawczych i naprawienia szkody 13. Po wejściu w życie Konstytucji RP z 1997 r. w doktrynie prawa podnoszono niedostatki regulacji prawnej dotyczącej odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych. Stworzony po myśli poszkodowanego system odpersonalizowanej odpowiedzialności nie tylko zdaniem Leszka Boska nie działa prewencyjnie, zgodnie z funkcją odpowiedzialności odszkodowawczej, ale pośrednio przyczynia się do wzrostu wydatków publicznych na roszczenia kompensacyjne. W jego ocenie tylko zmodyfikowany mechanizm egzekucji odpowiedzialności cywilnej, uwzględniający inicjatywę pokrzywdzonego, przyczyni się z jednej strony do globalnego spadku wydatków budżetowych na odszkodowania, a z drugiej znacząco poprawi relacje urzędnika z obywatelem. Urzędnik będzie musiał być świadomy, że zawinione naruszenie przez niego prawa rodzić będzie jego odpowiedzialność 14. Również zdaniem Jędrzeja Kondka odpowiedzialność regresowa bezpośredniego sprawcy szkody jest bardzo istotna z punktu widzenia interesu ogólnego. Przerzucenie ciężaru naprawienia szkody na całe społeczeństwo odbywa się kosztem innych potrzeb społecznych. Dlatego najbardziej sprawiedliwym rozwiązaniem jest roszczenie regresowe podmiotu odpowiedzialnego wobec sprawcy szkody (o ile można mu przypisać winę), jako wynik wyważenia interesu indywidualnego poszkodowanego i interesu ogólnego. Ponadto przyczyni się ono do zdyscyplinowania urzędników w kierunku praworządnego działania i uwzględniania interesów indywidualnych. W konkluzji autor opowiadał się za zwiększeniem odpowiedzialności odszkodowawczej rzeczywistego sprawcy szkody w drodze legislacyjnej, by uzupełnić rażący brak polskiego systemu odpowiedzialności za działania władzy publicznej w postaci niemożności realnego dochodzenia roszczenia regresowego od bezpośredniego sprawcy szkody 15. Wychodząc naprzeciw omówionej potrzebie, posłowie Platformy Obywatelskiej złożyli w Sejmie IV kadencji ( ) poselski projekt ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za naruszenie prawa i o zmianie innych ustaw 16. Ponownie projekt ten, z nieznacznymi modyfikacjami, jako poselski projekt ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za naruszenie prawa 17, został wniesiony do Sejmu V kadencji ( ). Dopiero jednak poselski projekt ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa 18, złożony w Sejmie VI kadencji ( ), miał szansę stać się prawem obowiązującym. Ustawa z 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa 19 weszła w życie 17 maja 2011 r. Projekt ustawy (w różnych wersjach) spotkał się z druzgocącą oceną doktryny i praktyki prawniczej. W wielu opiniach podnoszono, że zakładane cele ustawy można osiągnąć w inny sposób, aniżeli przez tworzenie szczególnego reżimu odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych: przez należyte przestrzeganie już istniejących przepisów o odpowiedzialności tych funkcjonariuszy, funkcjonujących w prawie karnym, prawie pracy i pragmatykach służbowych 20, przez porządkowanie przepisów prawa oraz troskę o przejrzystą i jasną legislację 21, dokształcanie urzędników oraz przez przestrzeganie merytorycznych kryteriów przy naborze pracowników na stanowiska kierownicze 22. Jeśliby uznać odrębną regulację prawną za konieczną, to zdaniem krytyków projektu należałoby rozważyć wprowadzenie odpowiednich przepisów przede wszystkim do Kodeksu cywilnego i Kodeksu karnego, a następnie do ustawy o służbie cywilnej, ustawy o pracownikach urzędów państwowych, ustawy o służbie celnej, ustawy o Prokuratorii Generalnej itp. Wydawanie kolejnych ustaw, regulujących w sposób szczególny materie już uregulowane w wielu ustawach (m.in. w k.c. i k.k.), powinno mieć miejsce w przypadkach nadzwyczajnych, wyjątkowych 23. Ewentualne zmiany należałoby umieścić w szerszym

3 kontekście systemowym, co oznacza, że powinny one stać się przedmiotem oceny Komisji Kodyfikacyjnej, przygotowującej projekt nowego Kodeksu cywilnego 24. W ocenie Ewy Bagińskiej projekt z 2008 r. należało odrzucić jako oparty na błędnych założeniach, godzących w utrwalone historycznie zasady cywilnej odpowiedzialności regresowej oraz naruszających kanony podziału władzy, a ponadto ze względu na niezupełne podmiotowe i przedmiotowe ujęcie problematyki, niejasności terminologiczne i zbędną ingerencję w fundamentalne akty prawne regulujące postępowanie administracyjne, sądowoadministracyjne oraz podatkowe 25. Zwracano też uwagę, że przyjęte rozwiązania grożą wydłużeniem czasu oczekiwania na merytoryczne załatwienie sprawy przed organami administracyjnymi, a w konsekwencji mogą spowodować chaos i paraliż administracji publicznej 26. Nie wykluczano, iż zagrożenie odpowiedzialnością będzie sprzyjało podejmowaniu działań ukierunkowanych na jej ograniczenie, takich jak: angażowanie w przygotowanie rozstrzygnięcia większej liczby osób, zlecanie jego przygotowywania podwładnym, unikanie podejmowania decyzji. Inne zagrożenie związane z ustawą dostrzegano w rozstrzyganiu spraw na korzyść stron kosztem interesu publicznego, by w ten sposób zminimalizować ryzyko powstania obowiązku indemnizacyjnego, ciążącego na podmiocie władzy publicznej 27. Podnoszono wreszcie, że niekorzystne zasady odpowiedzialności urzędników mogą przyspieszyć odejście najlepszych pracowników do sektora prywatnego, a także konieczność ubezpieczenia urzędników od skutków popełnianych błędów, co zwiększy koszty funkcjonowania administracji (w przypadku ponoszenia przez budżet kosztów ubezpieczenia) lub obniży i tak niewysokie zarobki pracowników administracji (gdyby urzędnicy sami musieli się ubezpieczać) 28. Krytyce poddano też wiele kwestii szczegółowych, o czym będzie jeszcze mowa. Oczywiste jest, iż projekt ustawy, jednoznacznie skrytykowany przez środowiska prawnicze, nie mógł bez głębszych zmian stać się aktem prawnym zadowalająco realizującym ideę, której znaczenie docenili niektórzy eksperci autorzy opinii prawnych na temat projektu (M. Kulesza, M. Ślifirczyk). 2. Zakres podmiotowy i przedmiotowy odpowiedzialności majątkowej funkcjonariusza publicznego Artykuł 1 u.o.m.f.p. określa jej zakres: Ustawa określa zasady odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych wobec Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub innych podmiotów ponoszących odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej, za działania lub zaniechania prowadzące do rażącego naruszenia prawa oraz zasady postępowania w przedmiocie takiej odpowiedzialności. Ustawa w wielu kolejnych przepisach używa pojęcia szkoda wyrządzona przy wykonywaniu władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa, co mogłoby sugerować szeroki zakres przedmiotowy u.o.m.f.p. Tak jednak nie jest, ponieważ ustawa dotyczy wyłącznie decyzji i postanowień, w stosunku do których właściwy organ stwierdził rażące naruszenie prawa lub wydanie ich bez podstawy prawnej, a także przypadku niewydania decyzji lub postanowienia z rażącym naruszeniem prawa (art. 6 u.o.m.f.p.) 29. Przyjęty w u.o.m.f.p. zakres przedmiotowy odpowiedzialności regresowej funkcjonariuszy publicznych został w toku procesu legislacyjnego wielokrotnie skrytykowany. Na przykład zdaniem Michała Kuleszy kwestia odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych powinna być rozważana w każdym przypadku, gdy właściwy organ (sąd lub organ administracji publicznej) stwierdzi prawomocnie (ostatecznie) wadliwość aktu lub czynności administracyjnej (bądź zaniechania takiego aktu lub czynności), tzn. nie tylko wtedy, gdy nastąpi stwierdzenie nieważności aktu 30. Instytucja odpowiedzialności majątkowej funkcjonariusza publicznego byłaby wówczas oparta na obiektywnym kryterium. Z podmiotowego punktu widzenia u.o.m.f.p. odnosi się do funkcjonariuszy publicznych. Pojęcie funkcjonariusza publicznego ustawa definiuje w art. 2 ust. 1 pkt 1 poprzez użycie kryterium osobowego ( osoba działająca w charakterze organu administracji publicznej lub z jego upoważnienia albo jako członek kolegialnego organu administracji publicznej lub osoba wykonująca w urzędzie organu administracji publicznej pracę w ramach stosunku pracy, stosunku służbowego lub umowy cywilnoprawnej ) i funkcjonalnego ( biorąca udział w prowadzeniu sprawy rozstrzyganej w drodze decyzji lub postanowienia przez taki organ ). Dany podmiot nie będzie miał statusu funkcjonariusza publicznego w rozumieniu ustawy wtedy, gdy wprawdzie mieści się w wyznaczonej przez ustawę grupie podmiotów, ale nie posiada kompetencji do rozpatrywania spraw w drodze decyzji lub postanowienia (lecz np. wydaje akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego) bądź też posiada wprawdzie uprawnienia do wydawania decyzji lub postanowień, ale w konkretnym przypadku korzysta z innej formy działania.

4 Takie ukształtowanie zakresu podmiotowego odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa może wywoływać wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Podnoszono to w toku procesu legislacyjnego, wskazując kilka problemów: dlaczego tylko funkcjonariusze publiczni, a nie inni pracownicy, mają podlegać zaostrzonej w stosunku do regulacji Kodeksu pracy odpowiedzialności, skoro działania przedstawicieli innych grup zawodowych (np. mechaników) mogą być również niebezpieczne 31? Dlaczego pominięto funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości, którzy przecież też mogą dopuścić się rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu orzeczeń 32? Dlaczego rozciągnięto odpowiedzialność na osoby niebędące piastunami organów administracji publicznej 33? 3. Przesłanki odpowiedzialności majątkowej funkcjonariusza publicznego Zgodnie z art. 5 u.o.m.f.p. funkcjonariusz publiczny ponosi odpowiedzialność majątkową w razie łącznego zaistnienia trzech przesłanek: 1) na mocy prawomocnego orzeczenia sądu lub na mocy ugody zostało wypłacone przez podmiot odpowiedzialny odszkodowanie za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa; 2) rażące naruszenie prawa zostało spowodowane zawinionym działaniem lub zaniechaniem funkcjonariusza publicznego i 3) zostało stwierdzone zgodnie z art. 6 u.o.m.f.p. 1. Odpowiedzialność regresowa funkcjonariusza publicznego jest możliwa po uprzednim uzyskaniu przez poszkodowanego odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem działania lub zaniechania władzy publicznej od Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innego podmiotu ponoszącego odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej. Zdaniem Macieja Lewandowskiego osoba poszkodowana musi najpierw skierować roszczenie odszkodowawcze w oparciu o art. 417 k.c. i na tej podstawie uzyskać prawomocne orzeczenie sądu lub ugodę 34. Pogląd ten jest zasadny tylko w odniesieniu do postanowień, które obejmuje ogólna formuła deliktu władzy publicznej z art. 417 k.c. Przepis ten reguluje odpowiedzialność odszkodowawczą podmiotów władzy publicznej za działania i zaniechania władzy publicznej, które nie zostały wyodrębnione do regulacji w przepisach szczególnych (art. 417¹ k.c. i przepisy, do których odsyła art. 421 k.c.). Tymczasem najistotniejsze z punktu widzenia u.o.m.f.p. akty administracyjne decyzje zostały w Kodeksie cywilnym wyłączone z ogólnej formuły deliktu władzy publicznej i uregulowane w art. 417¹ 2 k.c., który stanowi: Jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Podstawą roszczeń odszkodowawczych z tytułu wydania niezgodnych z prawem decyzji administracyjnych nie jest więc art. 417 k.c., lecz przepis art. 417¹ 2 k.c. jako lex specialis względem art. 417 k.c. Praktyka prawnicza zwraca uwagę na to, że procedura dochodzenia odpowiedzialności regresowej przewidziana w ustawie jest długotrwała i skomplikowana. Niewielu poszkodowanych występuje z pozwem przeciwko Skarbowi Państwa, a nawet jeśli to następuje, to procesy trwają bardzo długo i nie kończą się zbyt często sukcesem ze względu na skuteczne działania Prokuratorii Generalnej reprezentującej przed sądami interesy Skarbu Państwa 35. Należy też wziąć pod uwagę fakt, iż ustalenie osoby winnej po wielu latach od zdarzenia wyrządzającego szkodę będzie utrudnione, jeśli nie niemożliwe 36. Odpowiedzialność majątkowa funkcjonariusza publicznego na podstawie ustawy będzie więc występować, wbrew intencjom ustawodawcy, jedynie sporadycznie. Mając to na uwadze, niektórzy praktycy są zdania, iż korzystniej byłoby, aby ze stosownym powództwem przeciwko urzędnikowi mógł wystąpić bezpośrednio sam pokrzywdzony W polskiej literaturze cywilistycznej przytaczano argumenty przeciwko traktowaniu postępowania przygotowawczego, poprzedzającego podpisanie aktu administracyjnego, za działanie, którego normalnym skutkiem jest wywołanie uszczerbku majątkowego. Ten uważano za skutek wydania aktu władzy. Przyjęcie odpowiedzialności osoby, która przygotowała decyzję, spowodowałoby konieczność badania przez sąd tego, co należy do res interna administracji (np. struktury organu, wewnętrznych zasad jego funkcjonowania, podziału pracy między poszczególnymi pracownikami, wkładu pracy określonych pracowników w rozstrzygnięcie konkretnej sprawy). Przyczyniłoby się to też do poważnych trudności dowodowych 38. Wbrew dotychczasowej koncepcji doktrynalnej, zgodnie z którą odpowiedzialny za wadliwą decyzję jest ten, kto ją podpisał, ustawodawca szeroko zakreślił krąg osób odpowiedzialnych, uwzględniając w nim wszystkich, którzy mieli jakikolwiek wpływ na wydanie decyzji, zarówno formalny, jak i nieformalny. Za decyzję rażąco naruszającą prawo odpowiadać więc może nie tylko ta osoba, która ją wydała, ale też inne osoby, które brały udział w prowadzeniu sprawy rozstrzyganej w drodze decyzji lub postanowienia. Pojęcie to nie zostało zdefiniowane w u.o.m.f.p., choć we wszystkich projektach ustawy przewidywano enumeratywne wyliczenie czynności mieszczących się w jego zakresie. Warto więc przypomnieć ten katalog,

5 gdyż niewątpliwie jest on pomocny w procesie interpretacji pojęcia branie udziału w prowadzeniu sprawy rozstrzyganej w drodze decyzji lub postanowienia : a) wydanie rozstrzygnięcia administracyjnego z rażącym naruszeniem prawa; b) powstrzymanie się z rażącym naruszeniem prawa od wydania rozstrzygnięcia administracyjnego; c) wydanie polecenia wskazującego rozstrzygnięcie lub ocenę stanu faktycznego lub interpretację przepisów prawa, o ile to polecenie zostało uwzględnione w treści rozstrzygnięcia wydanego z rażącym naruszeniem prawa; d) nakłonienie innego funkcjonariusza publicznego do wydania określonego rozstrzygnięcia administracyjnego, które w sposób rażący narusza prawo, lub do powstrzymania się z rażącym naruszeniem prawa od wydania takiego rozstrzygnięcia, chociażby nakłaniający działał w tym zakresie bez należytego uprawnienia albo z przekroczeniem granic uprawnienia; e) głosowanie przez funkcjonariusza publicznego będącego członkiem kolegialnego organu administracji za uchwałą tegoż organu administracji, stanowiącą podstawę do wydania decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa; f) wydanie rozstrzygnięcia, o którym mowa w art k.p.a., z rażącym naruszeniem prawa; g) niewydanie rozstrzygnięcia, o którym mowa w art k.p.a., z rażącym naruszeniem prawa; h) akceptacja treści rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie administracyjnej wydanego z rażącym naruszeniem prawa; i) przygotowanie treści rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie administracyjnej, wydanego z rażącym naruszeniem prawa 39. W nawiązaniu do dotychczasowych poglądów doktryny cywilistycznej na temat odpowiedzialności majątkowej administracji w toku procesu legislacyjnego skrytykowano m.in. lit. h) i i) katalogu. Podniesiono, iż nie jest trafne obciążenie odpowiedzialnością pracownika, który nie podejmuje jeszcze żadnego wiążącego aktu ingerującego w sferę praw lub interesów jednostki 40. Skutkiem tak szerokiego ujęcia art. 4 ust. 2 pkt 9 w projekcie z 2008 r. mogło być pociąganie do odpowiedzialności np. osób odbywających praktyki w urzędach administracji 41. Z kolei skutkiem przyjęcia pkt 8 mogło być to, iż każda wypowiedź aprobująca, a nawet milcząca akceptacja decyzji (postanowienia) rażąco naruszającej prawo, jako przejaw brania udziału w prowadzeniu sprawy rozstrzyganej w drodze decyzji lub postanowienia może prowadzić do odpowiedzialności majątkowej funkcjonariusza publicznego 42. Ostatecznie ustawodawca zdecydował się na rezygnację z enumeratywnego wyliczenia czynności funkcjonariusza publicznego wchodzących w zakres pojęcia branie udziału w prowadzeniu sprawy rozstrzyganej w drodze decyzji lub postanowienia, co nie oznacza, iż wymienione wątpliwości zostały wyjaśnione. Ustawodawca, zdając sobie sprawę z trudności związanych z ustaleniem osób winnych i określeniem stopnia ich przyczynienia się do rażącego naruszenia prawa, w drodze nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego i Ordynacji podatkowej nakazał prowadzenie dla każdej sprawy administracyjnej tzw. metryki 43. W jej treści mają być uwidaczniane wszystkie osoby, które uczestniczyły w podejmowaniu czynności w postępowaniu administracyjnym (podatkowym) wraz z określeniem wszystkich podejmowanych przez te osoby czynności w postępowaniu administracyjnym (podatkowym) i odesłaniem do odpowiednich dokumentów, zachowanych w formie pisemnej lub elektronicznej, odzwierciedlających te czynności. 3. W świetle u.o.m.f.p. stwierdzenie rażącego naruszenia prawa na potrzeby odpowiedzialności regresowej funkcjonariusza publicznego nie może nastąpić ani w postępowaniu odszkodowawczym wytoczonym wpierw przeciwko podmiotowi odpowiedzialnemu, ani w późniejszym postępowaniu regresowym. Pozbawienie sądu rozpatrującego sprawę odszkodowawczą prawa do samodzielnego ustalania niezgodności z prawem decyzji administracyjnych znajduje swoje racje w potrzebie ochrony stabilności stanów prawnych ukształtowanych przez te ostateczne akty administracyjne. Zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych nie ma bezwzględnego charakteru, może więc doznawać ograniczeń w postaci wzruszenia niezgodnego z prawem rozstrzygnięcia indywidualnego, nie dokonuje go jednak sąd rozpatrujący sprawę odszkodowawczą, lecz właściwy organ w postępowaniu określonym odrębnymi przepisami 44. Zdaniem Marka Safjana przeciwne rozwiązanie prowadziłoby nie tylko do dublowania w ramach postępowania odszkodowawczego szczególnych postępowań nakierowanych na ustalenie niezgodności z prawem działań władzy publicznej, lecz także do niebezpieczeństwa niespójnych czy nawet sprzecznych rozstrzygnięć przyjmujących w odniesieniu do zdarzeń stanowiących podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej odmienne oceny prawne 45. Enumeratywne wyliczenie orzeczeń stwierdzających rażące naruszenie prawa przewiduje art. 6 u.o.m.f.p. W katalogu tym wymienione zostały ostateczne decyzje administracyjne lub prawomocne wyroki sądowe, wydawane w postępowaniach służących weryfikacji legalności decyzji lub postanowień. Uzyskany w sposób określony w tym artykule prejudykat stanowi w odniesieniu do decyzji wymagany przez art. 417¹ 2 k.c. warunek umożliwiający poszkodowanemu wytoczenie powództwa do sądu cywilnego o odszkodowanie z tytułu

6 szkody wyrządzonej wydaniem niezgodnej z prawem ostatecznej decyzji. Kodeks cywilny nie wymaga jednak, by poszkodowany wydaniem niezgodnego z prawem postanowienia uzyskał stosowny prejudykat przed wniesieniem powództwa o odszkodowanie. Należy więc sądzić, że to poszkodowany wystąpi do sądu z pozwem o odszkodowanie przeciwko podmiotowi władzy publicznej od razu, na podstawie art. 417 k.c., tym samym jednak wykluczy to możliwość pociągnięcia funkcjonariusza publicznego do odpowiedzialności regresowej na podstawie u.o.m.f.p. 4. Prokurator okręgowy jako organ prowadzący postępowanie wyjaśniające Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.o.m.f.p. w terminie 14 dni od dnia wypłaty odszkodowania, o którym mowa w art. 5 pkt 1, kierownik podmiotu odpowiedzialnego, który wypłacił odszkodowanie, albo kierownik jednostki organizacyjnej podmiotu odpowiedzialnego, która wypłaciła odszkodowanie, składa do prokuratora okręgowego właściwego ze względu na siedzibę podmiotu odpowiedzialnego wniosek o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Zanim przedstawione zostaną kontrowersje związane z powierzeniem prowadzenia postępowania wyjaśniającego prokuratorowi, należy wskazać na regulację ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego 46, która mogła być inspiracją dla ustawodawcy uchwalającego u.o.m.f.p Prokurator jako podmiot występujący z roszczeniem regresowym na podstawie k.p.k. Zgodnie z art k.p.k. w razie naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za krzywdę, Skarb Państwa ma roszczenie zwrotne do osób, które swoim bezprawnym działaniem spowodowały niesłuszne skazanie, zastosowanie środka zabezpieczającego, niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie 47. Powództwo dotyczące roszczeń, o których mowa w 1, może wytoczyć w postępowaniu cywilnym prokurator lub organ, który jest powołany do reprezentowania Skarbu Państwa (art zd. 1 k.p.k.). Prokurator powinien wytoczyć powództwo regresowe w każdym przypadku, gdy jest to uzasadnione okolicznościami sprawy. Jeśli prokurator nie wytoczy powództwa i wyda postanowienie o odmowie wytoczenia powództwa (niezaskarżalne, choć powinno zawierać uzasadnienie, a jego odpis powinien zostać doręczony organowi powołanemu do reprezentowania Skarbu Państwa), z roszczeniem regresowym może wystąpić organ powołany do reprezentowania Skarbu Państwa. Zdaniem Lecha Paprzyckiego wyposażenie dwóch organów w uprawnienie do wystąpienia z regresem jest zbyteczne, jako że uprawnienie prokuratora jest w zupełności wystarczające 48. W tym wypadku występujący z roszczeniem regresowym musi wykazać obok faktu wypłaty odszkodowania i zadośćuczynienia bezprawność zachowania pozwanego funkcjonariusza oraz związek przyczynowy między tym zachowaniem a niesłusznym skazaniem lub zatrzymaniem 49. Pomimo literalnego brzmienia art k.p.k., stanowiącego o bezprawnym działaniu, podstawą roszczenia regresowego może być bezczynność zobowiązanej do działania osoby. Pojęcie funkcjonariusza jest pojmowane szeroko, gdyż obejmuje swym zakresem nie tylko piastuna (piastunów) organu wydającego orzeczenie lub osoby podejmujące czynności procesowe w toku postępowania przygotowawczego (np. prokurator, funkcjonariusz Policji), ale też biegłego wydającego opinię, specjalistę dokonującego czynności technicznych czy tłumacza, a nawet pracownika sekretariatu lub obsługi, jeżeli taki był właśnie skutek ich bezprawnych zachowań Prokurator okręgowy jako podmiot prowadzący postępowanie wyjaśniające na podstawie u.o.m.f.p. Powierzenie prokuratorowi okręgowemu zadań w zakresie dochodzenia roszczeń regresowych na podstawie u.o.m.f.p. wywołało wiele wątpliwości. Ogólnie rzecz biorąc, uznano to rozwiązanie za całkowicie bezzasadne 51, przedłużające postępowanie zmierzające do uzyskania regresu przez podmiot odpowiedzialny 52, a także niewykonalne przy obecnym przygotowaniu zawodowym prokuratorów 53. Wskazywano alternatywnie organy, które byłyby lepiej predestynowane do tych zadań: Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa 54, Ministra Skarbu Państwa wobec pracowników administracji rządowej, jednostki samorządu terytorialnego gdy chodzi o administrację samorządową 55. Odesłanie do k.p.a. uznano za niewystarczające, wobec czego wyrażono obawę, że skąpa regulacja procesowa będzie skutkować generowaniem licznych problemów prawnych 56. Od razu nasuwało się pytanie, czy do tych czynności prokuratora, do których nie odnosił się wyraźnie przepis odsyłający do k.p.a., należy stosować mimo wszystko inne przepisy k.p.a., czy też może k.p.k. (ze względu na organ prowadzący) albo Kodeksu postępowania cywilnego (ze względu na cywilny charakter sprawy) 57. Fakt, iż ustawodawca nie przejął się krytyką ze strony doktryny i praktyki prawniczej, sprawia, że wątpliwości zgłaszane na etapie procesu legislacyjnego mają obecnie znaczenie praktyczne. Pojawiają się m.in. następujące pytania: 1. Czy prokurator może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające pomimo braku wniosku kierownika podmiotu odpowiedzialnego?

7 2. Czy odmowa wytoczenia powództwa przez prokuratora oraz przewlekłość postępowania wyjaśniającego są zaskarżalne? 3. Czy kierownik podmiotu odpowiedzialnego może na podstawie u.o.m.f.p. wystąpić do sądu powszechnego z powództwem przeciwko funkcjonariuszowi publicznemu w sytuacji, gdy prokurator odmówił wytoczenia powództwa? 4. Czy w postępowaniu wyjaśniającym występuje strona (strony), której prokurator powinien zapewnić czynny udział? Ad 1. W przypadku niezłożenia przez kierownika podmiotu odpowiedzialnego (lub kierownika jednostki organizacyjnej podmiotu odpowiedzialnego, która wypłaciła odszkodowanie) wniosku o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, prokurator jak się wydaje może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające z urzędu, jeśli uzyskał z innego źródła informacje o wykonywaniu władzy przez funkcjonariusza publicznego z rażącym naruszeniem prawa. Gdy wniosek złożył inny podmiot, niż wymieniony w art. 7 ust. 3 u.o.m.f.p., prokurator powinien przeprowadzić postępowanie sprawdzające w sprawie wszczęcia postępowania przygotowawczego o przestępstwo z art. 10 ust. 1 u.o.m.f.p., jednocześnie jednak powinien dokonać ustaleń odnośnie do zaistnienia przesłanek wytoczenia przeciwko funkcjonariuszowi publicznemu powództwa do sądu 58. Zdaniem Anety Walewskiej-Borsuk podstawą działań prokuratora w tym zakresie może być art. 2 ustawy o prokuraturze 59, zgodnie z którym zadaniem prokuratury jest strzeżenie praworządności. Ku interpretacji przemawiającej za możliwością działania z urzędu może skłaniać także użyte w art. 7 ust. 3 zd. 1 u.o.m.f.p. sformułowanie, że prokurator przeprowadza postępowanie wyjaśniające. Nie sposób jednak zgodzić się z poglądem cytowanej autorki, iż po wszczęciu postępowania wyjaśniającego z urzędu prokurator może zwrócić się do właściwego kierownika o złożenie odpowiedniego wniosku. Wszak art. 10 u.o.m.f.p. przewiduje, iż niezłożenie wniosku w terminie stanowi przestępstwo. Prokurator nie może swoją czynnością wyłączyć stosowania tego przepisu o charakterze bezwzględnie wiążącym. Ad 2. Zdaniem Moniki Haczkowskiej za formą postanowienia o odmowie wytoczenia powództwa przez prokuratora może przemawiać analogia do przepisów k.p.k., natomiast przeciwko formie postanowienia o wytoczeniu powództwa przez prokuratora ustawa o prokuraturze, która przewiduje dowolność w wyborze formy odmowy (zawiadomienie, zarządzenie, postanowienie) 60. W świetle przyjętych w u.o.m.f.p. rozwiązań jest jednak jasne, że zakończenie postępowania nie wymaga żadnego aktu, lecz następuje z chwilą wyjaśnienia sprawy, tj. dokonania w jego toku ostatniej czynności. Gdy prokurator stwierdzi istnienie podstaw do wytoczenia powództwa do sądu przeciwko funkcjonariuszowi publicznemu (czy też funkcjonariuszom publicznym), wzywa na piśmie funkcjonariusza publicznego (funkcjonariuszy publicznych) do dobrowolnego spełnienia świadczenia 61, gdy zaś stwierdzi brak podstaw do tego, odmawia podjęcia tej czynności 62. Odmowa wytoczenia powództwa przez prokuratora jest na gruncie u.o.m.f.p. niezaskarżalna. Nie mają do niej zastosowania ani przepisy k.p.a., ani k.p.c., ani k.p.k. Zdaniem Anety Walewskiej-Borsuk niewypełnienie tej luki prawnej przez ustawodawcę przy okazji nowelizacji ustawy lub orzecznictwa może skutkować istnieniem w obrocie prawnym dużej liczby wadliwych rozstrzygnięć prokuratorskich 63. Jak się jednak wydaje, wnioskodawca mógłby skorzystać z przewidzianego w art. 8a ust. 1 ustawy o prokuraturze prawa do złożenia skargi (zażalenia) do prokuratora nadrzędnego na odmowę wytoczenia powództwa 64. Za przewlekłe prowadzenie postępowania wyjaśniającego nie można nałożyć na prokuratora okręgowego sankcji ani na podstawie u.o.m.f.p., ani innych ustaw (np. art w związku z art k.p.k., art. 37 k.p.a.) 65. Nie znajdzie też zastosowania ustawa z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki 66. Ad 3. Zdaniem A. Walewskiej-Borsuk kierownik podmiotu odpowiedzialnego może wytoczyć powództwo, jeżeli prokurator odmówi wytoczenia powództwa do sądu, jak również w razie jego zwłoki w podjęciu rozstrzygnięcia, czy wytoczyć powództwo 67. Taka wykładnia przepisów u.o.m.f.p. jest nie do przyjęcia. Po pierwsze ustawodawca przekazał prowadzenie postępowania wyjaśniającego profesjonalnemu podmiotowi (prokuratorowi okręgowemu) po to, aby inne reżimy odpowiedzialności majątkowej miały charakter subsydiarny wobec reżimu przewidzianego w u.o.m.f.p. Świadczy o tym imperatywny charakter regulacji art. 7 tej ustawy oraz treść art. 3, zgodnie z którym Odpowiedzialność funkcjonariusza publicznego na zasadach określonych w ustawie wyłącza przewidzianą w przepisach odrębnych odpowiedzialność majątkową funkcjonariusza publicznego wobec podmiotu odpowiedzialnego za szkodę wyrządzoną tym samym działaniem lub zaniechaniem. Wobec tego najpierw należy zbadać, czy funkcjonariusz publiczny może ponieść odpowiedzialność według zasad u.o.m.f.p., a dopiero w następnej kolejności (subsydiarnie) można dochodzić roszczeń na innej podstawie prawnej. Warto zacytować ustalenia autorów komentarza do u.o.m.f.p.: Wprowadzenie normy zawartej w art. 3 komentowanej ustawy wydaje się konsekwencją naturalnej chronologii

8 sięgania po możliwe do wyboru reżimy odpowiedzialności. Odpowiedzialność uregulowana w komentowanej ustawie ma chronologiczne pierwszeństwo, wynikające z charakteru procedury, jaki ustawa statuuje, a mianowicie obwarowanego sankcją karną obowiązku zainicjowania postępowania wyjaśniającego w sytuacji zaistnienia przesłanki rażącego naruszenia prawa. Tak pomyślana procedura ogranicza drogi przewidziane w Kodeksie cywilnym i Kodeksie pracy przynajmniej do czasu definitywnego rozstrzygnięcia o odpowiedzialności danego funkcjonariusza na gruncie komentowanej ustawy 68. Po drugie należy przywołać argument z historii legislacyjnej u.o.m.f.p. Projekt z 2004 r. dopuszczał expressis verbis możliwość wytoczenia powództwa przez kierownika podmiotu odpowiedzialnego pomimo niewytoczenia go przez prokuratora: W czasie prowadzenia przez prokuratora postępowania wyjaśniającego podmiot odpowiedzialny nie wykonuje przysługujących mu praw do samodzielnego dochodzenia roszczenia w stosunku do funkcjonariusza publicznego na zasadach określonych w tejże ustawie. Umorzenie przez prokuratora postępowania wyjaśniającego ze względu na stwierdzenie, że nie zachodzą przesłanki odpowiedzialności funkcjonariusza publicznego albo ze względu na nieustalenie odpowiedzialnego funkcjonariusza publicznego, nie wyłącza i nie ogranicza praw podmiotu odpowiedzialnego do samodzielnego dochodzenia roszczenia w stosunku do funkcjonariusza na zasadach określonych w ustawie (art. 6 ust. 9 projektu). Podobną regulację zawierał projekt z 2006 r. Spotkała się ona z krytyką wyrażoną w Opinii Krajowej Reprezentacji Samorządowych Kolegiów Odwoławczych, w której podniesiono, iż regulacja ta podważa znaczenie prokuratora jako organu niezależnego od organów administracji, powołanego do należytego zbadania sprawy. Równocześnie wprowadza niepewność co do stanu prawnego sprawy, gdyż postanowienie prokuratora nie zamyka drogi do dalszych postępowań regresowych 69. Niewątpliwie brak tego rozwiązania zarówno w projekcie z 2008 r., jak i w uchwalonej ustawie świadczy o rezygnacji przez ustawodawcę z możliwości wytoczenia powództwa przez kierownika podmiotu odpowiedzialnego w sytuacji odmowy wytoczenia go przez prokuratora. Wobec powyższego należy przyjąć, że decyzja prokuratora o niewytoczeniu powództwa nie podlega zaskarżeniu i definitywnie zamyka kwestię odpowiedzialności danego funkcjonariusza, ale tylko na gruncie u.o.m.f.p. Żaden inny podmiot nie może na tej podstawie tego uczynić w zastępstwie prokuratora 70. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera zagadnienie prawidłowej realizacji zadań wynikających z u.o.m.f.p. przez prokuratora okręgowego. Regulacja prawna zawarta w u.o.m.f.p. jest jednak w tym zakresie zdecydowanie niewystarczająca, by to zagwarantować. Ad 4. W ocenie M. Haczkowskiej w postępowaniu wyjaśniającym występują strony (funkcjonariusz publiczny i poszkodowany), które mogą korzystać z uprawnień procesowych określonych w k.p.a. By ustosunkować się do tego poglądu, należy znów wykorzystać argument z historii legislacyjnej u.o.m.f.p. W art. 5 ust. 2 projektu ustawy z 2008 r. przewidywano, że o wszczęciu postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez prokuratora będzie powiadamiany wnioskodawca oraz osoba, której przyznano prawo do odszkodowania w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1, a więc strona postępowania administracyjnego, która poniosła szkodę i której zostało przyznane odszkodowanie od podmiotu odpowiedzialnego. W ten sposób projekt otwierał wymienionej osobie dostęp do postępowania prokuratorskiego, a więc przewidywał jej udział w tym postępowaniu. Rozwiązanie to spotkało się z krytyką, jako że odszkodowanie od funkcjonariusza publicznego nie przypadało stronie postępowania administracyjnego 71. Raziło to również w świetle faktu, iż projekt nie przewidywał przyznania uprawnień strony funkcjonariuszowi publicznemu 72. Ustawodawca zrezygnował z obowiązku zawiadamiania osoby, której sąd przyznał odszkodowanie od podmiotu odpowiedzialnego, o wszczęciu postępowania wyjaśniającego, co oznacza, iż pierwotny projekt, przewidujący sformalizowaną procedurę z udziałem stron postępowania, został odrzucony. Uznano bowiem, że rozwiązanie takie prowadziłoby do wielu problemów, związanych m.in. z określeniem stron postępowania i ich uprawnień procesowych, dopuszczalności trybów odwoławczych itd. Ostatecznie przyjęto koncepcję udziału prokuratora w postępowaniu wyjaśniającym w charakterze quasi-pełnomocnika z urzędu podmiotu odpowiedzialnego, prowadzącego postępowanie o charakterze wewnętrznym Wnioski Uchwalając ustawę o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa, ustawodawca wyszedł ze słusznego założenia, iż odpowiedzialność regresowa funkcjonariusza publicznego, przewidziana w polskim porządku prawnym, wymaga urealnienia. Niestety w kontekście przedstawionych w niniejszym artykule słabych stron ustawy można wyrazić wątpliwość, czy za jej pomocą zrealizowane zostaną jej ambitne cele: zmniejszenie liczby sytuacji rażącego naruszenia prawa, w tym rozstrzygnięć administracyjnych wydawanych z naruszeniem prawa, poprawa warunków prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym rozwój przedsiębiorczości, zmniejszenie obciążeń finansowych Skarbu Państwa i innych podmiotów prawa oraz

9 wzrost zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Summary The premises of public functionaries' liability for damages and procedure of its realization due to the Act of 20 January 2011 The author discussed the premises of public functionaries liability for damages and procedure of its realization due to the Public Functionaries Financial Liability for Flagrant Breaches of Law Act of 20 January The aims of this Act as formulated by the legislator were: a reduction of number of flagrant breaches of law cases including administrative decisions issued with contravention of the law, a betterment of carrying out business activities conditions and at the same time contribution to business development, a diminution of financial burdens of State Treasury and other public entities, and an increase of citizen s trust in public administration. During legislative process many reservations to bills regulating public functionaries liability were raised by legal experts. Unfortunately, these critical remarks have not been taken into account by the legislator. Therefore, the important question of making recourse liability of public functionaries real is still not resolved. In the article following questions have been described: the subjective and objective scope of public functionaries civil liability, premises of it and procedural regulations. The author pointed out some controversial questions concerning participation of a regional prosecutor in the proceedings which aim at a recourse liability of public functionary, and presented the most convincing solutions of them. Key words: liability for damages, public functionaries, flagrant breach of law, public functionaries civil liability. Przypisy: 1 Artykuł powstał w ramach badań statutowych pt. Efektywność struktur władzy publicznej w procesach stymulowania rozwoju regionu (nr 115/S/11), prowadzonych w Zakładzie Administracji i Nauk Prawnych Instytutu Ekonomii i Administracji Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. 2 E. Waśkowski, Rozwój ustawodawstwa cywilnego w XIX wieku, Rocznik Prawniczy Wileński 1925, nr 1, s. 14; F. Bossowski, O odpowiedzialności cywilnej Skarbu Państwa za bezprawne czyny i zaniedbania funkcjonaryuszy publicznych poza wypadkami naruszenia stosunków obligatoryjnych, Przegląd Prawa i Administracji 1912, r. XXXVII, s B. Wasiutyński, Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez administrację, Gazeta Administracji i Policji Państwowej 1926, nr 30, s. 483; E. Łętowska, J. Łętowski, O problemach cywilnoprawnej odpowiedzialności pracownika administracji za wydanie aktu władczego, Studia Prawnicze 1969, z. 22, s B. Wasiutyński, Odpowiedzialność za szkody, s. 483 i n. 5 B. Bouffałł, Teorya odpowiedzialności organów władzy administracyjnej we współczesnem prawie politycznem, Warszawa 1911, s B. Wasiutyński, Odpowiedzialność za szkody, s E. Łętowska, J. Łętowski, O problemach cywilnoprawnej, s Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm. (dalej: k.c.). 9 E. Łętowska, J. Łętowski, O problemach cywilnoprawnej, s G. Bieniek, w: G. Bieniek (red.), Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, t. I, wyd. 6, Warszawa 2005, s ; J. Kremis, w: E. Gniewek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2006, s Jeżeli bowiem doszło do wyrządzenia szkody działaniem, które nosi znamiona wykonywania funkcji władczej, to ustalenie, jakiemu podmiotowi (w rozumieniu art. 417) przypisane być powinno to działanie, nie może być dokonane na podstawie samych tylko norm kompetencyjnych. Normy kompetencyjne określają bowiem powinne zachowanie się osób wykonujących zadania z zakresu władzy publicznej, natomiast w oczywisty sposób nie mogą stanowić klucza do przypisania tym osobom podjętych przez nie przez ich organy, stationes fisci lub stationes communis działań bezprawnych. W praktyce należy liczyć się więc z tym, że dla przypisania konkretnego przejawu bezprawnego wykonywania działań władczych do indywidualnego podmiotu, należącego do kategorii wskazanych w art. 417 k.c., często konieczne będzie jednak ustalenie osoby (funkcjonariusza), który dopuścił się naruszenia, Z. Banaszczyk, w: K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 1 449¹¹, t. I, Warszawa 2005, s J. Kremis, w: E. Gniewek (red.), Kodeks cywilny, s J.J. Skoczylas, Odpowiedzialność Skarbu Państwa i innych podmiotów przy wykonywaniu władzy publicznej w noweli do kodeksu cywilnego, Przegląd Sądowy 2004, nr 9, s L. Bosek, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 63/01, OSP 2002, nr 11, poz J.M. Kondek, Odpowiedzialność bezpośredniego sprawcy szkody wyrządzonej przy wykonywaniu władzy publicznej w ujęciu prawnoporównawczym, Przegląd Sądowy 2007, nr 11 12, s Druk nr 3484, Warszawa, 8 października 2004 r.,

10 17 Druk nr 504, Warszawa, 16 lutego 2006 r., 18 Druk nr 1407, Warszawa, 7 października 2008 r., 19 Dz.U. Nr 34, poz. 173 (dalej: u.o.m.f.p.). 20 Opinia Krajowej Reprezentacji Samorządowych Kolegiów Odwoławczych o Projekcie ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za naruszenie prawa, Kraków, 15 maja 2006 r., s. 5; Stanowisko Rządu do poselskiego projektu ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za naruszenie prawa (druk nr 504), DPS (3)/06, Warszawa, 10 sierpnia 2006 r., s. 2 4; M. Ślifirczyk, Opinia o projekcie ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie p r a w a, W a r s z a w a, 1 4 s t y c z n i a r., h t t p : / / o r k a. s e j m. g o v. p l / p r o c 6. n s f / o p i s y / h t m, s Opinia Krajowej Reprezentacji..., s. 4; J. Lang, Opinia nt. poselskiego projektu ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za naruszenie prawa (druk nr 504), Warszawa, 31 maja 2006 r., s Stanowisko Rządu, s J. Lang, Opinia, s Uwagi Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego do poselskiego projektu ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa, BSA I /08, Warszawa, 17 listopada 2008 r., s E. Bagińska, Opinia prawna o projekcie ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (druk sejmowy nr 1407), Toruń, 9 lutego 2009 r., s J. Trzciński, Opinia do poselskiego projektu ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za naruszenie prawa i o zmianie innych ustaw, L.dz. BO-60-14/04, Warszawa, 10 listopada 2004 r., s. 5. Tak też G.J. Leśniak, Urzędnicy planują, jak uciec przed karą, Rzeczpospolita z 20 stycznia 2011 r., s. C4; M. Rzemek, Urzędnicy będą karani za swoje błędy, Rzeczpospolita z 15 maja 2011 r., s. C1. Wiele wątpliwości na temat u.o.m.f.p. wyrażono też na konferencji zorganizowanej przez Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk w Warszawie 7 czerwca 2011 r., zob. A. Adamczyk, Konferencja Kodeks postępowania administracyjnego po zmianach w latach (Warszawa, 7 czerwca 2011 r.), Przegląd Prawa Publicznego 2011, nr 7 8, s M. Ślifirczyk, Opinia, s. 2; Stanowisko Rządu, s Stanowisko Rządu, s Tak też A. Bielska-Brodziak, G. Krawiec, Z. Tobor, Komentarz do art. 1, w: A. Bielska-Brodziak (red.), Odpowiedzialność majątkowa funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa, Warszawa 2011, s. 63, oraz A. Walewska-Borsuk, Kiedy urzędnik odpowie za swój błąd, Biblioteka Poradników Prawnych Rzeczpospolitej, Warszawa 2011, s Podzielam w pełni pogląd M. Kuleszy, Opinia odnośnie do poselskiego projektu ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za naruszenie prawa i o zmianie innych ustaw, Druk sejmowy nr 3484, Warszawa, 31 grudnia 2004 r., s Z. Monkiewicz, Opinia prawna do projektu ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za naruszenie prawa i o zmianie innych ustaw (druk nr 3484), Warszawa, 25 lutego 2005 r., s. 2; J. Lang, Opinia, s E. Bagińska, Opinia, s. 3. Zdaniem A. Radwana (w: W. Wybranowski, Kto ma płacić za błędy, Rzeczpospolita z 8 kwietnia 2010 r., s. A7) odpowiedzialność powinna dotyczyć też prokuratorów. 33 Opinia Krajowej Rady Sądownictwa w sprawie poselskiego projektu ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za naruszenie prawa i o zmianie innych ustaw, KRS , Warszawa, 15 grudnia 2004 r., s M.J. Lewandowski, Majątkowa odpowiedzialność funkcjonariuszy publicznych, Prokuratura i Prawo 2012, nr 1, s H. Izdebski, w: P. Wojtasik, Urzędnik fiskusa zapłaci za naruszenie przepisów, Rzeczpospolita z 17 marca 2011 r., s. C4; J. Forystek, w: M. Rzemek, O odpowiedzialności urzędnika zdecyduje sąd, Rzeczpospolita z 16 maja 2011 r., s. C7; T. Burczyński, w: M. Pogroszewska, Urzędnicy obowiązkowo sporządzą metryki, Rzeczpospolita z 7 marca 2012 r., s. C4; N. Półtorak, Reforma powinna najpierw ułatwić dochodzenie odszkodowań, Rzeczpospolita z 12 stycznia 2011 r., s. C4; S. Sadocha, Legislacyjna gra, Rzeczpospolita z 25 maja 2011 r., s. C4. 36 M. Kulesza, Opinia odnośnie do, s R. Nowosielski, w: M. Domagalski, Za swoje błędy urzędnik zapłaci sam, Rzeczpospolita z 8 stycznia 2009 r.; A. Radwan, w: W. Wybranowski, Kto ma płacić za błędy, s. A7. 38 E. Łętowska, J. Łętowski, O problemach cywilnoprawnej, s. 165 i n. 39 Art. 4 ust. 2 projektów ustawy z 2006 r. i 2008 r. 40 E. Bagińska, Opinia, s. 4; Z. Monkiewicz, Opinia, s. 5; Stanowisko Rządu..., s. 7; Stanowisko Rządu wobec poselskiego projektu ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa, DSPA (3)/08, Warszawa, 6 stycznia 2009 r., s. 3; Opinia Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 9 maja 2006 r. w sprawie poselskiego projektu ustawy o szczególnych zasadach odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za naruszenie prawa, KRS Tak też R. Krasnodębski, w: A. Tarka, Urzędnicy bez kary?, Rzeczpospolita z 24 maja 2011 r., s. A1. 41 M. Ślifirczyk, Opinia, s Tamże, s Zob. następujące akty prawne: ustawa z 15 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 186, poz. 1100), rozporządzenie Ministra Finansów z 1 marca 2012 r. w sprawie rodzajów spraw, w których jest wyłączony obowiązek prowadzenia metryki sprawy (Dz.U. z 2012 r., poz. 245), rozporządzenie Ministra Finansów z 5 marca 2012 r. w sprawie wzoru i sposobu prowadzenia metryki sprawy (Dz.U. z 2012 r., poz. 246), rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z 6 marca 2012 r. w sprawie wzoru i sposobu prowadzenia metryki sprawy (Dz.U. z 2012 r., poz. 250). 44 M. Safjan, Odpowiedzialność odszkodowawcza władzy publicznej (po 1 września 2004 roku), Warszawa 2004, s. 42; J.J. Skoczylas, Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez władzę publiczną, Warszawa 2005, s Zob. też wyrok SN z 20 sierpnia 2009 r., II CSK 68/09, cyt. za I. Lewandowska, Choć decyzje fiskusa są błędne, odszkodowanie nie przysługuje, Rzeczpospolita z 27 sierpnia 2009 r., s. DF2. 45 M. Safjan, Odpowiedzialność, s. 42; Z. Banaszczyk, w: K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny..., s Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm. (dalej: k.p.k.). 47 Art. 557 k.p.k. znajduje odpowiednie zastosowanie do odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu niesłusznego ukarania lub zatrzymania

11 w postępowaniu w sprawach o wykroczenia (art. 116 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848 ze zm.). 48 L.K. Paprzycki, Komentarz do art. 557 k.p.k., w: J. Grajewski (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. II, Warszawa 2010, s T. Grzegorczyk, Nowa kodyfikacja karna. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, Warszawa 2001, s L.K. Paprzycki, Komentarz, s J. Trzciński, Opinia, s. 1 i n.; Stanowisko Rządu, OPS (3)/04, s. 6; M. Kulesza, Opinia odnośnie do, s. 6; E. Bagińska, Opinia, s. 5; M. Ślifirczyk, Opinia, s M. Ślifirczyk, Opinia, s. 1; N. Półtorak, Reforma, s M. Ślifirczyk, Opinia, s. 4; Stanowisko Rządu..., s M. Ślifirczyk, Opinia, s. 4; E. Bagińska, Opinia, s M. Kulesza, Opinia odnośnie do, s Stanowisko Rządu, s. 8 9; M. Ślifirczyk, Opinia, s. 4; E. Bagińska, Opinia, s. 4; J. Parchomiuk, Szczególny reżim odpowiedzialności odszkodowawczej urzędników jako remedium na patologie w administracji publicznej?, w: D.R. Kijowski, P. Suwaj (red.), Patologie w administracji publicznej, Warszawa 2009, s E. Bagińska, Opinia, s. 4; J. Parchomiuk, Szczególny reżim, s A. Bielska-Brodziak, S. Tkacz, Komentarz do art. 7, w: A. Bielska-Brodziak (red.), Odpowiedzialność majątkowa funkcjonariuszy, s. 351; A. Walewska-Borsuk, Kiedy urzędnik, s Tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 270, poz ze zm. 60 M. Haczkowska, Ustawa o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych. Komentarz, Wrocław 2011, s. 215 i n. 61 Brak podstaw do przyjęcia poglądu, wedle którego prokurator wydaje postanowienie, gdy stwierdza istnienie podstaw do wytoczenia przeciwko funkcjonariuszowi publicznemu powództwa o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przy wykonywaniu władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa, zob. J. Borkowska, Odpowiedzialność majątkowa funkcjonariuszy publicznych, w: J. Borkowska (red.), Odpowiedzialność urzędnika administracji publicznej. Odpowiedzialność majątkowa, służbowa, cywilnoprawna i karna, Warszawa 2011, s A. Bielska-Brodziak, S. Tkacz, Komentarz do art. 7, s A. Walewska-Borsuk, Kiedy urzędnik, s A. Bielska-Brodziak, S. Tkacz, Komentarz do art. 7, s A. Walewska-Borsuk, Kiedy urzędnik, s Dz.U. Nr 179, poz ze zm. 67 A. Walewska-Borsuk, Kiedy urzędnik, s A. Bielska-Brodziak, G. Krawiec, S. Tkacz, Komentarz do art. 3, s Opinia Krajowej Reprezentacji, s M.J. Lewandowski, Majątkowa odpowiedzialność, s. 135; M. Haczkowska, Ustawa o odpowiedzialności majątkowej, s J. Lang, Opinia, s Stanowisko Rządu, s A. Bielska-Brodziak, S. Tkacz, Komentarz do art. 7, s. 348.

Kancelaria Sejmu s. 1/10 USTAWA. z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa 1)

Kancelaria Sejmu s. 1/10 USTAWA. z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa 1) Kancelaria Sejmu s. 1/10 USTAWA z dnia 20 stycznia 2011 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2011 r. Nr 34, poz. 173, z 2016 r. poz. 178. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego (druk nr 1097).

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego (druk nr 1097). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-24(4)/13 Warszawa, 18 kwietnia 2013 r. Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowna Pani Marszałek Przekazuję

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Sygn. akt III CZP 16/16 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Czy zakładowi ubezpieczeń, który wypłacił odszkodowanie z tytułu

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 620 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji,

USTAWA. z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Odpowiedzialność majątkowa funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Służby Celnej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II PK 68/07. Dnia 17 lipca 2007 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jerzy Kwaśniewski

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II PK 68/07. Dnia 17 lipca 2007 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jerzy Kwaśniewski Sygn. akt II PK 68/07 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 17 lipca 2007 r. SSN Jerzy Kwaśniewski w sprawie z powództwa S. M. przeciwko D. Sp. z o.o. w D. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266).

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-154(5)/09 Warszawa, 18 lutego 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

4. Sprawy z zakresu wywłaszczeń 4.1. Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę.

4. Sprawy z zakresu wywłaszczeń 4.1. Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę. 4. Sprawy z zakresu wywłaszczeń 4.1. Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę. W ramach spraw wywłaszczeniowych należy przywołać mający precedensowe znaczenie

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Kodeks karny skarbowy.

- o zmianie ustawy - Kodeks karny skarbowy. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Marszałek Senatu Druk nr 3858 Warszawa, 22 grudnia 2010 r. Pan Grzegorz Schetyna Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku! Na podstawie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 9 lipca 2002 r. III RN 129/01

Postanowienie z dnia 9 lipca 2002 r. III RN 129/01 Postanowienie z dnia 9 lipca 2002 r. III RN 129/01 Decyzja w przedmiocie przyznania odszkodowania za szkodę spowodowaną wydaniem nieważnej decyzji administracyjnej i stwierdzeniem jej nieważności (art.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 15 czerwca 2007 r.

Warszawa, dnia 15 czerwca 2007 r. Warszawa, dnia 15 czerwca 2007 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CSK 111/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 listopada 2007 r. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Zbigniew

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt II PK 296/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 marca 2012 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa J. P. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. o odszkodowanie, po

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 17 czerwca 2004 r.

USTAWA. z dnia 17 czerwca 2004 r. Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu

Bardziej szczegółowo

OSOBISTA ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU SPÓŁKI Z O.O.

OSOBISTA ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU SPÓŁKI Z O.O. OSOBISTA ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU SPÓŁKI Z O.O. Zauważalny wzrost bezskutecznych egzekucji prowadzonych przeciwko spółkom z ograniczoną odpowiedzialnością spowodował, iż wierzyciele coraz częściej

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji walka dla idei, czy o realne wyrównanie szkód? Bernadeta M. Kasztelan-Świetlik Listopad 2010 Biała księga KaŜdy, kto z powodu naruszenia prawa konkurencji

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt V KK 176/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 sierpnia 2013 r. SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Andrzej Ryński SSN Roman Sądej Protokolant Anna Kowal na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W. Sygn. akt III CZP 17/14 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W. z dnia 28 maja 2013 r. Czy osoba będąca członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r.

Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r. BAS-WAL-923/10 Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r. Opinia prawna w sprawie konsekwencji braku przepisów prawnych w Prawie budowlanym, regulujących lokalizację i budowę farm wiatrowych I. Teza opinii Brak

Bardziej szczegółowo

303/4/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak,

303/4/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak, 303/4/B/2010 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Anwil

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E 1. Pierwsza z proponowanych zmian dotyczy poszerzenia katalogu organizacji społecznych, które mogą wytaczać powództwa na rzecz obywateli i wstępować za ich zgodą do już toczących

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Sędzia SN Marian Kocon Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 16 sierpnia 2016 r. Poz. 1259. z dnia 28 lipca 2016 r.

Warszawa, dnia 16 sierpnia 2016 r. Poz. 1259. z dnia 28 lipca 2016 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 16 sierpnia 2016 r. Poz. 1259 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 28 lipca 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu

Bardziej szczegółowo

Postępowanie karne. Cje. Postępowanie przygotowawcze I

Postępowanie karne. Cje. Postępowanie przygotowawcze I Postępowanie karne Cje Dr Wojciech Jasiński Katedra Postępowania Karnego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski 1) Zasadniczo niesądowa faza postępowania karnego 2) Ogólne cele:

Bardziej szczegółowo

Prawo podatkowe ~ postępowanie podatkowe

Prawo podatkowe ~ postępowanie podatkowe Prawo podatkowe ~ postępowanie podatkowe mgr Karol Magoń Asystent w Katedrze Prawa UEK Czym jest prawo podatkowe? Prawo podatkowe ogół przepisów regulujących zasady powstawania, ustalania oraz wygasania

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 15 lutego 2006 r. II PZP 13/05. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Herbert Szurgacz (sprawozdawca), Maria Tyszel.

Uchwała z dnia 15 lutego 2006 r. II PZP 13/05. Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Herbert Szurgacz (sprawozdawca), Maria Tyszel. Uchwała z dnia 15 lutego 2006 r. II PZP 13/05 Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Herbert Szurgacz (sprawozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 10 października 2013 r. Sieć Obywatelska Watchdog Polska ul. Ursynowska 22/2 02-605 Warszawa 277/SO/SOWP/2013/KBTSO

Warszawa, 10 października 2013 r. Sieć Obywatelska Watchdog Polska ul. Ursynowska 22/2 02-605 Warszawa 277/SO/SOWP/2013/KBTSO Warszawa, 10 października 2013 r. Sieć Obywatelska Watchdog Polska ul. Ursynowska 22/2 02-605 Warszawa 277/SO/SOWP/2013/KBTSO Sąd Rejonowy Wydział Karny w Warszawie za pośrednictwem Prokuratora Rejonowego

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 20 POSTANOWIENIE z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Lech Garlicki przewodniczący Wiesław Johann sprawozdawca Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska po rozpoznaniu na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak Sygn. akt IV KK 413/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 kwietnia 2015 r. SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSA del.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr..?R51.2.Q.Q.9... Zarządu Powiatu w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia..~.9...\:l.f. :<:.ę.~.j!.jr-..?q09 r

Uchwała Nr..?R51.2.Q.Q.9... Zarządu Powiatu w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia..~.9...\:l.f. :<:.ę.~.j!.jr-..?q09 r - A)ZĄD powiat~ z K Dworze Mazowieckim N NoWym. O ul MazowIecka l... O 6 MazoWIeckI ns-100 Nowy w r Uchwała Nr..?R51.2.Q.Q.9.... Zarządu Powiatu w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia..~.9....\:l.f. :

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec Warszawa, dnia 15 lipca 2015 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (druk

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 8/12. Dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 8/12. Dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 8/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 kwietnia 2012 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Barbara Myszka SSN Maria Szulc w sprawie z powództwa małoletniego

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1948 Warszawa, 23 maja 2007 r.

Druk nr 1948 Warszawa, 23 maja 2007 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Druk nr 1948 Warszawa, 23 maja 2007 r. Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. i na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu niżej

Bardziej szczegółowo

określenie stanu sprawy/postępowania, jaki ma być przedmiotem przepisu

określenie stanu sprawy/postępowania, jaki ma być przedmiotem przepisu Dobre praktyki legislacyjne 13 Przepisy przejściowe a zasada działania nowego prawa wprost Tezy: 1. W polskim porządku prawnym obowiązuje zasada działania nowego prawa wprost. Milczenie ustawodawcy co

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04

Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04 Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04 Powództwo pracownika przeciwko pracodawcy o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy podlega oddaleniu ze względu na brak biernej legitymacji procesowej

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CNP 27/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 maja 2007 r. SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Grzegorz

Bardziej szczegółowo

z dnia.. w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach i obowiązkach pokrzywdzonego w postępowaniu karnym 1)

z dnia.. w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach i obowiązkach pokrzywdzonego w postępowaniu karnym 1) Wstępny projekt z dnia 5 czerwca 2014 r. R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A S P R AW I E D L I W O Ś C I z dnia.. w sprawie określenia wzoru pouczenia o uprawnieniach i obowiązkach pokrzywdzonego

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 5/12. Dnia 30 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 5/12. Dnia 30 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 5/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 30 marca 2012 r. SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek w sprawie z urzędu na

Bardziej szczegółowo

D E C Y Z J A. po rozpatrzeniu wniosku Pani adres do korespondencji: o udostępnienie informacji publicznej,

D E C Y Z J A. po rozpatrzeniu wniosku Pani adres do korespondencji: o udostępnienie informacji publicznej, SKO.4103.1507.2012 Koszalin, dnia 1 czerwca 2012 roku D E C Y Z J A Na podstawie: art. 104 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity w Dz.U. z 2000r.,

Bardziej szczegółowo

Na wniosek Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w Biurze Rzecznika Praw

Na wniosek Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w Biurze Rzecznika Praw RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-632772-XVIII/12/GK 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Bartłomiej Sienkiewicz Minister Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Sprawy dotyczące odpowiedzialności majątkowej żołnierzy są rozpoznawane w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 1 k.p.c. w związku z art.

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz Sygn. akt IV CK 706/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 maja 2005 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE z dnia 27 września 2000 r. Sygn. U. 5/00. Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska przewodnicząca Jerzy Ciemniewski sprawozdawca Lech Garlicki

POSTANOWIENIE z dnia 27 września 2000 r. Sygn. U. 5/00. Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska przewodnicząca Jerzy Ciemniewski sprawozdawca Lech Garlicki 194 POSTANOWIENIE z dnia 27 września 2000 r. Sygn. U. 5/00 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska przewodnicząca Jerzy Ciemniewski sprawozdawca Lech Garlicki po rozpoznaniu

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika.

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Zgodnie z art. 55 1¹ kodeksu pracy (dalej k.p.) pracownikowi przysługuje prawo do rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CSK 195/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 10 lutego 2012 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Marta Romańska

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska Sygn. akt V CSK 126/10 i V CZ 36/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 3 listopada 2010 r. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska w sprawie

Bardziej szczegółowo

Akt administracyjny. A. Akt administracyjny

Akt administracyjny. A. Akt administracyjny Akt administracyjny A. Akt administracyjny Akt administracyjny stanowi władcze jednostronne oświadczenie woli organu wykonującego zadania z zakresu administracji, oparte na przepisach prawa administracyjnego,

Bardziej szczegółowo

16. Sprawy z zakresu dostępu do informacji publicznej

16. Sprawy z zakresu dostępu do informacji publicznej 16. Sprawy z zakresu dostępu do informacji publicznej Analizując orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z zakresu dostępu do informacji publicznej, należy przede wszystkim zwrócić

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 8 maja 1998 r. III RN 23/98

Wyrok z dnia 8 maja 1998 r. III RN 23/98 Wyrok z dnia 8 maja 1998 r. III RN 23/98 Rażące naruszenie prawa, stanowiące przesłankę prawną warunkującą uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej, nie obejmuje wszystkich sytuacji, w których może być sformułowany

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA. Warszawa, dnia 5 marca 2014 r. Druk nr 590

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA. Warszawa, dnia 5 marca 2014 r. Druk nr 590 SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 5 marca 2014 r. Druk nr 590 KOMISJA PRAW CZŁOWIEKA, PRAWORZĄDNOŚCI I PETYCJI Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki Sygn. akt III KK 257/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 sierpnia 2015 r. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08

WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 WYROK Z DNIA 4 MARCA 2009 R. III KK 322/08 Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w pierwotnym brzmieniu

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 25 maja 2001 r. o odpowiedzialności majątkowej żołnierzy. Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 25 maja 2001 r. o odpowiedzialności majątkowej żołnierzy. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 25 maja 2001 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2001 r. Nr 89, poz. 967 o odpowiedzialności majątkowej żołnierzy Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03

Uchwała z dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03 Uchwała z dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03 Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) Sędzia SN Barbara Myszka Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca) Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu

Bardziej szczegółowo

Druk nr 2144 Warszawa, 22 października 2003 r.

Druk nr 2144 Warszawa, 22 października 2003 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-172-03 Druk nr 2144 Warszawa, 22 października 2003 r. Pan Marek Borowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A.

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A. Definicje 1. za Ustawę uważa się Ustawę z dnia 20 stycznia 2011 o

Bardziej szczegółowo

I. Określenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, które było przedmiotem kontroli.

I. Określenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, które było przedmiotem kontroli. Warszawa, dnia 2015 r. UZP/DKD/KND/11/15 Informacja o wyniku kontroli doraźnej I. Określenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, które było przedmiotem kontroli. Zamawiający: Gmina Zbuczyn

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 Dopuszczalne jest orzeczenie na podstawie art. 42 1 k.k. zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, kierowanie którymi nie wymaga posiadania uprawnień

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej inżynierów budownictwa:

Podstawy prawne obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej inżynierów budownictwa: Podstawy prawne obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej inżynierów budownictwa: - Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa (Dz.U.

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CK 277/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 listopada 2005 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Maria Grzelka SSN Iwona

Bardziej szczegółowo

Kary umowne oraz odszkodowania z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania jako koszty uzyskania. Wpisany przez dr Adam Mariański

Kary umowne oraz odszkodowania z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania jako koszty uzyskania. Wpisany przez dr Adam Mariański Co do zasady kosztem uzyskania przychodów są wszelkie kary umowne oraz odszkodowania zapłacone przez podatnika, które służą interesom prowadzonego przedsiębiorstwa. Zgodnie z postanowieniem art. 16 ust.

Bardziej szczegółowo

I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI RADCY PRAWNEGOORAZ PODSTAWY FUNKCJONOWANIA SAMORZĄDU RADCÓW PRAWNYCH

I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI RADCY PRAWNEGOORAZ PODSTAWY FUNKCJONOWANIA SAMORZĄDU RADCÓW PRAWNYCH WYKAZ ZAGADNIEŃ OMAWIANYCH W OBRĘBIE POSZCZEGÓLNYCH PRZEDMIOTÓW OBOWIĄZUJĄCYCH NA KOLOKWIUM ROCZNYM I R O K U A P L I K A C J I W ROKU SZKOLENIOWYM 2010 I. ZASADY WYKONYWANIA ZAWODU RADCY PRAWNEGO, ETYKI

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 5 STYCZNIA 2011 R. V KK 116/10

WYROK Z DNIA 5 STYCZNIA 2011 R. V KK 116/10 WYROK Z DNIA 5 STYCZNIA 2011 R. V KK 116/10 Niestawiennictwo należycie powiadomionego o terminie rozprawy apelacyjnej pełnomocnika wyznaczonego dla wnioskodawcy z powodu określonego w art. 79 1 pkt 3 k.p.k.,

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III SK 1/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 29 czerwca 2011 r. SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Zbigniew Korzeniowski SSN Roman

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających.

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności

Bardziej szczegółowo

OPINIA PRAWNA. skierowane przez Zleceniodawcę w dniu 17 września 2015 r. o godzinie 12:02 w ramach abonamentu Lex Secure Twoja Opieka Prawna

OPINIA PRAWNA. skierowane przez Zleceniodawcę w dniu 17 września 2015 r. o godzinie 12:02 w ramach abonamentu Lex Secure Twoja Opieka Prawna Sopot, dnia 18 września 2015 r. Sygn.: W-0000001 OPINIA PRAWNA skierowane przez Zleceniodawcę w dniu 17 września 2015 r. o godzinie 12:02 w ramach abonamentu Lex Secure Twoja Opieka Prawna Przedmiot odpowiedzi:

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) Sygn. akt I CSK 684/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 lutego 2013 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) w sprawie z powództwa T. B.

Bardziej szczegółowo

O stosowaniu uchwały KNF w kwestii oceny rękojmi kandydatów na członków organów podmiotów nadzo. Wpisany przez Mariusz Maciejewski, Elżbieta Sienicka

O stosowaniu uchwały KNF w kwestii oceny rękojmi kandydatów na członków organów podmiotów nadzo. Wpisany przez Mariusz Maciejewski, Elżbieta Sienicka W praktyce stosowania przedmiotowych regulacji przez KNF przyjmuje się, że na przesłankę rękojmi składa się wiele czynników, które są oceniane przez KNF łącznie. Mając na względzie prawidłowy rozwój rynku

Bardziej szczegółowo

automatycznie. ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej

automatycznie. ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej UWAGA: Ubezpieczenie dotyczy wszystkich jednostek wymienionych w załączniku nr 1 do SIWZ oraz w każdej lokalizacji, w której

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Maria Szulc (sprawozdawca) Sygn. akt II CSK 504/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 lipca 2014 r. SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Maria Szulc (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Agnieszka Piotrowska

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Agnieszka Piotrowska Sygn. akt II CSK 50/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 31 stycznia 2014 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Agnieszka

Bardziej szczegółowo

m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. dot. RPO-619466-II/09/PS 2009-11- O k

m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. dot. RPO-619466-II/09/PS 2009-11- O k m-iim/b RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI DL-P I 0760-18/09 Warszawa, dnia ^ listo pada 2009 r. BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH dot. RPO-619466-II/09/PS WPŁ. 2009-11- O k ZAL. NR Pan Janusz

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I PZ 13/14. Dnia 12 sierpnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I PZ 13/14. Dnia 12 sierpnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt I PZ 13/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 12 sierpnia 2014 r. SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca) SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec w

Bardziej szczegółowo

Skarżący : Rzecznik Praw Obywatelskich Organ : Rada m. st. Warszawy. Skarga kasacyjna

Skarżący : Rzecznik Praw Obywatelskich Organ : Rada m. st. Warszawy. Skarga kasacyjna RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-623243-X/09/TS 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Warszawa, lipca 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą.

Opinia do ustawy o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą. Warszawa, 12 marca 2014 r. Opinia do ustawy o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą (druk nr 567) I. Cel i przedmiot ustawy Przedłożona

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote

POSTANOWIENIE. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote Sygn. akt II CZ 147/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 stycznia 2012 r. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Anna Owczarek (przewodniczący) SSN Katarzyna Tyczka-Rote SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Anna Owczarek (przewodniczący) SSN Katarzyna Tyczka-Rote SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) Sygn. akt V CZ 129/12 POSTANOWIENIE Dnia 17 kwietnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Owczarek (przewodniczący) SSN Katarzyna Tyczka-Rote SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf Sygn. akt II PK 326/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 lipca 2013 r. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) Sygn. akt V CSK 556/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 listopada 2013 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 33/12. Dnia 18 lipca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 33/12. Dnia 18 lipca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 33/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 lipca 2012 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSN Krzysztof Pietrzykowski w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I UK 183/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 20 sierpnia 2014 r. SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Beata Gudowska SSN

Bardziej szczegółowo

Pismo procesowe. w sprawie o sygn. akt K 47/14 wyjaśniam, że zmiana art. 14 ustawy o bezpieczeństwie

Pismo procesowe. w sprawie o sygn. akt K 47/14 wyjaśniam, że zmiana art. 14 ustawy o bezpieczeństwie R ZE C ZN IK PRAW OBYWATEL SKICH Warszawa, dnia 29 marca 2016 r. II.511.994.2014.KŁS Trybunał Konstytucyjny Warszawa sygn. akt K 47/14 Pismo procesowe W odpowiedzi na pismo Trybunału Konstytucyjnego z

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Maria Szulc (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak

UCHWAŁA. SSN Maria Szulc (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 101/14 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 grudnia 2014 r. SSN Maria Szulc (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca) Sygn. akt III SO 2/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 9 marca 2011 r. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca) w sprawie z odwołania

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 35 Obywatel wobec prawa Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02)

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Warszawa, dnia 16 grudnia 2002 r. Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Stosownie do zlecenia z dnia 18 listopada

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy...

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... Wykaz skrótów... 11 Przedmowa do wydania drugiego... 13 Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... 20 ROZDZIAŁ 1. Pojęcie, rodzaje

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 7 lutego 2008 r.

U C H W A Ł A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 7 lutego 2008 r. U C H W A Ł A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 7 lutego 2008 r. w sprawie wniesienia do Sejmu projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych Na podstawie art. 118 ust.

Bardziej szczegółowo

(wyciąg według stanu prawnego na dzień 31 stycznia 2009 r.)

(wyciąg według stanu prawnego na dzień 31 stycznia 2009 r.) Dobre praktyki legislacyjne 7 Obowiązywanie rozporządzenia w sytuacji pośredniej zmiany przepisu upoważniającego do jego wydania Teza Utrata mocy obowiązującej rozporządzenia następuje nie tylko w sytuacji

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. w sprawie nieletniej Sandry K. urodzonej 6 października 1992 r. o czyn karalny przewidziany w art. 190 1 k.k. oraz art. 280 1 k.k.

POSTANOWIENIE. w sprawie nieletniej Sandry K. urodzonej 6 października 1992 r. o czyn karalny przewidziany w art. 190 1 k.k. oraz art. 280 1 k.k. Sygn. akt V CZ 64/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 października 2010 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Kwaśniewski SSN Marta Romańska (sprawozdawca) w sprawie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE z dnia 5 listopada 2001 r. Sygn. T 33/01

POSTANOWIENIE z dnia 5 listopada 2001 r. Sygn. T 33/01 1 47 POSTANOWIENIE z dnia 5 listopada 2001 r. Sygn. T 33/01 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zdzisław Czeszejko-Sochacki przewodniczący Janusz Niemcewicz Jadwiga Skórzewska-Łosiak sprawozdawca po wstępnym

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki

USTAWA z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2004

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 50/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 11 października 2012 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 7 maja 1999 r.

USTAWA z dnia 7 maja 1999 r. Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej i Agencji

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki Sygn. akt III KK 54/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 lipca 2014 r. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki

Bardziej szczegółowo

183/2/B/2013. POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 2012 r. Sygn. akt Ts 273/11

183/2/B/2013. POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 2012 r. Sygn. akt Ts 273/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Teresa Liszcz, 183/2/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 2012 r. Sygn. akt Ts 273/11 po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Grzegorza

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Anna Janczak

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Anna Janczak Sygn. akt II KK 270/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 kwietnia 2013 r. SSN Kazimierz Klugiewicz (przewodniczący) SSN Jerzy Grubba (sprawozdawca) SSN Eugeniusz

Bardziej szczegółowo