Lidia Cierpiałkowska, Michał Ziarko. Psychologia uzależnień alkoholizm

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Lidia Cierpiałkowska, Michał Ziarko. Psychologia uzależnień alkoholizm"

Transkrypt

1

2 Lidia Cierpiałkowska, Michał Ziarko Psychologia uzależnień alkoholizm

3 Wydawcy: Iwona Zarzycka, Bożenna Żółtowska Redaktor: Andrzej Ruchałowski, Iwona Zarzycka Korekta: Danuta Rzeszewska-Kowalik Opracowanie typograficzne serii: Marek Stańczyk Projekt okładki i stron tytułowych: Janusz Fajto Fotografia na okładce: archiwum Autorów Indeks osób: Zdzisława Ziembińska ISBN: Copyright by Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne Warszawa 2010 Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne Spółka z o.o. Grupa Kapitałowa WSiP S.A Warszawa, ul. J. Pankiewicza 3 Wydanie pierwsze Arkuszy drukarskich: 30,5 Skład i łamanie: Jolanta Szaniawska Druk i oprawa: Poznańskie Zakłady Graficzne S.A.

4 Spis treści Wstęp 13 Co to jest i czym się zajmuje psychologia uzależnień od środków psychoaktywnych? 13 Rozdział 1 Efekty krótkotrwałego i długotrwałego działania alkoholu na organizm człowieka 19 Lidia Cierpiałkowska 1.1. Wprowadzenie Efekty krótkotrwałego działania alkoholu na organizm człowieka Metabolizm alkoholu etylowego Różnice indywidualne i płciowe w przebiegu metabolizmu Konsekwencje upicia się dwufazowe działanie alkoholu Powikłane i patologiczne upicie się Zdrowotne, fizyczne i somatyczne skutki długotrwałego picia alkoholu Choroby układów pokarmowego i dokrewnego Choroby sercowo-naczyniowe i choroby płuc Zaburzenia układu endokrynnego i funkcji seksualnych Psychiczne i społeczne skutki przewlekłego picia alkoholu Zaburzenia psychotyczne ostre i rezydualne Zaburzenia nastroju i zespół stresu pourazowego Dysfunkcje procesów poznawczych i zespoły otępienne Negatywne skutki społeczne Podsumowanie 59

5 Rozdział 2 Szkodliwe używanie i uzależnienie od alkoholu 60 Lidia Cierpiałkowska 2.1. Wprowadzenie Kryteria klasyfikacji zaburzeń spowodowanych używaniem alkoholu Alkoholizm jako dynamicznie rozwijająca się choroba Alkoholizm jako choroba przewlekła Zespół narkomanicznego uzależnienia alkoholowego Zaburzenia związane z używaniem alkoholu w klasyfikacji DSM i ICD Szkodliwe picie i nadużywanie alkoholu Uzależnienie od alkoholu Zespół abstynencyjny Typologie alkoholizmu Płeć i wiek a zaburzenia związane z używaniem alkoholu Ryzyko zaburzeń u kobiet Okres adolescencji i wczesnej dorosłości Ryzyko zaburzeń w okresie późnej dorosłości Diagnoza kliniczna zaburzeń spodowanych używaniem alkoholu Diagnoza różnicowa i narzędzia badawcze Diagnoza strukturalna i genetyczna Podsumowanie 111 Rozdział 3 Modele genetyczne i koncepcje psychologiczne zaburzeń związanych z używaniem alkoholu 113 Lidia Cierpiałkowska 3.1. Wprowadzenie Koncepcje psychologiczne i modele empiryczne Modele genetyki behawioralnej i molekularnej Badania nad bliźniętami i osobami spokrewnionymi 119

6 Metoda adopcyjna Geny zwiększające ryzyko i ochraniające Czynniki pośredniczące w dziedziczeniu Alkohol jako środek uzależniający modele zwierzęce Mechanizmy uczenia się popędów Układ nagrody model sensytyzacji zachęty Model procesów przeciwstawnych i allostazy Koncepcje i modele psychologiczne Behawiorystyczna koncepcja redukcji napięcia i tłumienia odpowiedzi na stres Koncepcje poznawcze i behawioralno-poznawcze Modele procesualne i strukturalne oczekiwań Teoria społecznego uczenia się Psychoanaliza i psychologia osobowości Wieloczynnikowe modele integracyjne Modele podatności i stresu Podsumowanie 185 Rozdział 4 Rodzina i małżeństwo z problemem alkoholowym podejścia interakcyjne i systemowe 187 Lidia Cierpiałkowska 4.1. Wprowadzenie Wczesne modele funkcjonowania rodzin alkoholików Psychologiczne modele interakcyjne Koncepcje behawioralno-poznawcze Gry małżeńskie w ujęciu analizy transakcyjnej Psychodynamiczne koncepcje koluzji małżeńskich Koncepcje i modele współuzależnienia Status pojęcia współuzależnienie od przejawów do genezy Koalkoholizm jako przejaw procesu nałogowego Współuzależnienie jako zaburzenie osobowości Współuzależnienie jako reakcja na stres Weryfikacja empiryczna modeli współuzależnienia 226

7 4.5. Alkoholowy system rodzinny w koncepcjach systemowo-strukturalnych Alkoholowy system rodzinny w cyklu życia Alkoholowy system rodzinny: reguły homeostazy i zmienności Role w alkoholowym systemie rodzinnym Modele transgeneracyjności: wielopokoleniowe rodziny alkoholowe Podsumowanie 252 Rozdział 5 Funkcjonowania dzieci alkoholików psychospołeczne źródła deficytów i zasobów 253 Lidia Cierpiałkowska 5.1. Wprowadzenie Rodzina alkoholików: niespecyficzne i specyficzne wyznaczniki funkcji rodzicielskich Obraz kliniczny funkcjonowania dzieci alkoholików Dziecko we wczesnym okresie rozwoju w rodzinie alkoholowej Funkcjonowanie dzieci w okresie adolescencji i wczesnej dorosłości Role rodzinne a ograniczenia rozwoju potencjalnych możliwości dzieci Zdrowie i zaburzenia psychiczne u dzieci i młodzieży w świetle wyników badań Zdrowie i typy zaburzeń psychicznych u dzieci i młodzieży Alkoholowy zespół płodowy Rezultaty porównań międzygrupowych: dzieci alkoholików i niealkoholików Rezultaty porównań wewnątrzgrupowych: modele psychopatologii rozwojowej Zasoby i możliwości rozwoju dzieci alkoholików Podsumowanie 288

8 Rozdział 6 Modele i programy terapii jednostki i rodziny z zaburzeniami spowodowanymi używaniem alkoholu 289 Lidia Cierpiałkowska 6.1. Wprowadzenie Modele alkoholizmu a koncepcje leczenia alkoholików Wczesne modele behawiorystyczne Model Minnesota Współczesne programy i modele terapii alkoholików proces i struktura Proces zmiany a motywacja do leczenia Współczesne modele poznawczo-behawioralne Model terapii integracyjnej Terapie zapobiegania nawrotom Modele pomocy dla członków rodziny alkoholika Programy i modele pomocy osobom współuzależnionym Pomoc psychologiczna dzieciom Programy pomocy dla rodziny Założenia i cele ruchu anonimowych alkoholików Grupy Anonimowych Alkoholików Grupy rodzinne Al-Anon Dzieci w grupach Al-Ateen Podsumowanie 350 Rozdział 7 Profilaktyka. Podstawowe zagadnienia 352 Michał Ziarko 7.1. Wprowadzenie Profilaktyka w cyklu życia człowieka Zakres znaczeniowy pojęcia profilaktyka Profilaktyka a inne oddziaływania z nią związane 361

9 Profilaktyka a promocja zdrowia Profilaktyka a wychowanie Rodzaje działań profilaktycznych Działania profilaktyczne a faza rozwoju zaburzenia Działania profilaktyczne a kontekst społeczny Teorie w profilaktyce Posumowanie 373 Rozdział 8 Etapy konstruowania programu profilaktycznego 374 Michał Ziarko 8.1 Wprowadzenie Ogólny schemat tworzenia programu profilaktycznego Faza przygotowawcza programu działania orientacyjne Obraz spożycia alkoholu Przyczyny sięgania po alkohol przez młodzież Czynniki ryzyka związane z używaniem alkoholu w okresie dzieciństwa i adolescencji Czynniki chroniące Charakterystyka zasobów i deficytów w środowisku realizacji programu Identyfikacja mechanizmu spożywania alkoholu przez młodzież jako efekt diagnozy Warunki efektywności diagnozy Faza przygotowawcza programu działania ideacyjne i decyzyjne Formułowanie celów działań profilaktycznych Projektowanie działań w ramach programu profilaktycznego Faza realizacji programu Działania organizacyjne Działania realizacyjne strategie w profilaktyce 405

10 8.6. Faza ewaluacyjno-korektywna programu Pojęcie ewaluacji Miejsce ewaluacji w programie profilaktycznym Czynniki wpływające na trafność ewaluacji Czynniki decydujące o skuteczności programów profilaktycznych Standardy jakości programów profilaktycznych Podsumowanie 426 Bibliografia 427 Indeks osób 462 Indeks rzeczowy 472 Wykaz ramek 482 Wykaz rysunków 484 Wykaz tabel 487

11 Wstęp Co to jest i czym się zajmuje psychologia uzależnień od środków psychoaktywnych? Uzależnienia od substancji psychoaktywnych, od pewnych form aktywności występujących w codziennym życiu jednostki są przedmiotem zainteresowania teoretycznego i badawczego wielu dziedzin naukowych, takich jak: medycyna, socjologia, ekonomia, pedagogika czy psychologia społeczna. To zainteresowanie wielu dyscyplin zajmujących się funkcjonowaniem człowieka wynika z negatywnych konsekwencji zdrowotnych, społecznych czy ekonomicznych, jakie niosą za sobą różne uzależnienia i towarzyszące im zjawiska w rodzinie, pracy czy środowisku społecznym. Społeczeństwa wielu krajów domagają się bardziej radykalnych i skutecznych rozwiązań, które zmniejszałyby negatywne skutki już istniejących uzależnień i chroniły następne pokolenia przed działaniem szerokiego spektrum czynników ryzyka ich wystąpienia. Ważne miejsce pośród tych wszystkich dyscyplin naukowych zajmuje psychologia uzależnień, którą uznajemy za subdyscyplinę psychologii klinicznej. Psychologia kliniczna to nauka zajmująca się nie tylko opisem przejawów zaburzeń psychicznych, ale przede wszystkim wyjaśnianiem psychologicznych uwarunkowań tych zaburzeń oraz ich prewencją i leczeniem za pomocą psychologicznych metod oddziaływania zwanych psychoterapią. Dla wyjaśnienia psychologicznych uwarunkowań zdrowia lub zaburzeń psychicznych stosuje się założenia czterech podstawowych ujęć natury człowieka w psychologii, tj. psychoanalizę, podejście behawioralno-poznawcze, szkołę humanistyczno-egzystencjalną i systemowe teorie terapii rodzin. Na tle tak zdefiniowanego przedmiotu zainteresowań psychologii klinicznej powstaje pytanie: jakie szczegółowe cele i zadania powinny być realizowane przez dziedzinę badań naukowych, zwaną psychologią uzależnień? Pytanie to wydaje się jeszcze ważniejsze w obliczu zachodzących w ostatnich latach przemian w rozumieniu i w wyjaśnianiu natury i mechanizmów powstawania uzależnienia i współuzależnienia. Celem podręcznika jest przedstawienie współczesnych koncepcji i wyników badań empirycznych nad naturą, genezą i mechanizmem powstania uzależnienia i współuzależnienia, prezentacja najbardziej efektywnych programów terapeutycznych dla alkoholików i członków ich rodzin (zarówno dorosłych, jak i dzieci), a także ukazanie założeń i sposobów realizacji programów profilaktycznych stosowanych w różnych okresach cyklu życia jednostki. W ostatnim

12 Wstęp dziesięcioleciu przeprowadzono wiele interesujących empirycznych weryfikacji już istniejących koncepcji typów uzależnień (od alkoholu i od innych substancji psychoaktywnych); na tle ogólnych założeń psychopatologii rozwojowej opracowano wieloczynnikowe modele genezy i mechanizmów ryzyka powstawania uzależnień na różnych etapach życia jednostki; udoskonalono i zastosowano bardziej zaawansowane narzędzia analizy statystycznej, które pozwoliły na wnikliwsze porównania i zestawienia wyników badań prospektywnych i retrospektywnych. Analiza literatury na temat psychologii uzależnień pozwala stwierdzić, że najpoważniejsze analizy teoretyczne i badania empiryczne przeprowadzono nad alkoholizmem i alkoholikami. To skłoniło nas do napisania podręcznika z psychologii alkoholizmu. Niektóre z badań nad uzależnieniem od alkoholu znacznie później z dobrym skutkiem przeprowadzono na osobach uzależnionych od kokainy czy heroiny. Psychologia alkoholizmu jako subdyscyplina psychologii klinicznej nie tylko wykorzystuje w praktyce klinicznej wiedzę psychologiczną pochodzącą z różnych paradygmatów poradnictwa i terapii psychologicznej, ale jednocześnie tworzy coraz bardziej złożone koncepcje genezy i mechanizmów kształtowania się uzależnień oraz towarzyszących im zjawisk, które występują w rodzinie i u osób pozostających w bliskich związkach z uzależnionymi. W ramach tej subdyscypliny konstruuje się także coraz bardziej złożone projekty badawcze, a uzyskane na podstawie przeprowadzonych badań empirycznych rezultaty, pozwalają na sprawdzenie wielu ważnych hipotez wzbogacających koncepcje natury człowieka, jego rozwoju i powstania zaburzeń psychicznych. Podstawowe zadania psychologii alkoholizmu koncentrują się na następujących kwestiach: 1) charakterystyka obrazu klinicznego szerokiego spektrum zaburzeń związanych z używaniem alkoholu, szczególnie definiowanie istoty uzależnienia psychicznego (na tle uzależnienia fizycznego) oraz współwystępujących procesów i zjawisk psychicznych, na przykład zmian w hierarchii potrzeb i wartości, przekształceń w ramach strategii radzenia sobie ze stresem (dominacja strategii unikania nad strategiami konfrontacyjnymi), pojawienia się różnych zaburzeń w zakresie regulacji emocji (zaburzenia kontroli wewnętrznej i zewnętrznej) czy nasilenia działania niektórych mechanizmów obronnych (zaprzeczania, racjonalizacji i fantazjowania); 2) tworzenie koncepcji i modeli patogenetycznych uzależnienia i współuzależnienia w ramach różnych psychologicznych ujęć natury człowieka, tj. psychoanalizy, teorii społecznego uczenia się, poznawczo-behawioralnej i humanistycznej; opis i wyjaśnienie powstawania i utrzymywania się patomechanizmów zależności psychicznej i fizycznej od substancji psychoaktywnych, różnych form aktywności życia codziennego i popędów;

13 Wstęp jednocześnie w ramach podejścia interakcyjno-systemowego podejmuje zagadnienia znaczenia uzależnienia jednego z członków rodziny dla funkcjonowania pozostałych osób i całego systemu rodzinnego; 3) wyjaśnianie źródeł powstania uzależnień za pomocą analizy (teoretycznej i empirycznej) złożonych związków między biologicznymi, psychicznymi i społecznymi uwarunkowaniami, przy zwracaniu szczególnej uwagi na wyjaśnienie znaczenia czynnika psychicznego oraz na wyjaśnienie przyczyn powstania zespołu zachowań zwanych współuzależnieniem w cyklu życia jednostki; 4) tworzenie programów terapii uzależnień (także zaburzeń psychicznych współwystępujących z uzależnieniami) na tle modeli patogenetycznych i programów profilaktycznych oraz modeli salutogenetycznych z wykorzystaniem współczesnej wiedzy z psychoterapii i psychologii zdrowia, a także tworzenie właściwych metodologicznie i merytorycznie procedur ich ewaluacji (por. rys. 1). Celem podręcznika jest zaprezentowanie jednej z głównych dziedzin nauki zajmującej się konceptualizacją zagadnień uzależnienia od środków psychoaktywnych, szczególnie alkoholizmu, czyli: 1. Przedstawienie obrazu klinicznego i kryteriów odróżniania nadużywania od uzależnienia od alkoholu w świetle aktualnie obowiązujących międzynarodowych systemów klasyfikacji zaburzeń psychicznych DSM-IV i ICD-10 oraz współczesnych modeli genetyki behawioralnej i psychologii klinicznej (psychoanalitycznej, behawioralno-poznawczej, egzystencjalnej i interakcyjnej). 2. Przedstawienie znaczenia alkoholizmu dla funkcjonowania rodziny. Ze względu na istniejące w psychologii klinicznej i psychopatologii dwa ujęcia ontologiczno-epistemologiczne funkcjonowania rodziny, w podręczniku przedstawiono znaczenie alkoholizmu dla poszczególnych jej członków w ujęciu linearnym i strategiczno-systemowym. Perspektywy te znajdują odbicie w formułowaniu programów terapeutycznych dla alkoholika i członków rodziny. 3. Prezentacja modelu psychopatologii rozwojowej kierunku badań nad dziećmi z rodzin alkoholowych, który uwzględnia w prognozowaniu linii rozwoju zdrowia lub zaburzeń (dezadaptacyjnych wzorców zachowań) konfigurację zewnętrznych i wewnętrznych czynników ryzyka i zasobów na różnych etapach ich życia.

14 Wstęp PSYCHOLOGICZNE KONCEPCJE NATURY CZŁOWIEKA Model SalutogentyCzny Model PatogenetyCzny wzorce i cechy zachowania symptomy uzależnienia nadużywania symptomy zaburzeń P R o fi l a kt intrapsychiczne mechanizmy zdrowia Mechanizmy intrapsychiczne picia/brania intrapsychiczne mechanizmy zaburzeń t e R a Pi y k a Salutogeneza Czynniki: biologiczne psychiczne społeczne interakcja czynników biopsychospołecznych Patogeneza Czynniki: biologiczne psychiczne społeczne a Rysunek. Psychologiczne koncepcje natury człowieka a poziomy opisu symptomów, mechanizmów i genezy uzależnienia (na podstawie: Cierpiałkowska, 2006) 4. Przedstawienie transteoretycznych i paradygmatycznych programów leczenia alkoholików i członków ich rodzin. Wskazanie na czynniki leczące i warunki konieczne do wystąpienia zmiany w procesie oddziaływań terapeutycznych, ze szczególnym uwzględnieniem tych czynników, które warunkuj wysoką ich skuteczność. 5. Prezentacja zagadnień prewencji i profilaktyki nadużywania alkoholu z perspektywy psychologii rozwojowej i edukacyjnej. Opisanie etapów konstruowania programów profilaktycznych dla dzieci i adolescentów pochodzących z grup o różnych zewnętrznych i wewnętrznych czynnikach ryzyka i zasobach.

15 Wstęp 6. Ukazanie kierunków rozwoju ważnych dla zwiększenia efektywności terapii i oddziaływań profilaktycznych. Uwrażliwienie na konieczność przestrzegania zasad etycznych w kontakcie, postępowaniu diagnostycznym i podczas leczenia pacjentów uzależnionych od alkoholu oraz członków ich rodzin. Przedstawione powyżej zagadnienia omówiono w kolejnych rozdziałach podręcznika, który, mamy nadzieję, zawiera prezentację najbardziej interesującej w tej dziedzinie problematyki. Choć staraliśmy się dokonać przeglądu współczesnej literatury i wyników badań z zakresu omawianych problemów, to ze względu na ich bogactwo musieliśmy dokonywać selekcji, jaki materiał uwzględnić. Mamy nadzieję, że wybór okaże się trafny, a psychologia uzależnień stanie się interesującym obszarem dociekań teoretycznych i badawczych nie tylko psychologów, ale także dla studentów i praktyków innych dyscyplin naukowych. Lidia Cierpiałkowska

16 Rozdział 1 Efekty krótkotrwałego i długotrwałego działania alkoholu na organizm człowieka 1.1. Wprowadzenie Studia nad obecnością środków odurzających w dziejach ludzkości doprowadziły A. Kellera (1979) do sformułowania parafrazy na początku był alkohol. Choć dopiero około 6000 lat p.n.e. w Egipcie produkowano pierwsze piwa, to znacznie wcześniej ludzie spożywali niedestylowane napoje alkoholowe wytwarzane dzięki zjawisku naturalnej fermentacji. Nietrudno o wystąpienie takiego procesu w krajach śródziemnomorskich, gdzie wysoka temperatura sprzyja samoistnemu uaktywnieniu się fermentacji dojrzałych owoców winogron, z których uzyskiwano wspaniałe wina, czy ziaren jęczmienia, z którego pozyskiwano brązowy, doskonale łagodzący pragnienie napój zwany piwem. Pierwsze ślady piwa wytwarzanego z wody i słodu, odnaleziono w egipskich grobowcach z 2000 roku p.n.e., co dowodzi, że już wówczas znane były bardziej zaawansowane sposoby jego produkcji. Najwcześniejsze wzmianki o destylowaniu napojów alkoholowych pochodzą z Chin z 1000 roku p.n.e., znacznie późniejsze, z około 800 roku n.e. z Europy Zachodniej (Maisto, Galizio, Connors, 2000). Podobno dzięki arabskiemu lekarzowi o imieniu Phazes, poszukującemu sposobu na uwolnienie ducha wina, popularna staje się procedura destylacji, dzięki której nastąpiło rozpowszechnienie się na całym świecie tajemniczego, wywołującego przyjemne doznania napoju zwanego spirytusem, określanego także mianem: krynica młodości, eau-de-vie czy aqua vitae. Procedura destylacji nie jest zbyt skomplikowanym zabiegiem i służy zwiększeniu zawartości etanolu w napojach. Dzięki temu, że alkohol ma niższą temperaturę wrzenia niż woda, po doprowadzeniu do wrzenia mieszaniny fermentacyjnej powstaje para zawierająca wysokie stężenie etanolu. Każde kolejne skroplenie pary powstałej na skutek podgrzewania substancji sprzyja uzyskaniu cieczy o większej zawartości alkoholu niż ta, która wystąpiła w poprzednim napoju. Wielokrotne powtórzenie tego procesu prowadzi do uzyskania napoju o coraz większym stężeniu alkoholu, aż w końcu jego zawartość może wynosić 96% objętości, w przypadku spirytusu etylowego.

17 Rozdział. Efekty krótkotrwałego i długotrwałego działania alkoholu na organizm człowieka Efekty krótkotrwałego i długotrwałego działania alkoholu na organizm człowieka są przedmiotem zainteresowania wielu dyscyplin naukowych: biologii, medycyny, psychologii czy socjologii. Krótkotrwałe, zazwyczaj przemijające skutki picia alkoholu są przejawem jego działania na organizm człowieka, zwłaszcza jego sferę fizyczną, psychiczną i zachowania społeczne. Przejawy te mają albo charakter typowy przyjmują wówczas charakterystyczną, choć różną postać w zależności od ilości spożytego alkoholu, albo atypowy (patologiczny), będący najczęściej wynikiem interakcji działania alkoholu i występujących u jednostki innych problemów natury psychicznej. Konsekwencje długotrwałego używania alkoholu przyjmują często postać przewlekłą, ponieważ wieloletnie picie prowadzi do negatywnych skutków zdrowotnych, takich jak poważne choroby fizyczne, zaburzenia psychiczne czy wysoce nieadaptacyjne wzorce funkcjonowania społecznego Efekty krótkotrwałego działania alkoholu na organizm człowieka Alkohole w związku z obecnością w cząsteczce grupy wodorotlenowej (-OH) należą do klasy organicznych związków chemicznych, pochodnych węglowodorów. Do grupy tej zalicza się, obok najbardziej rozpowszechnionego alkoholu etylowego (etanol), także alkohol metylowy (metanol), propylowy (propanol) butylowy (butanol) i inne. Ze względu na właściwości toksyczne tych ostatnich nie są one używane do celów spożywczych, chociaż znajdują zastosowanie w przemyśle przetwórczym i chemicznym. Alkohol etylowy występuje w organizmie ludzi i zwierząt (ssaków) w postaci substancji endogennej, wytwarzanej dzięki różnym procesom polegającym na przemianie chemicznej składników pożywienia. W populacji występują różnice indywidualne w poziomie alkoholu endogennego we krwi najczęściej utrzymuje się w granicach do , w zależności m.in. od gatunku drobnoustrojów we krwi, np. bakterii czy grzybów, chorób układu pokarmowego, spożytego pokarmu. Ponieważ ten rodzaj alkoholu jest produktem powstającym na pewnym etapie zachodzących w organizmie procesów metabolicznych, dlatego przypuszczano, że w nadzwyczajnych warunkach, na przykład gdy osoba zje bardzo dużo owoców zawierających węglowodany albo przez dłuższy czas podejmuje większy wysiłek fizyczny (praca, sport), poziom alkoholu we krwi ulega zmianie. Okazało się to tylko częściowo prawdziwe, ponieważ badania nie wykazały, żeby w zmieniających się warunkach poziom endogennego alkoholu etylowego zwiększał się powyżej 0,15 we krwi (NIAAA, 2007). 1 Jeden promil (1 ) oznacza jeden milimetr czystego alkoholu w jednym litrze krwi.

18 Efekty krótkotrwałego działania alkoholu na organizm człowieka Ramka 1.1 Standardowa porcja alkoholu etylowego (EtOH) Spożycie alkoholu można mierzyć w gramach wypitego alkoholu lub miarą zwaną porcją standardową. W Europie przyjmuje się, że porcja standardowa zawiera zwykle około 10 gramów czystego alkoholu. EtOH gram alkoholu etylowego (C H 5 OH) PIWO 5% Kufel 5 ml WINO 12% Lampka ml WÓDKA 40% Kieliszek 3 ml Gdy osoba wypija małe piwo (250g), lampkę wina (100g) lub mały kieliszek wódki (25g), to za każdym razem spożywa tę samą ilość alkoholu etylowego. Ilość ta powoduje u osoby pijącej okazjonalnie stan przyjemnego rozluźnienia, poczucie zadowolenia i lekki szmerek w głowie. Wypicie takiej ilości alkoholu w tak niewielkim stopniu zmienia zachowanie jednostki, że skutki picia nie są zazwyczaj zauważalne dla obserwatora zewnętrznego (por. Mellibruda, 1997). Standardowa porcja alkoholu etylowego, czyli 10 gramów ma wysoką wartość kaloryczną, bo aż około 71,0 kcal. Wyniki badań nad wpływem alkoholu na przyrost wagi ciała przynoszą niejednoznaczne rezultaty; jedne z nich wskazują, że u pijących maleje, a inne, że wzrasta. Te pierwsze donoszą, że waga ciała nadużywających alkoholu kobiet jest zazwyczaj niższa od niepijących, a u mężczyzn zmniejsza się wraz ze wzrostem ilości wypijanego alkoholu (por. NIAAA, 1997). Według drugich alkohol przyczynia się do wzrostu wagi ciała u szkodliwie pijących, a zapasy energii (tłuszcz) gromadzą się u kobiet i mężczyzn przede wszystkim w okolicach brzucha (Anderson, Baumberg, 2007). Chociaż pod względem farmakodynamicznym alkohol jest klasyfikowany do grupy środków nasennych, to jednak jego działanie na ośrodkowy układ nerwowy nie jest jednorodne. Polega bowiem nie tylko na nasileniu procesów hamowania,

19 Niedostępne w wersji demonstracyjnej. Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki.

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2013

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2013 Recenzent: prof. dr hab. Lidia Cierpiałkowska Redaktor prowadząca: Agnieszka Szopińska Redakcja i korekta: Bogna Widła Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 1

Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 1 Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 1 Spis treści Wstęp (Helena Sęk)... 13 Rozdział 1 Psychologia kliniczna jako dziedzina badań i praktyki (Helena Sęk)... 19 1.1. Źródłaidrogirozwojupsychologiiklinicznej...

Bardziej szczegółowo

Publikacja wydana staraniem Instytutu Psychologii WNHiP Uniwersytetu Wrocławskiego

Publikacja wydana staraniem Instytutu Psychologii WNHiP Uniwersytetu Wrocławskiego Recenzent: prof. dr hab. Zygfryd Juczyński Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Anna Kaniewska Korekta: Joanna Barska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2015 by Wydawnictwo Naukowe Scholar

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2013/2014 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

Copyright 2011 by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa

Copyright 2011 by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa Recenzent: prof. dr hab. Lidia Cierpiałkowska Redakcja: Zofia Kozik Projekt okładki: Katarzyna Juras Zdjęcie na okładce pojoslaw / fotolia.com Copyright 2011 by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa ISBN

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2010/2011 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO

ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO Załącznik nr 1 ZAKRES PRZEDMIOTOWY PROGRAMU SZKOLENIOWEGO I Program szkolenia w zakresie podstawowych umiejętności udzielania profesjonalnej pomocy psychologicznej obejmuje: 1) Trening interpersonalny

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 2

Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 2 Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 2 Spis treści Wstęp (Helena Sęk)... 13 Rozdział 1 Zakres zastosowań psychologii klinicznej. Obszary tradycyjne i współczesne (Helena Sęk)...

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Psychologiczne zagadnienia uzależnienia od alkoholu./ Moduł 131..: Patologia zachowań społecznych 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA

Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA Informacje o usłudze Numer usługi 2016/02/03/7294/2820 Cena netto 6 300,00 zł Cena brutto 6 300,00 zł Cena netto za godzinę 0,00 zł Cena brutto

Bardziej szczegółowo

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota)

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota) Ośrodek Rozwoju Edukacji Niepubliczny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Koninie wpisany w rejestr ewidencji Marszałka Województwa Wielkopolskiego Nr DE.III.1.5471.54/3/2014 działający przy Stowarzyszeniu

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ALKOHOLU NA ORGANIZM CZŁOWIEKA

WPŁYW ALKOHOLU NA ORGANIZM CZŁOWIEKA RODZAJE ALKOHOLU alkohol metylowy (znany także pod nazwami spirytus drzewny i karbinol najprostszy, trujący dla człowieka związek organiczny z grupy alkoholi) ; alkohol etylowy (napój alkoholowy); gliceryna

Bardziej szczegółowo

Ostre zatrucie spowodowane użyciem alkoholu. świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) nasennych (F13.3); (F10.4); lekarz specjalista w dziedzinie chorób

Ostre zatrucie spowodowane użyciem alkoholu. świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) nasennych (F13.3); (F10.4); lekarz specjalista w dziedzinie chorób Dziennik Ustaw 22 Poz. 1386 Załącznik nr 2 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki

Bardziej szczegółowo

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Psychologia kliniczna i zdrowia NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE LICZBA GODZIN PUNKTY ECTS ROK SEMESTR

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia..(poz. ) WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 1 Lp. Nazwa

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Aleksandra Łuszczyńska - Nadwaga i otyłość. Spis treści

Księgarnia PWN: Aleksandra Łuszczyńska - Nadwaga i otyłość. Spis treści Księgarnia PWN: Aleksandra Łuszczyńska - Nadwaga i otyłość Spis treści Od autorki.... 11 CZĘŚĆ I. Nadwaga i otyłość jako problem biopsychospołeczny. Zachowania prowadzące do zmiany wagi.... 13 ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Uzależnienie i współuzależnienie. Moduł 106..: Diagnoza i terapia osób, które doznały interpersonalnej traumy w dzieciństwie - ofiara

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek. Mgr Ewa Wyrzykowska

OPIS PRZEDMIOTU. Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek. Mgr Ewa Wyrzykowska OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia kliniczna dorosłego Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut/Katedra Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek psychologia

Bardziej szczegółowo

Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu

Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu Redakcja i korekta: Magdalena Ziarkiewicz Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2010 Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa

Bardziej szczegółowo

SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o

SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o potwierdzenie statusu osoby uczestniczącej w programie

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Załącznik nr 5 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczenia

Bardziej szczegółowo

Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń

Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń Załącznik nr 2 Wykaz świadczeń gwarantowanych realizowanych w warunkach stacjonarnych leczenia uzależnień oraz warunki realizacji tych świadczeń L.p. Nazwa świadczenia gwarantowanego i, Warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia29 kwietnia 2011 r. Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r.

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r. Specjalności w ramach studiów na kierunku psychologia studia jednolite magisterskie Program kształcenia przewiduje dwie specjalności do wyboru przez studentów począwszy od 6 semestru (3 roku studiów).

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... w sprawie ramowego programu nauczania w zakresie psychoterapii. (Dz. U...r.)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... w sprawie ramowego programu nauczania w zakresie psychoterapii. (Dz. U...r.) ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... w sprawie ramowego programu nauczania w zakresie psychoterapii (Dz. U....r.) Na podstawie art. 8 pkt 2 ustawy z dnia o niektórych zawodach medycznych (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

PODYPLOMOWE STUDIUM RELACJI INTERPERSONALNYCH I PROFILAKTYKI UZALEŻNIEŃ

PODYPLOMOWE STUDIUM RELACJI INTERPERSONALNYCH I PROFILAKTYKI UZALEŻNIEŃ PODYPLOMOWE STUDIUM RELACJI INTERPERSONALNYCH I PROFILAKTYKI UZALEŻNIEŃ Dokumentacja związana z programem studiów program kształcenia Nazwa kierunku studiów i kod programu według USOS Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Szkolenia dla Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Szkolenia dla Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych 2015/2016 Szkolenia dla Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych 2015/2016 Komisja ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych - zadania i zakres działań 1. Alkohol etylowy jako: substancja psychoaktywna substancja

Bardziej szczegółowo

Wykłady: 20 godziny Seminaria: 10 godzin Ćwiczenia: 10 godzin

Wykłady: 20 godziny Seminaria: 10 godzin Ćwiczenia: 10 godzin Jednostka prowadząca kierunek: Zakład Zdrowia Publicznego Kierunek: Zdrowie publiczne Promocja zdrowia i edukacja zdrowotna III rok I 0 studia stacjonarne Pedagogika zdrowia Punkty ECTS: Wykłady: 20 godziny

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 011/01 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Dla używających substancji psychoaktywnych: Kody Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych odpowiadające

Dla używających substancji psychoaktywnych: Kody Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych odpowiadające Dziennik Ustaw 46 Poz. 1386 Załącznik nr 5 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego

Bardziej szczegółowo

WIOSENNA SESJA SZKOLNA

WIOSENNA SESJA SZKOLNA WIOSENNA SESJA SZKOLNA poświęcona profilaktyce uzależnień Temat sesji: ALKOHOL WROGIEM CZŁOWIEKA I RODZINY Termin sesji: 20 kwietnia 2006, godz. 10 : 45-11 :30 część I przerwa godz. 11: 40-12 : 25 część

Bardziej szczegółowo

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Psychologia rozwoju osobistego. Coaching NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE LICZBA GODZIN PUNKTY ECTS ROK

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA

PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA I. Informacje ogólne Jednostka organizacyjna Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Język wykładowy Rodzaj modułu kształcenia (obowiązkowy/fakultatywny) Poziom

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI. Świadczenia szpitalne

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI. Świadczenia szpitalne Załącznik nr 2 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia

Bardziej szczegółowo

Praca dotowana z funduszy przeznaczonych na badania statutowe Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego

Praca dotowana z funduszy przeznaczonych na badania statutowe Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego Recenzenci: dr hab. Katarzyna Schier, profesor UW prof. dr hab. Aleksandra Łuszczyńska Redakcja: Magdalena Pluta Korekta: Joanna Barska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright by Wydawnictwo Naukowe

Bardziej szczegółowo

Psychologia. Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Coaching. NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE STATUS MODUŁU PUNKTY ECTS LICZBA GODZIN

Psychologia. Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Coaching. NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE STATUS MODUŁU PUNKTY ECTS LICZBA GODZIN Psychologia Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Coaching NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE LICZBA GODZIN PUNKTY ECTS ROK SEMESTR STATUS MODUŁU Moduł ogólny Filozofia 18 Logika 12 6 I I podstawowy

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 2 Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. CZĘŚĆ PIERWSZA Elementy psychologii ogólnej dla sędziów i prokuratorów

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. CZĘŚĆ PIERWSZA Elementy psychologii ogólnej dla sędziów i prokuratorów Wykaz skrótów................................................. 11 Wstęp.......................................................... 13 CZĘŚĆ PIERWSZA Elementy psychologii ogólnej dla sędziów i prokuratorów

Bardziej szczegółowo

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE LICZBA GODZIN PUNKTY ECTS ROK

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK:

ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK: ZAGADNIENIA DO EGZAMINU DYPLOMOWEGO W ROKU AKADEMICKIM 2014/2015 WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY KIERUNEK: 1. PEDAGOGIKA studia I stopnia, profil praktyczny, specjalność: a) EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA Z WYCHOWANIEM

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2014/2015. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej i praktycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

ALKOHOLIZM. jako kwestia społeczna. Anna Siry

ALKOHOLIZM. jako kwestia społeczna. Anna Siry ALKOHOLIZM jako kwestia społeczna Anna Siry Czym jest alkoholizm? Zespół uzależnienia od alkoholu Choroba demokratyczna Chroniczna, postępująca i potencjalnie śmiertelna choroba Podstawowe pojęcia związane

Bardziej szczegółowo

Porcja standardowa alkoholu

Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa to 10 gramów czystego alkoholu etylowego czyli: 200 ml piwa o zaw.alk. 5% 100 ml wina o zaw.alk. 10% 25 ml wódki o zaw.alk. 40% Czas usuwania z organizmu

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyki. Prywatnego Gimnazjum nr 2 Szkoły Marzeń. w Piasecznie

Szkolny Program Profilaktyki. Prywatnego Gimnazjum nr 2 Szkoły Marzeń. w Piasecznie Szkolny Program Profilaktyki Prywatnego Gimnazjum nr 2 Szkoły Marzeń w Piasecznie 1. Założenia programu Program profilaktyki realizowany w naszej szkole jest oparty na strategii edukacyjnej. Strategia

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Załącznik nr 3 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE - PEDAGOGIKA:

ZAGADNIENIA EGZAMINACYJNE - PEDAGOGIKA: PYTANIA Z TREŚCI OGÓLNYCH, PODSTAWOWYCH I KIERUNKOWYCH: 1. Pedagogika jako nauka społeczna. 2. Wyjaśnij, na czym polegają związki pedagogiki z psychologią. 3. Uniwersalna rola filozofii. 4. Jaka jest struktura

Bardziej szczegółowo

Kompetencje zawodowe pedagogów w pracy z nieletnimi agresorami

Kompetencje zawodowe pedagogów w pracy z nieletnimi agresorami Kompetencje zawodowe pedagogów w pracy z nieletnimi agresorami Anna Karłyk-Ćwik Kompetencje zawodowe pedagogów w pracy z nieletnimi agresorami Toruń 2009 Recenzenci ks. prof. dr hab. Czesław Kustra prof.

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Otmuchowa. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Otmuchowa. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Uchwała Nr XXXIII/253/2013 Rady Miejskiej w Otmuchowie z dnia 28 października 2013 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych dla Gminy Otmuchów na rok

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Kryminologia jako nauka Rozdział 2 Jednostka i społeczeństwo Rozdział 3 Teorie kryminologiczne

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Kryminologia jako nauka Rozdział 2 Jednostka i społeczeństwo Rozdział 3 Teorie kryminologiczne SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 13 Rozdział 1 Kryminologia jako nauka... 15 1.1. Pojęcie i zakres nauki kryminologii... 15 1.2. Kryminologia a inne nauki... 15 1.3. Podstawowe nurty w kryminologii...

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2015/2016. Pedagogika, studia II stopnia

ZAGADNIENIA KIERUNKOWE rok akademicki 2015/2016. Pedagogika, studia II stopnia ZAGADNIENIA KIERUNKOWE 1. Pedagogika jako nauka źródła pedagogiki jako nauki teoretycznej, praktycznej i empirycznej, miejsce pedagogiki w systemie nauk oraz jej powiązania z innymi dyscyplinami; interdyscyplinarność

Bardziej szczegółowo

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Uchwała Nr VI/32/11 Rady Gminy Dąbrowa z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychiatria w pytaniach i odpowiedziach. 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii. w Gminie Grabica na 2012 r.

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii. w Gminie Grabica na 2012 r. P R O J E K T Załącznik do Uchwały Nr / /2011 Rady Gminy Grabica z dnia... r. Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii I. Wprowadzenie w Gminie

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Barbary Woynarowskiej - Życie bakterii. Spis treści. Barbara Woynarowska

Księgarnia PWN: Pod red. Barbary Woynarowskiej - Życie bakterii. Spis treści. Barbara Woynarowska Księgarnia PWN: Pod red. Barbary Woynarowskiej - Życie bakterii Spis treści Przedmowa... 11 CZĘŚĆ I. Edukacja zdrowotna podstawy teoretyczne i metodyczne Barbara Woynarowska ROZDZIAŁ 1. Zdrowie... 17 1.1.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychologia lekarska 2. NAZWA JEDNOSTKI

Bardziej szczegółowo

Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT

Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT TEST AUDIT Test Rozpoznawania Zaburzeń Związanych z Piciem Alkoholu. Test rekomendowany przez WHO 38. Przeczytaj dokładnie kolejne pytania. Zastanów

Bardziej szczegółowo

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn PSYCHOTERAPIA Wywodzi się z greckich określeń: psyche (dusza)

Bardziej szczegółowo

opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność

opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność Mówiąc o zagrożeniu mamy na myśli każdy czynnik, który może spowodować wystąpienie szkody. Powszechnie przyjęto podział na zagrożenia:

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK PEDAGOGIKA WSKAZANY SEMESTR KSZTAŁCENIA III Kształcenie w zakresie dyscyplin podstawowych dla kierunku

KIERUNEK PEDAGOGIKA WSKAZANY SEMESTR KSZTAŁCENIA III Kształcenie w zakresie dyscyplin podstawowych dla kierunku Tabela 1. Metryka przedmiotu programowego- cele i efekty kształcenia POZIOM KSZTAŁCENIA POZIOM VI/ STUDIA I STOPNIA NR PRZEDMIOTU W PROGRAMIE PED.1.4. PROFIL KSZTAŁCENIA ogólnoakademicki TYP PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii Katedra Psychologii Klinicznej Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii Katedra Psychologii Klinicznej Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Praktyczna diagnoza kliniczna dziecka w relacji z opiekunem wypełnia instytut/katedra Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

Joanna Jasińska ZMIANY. w organizacjach. sprawne zarządzanie, sytuacje kryzysowe i warunki osiągania sukcesu

Joanna Jasińska ZMIANY. w organizacjach. sprawne zarządzanie, sytuacje kryzysowe i warunki osiągania sukcesu Joanna Jasińska ZMIANY w organizacjach sprawne zarządzanie, sytuacje kryzysowe i warunki osiągania sukcesu Recenzent prof. zw. dr hab. Janusz Soboń Opracowanie redakcyjne i korekta Jolanta Sierakowska

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne Program UNPLUGGED Ogólne informacje na temat programu Program Przeciwdziałania Przyjmowaniu Substancji Uzależniających przez Uczniów Unplugged opracowany został w ramach

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychoterapii

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Podstawy psychoterapii Kod S-PP modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Nazwa modułu Specjalność - Poziom studiów Forma studiów Rok studiów I nforma cje ogólne Podstawy psychoterapii

Bardziej szczegółowo

mgr Małgorzata Pawlik

mgr Małgorzata Pawlik mgr Małgorzata Pawlik to projekt systemowych rozwiązań w środowisku szkolnym, uzupełniających wychowanie i ukierunkowanych na: wspomaganie ucznia w radzeniu sobie z trudnościami zagrażającymi prawidłowemu

Bardziej szczegółowo

Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Redaktorzy naukowi serii: prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska prof. dr hab. Elżbieta Hornowska Recenzja: prof. dr

Bardziej szczegółowo

266 milionów dorosłych Europejczyków pije średnio dziennie alkohol w ilości nieprzekraczającej 20g (kobiety) lub 40g (mężczyźni), Ponad 58 milionów

266 milionów dorosłych Europejczyków pije średnio dziennie alkohol w ilości nieprzekraczającej 20g (kobiety) lub 40g (mężczyźni), Ponad 58 milionów 266 milionów dorosłych Europejczyków pije średnio dziennie alkohol w ilości nieprzekraczającej 20g (kobiety) lub 40g (mężczyźni), Ponad 58 milionów dorosłych (15 %) przekracza ten poziom; 20 milionów (6

Bardziej szczegółowo

Recenzje: dr hab. Eleonora Bielawska-Batorowicz, prof. Uniwersytetu Łódzkiego prof. dr hab. Bogdan Zawadzki

Recenzje: dr hab. Eleonora Bielawska-Batorowicz, prof. Uniwersytetu Łódzkiego prof. dr hab. Bogdan Zawadzki Recenzje: dr hab. Eleonora Bielawska-Batorowicz, prof. Uniwersytetu Łódzkiego prof. dr hab. Bogdan Zawadzki Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja i korekta: Magdalena Pluta Projekt okładki: Katarzyna

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XII/78/2008. RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku

UCHWAŁA NR XII/78/2008. RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku UCHWAŁA NR XII/78/2008 RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku w sprawie gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w gminie Czernikowo Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XV/106/15 Rady Gminy Santok z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2016 rok.

Uchwała Nr XV/106/15 Rady Gminy Santok z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2016 rok. Uchwała Nr XV/106/15 Rady Gminy Santok z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2016 rok. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 08 marca

Bardziej szczegółowo

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2010 rok

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2010 rok Uchwała Nr XXXII/229/09 Rady Gminy Dąbrowa z dnia 26 listopada 2009 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2010 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Wieloczynnikowe aspekty uzależnień

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Wieloczynnikowe aspekty uzależnień S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Wieloczynnikowe aspekty uzależnień

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA ROK 2009

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA ROK 2009 Załącznik do Uchwały Nr 172 Rady Miejskiej w Tuszynie z dnia 17 marca 2009r. I. Wstęp. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH NA ROK 2009 Gminny program profilaktyki i rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

Część I. Wprowadzenie do psychologii

Część I. Wprowadzenie do psychologii spis treści Przedmowa 11 Część I. Wprowadzenie do psychologii Rozdział 1. Przedmiot psychologii i podstawowe pojęcia 15 Agata Orzechowska, Marta Strombek-Milczarek 1. Psychologia znaczenie pojęcia 15 2.

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 010/011 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU OPIS

KARTA PRZEDMIOTU OPIS CECHA PRZEDMIOTU KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE Nazwa przedmiotu PSYCHIATRIA Poziom realizacji Studia pierwszego stopnia stacjonarne przedmiotu Jednostka realizująca Instytut Nauk

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr lvi 21 12011 Rady Gminy Zblewo z dnia 10 lutego 2011r.

UCHWAŁA Nr lvi 21 12011 Rady Gminy Zblewo z dnia 10 lutego 2011r. UCHWAŁA Nr lvi 21 12011 Rady Gminy Zblewo z dnia 10 lutego 2011r. w sprawie uchwalenia gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w gminie Zblewo na 2011 rok oraz zasad wynagradzania

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII. na 2014 rok

MIEJSKI PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII. na 2014 rok Załącznik do Zarządzenia Nr 56/ON/2013 Burmistrza Miasta Rejowiec Fabryczny z dnia 5 listopada 2013 r. Projekt MIEJSKI PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH i MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXIV/262/13 Rady Gminy Santok z dnia 30.12.2013 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok.

Uchwała Nr XXXIV/262/13 Rady Gminy Santok z dnia 30.12.2013 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok. Uchwała Nr XXXIV/262/13 Rady Gminy Santok z dnia 30.12.2013 r. w sprawie : uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 08 marca

Bardziej szczegółowo

Standardy Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Standardy Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Załącznik nr 2 do ogłoszenia konkursu dla podmiotów leczniczych na wybór realizatorów świadczeń opieki zdrowotnej w ramach Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Promocja zdrowia psychicznego Kod

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Terapia krótkoterminowa./ Moduł 103.: Psychoterapia - miedzy teorią a praktyką 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Brief therapy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr IV/12/15 Rady Miejskiej Gminy Gryfów Śląski z dnia 27 lutego 2015 roku

UCHWAŁA Nr IV/12/15 Rady Miejskiej Gminy Gryfów Śląski z dnia 27 lutego 2015 roku UCHWAŁA Nr IV/12/15 Rady Miejskiej Gminy Gryfów Śląski z dnia 27 lutego 2015 roku w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na rok 2015. Na podstawie: art.

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Agresja i przemoc we współczesnym świecie./ Moduł 131.: Patologia zachowań społecznych 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Aggression

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka uzależnień?

Profilaktyka uzależnień? Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Krzysztof Ostaszewski Profilaktyka uzależnień? Co to jest profilaktyka? Profilaktyka to zapobieganie problemom zanim one wystąpią Dlatego, profilaktyka ma

Bardziej szczegółowo

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Recenzja: prof. dr hab. Jan W. Wiktor Redakcja: Leszek Plak Projekt okładki: Aleksandra Olszewska Rysunki na okładce i w rozdziałach Fabian Pietrzyk Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach

Bardziej szczegółowo