Zachowania żywieniowe osób uzależnionych od alkoholu biorących udział w terapii uzależnień doniesienie wstępne

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zachowania żywieniowe osób uzależnionych od alkoholu biorących udział w terapii uzależnień doniesienie wstępne"

Transkrypt

1 Rutkowska Probl Hig Epidemiol J i wsp. Zachowania 2013, 94(3): żywieniowe osób uzależnionych od alkoholu biorących udział w terapii uzależnień Zachowania żywieniowe osób uzależnionych od alkoholu biorących udział w terapii uzależnień doniesienie wstępne Dietary behaviours of people addicted to alcohol and undergoing therapy a preliminary report Joanna Rutkowska, Joanna Myszkowska-Ryciak Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Wprowadzenie. Alkoholizm jest przewlekłą chorobą, która prowadzi do rozwoju patologii, nieleczona do wyniszczenia organizmu, a w konsekwencji do śmierci. Nadużywanie alkoholu wpływa negatywnie na homeostazę całego organizmu czyniąc go bardziej narażonym na infekcje i uszkodzenia. Cel. Ocena zachowań żywieniowych osób uzależnionych od alkoholu biorących udział w terapii uzależnień. Materiał i metody. Badania przeprowadzono wśród 40 osób uzależnionych od alkoholu, uczęszczających na terapię uzależnień w dwóch warszawskich ośrodkach leczenia uzależnień: PETRA oraz Powrót z U, za pomocą kwestionariusza wywiadu. Badania prowadzone były od stycznia do września 2012 roku i ukończyło je 20 uzależnionych. Wyniki. Większość pacjentów popełniała błędy żywieniowe typowe dla populacji ogólnej, jak: nieregularność posiłków, zbyt małe spożycie owoców i warzyw, produktów mlecznych oraz ryb. Wnioski. Pomimo tego iż alkoholizm jest chorobą praktycznie nieuleczalną, podjęta terapia uzależnień stwarza możliwość poprawy jakości życia oraz stanu zdrowia osób chorych, a jedną z korzyści po zakończeniu terapii może być poprawa stanu zdrowia tych osób. Introduction. Alcoholism is a chronic disease that leads to the development of many pathologies and, untreated, causes debilitation and consequently death. Alcohol abuse negatively affects the body homeostasis making it more vulnerable to infections and injuries. Aim. To assess dietary habits of people addicted to alcohol who have been undergoing therapy. Material & methods. The study included 40 people with alcohol addiction undergoing therapy in two treatment centers, PETRA and POWRÓT z U, using a special questionnaire. The study was conducted between January and September 2012 and was completed by 20 addicts. Results. Most of the patients had improper eating habits similar to the general tendencies of the modern population, i.e.: irregular eating, inadequate consumption of fruit, vegetables, fish and milk products. Conclusion. Although alcoholism is considered an incurable disease, addiction therapy makes it possible to improve the quality of life and health of the patients. One of the benefits of completed treatment can be the improvement of the patients health status. Key words: eating habits, abuse of alcohol, alcohol Słowa kluczowe: zachowania żywieniowe, uzależnienie od alkoholu, alkohol Probl Hig Epidemiol 2013, 94(3): Nadesłano: Zakwalifikowano do druku: Adres do korespondencji / Address for correspondence mgr inż. Joanna Rutkowska, Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego ul. Nowoursynowska 159C, Warszawa tel ; fax , Wprowadzenie Alkoholizm jest przewlekłą chorobą, która prowadzi do rozwoju różnego rodzaju patologii organizmu, nieleczony prowadzi do jego wyniszczenia, a w konsekwencji do śmierci [1-4]. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, iż 2,5 mln zgonów rocznie powodowane jest nadmiernym spożywaniem alkoholu. W 2004 r. z powodu alkoholizmu zmarło 6,2% mężczyzn oraz 1,1% kobiet na świecie. Alkohol przyczynia się do 4,5% światowej zachorowalności na różnego rodzaju choroby, w tym marskość wątroby, padaczkę, raka różnych odcinków przewodu pokarmowego, jak również powoduje zwiększone ryzyko urazów. Nadużywanie alkoholu wiąże się z pogorszeniem stanu odżywienia, ryzykiem niedożywienia, które jest konsekwencją niewystarczającej podaży energii, niedoborów składników mineralnych oraz witamin [5]. Mimo tego, iż alkoholizm jest chorobą praktycznie nieuleczalną, podjęta terapia uzależnień stwarza możliwość poprawy jakości życia oraz stanu zdrowia [6]. Cel pracy Ocena zachowań żywieniowych osób uzależnionych od alkoholu, biorących udział w terapii uzależnień.

2 662 Probl Hig Epidemiol 2013, 94(3): Materiał i metody Badania przeprowadzono wśród 40 osób uzależnionych od alkoholu, uczęszczających na terapię uzależnień w dwóch warszawskich ośrodkach leczenia uzależnień: PETRA oraz Powrót z U, za pomocą autorskiego kwestionariusza wywiadu. Kwestionariusz składał się z pytań o charakterze zamkniętym i otwartym, dotyczących sposobu żywienia, częstotliwości spożycia różnych produktów oraz obejmował podstawowe dane socjoekonomiczne (wykształcenie oraz sytuacja materialna). Stan odżywienia badanych oceniono w oparciu o kryteria BMI [7] na podstawie pomiarów antropometrycznych (masa ciała, wzrost). Badania prowadzono od stycznia do września 2012 roku i ukończyło je 20 uzależnionych {11 mężczyzn (55%) i 9 kobiet (45%)} będących na różnym etapie terapii. Analizę statystyczną danych przeprowadzono w programie Statistica 10 przy użyciu testu χ 2 przy współczynniku istotności ustalonym na poziomie p<0,05. Wyniki i omówienie Większość pacjentów posiadała wykształcenie wyższe (60%), pozostali badani (40%) mieli wykształcenie średnie. Średnia długość okresu abstynencji oraz czasu terapii była u kobiet dłuższa i wynosiła odpowiednio 35 i 15 miesięcy w porównaniu do mężczyzn (15 miesięcy). Sytuacja materialna przez połowę pacjentów została określona jako średnia. Bardzo dobrą oraz dobrą sytuację materialną zadeklarowało 20% pacjentów natomiast złą jedynie 5% biorących udział w badaniu. Analizę wskaźnika masy ciała BMI przedstawiono w tabeli I. Wybrane zachowania żywieniowe (rozkład, ilość, regularność oraz częstotliwości posiłków) przedstawiono w tabeli II. Wśród produktów najczęściej spożywanych między posiłkami znalazły się: bakalie, warzywa, owoce, słodycze, chudy nabiał oraz chuda wędlina. Charakterystykę spożywanych tłuszczów przedstawiono w tabeli III. Ankietowani najczęściej smarowali pieczywo margaryną lub masłem. Tylko nieliczne osoby smarowały pieczywo takimi rodzajami tłuszczów, jak smalec lub Benecol. Tabela I. Rozkład wartości wskaźnika BMI w badanej grupie Table I. Distribution of BMI in examined group Kategoria /Parameters Odsetek badanych /Percentage of subjects Ogółem Niedowaga / Underweight (< 18 kg/m²) Normowaga / Normal weight (18,5 kg/m² 24,9 kg/m²) Nadwaga /Overweight (25,0 kg/m² 29,9 kg/m²) Otyłość /Obesity (>30,0 kg/m²) Tabela II. Zachowania żywieniowe w badanej grupie Table II. Eating habits in examined group Parametr /Factor Regularność posiłków /Regularity of meals Liczba posiłków /Number of meals Odstęp między posiłkami /Interval between meals Spożywanie śniadania przed wyjściem z domu /Breakfast before going out Czas spożywania ostatniego posiłku /Time of the last meal Pojadanie pomiędzy posiłkami /Snacking between meals Tak /Yes Nie /No > h h >5 h Tak /Yes Nie /No ,5 h przed snem h przed snem h przed snem >4h przed snem Tak /Yes Nie /No Tabela III. Rodzaje spożywanych tłuszczów w badanej grupie Table III. Fat consumption in examined group Rodzaj tłuszczu /Fat Badani [%] / Subjects [%] Oleje /Oil Masło /Butter Margaryna /Margarine Olej i masło /Oil and butter Olej i margaryna /Oil and margarine Nie spożywa /No consumption Rodzaj i ilość spożywanych napojów bezalkoholowych wśród badanej grupy była zróżnicowana (tab. IV). Nie wykazano istotnie statystycznie różnic w spożyciu napojów bezalkoholowych pomiędzy mężczyznami a kobietami (p>0,05). Częstość spożycia wybranych grup produktów przedstawiono w tabeli V. Nie wykazano istotnych statystycznie różnic w częstości spożycia produktów wśród mężczyzn i kobiet (p>0,05). Aktualna literatura dotycząca sposobu żywienia oraz stanu odżywienia osób uzależnionych od alkoholu jest uboga ze względu na fakt, iż problem uzależnienia od alkoholu jest nadal problemem wstydliwym, a samo podjęcie walki z uzależnieniem jest dużym obciążeniem dla każdego z pacjentów. Przeprowadzona analiza zwyczajów żywieniowych wykazała błędy w zachowaniach żywieniowych części badanej grupy, co koreluje z wynikami badań innych autorów oceniających sposób żywienia osób uzależnionych od

3 Rutkowska J i wsp. Zachowania żywieniowe osób uzależnionych od alkoholu biorących udział w terapii uzależnień Tabela IV. Spożycie kawy, herbaty oraz słodzenie napojów w badanej grupie Table IV. Consumption of coffee, tea and sweetening beverages in examined group Napój /Drink Kawa /Coffee Herbata /Tea Słodzenie napojów /Sweetening beverages Spożycie /Intake Nie piję /I do not drink filiż./dobę /1 cup a day filiż./dobę /2-3 cups a day i więcej filiż./dobę /4 and more cups a day Nie piję /I do not drink szkl./dobę /1 cup a day szkl./dobę /2-3 cups a day i więcej szkl /dobę /4 and more cups a day 0,5 łyż./dobę /half a teaspoon a day łyż./dobę /1 teaspoon a day łyż./dobę /2 teaspoons a day łyż. i więcej / 3 and more teaspoons a day Nie słodzę /I do not sweeten drinks Używam słodzika /I use sweetener alkoholu pozostających w abstynencji przez różny czas, jak również osób uzależnionych od innych substancji psychoaktywnych takich, jak: tytoń lub opiaty [8, 9]. Ocena regularności spożywania posiłków wykazała, iż połowa pacjentów odżywiła się regularnie; 65% spożywała prawidłową ilość posiłków dziennie (3-4) zgodną z zaleceniami Instytutu Żywności i Żywienia. Uzyskany wynik jest znacznie wyższy niż w przypadku badań Gacek [10] oraz Santolaria i wsp. [5], w których regularność odżywiania deklarowało zaledwie 21,5% ankietowanych, jak również w przypadku populacji zdrowych mężczyzn krakowskich, gdzie regularne odżywianie deklarowało 47% [5,11]. Badania przeprowadzone przez Hosokawa i wsp. [12] wśród japońskich alkoholików wykazały, iż połowa z nich spożywała mniej niż 3 posiłki dziennie, podczas gdy w badaniach własnych procent takich osób stanowił zaledwie 20%. Analiza wskaźnika BMI wykazała, iż niedowaga - będąca u większości osób uzależnionych konsekwencją niedoborów energetycznych oraz nieregularności w spożywaniu posiłków dotyczyła jedynie 5% badanych, w przeciwieństwie do badań Gacek [10], w których odsetek osób z niedowagą wynosił aż 30%. Badania innych autorów również wskazują na występowanie niedoborów masy ciała wśród około 25% osób uzależnionych od alkoholu, jednak głównie u osób niepozostających w abstynencji [13]. Różnice w uzyskanych wynikach własnych a literaturowych wynikają z faktu odstawienia alkoholu w grupie badanej, w której 70% łączy fakt abstynencji z poprawą regularności spożywania posiłków, jak również spożywaniem śniadania przed wyjściem do pracy. Tabela V. Częstość spożycia wybranych grup produktów spożywczych w badanej grupie Table V. Frequency of consumption of selected groups of products in examined group Produkt /Product Nabiał /Milk and dairy products Warzywa /Vegetables Częstotliwość /Frequency Codziennie /Every day razy w tyg. /3-4 times raz w tyg. /Once Kilka razy w mies. /A few times Sporadycznie /Occasionally Codziennie/Every day razy w tyg./3-4 times raz w tyg. /Once Owoce /Fruit Codziennie /Every day razy w tyg. /3-4 times raz w tyg. /Once Kilka razy w mies. /A few times Sporadycznie /Occasionally Pieczywo razowe /Wholewheat bread Kasza /Groats Codziennie / Every day razy w tyg. /3-4 times raz w tyg. /Once Kilka razy w mies. /Once Nie spożywa /Not eat razy w tyg. /3-4 times raz w tyg. /Once Kilka razy w mies. /A few times Nie spożywa /No consumption Mięso /Meat Codziennie / Every day razy w tyg. /3-4 time raz w tyg. /Once Sporadycznie /Occasionally Nie spożywa /No consumption Ryby /Fish 3-4 razy w tyg. /3-4 times raz w tyg. /Once Kilka razy w mies. /A few times Sporadycznie /Occasionally Nie spożywa /No consumption Słodycze /Sweets Raz dziennie /Once a day Częściej niż raz dziennie /More then once a day Kilka razy w tyg. /A few times Kilka razy w mies. /A few times Nie spożywa /No consumption

4 664 Probl Hig Epidemiol 2013, 94(3): Najczęściej wybieranym tłuszczem do smarowania pieczywa było masło (35%), natomiast w innych badaniach margaryna stanowiła główny tłuszcz do smarowania pieczywa wśród połowy ankietowanych (54%) [11]. Wysokie spożycie masła może skutkować wyższym udziałem nasyconych kwasów tłuszczowych w diecie, co jest jednym z czynników chorób sercowonaczyniowych. W badaniach własnych codzienne spożycie warzyw deklarowało 60% badanych natomiast owoców 45% badanych. Niższe spożycie tych produktów wykazała w swoich badaniach Gacek [10], gdzie warzywa codziennie spożywało około 44,5% ankietowanych natomiast owoców zaledwie 37% z nich. Badania dotyczące zdrowej populacji wykazują jednak wyższy, w porównaniu z naszymi, odsetek populacji codziennie deklarujących spożycie warzyw i owoców, średnio na poziomie 80%. Osoby dorosłe deklarują udział tych produktów w diecie raz w ciągu dnia [10, 11]. Zgodnie z obowiązującymi zaleceniami spożycie warzyw i owoców powinno kształtować się na poziomie 5 porcji dziennie. Zbyt małe spożycie zarówno warzyw, jak i owoców, może prowadzić do niedoborów witamin głownie witaminy C, będącej jednym z głównych antyoksydantów w diecie, przyczyniającej się do inaktywacji wolnych rodników. Przewlekły stres, na który bez wątpienia narażone są osoby podejmujące terapię uzależnień, sprzyja tworzeniu wolnych rodników, tak więc osoby te powinny szczególnie zadbać o prawidłową podaż produktów będących źródłem pokarmowych antyoksydantów, tj. warzyw oraz owoców. W celu zapewnienia odpowiedniej podaży błonnika pokarmowego zalecany jest udział w diecie produktów z pełnego przemiału, w tym pieczywa razowego oraz roślin strączkowych. Przeprowadzona analiza wykazała niską częstotliwość spożycia produktów bogatych we włókno pokarmowe. Codzienny udział pieczywa razowego w diecie deklarowało jedynie 30% ankietowanych, natomiast kasze oraz nasiona roślin strączkowych u większości badanych pojawiały się w diecie sporadycznie (odpowiednio 30% i 40%). Podobne wyniki można zaobserwować w populacji osób nieuzależnionych od alkoholu [14]. Badania własne wykazały częstsze spożycie słodyczy w badanej grupie: przynajmniej raz dziennie deklarowało 25% osób badanych natomiast kilka razy w tygodniu 30%. W innych badaniach codzienny udział produktów wysokoenergetycznych w postaci batonów cukierków deklarowało zaledwie ok. 9% ankietowanych natomiast kilka razy w tygodniu 25% z nich [11]. Zbyt duże spożycie sacharozy w postaci słodyczy przyczynia się do powstawania nadwagi i otyłości, próchnicy, jak również przyczynia się do wzrostu stężenia triglicerydów we krwi. Zasady prawidłowego żywienia zalecają spożycie ryb w ilości minimum 3 porcji tygodniowo oraz spożycie 3 porcji mleka i produktów mlecznych w ciągu dnia. Około połowa badanych (45%) spożywała ryby zaledwie 1 raz w tygodniu, a ¼ wszystkich badanych jedynie sporadycznie. Spożycie mleka i produktów mlecznych w badaniach własnych oraz innych autorów raz w tygodniu deklarowało 10% ankietowanych, natomiast sporadycznie 5% badanych. Codzienne spożywanie mleka i jego produktów zadeklarowało jedynie 65% badanych. Wynik ten jest jednak wyższy niż uzyskany w badaniach Gacek [10], w których 1 porcję produktów mlecznych spożywało 39% ankietowanych, jak również w przypadku populacji zdrowej (ok. 30%) [14]. Niskie spożycie produktów mlecznych może prowadzić do powstania niedoborów wapnia oraz sprzyjać rozwojowi osteoporozy. Wnioski 1. Przeprowadzona analiza sposobu żywienia osób uzależnionych od alkoholu biorących czynny udział w terapii uzależnień, wykazała podobne jak w populacji ogólnej nieprawidłowości w sposobie żywienia osób uzależnionych. Nieprawidłowości te dotyczyły częstości spożycia niektórych produktów (m.in. produkty mleczne, ryby, pełnoziarniste produkty zbożowe). 2. Jednym z nowych elementów wprowadzanych do tematyki terapii powinna być profilaktyka prozdrowotna związana między innymi ze zdrowym odżywianiem, które stanowi ważny czynnik powrotu do zdrowia. Piśmiennictwo / References 1. Hartleb M, Czech E. Alkoholowa choroba wątroby. Przeg Gast 2007, 2 (2): Szymczak A i wsp. Wpływ alkoholu na wybrane schorzenia przewodu pokarmowego. Now Lek 2009, 78(3-4): Hupsch-Marzec H i wsp. Choroba alkoholowa jako problem interdyscyplinarny-implikacje jamy ustnej. Gastroenterol Pol 2011, 18(1): Global Status Report on Alcohol WHO, Department of Mental Health and Substance Abuse, Geneva Santolaria S, Perez-Manzano JL, Antonio M. Nutritional assessment in alcoholic patients. Its relationship with alcoholic intake, feeding habits, organic complications and social problems. Drug Alcohol Depen J 2000, 59: Mielecka-Kubień Z, Wędzicha E. Ocena skutków picia alkoholu przez osoby uzależnione (na podstawie badań ankietowych). Alkohol Narkom 2008, 21(1): Ferro-Luzzi A, et al. A simplified approach to assessing adult chronic energy deficiency. European J Clin Nut 1992, 46:

5 Rutkowska J i wsp. Zachowania żywieniowe osób uzależnionych od alkoholu biorących udział w terapii uzależnień Skop A, Szpanowska-Wohn A, Skorupska A. Preferencje smakowe i częstość spożycia wybranych grup produktów spożywanych wśród osób uzależnionych od opiatów i alkohol. Przeg Lek 2003, 60(s): Babicz-Zielińska E, Nazarewicz R, Polańska A. Zwyczaje żywieniowe osób palących papierosy. Żyw Człow Metab 2003, 1/2: Gacek M. Zachowania żywieniowe grupy mężczyzn uzależnionych od alkoholu. Probl Hig Epidemiol 2010, 91(4): Gacek M, Chrzanowska M, Matusik S. Wybrane zachowania żywieniowe mężczyzn w wieku lat aktywnych zawodowo. [w:] Fizjologiczne uwarunkowania postępowania dietetycznego. Wyd SGGW, Warszawa 2004: Hosokawa Y, et al. Relationship between drinking, smoking, and dietary habits and the body mass index of Japanese alcoholic men. Nihon Arukoru Yakubutsu Igakkai Zasshi 2010, 45(1): Szpanowska-Wohn A i wsp. Problemy żywieniowe osób zakwalifikowanych do leczenia substytucyjnego metadonem. Część I. Stan odżywienia osób uzależnionych od opiatów. Przegl Lek 2000, 57(10): Suliga E. Zachowania zdrowotne związane z żywieniem osób dorosłych i starszych. Hyg Publ Health 2010, 45(1):

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie.

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie. Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka Wydział V Nauk Medycznych Polska Akademia Nauk Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Śniadanie jeść czy nie

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 718 722 Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Danuta Czapska, Jan Karczewski OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Zakład Higieny i Epidemiologii

Bardziej szczegółowo

Częstotliwość spożycia wybranych grup produktów spożywczych przez sportowców trenujących piłkę nożną

Częstotliwość spożycia wybranych grup produktów spożywczych przez sportowców trenujących piłkę nożną Kopeć KOmunikaty A i wsp. Częstotliwość / Announcement spożycia wybranych grup produktów spożywczych przez sportowców trenujących piłkę nożną 151 Częstotliwość spożycia wybranych grup produktów spożywczych

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (MS i TŻiŻCz z uz.)

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Maria E. Pyzik, Joanna Rodziewicz-Gruhn Nawyki żywieniowe kobiet w różnych grupach wiekowych

Maria E. Pyzik, Joanna Rodziewicz-Gruhn Nawyki żywieniowe kobiet w różnych grupach wiekowych Maria E. Pyzik, Joanna Rodziewicz-Gruhn Nawyki żywieniowe kobiet w różnych grupach wiekowych Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Kultura Fizyczna 6, 185-191 2005 PRACE NAUKOWE Akademii

Bardziej szczegółowo

Sposób odżywiania Japończyków na podstawie badań ankietowych

Sposób odżywiania Japończyków na podstawie badań ankietowych PRACA ORYGINALNA Sposób odżywiania Japończyków na podstawie badań ankietowych STRESZCZENIE WSTĘP Celem pracy jest ocena sposobu odżywiania Japończyków, z uwzględnieniem podziału na 6 grup produktów spożywczych.

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne związane z żywieniem osób dorosłych i starszych

Zachowania zdrowotne związane z żywieniem osób dorosłych i starszych 44 Artykuły oryginalne Hygeia Public / original Health 2010, 45(1): papers 44-48 Zachowania zdrowotne związane z żywieniem osób dorosłych i starszych Health behaviours related to the nutrition of adults

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Ocena stanu odżywienia oraz częstotliwości spożywania posiłków wybranej grupy funkcjonariuszy policji

Ocena stanu odżywienia oraz częstotliwości spożywania posiłków wybranej grupy funkcjonariuszy policji 778 Probl Hig Epidemiol 2014, 95(3): 778-782 Ocena stanu odżywienia oraz częstotliwości spożywania posiłków wybranej grupy funkcjonariuszy policji Evaluation of nutritional status and meal consumption

Bardziej szczegółowo

MLEKO I PRZETWORY MLECZNE W DIECIE STUDENTÓW UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU

MLEKO I PRZETWORY MLECZNE W DIECIE STUDENTÓW UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU Mleko i przetwory STOWARZYSZENIE mleczne w diecie EKONOMISTÓW studentów Uniwersytetu ROLNICTWA Ekonomicznego I AGROBIZNESU we Wrocławiu Roczniki Naukowe tom XVI zeszyt 1 111 Anna Kowalska Uniwersytet Ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu zdrowia. Polega ono na całkowitym pokryciu zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Wybrane zachowania żywieniowe osób z chorobą nowotworową

Wybrane zachowania żywieniowe osób z chorobą nowotworową 34 Hygeia Public Health 12, 47(3): 34-39 Wybrane zachowania żywieniowe osób z chorobą nowotworową Selected eating habits of persons with neoplastic diseases Agata Kiciak, Beata Całyniuk, Elżbieta Grochowska-Niedworok,

Bardziej szczegółowo

Ocena sposobu żywienia osób chorujących na cukrzycę typu 1 i 2

Ocena sposobu żywienia osób chorujących na cukrzycę typu 1 i 2 Szewczyk Probl Hig A Epidemiol i wsp. Ocena 11, sposobu 92(2): 267-271 żywienia osób chorujących na cukrzycę typu 1 i 2 267 Ocena sposobu żywienia osób chorujących na cukrzycę typu 1 i 2 Evaluation of

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE WYDZIAŁ NAUK O ŻYWIENIU CZŁOWIEKA I KONSUMPCJI SGGW POLSKIE TOWARZYSTWO NAUK ŻYWIENIOWYCH ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE dr hab. Jadwiga Hamułka, prof. SGGW dr hab. Anna Kołłajtis-Dołowy

Bardziej szczegółowo

Żywność pierwszym lekiem

Żywność pierwszym lekiem Żywność pierwszym lekiem Krzysztof Krygier Wydział Nauk o Żywności SGGW w Warszawie Rada ds. Diety, Aktywności Fizycznej i Zdrowia przy Ministrze Zdrowia Długość życia Polaków krótsza od średniej UE: mężczyźni

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZACHOWANIA ŻYWIENIOWE OSÓB LECZONYCH PRZECIWNOWOTWOROWO

WYBRANE ZACHOWANIA ŻYWIENIOWE OSÓB LECZONYCH PRZECIWNOWOTWOROWO WYBRANE ZACHOWANIA ŻYWIENIOWE OSÓB LECZONYCH PRZECIWNOWOTWOROWO Ewa Lange, Jolanta Krusiec, Bronisława Tymolewska-Niebuda, Aleksandra Skrzypkowska Katedra Dietetyki, Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ZACHOWANIA ZDROWOTNE STUDENTÓW WYŻSZEJ SZKOŁY WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I TURYSTYKI - ZACHOWANIA ŻYWIENIOWE

WYBRANE ZACHOWANIA ZDROWOTNE STUDENTÓW WYŻSZEJ SZKOŁY WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I TURYSTYKI - ZACHOWANIA ŻYWIENIOWE BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 3, str. 409-414 Robert Szczerbiński 1), Jan Karczewski, Joanna Maksymowicz-Jaroszuk WYBRANE ZACHOWANIA ZDROWOTNE STUDENTÓW WYŻSZEJ SZKOŁY WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I TURYSTYKI

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska

Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLI, 2008, 4, str. 987 991 Agnieszka Stawarska, Andrzej Tokarz, Magdalena Kolczewska WARTOŚĆ ENERGETYCZNA ORAZ ZAWARTOŚĆ SKŁADNIKÓW PODSTAWOWYCH W DIETACH LUDZI STARSZYCH ZRZESZONYCH

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM

OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM OCENA SPOŻYCIA WITAMIN ORAZ WSKAŹNIK DIETY ŚRÓDZIEMNOMORSKIEJ W DIETACH OSÓB ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM Elżbieta Karpińska*, Katarzyna Socha, Maria H. Borawska Zakład Bromatologii Uniwersytetu Medycznego

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 277 SECTIO D 2003

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 277 SECTIO D 2003 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LVIII, SUPPL. XIII, 277 SECTIO D 2003 Zakład Pielęgniarstwa Internistycznego z Pracownią Pielęgniarstwa Onkologicznego Wydziału Pielęgniarstwa

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

Najbardziej rozpowszechnione błędy żywieniowe: nieregularność spożywania posiłków; niespożywanie pierwszego śniadania przed wyjściem do szkoły oraz drugiego w szkole; nieprawidłową częstość konsumpcji

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie?

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? prof. dr hab. Lidia Wądołowska

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

Zachowania żywieniowe a wiedza żywieniowa uczniów wybranych szkół na terenie Górnego Śląska w zależności od wskaźnika wagowo-wzrostowego BMI

Zachowania żywieniowe a wiedza żywieniowa uczniów wybranych szkół na terenie Górnego Śląska w zależności od wskaźnika wagowo-wzrostowego BMI Borgis N Ped 2015; 19(2): 68-75 *Elżbieta Szczepańska 1, Nicola Szeja 2, Izabela Dudzik 2, Anna Kołdon 2, Karolina Jędzura 2, Ewelina Pochopień 2, Monika Oleszko 2 Zachowania żywieniowe a wiedza żywieniowa

Bardziej szczegółowo

Zachowania żywieniowe grupy osób starszych zamieszkałych w Polsce i Niemczech

Zachowania żywieniowe grupy osób starszych zamieszkałych w Polsce i Niemczech Probl Gacek Hig M. Epidemiol Zachowania 2008, żywieniowe 89(3): 401-406 grupy osób starszych zamieszkałych w Polsce i Niemczech 401 Zachowania żywieniowe grupy osób starszych zamieszkałych w Polsce i Niemczech

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM . WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM TESTY TESTY ROZWIĄZAŁO 140 UCZNIÓW 1.Co dostarcza organizmowi najwięcej energii? A)WĘGLOWODANY, TŁUSZCZE I BIAŁKA B)MAGNEZ,POTAS

Bardziej szczegółowo

Zachowania żywieniowe studentów wybranych uczelni wrocławskich a wiedza na temat skutków zdrowotnych nieprawidłowego żywienia

Zachowania żywieniowe studentów wybranych uczelni wrocławskich a wiedza na temat skutków zdrowotnych nieprawidłowego żywienia prace ORYGINALNE Piel. Zdr. Publ. 2012, 2, 2, 113 123 ISSN 2082-9876 Copyright by Wroclaw Medical University Mariola Seń, Agnieszka Zacharczuk, Agnieszka Lintowska Zachowania żywieniowe studentów wybranych

Bardziej szczegółowo

WYSTĘPOWANIE ZWYCZAJU POJADANIA MIĘDZY POSIŁKAMI WŚRÓD MŁODZIEŻY W WIEKU 13-15 LAT I JEGO UWARUNKOWANIA

WYSTĘPOWANIE ZWYCZAJU POJADANIA MIĘDZY POSIŁKAMI WŚRÓD MŁODZIEŻY W WIEKU 13-15 LAT I JEGO UWARUNKOWANIA SCIENTIARUM POLONORUMACTA Acta Sci. Pol., Technol. Aliment. 3(1) 2004, 167-174 WYSTĘPOWANIE ZWYCZAJU POJADANIA MIĘDZY POSIŁKAMI WŚRÓD MŁODZIEŻY W WIEKU 13-15 LAT I JEGO UWARUNKOWANIA Marzena Jeżewska-Zychowicz

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r.

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r. Rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące żywienia w stołówkach i asortymentu w sklepikach szkolnych szansą na poprawę sposobu żywienia i stanu zdrowia dzieci i młodzieży. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Żywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

DuŜo wiem, zdrowo jem

DuŜo wiem, zdrowo jem DuŜo wiem, zdrowo jem Projekt edukacyjny: Pogadanki do dzieci w przedszkolach, szkołach podstawowych i gimnazjach oraz prezentacje do ich rodziców Cel projektu: Podniesienie świadomości na temat odżywiania

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE DZIECI W WIEKU PONIEMOWLĘCYM Z TRÓJMIASTA I OKOLIC

ŻYWIENIE DZIECI W WIEKU PONIEMOWLĘCYM Z TRÓJMIASTA I OKOLIC BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVIII, 2015, 3, str. 412 417 Witold Kozirok, Beata Mroczkowska ŻYWIENIE DZIECI W WIEKU PONIEMOWLĘCYM Z TRÓJMIASTA I OKOLIC I. CZĘSTOŚĆ SPOŻYCIA WYBRANYCH PRODUKTÓW SPOŻYWCZYCH

Bardziej szczegółowo

Czym jest program Trzymaj

Czym jest program Trzymaj Trzymaj formę! Czym jest program Trzymaj formę"? "Trzymaj formę" " to inicjatywa propagująca zdrowy styl życia o unikalnym dwukierunkowym podejściu: promującym zbilansowane odżywianie połą łączone z regularną

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

Zasada trzecia. Zasada czwarta

Zasada trzecia. Zasada czwarta Zdrowe odżywianie jest podstawą zachowania zdrowego organizmu. Przestrzegając dziesięciu podstawowych zasad właściwego żywienia, wykorzystamy dostępne pożywienie w najbardziej efektywny dla naszego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Talerz Zdrowia - skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania

Talerz Zdrowia - skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania Talerz Zdrowia - skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania Krzysztof Krygier Wydział Nauk o Żywności SGGW w Warszawie Rada ds. Diety, Aktywności Fizycznej i Zdrowia przy Ministrze Zdrowia Długość życia Polaków

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia.

Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia. Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia. Nieprawidłowe odżywianie w wieku niemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym: hamuje rozwój

Bardziej szczegółowo

odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I

odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I Niedźwiedzka-Stadnik Probl Hig Epidemiol 2013, M i wsp. 94(4): Zawartość 773-779składników odżywczych w dietach wybranej subpopulacji lekarzy. Część I 773 Zawartość składników odżywczych w dietach wybranej

Bardziej szczegółowo

Nauka Przyroda Technologie

Nauka Przyroda Technologie Nauka Przyroda Technologie 2014 Tom 8 Zeszyt 2 ISSN 1897-7820 http://www.npt.up-poznan.net #22 Dział: Nauki o Żywności i Żywieniu Copyright Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu JULITA REGUŁA,

Bardziej szczegółowo

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo?

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Według definicji zdrowe odżywianie to sposób jedzenia, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu jego zapewnienia

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Odżywiaj się zdrowo Podstawowym zaleceniem zdrowotnym dla osób chorych na cukrzycę jest jedz zdrowo. Osoba

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYBRANYCH ZWYCZAJÓW ŻYWIENIOWYCH STUDENTÓW ŁÓDZKICH UCZELNI

ANALIZA WYBRANYCH ZWYCZAJÓW ŻYWIENIOWYCH STUDENTÓW ŁÓDZKICH UCZELNI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVI, 2013, 2, str. 186 193 Agnieszka Szczodrowska, Wiesława Krysiak 1) ANALIZA WYBRANYCH ZWYCZAJÓW ŻYWIENIOWYCH STUDENTÓW ŁÓDZKICH UCZELNI Zespół Analityki Żywności i Środowiska,

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

OCENA NAWYKÓW ŻYWIENIOWYCH MŁODYCH KONSUMENTÓW Z WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO

OCENA NAWYKÓW ŻYWIENIOWYCH MŁODYCH KONSUMENTÓW Z WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Natalia Wachowiak, Izabela Steinka Akademia Morska w Gdyni OCENA NAWYKÓW ŻYWIENIOWYCH MŁODYCH KONSUMENTÓW Z WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Nawyki żywieniowe stanowią o stanie zdrowia, samopoczuciu, kondycji fizycznej

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

Ilość posiłków w ciągu dnia: Odstępy między posiłkami:

Ilość posiłków w ciągu dnia: Odstępy między posiłkami: Co znaczy ZDROWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Ilość posiłków w ciągu dnia: 4-5 Odstępy między posiłkami: regularne, co 3,5-4h ŚNIADANIE : max.2h od momentu wstania KOLACJA : min.3h przed snem Co znaczy ZDROWO SIĘ ODŻYWIAĆ?

Bardziej szczegółowo

Zachowania żywieniowe młodzieży z województwa śląskiego

Zachowania żywieniowe młodzieży z województwa śląskiego Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2014, Tom 20, Nr 3, 296 300 www.monz.pl PRACA ORYGINALNA Zachowania żywieniowe młodzieży z województwa śląskiego Agata Kiciak 1, Beata Całyniuk 2, Elżbieta Grochowska-Niedworok

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

WALCZ Z OTYŁOŚCIĄ I PRZECIWDZIAŁAJ NOWOTWOROM

WALCZ Z OTYŁOŚCIĄ I PRZECIWDZIAŁAJ NOWOTWOROM Informacja prasowa z okazji Światowego Dnia Walki z Otyłością Warszawa, 23 października 2015 r. WALCZ Z OTYŁOŚCIĄ I PRZECIWDZIAŁAJ NOWOTWOROM Otyłość to drugi po paleniu tytoniu czynnik rozwoju chorób

Bardziej szczegółowo

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie)

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) Dlaczego stara piramida żywieniowa jest zła? Po pierwsze okazuje się, że węglowodany w ilości sugerowanej przez

Bardziej szczegółowo

Zwyczaje żywieniowe osób chorych na cukrzycę typu 2

Zwyczaje żywieniowe osób chorych na cukrzycę typu 2 PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497 Dariusz Włodarek, Dominika Głąbska Zakład Dietetyki, Katedra Dietetyki, Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka zespołu metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Część II. Żywieniowe czynniki ryzyka zespołu metabolicznego

Ocena ryzyka zespołu metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Część II. Żywieniowe czynniki ryzyka zespołu metabolicznego Kolarzyk Probl Hig E Epidemiol i wsp. Ocena 2011, ryzyka 92(4): zespołu 747-752 metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Część II. Żywieniowe czynniki... 747 Ocena ryzyka zespołu metabolicznego u

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

Organizacja żywienia w szkołach Marta Widz Dr inż. Marta Jeruszka-Bielak. Warszawa, 28 sierpnia 2015 r.

Organizacja żywienia w szkołach Marta Widz Dr inż. Marta Jeruszka-Bielak. Warszawa, 28 sierpnia 2015 r. Organizacja żywienia w szkołach Marta Widz Dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Warszawa, 28 sierpnia 2015 r. Cel Organizacja prawidłowego żywienia dzieci i młodzieży w placówkach oświatowych oraz praktyczna

Bardziej szczegółowo

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?!

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Rozporządzenie Z dniem 01.09.2015 roku weszło w życie nowe Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 sierpnia 2015

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna 43-400 Cieszyn ul. Liburnia 2 asystent Teresa Kopiec asystent Halina Dziadek st. asystent Czesława Lis Żywienie i aktywność fizyczna mają wpływ na rozwój psychofizyczny

Bardziej szczegółowo

ZACHOWANIA ŻYWIENIOWE I PREFERENCJE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

ZACHOWANIA ŻYWIENIOWE I PREFERENCJE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Joanna Newerli-Guz, Katarzyna Kulwikowska Akademia Morska w Gdyni ZACHOWANIA ŻYWIENIOWE I PREFERENCJE DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Dzieci w wieku przedszkolnym kształtują nawyki żywieniowe, na które rodzice/opiekunowie

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie właściwych zachowań żywieniowych dzieci i młodzieży. dr Magdalena Tańska

Kształtowanie właściwych zachowań żywieniowych dzieci i młodzieży. dr Magdalena Tańska Kształtowanie właściwych zachowań żywieniowych dzieci i młodzieży dr Magdalena Tańska Zachowania żywieniowe (Jeżewska-Zychowicz, 2009) Zachowania żywieniowe to działania i czynności mające na celu zaspokojenie

Bardziej szczegółowo

Raport z badania. Ocena sposobu żywienia oraz aktywności fizycznej mieszkańców Rudy Śląskiej. W ramach Akcji Zważ na(d)wagę

Raport z badania. Ocena sposobu żywienia oraz aktywności fizycznej mieszkańców Rudy Śląskiej. W ramach Akcji Zważ na(d)wagę Raport z badania Ocena sposobu żywienia oraz aktywności fizycznej mieszkańców Rudy Śląskiej W ramach Akcji Zważ na(d)wagę 1 WSTĘP... 6 RODZIAŁ I ZAŁOŻENIE METODOLOGIIA BADAŃ... 7 1.1 CEL BADANIA... 7 1.2

Bardziej szczegółowo

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Instrukcje: W celu oceny prawidłowości zastosowania przez Pana/Panią zaleceń żywieniowych z poprzedniej konsultacji, proszę opisać w poniższym

Bardziej szczegółowo