PRACA SOCJALNA Z OSOBAMI UZALEŻNIONYMI, W SZCZEGÓLNOŚCI OD ALKOHOLU I NARKOTYKÓW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRACA SOCJALNA Z OSOBAMI UZALEŻNIONYMI, W SZCZEGÓLNOŚCI OD ALKOHOLU I NARKOTYKÓW"

Transkrypt

1 Priorytet I Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Zatrudnienie i integracja społeczna Projekt Podnoszenie kwalifikacji zawodowych pracowników pomocy i integracji społecznej Komponent szkoleniowy specjalizacja I i II stopnia w zawodzie pracownik socjalny PRACA SOCJALNA Z OSOBAMI UZALEŻNIONYMI, W SZCZEGÓLNOŚCI OD ALKOHOLU I NARKOTYKÓW SKRYPT DLA UCZESTNIKÓW SPECJALIZACJI II STOPNIA W ZAWODZIE PRACOWNIK SOCJALNY Lublin 2012 Współfinansowane przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

2 Redakcja: Iwona Grudzień-Bielaszewska, Agnieszka Oparowska-Drąg Recenzent: prof. zw. dr hab. Janusz Kirenko 2

3 SPIS TREŚCI Iwona Grudzień-Bielaszewska WSTĘP.. 5 MODUŁ I Interpersonalna charakterystyka uzależnienia, w szczególności od alkoholu i narkotyków Małgorzata Lipiec Alkoholizm i narkomania jako problem społeczny 7 Małgorzata Lipiec - Specyfika działania środków zmieniających świadomość 15 Małgorzata Lipiec - Specyfika działania alkoholu.21 Jolanta Lesiewicz- Środowisko jako źródło stresu...26 Beata Kowalska - Prawo wobec osób uzależnionych.. 36 Agnieszka Oparowska-Drąg - Etiologia uzależnień Agnieszka Oparowska-Drąg - Mechanizmy uzależnienia.. 50 Agnieszka Oparowska-Drąg - Społeczne skutki uzależnień. 58 MODUŁ II Metody pracy socjalnej, z uwzględnieniem działań profilaktycznych z osobami uzależnionymi i ich rodzinami Agnieszka Oparowska-Drąg - Wykorzystanie metod pracy socjalnej w profilaktyce uzależnień.67 Agnieszka Oparowska-Drąg - Diagnoza sytuacji osoby uzależnionej i jej rodziny Agnieszka Oparowska-Drąg - - Praca socjalna z osobą uzależnioną i jej rodziną Małgorzata Lipiec - Terapia osób uzależnionych i ich rodzin Agata Niedźwiecka- Stopyra Programy profilaktyczne dla dzieci i młodzieży zagrożonej uzależnieniami 90 3

4 MODUŁ III Instytucje terapii i wsparcia społecznego dla osób uzależnionych i ich rodzin Agnieszka Oparowska-Drąg - Międzyinstytucjonalny system współpracy i wsparcia społecznego dla osób uzależnionych i ich rodzin..95 Jolanta Lesiewicz - Organizacja systemu wsparcia dla osób uzależnionych i ich rodzin. 100 Małgorzata Lipiec - Instytucje i służby społeczne współdziałające w dziedzinie uzależnień..106 Literatura 109 4

5 Wstęp Oddajemy w ręce Uczestników specjalizacji II stopnia opracowanie, które jest efektem wieloletnich doświadczeń w kształceniu pracowników socjalnych. Założeniem specjalizacji II stopnia w zawodzie pracownik socjalny, prowadzonej przez Kolegium jest podnoszenie poziomu wiedzy i umiejętności pracowników socjalnych poprzez przekazywanie informacji w oparciu o aktualny stan wiedzy w zakresie pracy socjalnej, oraz dynamicznie następujące zmiany w jej obszarze Od wielu lat autorzy obok swoich podstawowych zajęć dydaktycznych realizowanych w Szkole, a następnie Kolegium Pracowników Służb Społecznych w Lublinie - prowadzą doskonalenie kadr pomocy społecznej. Szkolenia specjalizacyjne realizowane przez Kolegium cieszą się dużym uznaniem słuchaczy, jak również instytucji zlecających ich realizację. Niniejsza publikacja została opracowana i wydana w ramach Projektu Podnoszenie kwalifikacji zawodowych pracowników pomocy i integracji społecznej Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Część druga jest dopełnieniem zagadnień prezentowanych w podręczniku zawierającym minimum programowe dla specjalizacji II stopnia z przygotowania ogólnego. Może być jednocześnie niezależnym opracowaniem koncentrującym się na problematyce osób uzależnionych i ich rodzin. W rozdziale pierwszym przedstawiono charakterystykę uzależnienia, szczególnie od alkoholu i narkotyków. Zakres problemów poruszanych w tej części obejmuje treści teoretyczne prezentowane w aspekcie medycznym, psychologicznym, prawnym oraz społecznym. Zaprezentowano mechanizmy uzależnienia, specyfikę działania alkoholu i środków zmieniających świadomość, jak również społeczne skutki uzależnień, z uwzględnieniem ich wpływu na funkcjonowanie rodziny. W kolejnym drugim rozdziale - scharakteryzowane zostały metody pracy socjalnej, z uwzględnieniem działań profilaktycznych, z osobami uzależnionymi i ich rodzinami. Autorzy prezentują rolę pracownika socjalnego w dokonywaniu prawidłowej diagnozy sytuacji rodziny z osobą uzależnioną. Specyfika pracy socjalnej z osobami uzależnionymi, sytuuje się na styku dwóch dziedzin: pomocy społecznej oraz opieki medycznej i terapeutycznej, dlatego tak ważna, w tym przypadku, wydaje się być współpraca pracownika socjalnego z instytucjami opieki zdrowotnej. Praca socjalna z rodzinami osób uzależnionych, wymaga z kolei, od pracownika socjalnego specyficznego podejścia do problemu uzależnienia w rodzinie, i nie powinna, nie może, ograniczać się tylko do przyznawania świadczeń pomocy społecznej. Ważnym elementem zapobieganiu uzależnieniom są programy profilaktyczne dla dzieci i młodzieży, dlatego wskazano obszary włączenia się instytucji pomocowych w te działania. Trzeci rozdział dotyczy instytucji terapii i wsparcia społecznego dla osób z osobami uzależnionych i ich rodzin. Autorzy zwracają uwagę na rolę międzyinstytucjonalnego system współpracy i wsparcia społecznego dla osób uzależnionych i ich rodzin. Szczególnego znaczenia nabiera tutaj społeczność lokalna, w których funkcjonują osoby uzależnione i ich rodziny. W założeniu skrypt ma służyć przede wszystkim pracownikom socjalnym, uczestniczącym w szkoleniu specjalizacyjnym II stopnia organizowanym przez Kolegium Pracowników Służb Społecznych w Lublinie, w przygotowaniu się do egzaminu przed Centralną Komisją Egzaminacyjną w Warszawie. Wyrażamy nadzieję, że lektura skryptu 5

6 wzbudzi niepokój twórczy, rozwinie potrzeby i ambicje samokształceniowe u pracowników socjalnych absolwentów specjalizacji II stopnia w zakresie pracy socjalnej. Konieczność przygotowania skryptu stała się również czynnikiem mobilizującym wykładowców, praktyków i teoretyków pomocy społecznej, skupionych przy Kolegium do zaprezentowania swoich wykładów w zwartej formie książkowej. Podręcznik jest owocem pracy zbiorowej, mimo to każdy z autorów ponosi odpowiedzialność za treści oraz merytoryczną poprawność redagowanych przez siebie tekstów Wraz ze zmianą przepisów prawnych (mających nastąpić w krótkiej perspektywie czasu), zaistnieje zapewne potrzeba nowego spojrzenia i uzupełnienia prezentowanych w podręczniku treści. Oddawany do rąk czytelnika skrypt traktujemy, jako próbę usystematyzowania zagadnień, adekwatną do obecnego stanu wiedzy, obowiązującego w tym zakresie prawa oraz minimum programowego specjalizacji II stopnia. Lublin styczeń 2012 Iwona Grudzień-Bielaszewska 6

7 MODUŁ I INTERDYSCYPLINARNA CHARAKTERYSTYKA UZALEŻNIENIA, W SZCZEGÓLNOŚCI OD ALKOHOLU I NARKOTYKÓW 1. Alkoholizm i narkomania jako problem społeczny Małgorzata Lipiec 1.1 Alkoholizm jako problem społeczny Słowo alkohol pochodzi prawdopodobnie od jednego z dwóch arabskich słów, czyli alkuhl (antymon, delikatny, drobny proszek) lub al-ghoul (zły duch). Nazwa alkohol dla określenia napoju używana jest od XVI wieku (B. Woronowicz 2009). Alkohol spełnia cztery podstawowe funkcje: fizjologiczne (odżywcze, energetyczne, trawienne, przeciwbólowe); psychologiczne (zmniejszanie lęku, rozładowanie napięcia wewnętrznego, dodawanie odwagi, pobudzanie wiary w siebie, wspomaganie odnoszenia sukcesu); ekonomiczne (zapewnienie równowagi rynkowej, źródło dochodów państwa, sposób uzależnienia gospodarczego); społeczne (instrument władzy, służenie walce politycznej, manipulowanie grupami społecznymi i narodami, odnoszenie zwycięstwa politycznego, kształtowanie sytuacji społecznej dużych grup oraz struktur międzyludzkich) (E. Roman 2003). Napoje alkoholowe różnią się od siebie takimi cechami, jak smak, zapach czy barwa. Łączy je związek chemiczny, który nazywany jest alkoholem etylowym (jego wzór chemiczny przyjmuje postać C2H5OH). W czystej postaci jest to bezbarwny płyn charakteryzujący się ostrym zapachem. Jego stężenie wynosi 95% w spirytusie, około 40% w wódce, około 12% w winie oraz około 5% w piwie. Miarą konsumpcji alkoholu oraz wpływu na organizm człowieka jest jego stężenie we krwi. Za pomocą tego wskaźnika mierzy się poziom nietrzeźwości. Stężenie alkoholu we krwi zależy od kilku czynników: ilości oraz rodzaju spożytego alkoholu, indywidualnych cech osoby pijącej (np. wiek, płeć, waga) oraz czasu konsumpcji (K. Zajączkowski 2001). Długa i bogata jest historia alkoholu, jego produkcji, różnorodnych postaci, sposobów podawania czy obyczajów picia, jednak krótkie i ubogie jest życie osoby uzależnionej od alkoholu, która swym nałogiem wpływa na obniżenie jakości życia nie tylko swojego ale i osób z którymi pozostaje w formalnych lub nieformalnych relacjach społecznych (członków rodziny i społeczności lokalnej) (C. Cekiera 1994; I. Niewiadomska, M. Sidorska-Głodowicz 2004; J. Lindenmeyer 2007). Pojęcia alkoholizm, alkoholik często w literaturze przedmiotu i potocznym rozumieniu stosowane są nieprecyzyjnie. Nazwa alkoholizm używana jest zarówno, jako jednostka chorobowa, jak i w odniesieniu do całej grupy problemów z dziedziny medycznej, prawnej, psychologicznej czy społecznej. C. Cekiera (1994) podaje, iż alkoholizm w aspekcie: 7

8 socjologicznym jest zjawiskiem społecznym, stanowi przejaw i formę nieprzystosowania społecznego oraz uznawany jest za zjawisko społecznie niepożądane; medycznym uzależnienie alkoholowe jest odrębna jednostką nozologiczną, objawem i zespołem chorobowym, wymagającym leczenia; psychologicznym jest zaburzeniem w rozwoju jednostki, charakteryzuje się obniżeniem sprawności psychofizycznej, zmianą postaw i wartości, tendencją do agresji i samoagresji. Alkoholizm według definicji Światowej Organizacji Zdrowia określany jest, jako każda forma picia, która przekracza tradycje i zwyczaje stosowania alkoholu, wykraczającą poza istniejące w danej wspólnocie normy społeczne dotyczące picia towarzyskiego, zależne od czynników etiologicznych prowadzących do tego rodzaju zachowań i niezależnie od tego, w jakim stopniu te czynniki związane są z dziedzicznością, konstytucją i nabytymi wpływami patofizjologicznymi i metabolicznymi (A. Nowak, E. Wysocka 2001, s. 78). Termin alkoholik używany jest zarówno dla określenia osoby mającej poważne problemy wynikające z nadmiernego picia alkoholu, jak i dla osoby niebędącej uzależnioną, a u której uzależnienie dopiero się rozwija. Jedna z definicji ukazuje, iż alkoholik to osoba pijąca nadmiernie, której uzależnienie od alkoholu osiąga poziom zauważalnych zaburzeń psychicznych lub wywiera niekorzystny wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne, relacje interpersonalne, funkcjonowanie społeczne i ekonomiczne; lub jest to osoba, która wykazuje oznaki zapowiadające taki rozwój wydarzeń (G. Lowe, D.R. Foxcroft, B. Sibley 2000, s. 25). J. Mellibruda (1997) podaje cechy charakteryzujące osobę uzależnioną. Nazywa je klinicznym kanonem destrukcji alkoholowej. Składają się na niego następujące fakty: postępujące samoniszczenie alkoholika wskazujące na poważne uszkodzenie instynktu samozachowawczego; występowanie tzw. głodu alkoholowego, czyli pragnienia alkoholu o dużym nasileniu, dającego poczucie przymusu wewnętrznego; brak zdolności do skutecznej samokontroli powstrzymującej picie i powtarzające się niepowodzenia przy próbach zaprzestania picia; nasilający się stan cierpienia, osamotnienia i bezradności; koncentracja życia osobistego wokół picia alkoholu oraz głębokie uszkodzenie i rozerwanie podstawowych kontaktów społecznych pacjenta; gotowość do naruszania norm społecznych i wartości w sytuacjach ich konfliktu z dążeniem do picia. Zgodnie z definicją WHO (A. Gaberle 1993; Bilikiewicz 2001) choroba alkoholowa (uzależnienie od alkoholu, zespół zależności alkoholowej) to stan zmian psychicznych i fizycznych, wynikający z interakcji miedzy żywym organizmem a środkiem (alkoholem), charakteryzujący się szeregiem zachowań i objawów, w tym kompulsywnym przyjmowaniem środka w sposób stały lub okresowy w celu doznania jego efektów psychicznych lub dla uniknięcia złego samopoczucia wynikającego z braku środka. J. Fudała (2008) dodaje, iż uzależnienie od alkoholu jest następstwem długotrwałego szkodliwego spożywania alkoholu, w którym picie uzyskuje zdecydowane pierwszeństwo przed zachowaniami, które wcześniej były ważne dla osoby pijącej. Alkoholizm, jako problem społeczny dotyczy kilku milionów ludzi w Polsce. Należą do nich nie tylko osoby nadmiernie pijące czy już uzależnione, ale także problemy i straty, jakie w związku z tym ponosi całe społeczeństwo, w szczególności środowisko lokalne, rodzinne czy zawodowe. Dane szacunkowe podają, iż szkody związane z nadużywaniem alkoholu obejmują ok. 10% populacji, a ich wymiar ekonomiczny jest oceniany na 3-5% produktu 8

9 narodowego brutto (J. Mellibruda 1996). J. Fudała (2008) podaje, iż około 16% dorosłych Polaków spożywa alkohol w sposób, który kwalifikuje ich do tzw. grupy ryzyka, czyli osób pijących alkohol w sposób ryzykowny i szkodliwy. Picie nadmierne, ryzykowne i szkodliwe występuje wtedy, gdy, osoba pije: za dużo bezpośrednie skutki picia to krytyka ze strony otoczenia, zachowanie naruszające zasady postępowania, stwarzanie zagrożenia, dolegliwości fizyczne i psychiczne, za często picie codziennie niewielkich dawek alkoholu przy stopniowym zwiększaniu dawki i rozdrażnieniu, gdy z jakichś zewnętrznych powodów regularność zostanie przerwana, w nieodpowiednich okolicznościach w trakcie pracy, w czasie przyjmowania leków, prowadzenia pojazdów, obsługiwania maszyn, kobiety w czasie ciąży i karmienia (J. Koczberski 2007). Spośród wszystkich pijących alkohol około 20% ponosi mniej lub bardziej poważne straty materialne, zdrowotne, społeczne, spowodowane przez sposób picia alkoholu. Tylko 3-5% wszystkich pijących alkohol to osoby cierpiące na chorobę alkoholową (J. Fudała 2008). A. Gaberle (1993) i J. Fudała (2008) wskazują na stałe obniżanie wieku pierwszego kontaktu z alkoholem oraz na zwiększanie się konsumpcji alkoholu wśród młodzieży w wieku lat. Ponadto 3-4 razy więcej alkoholu spożywają mężczyźni, jednak w ostatnich latach różnica w ilości pitego alkoholu przez kobiety i mężczyzn znacznie się zmniejszyła. Przestrzenny układ spożycia alkoholu w układzie miasto-wieś pokazuje, że średnia roczna konsumpcja na jednego mieszkańca jest mniej więcej równa na wsi i w mieście. Analizując problematykę alkoholizmu, jako problemu społecznego A. Gaberle (1993) zwraca uwagę na straty, jakie ponosi społeczeństwo, takie jak: socjalizacyjne - ograniczenie lub wyłączenie zdolności człowieka uzależnionego do właściwego funkcjonowania i pełnienia ról społecznych w sferze rodzinnej, zawodowej, towarzyskiej oraz dostarczanie przez niego negatywnych wzorców zachowania dla następnych pokoleń; obyczajowe poprzez utrzymywanie się mitów i stereotypów związanych z normami regulującymi spożywanie alkoholu, kiedy dochodzi u osoby do zinternalizowania oczekiwań o pozytywnym działaniu alkoholu; ekonomiczne - brak efektywności w pracy zawodowej oraz wydatki społeczne związane z leczeniem, terapią, profilaktyką uzależnień; powiązanie z innymi rodzajami patologii społecznej (samobójstwa, bezrobocie, prostytucja, przemoc w rodzinie, przestępczość) Styl picia alkoholu uzależniony jest od różnych czynników. Jedna z klasyfikacji zakłada istnienie trzech typów osób uzależnionych od alkoholu: typ pierwszy cechuje późny początek uzależnienia, brak lub małe obciążenia rodzinne alkoholizmem, małe nasilenie głębokości uzależnienia, rzadkie występowanie chorób somatycznych i zaburzeń psychicznych; typ drugi charakteryzuje się następującymi cechami wczesny początek uzależnienia, 9

10 znaczne obciążenia rodzinne alkoholizmem, głęboki stopień uzależnienia, rzadkie występowanie chorób somatycznych i zaburzeń psychicznych; typ trzeci objawia się takimi właściwościami, jak wczesny wiek początku uzależnienia, małe obciążenia rodzinne uzależnieniem, głęboki stopień uzależnienia, częste występowanie zaburzeń psychicznych i chorób somatycznych (K. Gąsior 2005). Wśród stylów picia alkoholu przez młodzież wyróżnia się styl związany z częstym, umiarkowanym piciem społecznym. Spożywanie alkoholu występuje często, w dużych ilościach, obserwowana jest tendencja do upijania się, ma miejsce zwykle w towarzystwie rówieśników, w weekendy lub podczas różnego typu imprez. Drugi model picia problemowy występuje wówczas, gdy spożywanie alkoholu powoduje kłopoty, np. związane ze szkołą, rodzicami, kolegami, policją czy też wywoływaniem bójek (K. Okulicz- Kozaryn, A. Borecka 1999). J. Fudała (2008) proponuje, posługując się opracowanymi przez Światową Organizację Zdrowia limitami ilości spożywanego alkoholu oraz wynikami testu przesiewowego AUDIT wyróżnić następujące wzorce spożywania alkoholu: picie o niskim poziomie ryzyka wzorzec spożywania alkoholu nie pociągający za sobą ryzyka poważnych konsekwencji zdrowotnych, psychologicznych i społecznych. Jednorazowe spożywanie małych dawek alkoholu (do 20 gram czystego alkoholu dziennie przez kobiety; do 40 gram przez mężczyzn), ryzykowne spożywanie alkoholu to picie nadmiernych ilości alkoholu (jednorazowo i w określonym przedziale czasowym, gram czystego alkoholu dziennie kobiety; mężczyźni) nie pociągające za sobą aktualnie negatywnych konsekwencji, przy czym skutki te pojawią się, o ile model picia nie zostanie zmieniony, szkodliwe spożywanie alkoholu opisywane jest, jako wzorzec picia, który powoduje szkody zdrowotne, fizyczne, psychiczne, społeczne, przy czym nie występuje uzależnienie od alkoholu (ponad 40 gram czystego alkoholu dziennie kobiety; ponad 60 gram mężczyźni), podejrzenie o uzależnienie od alkoholu skierowanie do placówki leczenia uzależnienia od alkoholu celem dokonania szerszej diagnozy problemu. Warto przytoczyć również klasyfikację stylów picia alkoholu opracowaną przez A. Kępińskiego (A. Nowak, E. Wysocka 2001). Autor wyróżnia pięć stosowanych powszechnie stylów. Typ neurasteniczny cechuje się piciem często, aczkolwiek w niedużych ilościach. Głównym motywem jest tutaj chęć poprawienia sobie nastroju w chwilach rozdrażnienia i zmęczenia. Styl kontaktywny wyróżnia się tym, iż motywem sięgania po alkohol jest chęć polepszenia kontaktów z innymi ludźmi, przy czym dawki alkoholu są niewielkie. Kolejny typ dionizyjski wiąże się z piciem dużej ilości alkoholu w celu uzyskania stanu zamroczenia, dzięki któremu możliwe staje się oderwanie się od codzienności oraz poszukiwanie niecodziennych wrażeń i przeżyć. Typ heroiczny związany jest z piciem dużej ilości alkoholu, ponieważ pozwala on na uzyskanie poczucia mocy, podwyższenia własnej wartości oraz gotowością do podejmowania wielkich czynów, (które często kończą się na wybrykach chuligańskich), a także chęcią panowania nad światem oraz własną osobą. Ostatnim z wyróżnionych stylów picia jest styl samobójczy. Występuje tutaj tzw. picie w celu zalania robaka po to, by zapomnieć o tym, co było. J. Fudała (2008) podaje, iż grupa osób pijących ryzykownie i szkodliwie nie jest 10

11 przedmiotem zainteresowania polityki zdrowotnej i społecznej. Dopiero uzależnienie od alkoholu aktywizuje środowisko rodzinne osoby pijącej i profesjonalistów do poszukiwania rozwiązań problemu. Pomimo, że istnieje duże społeczne przyzwolenie na picie alkoholu, nawet w znacznych ilościach oraz duża tolerancja do lekceważenia zagrożeń oraz konsekwencji wynikających z intensywnego picia, to równocześnie restrykcyjnie traktuje się osoby już uzależnione od alkoholu (J. Koczberski 2007). N. Sillamy (1989) dodaje, iż pomimo wielu legislacyjnych i porządkowych środków prawnych stosowanych przez państwo celem ograniczenia społecznych strat powodowanych przez alkoholizm, pozostaną one bezskuteczne, jeżeli nie zajdą zmiany w świadomości ludzkiej. 1.2 Narkomania, jako problem społeczny Mnogość definicji i terminów związanych z narkomanią uporządkował B. Szukalski (2005), który podaje definicyjne rozróżnienie pojęć związanych z zażywaniem narkotyków. Narkomanią określane jest stałe lub okresowe przyjmowanie środków odurzających, psychoaktywnych lub zastępczych w celach niemedycznych, co prowadzi do uzależnienia lub jest jego wynikiem. Narkotyk to substancja pochodzenia naturalnego lub syntetycznego, która przyjęta przez organizm wpływa na działanie układu nerwowego, powodując zniesienie bólu, euforie, oszołomienie, przez co zaburza jedną lub kilka funkcji prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jej częste stosowanie prowadzi do narkomanii. Pojęcie stosowane zamiennie z terminami środki odurzające, psychoaktywne, zmieniające świadomość. Substancja psychoaktywna, środek psychoaktywny to substancja, która wpływa na zmianę procesów poznawczych i emocjonalnych. Może prowadzić do uzależnienia. Posiada szersze znaczenie niż narkotyk, choć niejednokrotnie bywa używane wymiennie z pojęciem narkotyk. Ryzyko nadużywania to ta własność substancji psychoaktywnej (działanie przeciwbólowe, odurzające, nasenne, oszałamiające) sprawiająca, że potencjalnie może być nadużywana (B. Szukalski 2005). Środki odurzające używane są przez osoby w sposób zróżnicowany pod względem częstotliwości i intensywności. Mimo upowszechniania się wiedzy o niekorzystnym działaniu wszelkiego rodzaju środków zmieniających świadomość corocznie sięga po nie coraz więcej osób z coraz młodszych grup wiekowych. Problem narkomanii odnosi się przede wszystkim do młodzieży szkolnej i akademickiej, a w ostatnich latach coraz częściej do dzieci. Do grupy osób, których dotyczy problem narkomanii należy włączyć także członków rodzin, których dotyka problem współuzależnienia. B. Szukalski (2005) podaje, iż osoby zażywające narkotyki można podzielić na trzy grupy: osoby eksperymentujące z narkotykami, które miały kiedykolwiek kontakt z jakimś środkiem psychoaktywnym; tzw. grupa ryzyka; okazjonalni użytkownicy narkotyków osoby, które przyjmują narkotyki w mniej lub bardziej regularny sposób; jest to grupa bezpośredniego zagrożenia nałogiem; osoby już uzależnione, z silnie zaburzoną zdolnością normalnego funkcjonowania. Prezentowane w Polsce dane, w zależności od źródła, podają liczbę od kilku tysięcy do kilkuset tysięcy osób uzależnionych; Z. Juczyński (2008) przytacza klasyfikację form przyjmowania substancji 11

12 psychoaktywnych, która obejmuje zażywanie: eksperymentalne dotyczy głównie osób młodych próbujących różnych substancji w grupie rówieśniczej i poszukujących nowych doznań; rekreacyjne (towarzyskie) narkotyk przyjmowany jest przez tą samą grupę osób, nie częściej niż raz tygodniu; okolicznościowo-sytuacyjne osoba pryzjmuje narkotyk indywidualnie, kilka razy w tygodniu, w celu poprawy samopoczucia i rozładowania stresu; intensywne codzienne przyjmowanie środków w celu poprawy samopoczucia i redukcji napięcia; przymusowe stałe i intensywne przyjmowanie środka z powodu uzależnienia i w celu uniknięcia objawów zespołu abstynencyjnego. W analizie problematyki narkomanii jako problemu społecznego A. Gaberle (1993), E. Karpetta, E. Szmerdt-Sisicha (2000), T. Dudek (2001), I. Niewiadomska, P. Stanisławczyk (2004), M. Jędrzejko, R. Biskupiński (2006), Z. Juczyński (2008), G. Durka, I. Boruszkowska (2007), M. Gołembowska (2007), A. Malczewski (2011) opisują zjawisko narkomanii w aspekcie: a) zagrożeń narkotykowych dla społeczeństwa: rozszerzenie skali zjawiska - utrata marginalnego charakteru dotyczącego jedynie wąskiej grupy zbuntowanej młodzieży na rzecz zjawiska coraz bardziej powszechnego, obecnego w różnych grupach wiekowych, zawodowych, o różnym statusie społecznym; zwiększenie podaży, powszechna, nielegalna sprzedaż narkotyków w miejscach publicznych (dyskoteki, puby, kluby, stadiony); obniżenie wieku progu eksperymentów z narkotykami (w Polsce w połowie lat osiemdziesiątych z narkotykami eksperymentowała głównie młodzież w wieku lata; w latach dziewięćdziesiątych młodzież w wieku lat; zaś na początku XXI w. dzieci w wieku lat); zwiększenie liczby osób eksperymentujących z narkotykami; coraz niższy wiek drobnych dealerów; wzrost liczby prób przemytu zarówno ze strony zorganizowanych grup przestępczych jak i na własny użytek (narastanie młodzieżowej, wakacyjnej turystyki narkotykowej do krajów Europy Zachodniej oraz wzrost liczby osób sprowadzających narkotyki do Polski z Europy Zachodniej na własny użytek i dla znajomych); wzrost liczby przestępstw narkotykowych (nielegalny wyrób, przemyt, nakłanianie do użycia, sprzedaż, posiadanie, uprawa); narastająca społeczna tolerancja dla zjawiska narkomanii, przyzwolenie, upowszechnienie i społeczne przyzwyczajenie się; utrwalanie się mitów i stereotypów na temat braku szkodliwości oddziaływania danych grup narkotyków; traktowanie zażycia narkotyku, jako jednego ze sposobów zapomnienia i pozbycia się 12

13 wszelkich trudności w szkole, domu, pracy. b) społecznych tendencji rozwojowych w narkomanii: zwiększenie podaży narkotyków, jako skutek szybkiego rozwoju ich produkcji i dystrybucji w Polsce: (wzrost sprzedaży pochodnych cannabis (marihuana), wzrost sprzedaży kokainy i amfetaminy); społeczną akceptację zażywania narkotyków, jako skutek wzorców kulturowych, nieodpowiedniej profilaktyki oraz edukacji w tym obszarze; powiązania między narkomanią a innymi zjawiskami z zakresu patologii społecznej (alkoholizm, przestępczość, lekomania, prostytucja); rozszerzenie gamy naturalnych i syntetycznych środków psychoaktywnych dzięki doskonaleniu technologii produkcyjnych; wzrost liczby osób eksperymentujących z narkotykami; rozszerzenia zjawiska narkomanii w dużych miastach z tendencjami do przenikania do mniejszych miejscowości i wsi; c) społecznych trendów w narkomanii, gdzie narkotyki przyjmowane są najczęściej okazjonalnie i eksperymentalnie: narkomania weekendowa lub sytuacyjna; narkotyki jako nieodłączne środki i stymulatory wypoczynku i rozrywki; narkotyki jako sposób na złagodzenie stresu (zawodowego, szkolnego); narkotyki jako konieczny sposób wsparcia efektywności w pracy zawodowej; narkotyki jak środki pobudzające, ułatwiające uczenie się w czasie sesji, matury, sprawdzianów; wzrost liczby przestępstw na tle seksualnym za sprawą kwasu GHB, tzw. pigułka gwałtu ; A. Gaberle (1993) twierdzi, iż narkomania, podobnie jak alkoholizm przynoszą społeczeństwu straty w takich sferach, jak: socjalizacja: ograniczenie lub wyłączenie zdolności osoby do pełnienia ról społecznych w sferach rodzinnych, towarzyskich, szkolnych, zawodowych, (łamanie norm społecznych i moralnych, tendencje do rezygnacji z celów życiowych, ograniczenie zainteresowań, tendencje do izolacji społecznej, lękowe nastawienie do ludzi), dostarczanie negatywnych wzorców zachowania, społeczna akceptacja zjawiska poprzez upowszechnienie i przyzwyczajenie do problemu narkomanii, ekonomia, z jednej strony obniżenie sprawności zawodowej lub nauki szkolnej, z drugiej wydatki związane z leczeniem, powiązanie z innymi patologiami społecznymi alkoholizmem, przestępczością oraz jako źródło nielegalnych dochodów uzyskiwanych z przemytu, produkcji lub sprzedaży narkotyków, skłonność do łamania prawa pod wpływem narkotyków lub w celu ich zdobycia. Wyniki badania ankietowego w ramach Program ESPAD z 2007 roku poświęcone 13

14 zażywaniu substancji psychoaktywnych przez młodzież ukazały, iż: przynajmniej raz w ciągu całego swojego życia napoje alkoholowe piło ponad 90% uczniów; najbardziej popularnym napojem alkoholowym wśród młodzieży jest piwo; wysoki odsetek badanych (ok. 30%) przyznaje się do przekraczania progu nietrzeźwości; picie napojów alkoholowych jest bardziej rozpowszechnione wśród chłopców niż wśród dziewcząt (jednak chłopcy piją alkohol z większą częstotliwością i w większych ilościach); chłopcy przeważnie piją piwo, wśród dziewcząt picie poszczególnych typów alkoholu (piwo, wino, wódka) jest bardziej zrównoważone; z narkotykami, co najmniej raz w życiu kontakt miało 20% respondentów; najpopularniejszym nielegalnym narkotykiem są konopie indyjskie; co najmniej jednokrotne użycie innych nielegalnych narkotyków deklarowało 7% badanych (według popularności: ecstasy, kokaina, amfetamina, grzyby halucynogenne, LSD, crack, heroina, GHB i sterydy); Polska znajduje się najwyżej w rankingu młodzieży deklarującej, co najmniej jednokrotne użycie leków uspokajających bądź nasennych bez przepisu lekarza - wskaźnik ten wynosi 18% i jest dwukrotnie wyższy niż średnia europejska; dwukrotnie więcej dziewcząt niż chłopców używa leków uspokajających bądź nasennych bez przepisu lekarza. Porównanie wyników badania ESPAD z 2003 r. z wynikami badań zrealizowanych w 1999 r. i 1995 r. wykazało tendencję do stabilizacji wskaźników używania alkoholu przez młodzież w czasie ostatnich czterech lat po wzroście w poprzednim czteroleciu. Analiza zmian w czasie pokazuje, że o ile w latach deklaracje co najmniej jednokrotnego użycia narkotyków wzrastały w kolejnych pomiarach (od 12% w 1995 roku do 21% w roku 2003), o tyle w 2007 roku tendencja wzrostowa została zahamowana (kontakt z narkotykami deklarowało 20% młodzieży). Zjawisko to jest obserwowane zarówno w odniesieniu do chłopców, jak i dziewcząt, przy czym odsetek chłopców z doświadczeniami z narkotykami jest o 5% wyższy (J. Sierosławski 2007; J. Jarczyńska 2004). Zagadnienia kontrolne 1. Przedstaw definicje następujących terminów: alkohol, alkoholik, alkoholizm, choroba alkoholowa. 2. Jakie problemy społeczne związane są z nadużywaniem i uzależnieniem od alkoholu? 3. Opisz straty, jakie ponosi społeczeństwo z powodu występowania w nim problemu alkoholowego. 4. Podaj definicyjne rozróżnienia pojęć narkotyk, narkomania, substancja psychoaktywna, ryzyko nadużywania. 5. Na jakie grupy można podzielić osoby zażywające narkotyki? 14

15 6. Opisz zjawisko narkomanii w aspekcie zagrożeń narkotykowych dla społeczeństwa. 7. Omów społeczne trendy i tendencje rozwojowe w narkomanii. 8. Scharakteryzuj straty, jakie ponosi społeczeństwo w związku z problemem narkomanii. 2. Specyfika działania środków zmieniających świadomość Małgorzata Lipiec Coraz częstsze eksperymenty z narkotykami (szczególnie wśród młodzieży) wywołane są wciąż funkcjonującymi mitami związanymi z zażywaniem i działaniem substancji psychoaktywnych na organizm ludzki. Mity i stereotypy wzbudzają zaciekawienie związane z nadzieją uzyskania nadzwyczajnych przeżyć pod wpływem narkotyków. Eksperymenty z narkotykami mają na celu sprawdzenie faktycznego działania, zaspokojenie ciekawości i doznanie czegoś nowego (C. Cekiera 2001). MIT: Marihuana to nieszkodliwy narkotyk. FAKT: Marihuana jest często pierwszym narkotykiem w karierze narkomana. Długotrwałe przyjmowanie marihuany powoduje opóźnienie rozwoju niektórych struktur mózgowych, niższy wzrost oraz mniejszą wagę ciała (dotyczy głównie osób, która zaczęły palić marihuanę przed 17 rokiem życia). Ponadto wśród konsekwencji zażywania marihuany wymienia się bóle głowy, bezsenność, wyniszczenie spowodowane utratą łaknienia, dolegliwości żołądkowe, przewlekła biegunka, negatywny wpływ na procesy pamięciowe oraz spadek sprawności intelektualnej i psychomotorycznej, osłabienie odporności. U kobiet występują zaburzenia owulacji, skrócenie cyklów miesiączkowych oraz zaburzenia płodności, u mężczyzn obniżenie ilości i ruchliwości plemników, impotencja (B. Woronowicz 2009). MIT: Amfetamina to niegroźny proszek pomagający w nauce. FAKT: Amfetamina, zaraz po zażyciu, usuwa zmęczenie, poprawia nastrój, skraca czas snu, powoduje pobudzenie ruchowe, przyspieszenie toku myślenia oraz wzmożoną aktywność umysłową. Euforia trwa ok. 4-5 godzin. Warto pamiętać, iż amfetamina jest narkotykiem silnie uzależniającym psychicznie, a tolerancja organizmu na ten narkotyk wzrasta bardzo szybko (B. Woronowicz 2009). MIT: Można przez dłuższy czas brać narkotyki, bez żadnych konsekwencji. FAKT: Zmiany zachodzące w mózgu pod wpływem narkotyków mogą być przez pewien czas niezauważalne lub po prostu lekceważone (np. kłopoty z pamięcią, skupieniem się, rozdrażnienie). Niektóre z narkotyków (ekstaza, inhalanty, amfetamina) powodują nieodwracalne zmiany w organizmie (np. uszkodzenie układu nerwowego czy narządów wewnętrznych) już po jednorazowym zażyciu (M. Pasek 1998). MIT: Jeżeli ktoś jest uzależniony, to musi brać narkotyki codziennie. FAKT: Osoby uzależnione od amfetaminy, marihuany lub haszyszu mogą przerwać branie tych środków na pewien czas. Nie oznacza to jednak braku uzależnienia (B. Woronowicz 2009). MIT: Nastolatki są za młode na uzależnienie. 15

16 FAKT: Uzależnienie może się rozwinąć bez względu na wiek. W powstawaniu uzależnienia duża rolę odrywają czynniki natury psychologicznej, kulturowej i społecznej. Źródła młodzieżowego charakteru narkomanii tkwią w problemach wieku dojrzewania, braku możliwości zaspokojenia potrzeb, braku umiejętności nawiązywania kontaktów społecznych, negatywnym wpływie środowiska, braku akceptacji w grupie, presji rówieśniczej, problemach rodzinnych (J. Rogala-Obłękowska 1999). MIT: Wystarczy tylko przestać brać, aby nie być uzależnionym. FAKT: Uzależnienie to nie tylko kwestia brania narkotyków, to także specyficzne reakcje i zachowania powstałe w wyniku spożywania narkotyków. Leczenie uzależnienia to długotrwały proces obejmujący terapię farmakologiczną, psychoterapeutyczną oraz społeczną. Etapy leczenia uzależnienia to detoksykacja, rehabilitacja i oddziaływania postrehabilitacyjne (M. Jędrzejko, K. Piórkowska 2004). MIT: Uzależniają się tylko słabi ludzie. FAKT: Człowiek uzależnia się nie dlatego, że jest słaby lub silny, lecz dlatego, że bierze narkotyki i podoba mu się ich działanie. Każdy, kto zaczyna brać narkotyki, powinien się liczyć z uzależnieniem (M. Pasek 1997). MIT: Biorę tylko dla przyjemności, nie uzależnię się. FAKT: Dużą naiwnością jest myślenie, że można poprzestać na trzech papierosach tygodniowo lub też braniu amfetaminy dwa razy w tygodniu. U osoby biorącej narkotyki po pewnym czasie ich zażywania wzrasta tolerancja, organizm zaczyna się uodparniać i jest to proces nieodwracalny (M. Pasek 1997). MIT: Każdy narkoman choruje na HIV. FAKT: Drogą zakażenia wirusem HIV w grupie narkomanów jest najczęściej dożylna transmisja poprzez zakażone igły, strzykawki oraz kontakty seksualne (konwencjonalne, homoseksualne, prostytucja) bez odpowiedniego zabezpieczenia. Osoby wstrzykujące środki opiumowe należą do grupy wysokiego ryzyka zakażenia wirusem HIV (70% z nich jest nosicielem wirusa HIV) (C.Cekiera 2001). MIT: Każdy, kto używa narkotyków umiera. FAKT: Nie każdy uzależniony umiera z powodu zażywania narkotyków. Jednak długotrwałe zażywanie narkotyków powoduje silne wyniszczenie organizmu, co może doprowadzić do śmierci. Śmierć narkomana może być także wynikiem zachorowania na AIDS oraz brakiem systematycznego leczenia dolegliwości somatycznych wynikających z narkotyzowania się (M. Jędrzejko, K. Piórkowska 2004). MIT: Narkoman to osoba z marginesu, budząca odrazę swoim wyglądem. FAKT: Zmienił się obraz osoby zażywającej narkotyki. Dzisiejszy narkoman jest wykształcony, czysty, dobrze ubrany, niewyróżniający się w grupie, posiada pracę i rodzinę. Może to być student, młody naukowiec, biznesmen, pracownik znanej firmy. Potrafi się doskonale maskować, najbliższe otoczenie często nie zdaje sobie nawet sprawy, że jest uzależniony. Zażywanie narkotyków stało się sposobem na relaks, elementem spotkań towarzyskich. Często nie wiąże się z potępieniem społecznym, ale stanowi sposób na zdobycie akceptacji innych (np. w grupie) (Z. Juczyński 2008). MIT: Branie narkotyków jest sprawa osobistą osób odurzających się. 16

17 FAKT: Osoby będące pod wpływem narkotyków stanowią zagrożenie dla innych rośnie liczba wypadków spowodowanych przez odurzonych kierowców, zwiększa się przestępczość związana z przemytem narkotyków, popełnianiem czynów karalnych przez osoby pod wpływem narkotyków lub z wykorzystaniem środków odurzających, np. pigułki gwałtu. Ponadto ustawodawstwo polskie reguluje kwestie związane posiadaniem narkotyków oraz postępowaniem wobec osób posiadających narkotyki czy uzależnionych (B. Woronowicz 2009; A. Malczewski, M. Struzik 2009). Znawcy przedmiotu (Z. Gaś 1993; C. Cekiera 1994; T. Dimoff, S Carper 1994; M. Pasek 1997; 2000; A. Gmitrowicz 1999; J. Kocur 1999; R. Maxwell 2000; I. Niewiadomska, P. Stanisławczyk 2004) potwierdzają negatywny wpływ środków zmieniających świadomość na człowieka. Oprócz uzależnienia fizycznego i psychicznego opisywane są ogólne fizyczne, psychiczne, społeczne szkody używania narkotyków: Skutki zdrowotne: fizyczne wyniszczenie organizmu, zaburzenia w psychofizycznym rozwoju dzieci i młodzieży, podwyższona wrażliwość na liczne zakażenia wirusowe i bakteriologiczne (HIV, zapalenie wirusowe wątroby), zaburzenia koordynacji ruchowej, obniżenie sprawności mięśniowej, zwiększona podatność na choroby (dróg oddechowych, nerek, układu pokarmowego), zaburzenia apetytu, spadek wagi ciała, wzmożona potliwość, zawroty głowy, nudności, wymioty, zaburzenia snu i czuwania, Skutki psychiczne: częste zmiany nastroju, niepokój, drażliwość, chwiejność emocjonalna, możliwe osiągnięcie stanów euforycznych lub przeciwnie nasilenie lęków, obaw, poczucia winy, poczucie pobudzenia psychoruchowego, zmiany w poczuciu miejsca i czasu, problemy z koncentracją uwagi, zapamiętywaniem, obniżenie sprawności intelektualnej, zmiany w funkcjonowaniu zmysłów, podatność na zmęczenie, obniżenie zdolności planowania i realizacji zamierzonych celów, utraty motywacji, entuzjazmu, ospałość i brak energii do życia i działania, utrata zdolności do przyjmowania odpowiedzialności za siebie, oczekiwanie natychmiastowej gratyfikacji potrzeb, 17

18 możliwe wystąpienie zaburzeń osobowości, próby samobójcze, nieprzewidywalność zachowań, przyjmowanie postawy ofensywnej i defensywnej, niedojrzałość społeczna i emocjonalna, zmiany w systemie wartości, przekonań, Skutki społeczne: zaburzenia w realizacji podstawowych ról społecznych, rodzinnych, zawodowych, problemy z komunikacją interpersonalną, izolacja i lęk społeczny, nadmierne skoncentrowanie na sobie i utrata zainteresowania drugą osobą, zaniedbany wygląd zewnętrzny, tendencje do łamania norm społecznych, prawnych, moralnych, tworzenie powiązań z innymi patologiami społecznymi (samobójstwa, alkoholizm), problemy z nauką i dyscypliną szkolną, pracą zawodową, życiem towarzyskim. W zależności od rodzaju, ilości, jakości, sposobu wprowadzenia do organizmu narkotyku oraz od wyjściowego stanu psychofizycznego osoby go zażywającej, narkotyk powoduje określone działanie. Charakterystykę specyfiki działania wybranych rodzajów narkotyków podaje C. Cekiera (1994); M. Pasek (1997; 2000), B. Szukalski (2005). Wpływ narkotyków na funkcjonowanie człowieka jest następujący: DEPRESANTY OUN - substancje psychoaktywne o działaniu hamującym lub zmniejszającym aktywność ośrodkowego układu nerwowego: alkohol, kwas GHB, kwas γ-hydroksymasłowy (tzw. pigułka gwałtu), środki farmakologiczne, barbiturany leki przeciwlękowe, poprawiające nastrój, dodawane do innych narkotyków celem wzmocnienia efektu działania, benzodiazepidy leki przeciwlękowe, uspokajające, nasenne, obniżające napięcie mięśni, STYMULATORY OUN pobudzają, aktywizują działanie OUN: amfetamina, ekstazy: (silne działanie pobudzające, zniesienie senności, zmęczenia, uczucia głodu, wzmocnienie (w ograniczonym czasie) wydolności organizmu, przyspieszenie akcji serca, wzrost ciśnienia krwi, wzmożenie pragnienia, zwiększenie temperatury ciała, rozszerzenie źrenic, tendencje do niekontrolowanych reakcji i agresji, po okresie podwyższonej aktywności następuje wyczerpanie energii, silne zmęczenie, potrzeba snu i odpoczynku, obniżenie samopoczucia, możliwe wystąpienie psychoz amfetaminowych zaburzeń psychicznych podobnych do schizofrenii); kokaina, crack: (działanie aktywizujące, euforyczne, odprężające, podniesienie samooceny i wiary we własne możliwości, podwyższone poczucie 18

19 optymizmu, radości, zadowolenia, nasilenie popędu seksualnego, obniżenie apetytu, naturalnej potrzeby snu i odpoczynku, początkowy stan euforii przechodzi (po ok min.) w nadpobudliwość, lęk, wyraźne pogorszenie nastroju, zmęczenie oraz fizyczne i psychiczne wycieńczenie organizmu, przy chronicznym zażywaniu kokainy występuje zapalenie śluzówek nosa, katar, uszkodzenie błon śluzowych w ustach, przedawkowanie prowadzi do uszkodzenia układu oddechowego, zaburzeń pracy serca, a w konsekwencji do śmierci); ŚRODKI HALUCYNOGENNE halucynogeny: dominujący efekt działania na organizm wywołanie halucynacji: kwas lizerginowy- LSD, meskalina, psylocybina, grzyby halucynogenne (intensywne halucynacje zarówno o pozytywnej, jak i negatywnej treści, (zaburzenia psychomotoryki, zmiana poczucia kształtów i barw, zafałszowanie percepcji, wzrokowej, zaostrzone widzenie detali i kontrastów, zaostrzenie wrażeń słuchowych, zaburzenia poczucia czasu i przestrzeni, zmiany samopoczucia od euforii po depresje, gonitwa myśli, depersonalizacja ciała, obniżenie krytycyzmu myślenia, skłonność do niekonwencjonalnych i irracjonalnych zachowań, flash back zaburzenia pohalucynogenne tzn. krótkotrwałe nawroty wcześniejszych halucynacji mimo, iż narkotyk nie został użyty, brak zespołu abstynencyjnego); INHALANTY - wziewne środki odurzające o działaniu oszałamiającym, dającym stan euforii: aerozole, kleje, farby, gaz do zapalniczek,rozpuszczalniki, pasty, (szybkie oszołomienie, euforia, zamroczenie, senność, po około min pojawia się gonitwa myśli, rozdrażnienie, agresja i autoagresja, brak kontroli nad swoim zachowaniem, możliwe pojawienie się halucynacji, utraty świadomości, długotrwałe zażywanie powoduje ostre zatrucie całego organizmu, kończące się nieodwracalnymi zmianami organicznymi i psychicznymi: uszkodzenia centralnego układu nerwowego, obniżenie wydolności systemu oddechowego, spowolnienie akcji serca, wymioty, ślinotok, uszkodzenia nerwu wzrokowego, szpiku kostnego, układu trawiennego, drgawki, bóle głowy, utrata przytomności, w skrajnych przypadkach nawet śmierć, KANNABIS preparaty otrzymywane z kopii indyjskich o dużej zawartości kannabinoidów z najsilniejszym _ THC (tetrahydrokannabinol) marihuana, haszysz, olej haszyszowy, (działanie powodujące stany euforii, błogiego zadowolenia, spokoju, rozluźnienia, dobrego samopoczucia zaburzenia koncentracji uwagi, spowolnienie czasu reakcji psychoruchowych, spontaniczny śmiech, wzrost wrażeń zdeformowanych, zaburzenia podstawowych funkcji pamięci, koncentracji uwagi, logiczności myślenia, obniżenie zdolności uczenia się, zaburzenia w koordynacji ruchowej, zaburzenia w spostrzeganiu bodźców, poczuciu czasu, wyczuciu odległości, przy długotrwałym zażywaniu możliwe wystąpienie syndromu amotywacyjnego stanu apatii, bierności, niepodejmowania żadnych działań, rezygnacji z zainteresowań, lenistwo, OPIATY i OPIOIDY - narkotyczne środki przeciwbólowe, pochodne opium otrzymywanego z maku: 19

20 opiaty: opium, polska heroina tzw. kompot, opioidy: morfina, kodeina, heroina, wprowadzenie osoby w stan euforii, oszołomienia, poczucia błogości, ukojenia bólu, ogólnego spowolnienia organizmu, senności, po kilku godzinach pojawia się zespół abstynencyjny: pogorszenie samopoczucia, apatia, gęsia skórka, pocenie się, drżenie rak i ciała, wymioty, biegunka, zakłócenia snu i koszmary senne, rozdrażnienie, niepokój, ból mięśni i stawów, długotrwałe zażywanie powoduje: zwężanie źrenic, obniżenie odporności na choroby i zakażenia, obniżenie łaknienia, wychudzenie, bladość skóry, siwienie, choroby serca, układu pokarmowego. Zagadnienia kontrolne 1. Wymień mity dotyczące zjawiska narkomanii. Wyjaśnij, dlaczego są to błędne przekonania. 2. Opisz fizyczne, psychiczne, społeczne szkody używania narkotyków: 3. Wymień zdrowotne skutki używania narkotyków. 4. Podaj psychiczne skutki używania narkotyków. 5. Omów społeczne skutki używania narkotyków. 6. Scharakteryzuj rodzaje narkotyków. 7. Opisz specyfikę działania poszczególnych grup narkotyków. 3. Specyfika działania alkoholu Małgorzata Lipiec Istnieje wiele błędnych i szkodliwych przekonań na temat alkoholu, określanych, jako mity alkoholowe. Poniżej zaprezentowano te, które są najbardziej popularne. Każdy z tych mitów został skonfrontowany z prawdą (B. Woronowicz 2009). MIT: Kieliszek alkoholu nikomu jeszcze nie zaszkodził. FAKT: Alkohol, wypijany w niewielkich ilościach i sporadycznie nie powoduje widocznych zmian w organizmie. Jednak, gdy sięganie po alkohol powtarza się zbyt często, nawet niewielkie jego ilości mogą zaszkodzić. MIT: Alkohol poprawia sprawność psychofizyczną. FAKT: Badania psychometryczne wykazują, że nawet po niewielkich dawkach alkoholu reakcje kierowców mogą wydłużać się aż dwukrotnie tzn. o 0,3-0,5 sek. (czas prawidłowej reakcji u trzeźwego i pełnosprawnego kierowcy wynosi ok. 0,5 sek.). MIT: Alkohol dodaje sił. FAKT: Alkohol może sprawiać takie wrażenie, ponieważ poprzez swoje działanie pobudzające pozwala na krótko zapomnieć o zmęczeniu. Systematyczne picie alkoholu 20

MITY I PRAWDA NA TEMAT ALKOHOLU

MITY I PRAWDA NA TEMAT ALKOHOLU MITY I PRAWDA NA TEMAT ALKOHOLU Mit: Piwo co prawda zawiera alkohol, ale w tak małych ilościach, że nie ryzykje się pijąc je, bo jest mniej szkodliwe. Fakt: Szkody mogą pojawić się u osób, które piją tylko

Bardziej szczegółowo

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy.

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Uzależnienie nałóg - to silne pragnienie zażywania konkretnych środków,

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ALKOHOLU NA ORGANIZM CZŁOWIEKA

WPŁYW ALKOHOLU NA ORGANIZM CZŁOWIEKA RODZAJE ALKOHOLU alkohol metylowy (znany także pod nazwami spirytus drzewny i karbinol najprostszy, trujący dla człowieka związek organiczny z grupy alkoholi) ; alkohol etylowy (napój alkoholowy); gliceryna

Bardziej szczegółowo

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk ALKOHOLIZM Alkoholizm - nazywany jest również zespołem uzależnienia od alkoholu, chorobą alkoholową

Bardziej szczegółowo

Porcja standardowa alkoholu

Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa to 10 gramów czystego alkoholu etylowego czyli: 200 ml piwa o zaw.alk. 5% 100 ml wina o zaw.alk. 10% 25 ml wódki o zaw.alk. 40% Czas usuwania z organizmu

Bardziej szczegółowo

Lampka wina, kufel piwa czy kieliszek wódki nikomu jeszcze nie zaszkodziły.

Lampka wina, kufel piwa czy kieliszek wódki nikomu jeszcze nie zaszkodziły. ALKOHOL OSZUKUJE FAKTY i MITY Nie ulega wątpliwości, że alkohol oszukuje i dostarcza ludziom fałszywych wskazówek na swój temat. W społeczeństwie krąży wiele mitów i błędnych przekonań na temat alkoholu,

Bardziej szczegółowo

Dopalaczom powiedz nie

Dopalaczom powiedz nie Dopalaczom powiedz nie 1. Co to są dopalacze? 2. Podział dopalaczy. 3. Objawy i skutki zażywania dopalaczy. 4. Powody brania narkotyków przez ludzi 5. Przykłady dopalaczy. 6. Wygląd ciała po zażyciu dopalaczy.

Bardziej szczegółowo

Opracowała: a: mgr Agata Grochowiecka

Opracowała: a: mgr Agata Grochowiecka Dorosłym być Opracowała: a: mgr Agata Grochowiecka Prawda czy fałsz? Sprawdź swoją wiedzę: 1. Ktoś,, kto ma silną wolę nigdy się nie uzaleŝni? 2. UzaleŜnienie to choroba, którą się leczy w specjalnych

Bardziej szczegółowo

BLIZEJ SIEBIE DALEJ OD NARKOTYKÓW, DOPALACZY

BLIZEJ SIEBIE DALEJ OD NARKOTYKÓW, DOPALACZY BLIZEJ SIEBIE DALEJ OD NARKOTYKÓW, DOPALACZY Narkotyki i prawo Posiadanie narkotyków jest czynem karalnym, ale łamanie prawa przez dziecko biorące narkotyki związane bywa także ze zdobywaniem pieniędzy.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU. z dnia 15 grudnia 2011 r.

UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU. z dnia 15 grudnia 2011 r. UCHWAŁA Nr XIV/152/11 RADY MIEJSKIEJ W WIELUNIU z dnia 15 grudnia 2011 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w Gminnie Wieluń na rok 2012 Na podstawie art. 10 ust 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

A n d r z e j M a j e w s k i

A n d r z e j M a j e w s k i P a p i e r o s y i a l k o h o l s ł u s z n i e n a z y w a n e s ą u ż y w k a m i, g d y ż z u ż y w a j ą c z ł o w i e k a A n d r z e j M a j e w s k i Uzależnienie - nabyta potrzeba wykonywania

Bardziej szczegółowo

Oferta obejmuje zajęcia warsztatowe pn: Narkotykowe dylematy i przeznaczona jest dla III klas gimnazjum i młodzieży szkół ponadgimanzjalnych.

Oferta obejmuje zajęcia warsztatowe pn: Narkotykowe dylematy i przeznaczona jest dla III klas gimnazjum i młodzieży szkół ponadgimanzjalnych. O F E R T A zajęć warsztatowych z zakresu profilaktyki narkomanii dla młodzieży Oferta obejmuje zajęcia warsztatowe pn: Narkotykowe dylematy i przeznaczona jest dla III klas gimnazjum i młodzieży szkół

Bardziej szczegółowo

ALKOHOLIZM. jako kwestia społeczna. Anna Siry

ALKOHOLIZM. jako kwestia społeczna. Anna Siry ALKOHOLIZM jako kwestia społeczna Anna Siry Czym jest alkoholizm? Zespół uzależnienia od alkoholu Choroba demokratyczna Chroniczna, postępująca i potencjalnie śmiertelna choroba Podstawowe pojęcia związane

Bardziej szczegółowo

POJĘCIA PODSTAWOWE NARKOTYK

POJĘCIA PODSTAWOWE NARKOTYK POJĘCIA PODSTAWOWE NARKOTYK substancja pochodzenia naturalnego lub syntetycznego, która przyjęta przez człowieka, wpływa na działanie układu nerwowego, a przez to zaburza jedną lub kilka funkcji organizmu.

Bardziej szczegółowo

Janusz Sierosławski. Instytut Psychiatrii i Neurologii. ODZIEŻ W 2011 r.

Janusz Sierosławski. Instytut Psychiatrii i Neurologii. ODZIEŻ W 2011 r. Janusz Sierosławski Instytut Psychiatrii i Neurologii UŻYWANIE SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH PRZEZ MŁODZIEM ODZIEŻ W 11 r. EUROPEJSKI PROGRAM BADAŃ ANKIETOWYCH W SZKOŁACH NA TEMAT UŻYWANIA ALKOHOLU I NARKOTYKÓW

Bardziej szczegółowo

WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH

WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH niektórych dopalaczy pobranych na terenie powiatu namysłowskiego Przygotowała : Urszula Modrak 1 Niezły wkręt JWH 081 Walina Fenyloalanina RCS 4 (substancja syntetyczna) (aminokwas)

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Młodzież Miasta Rzeszowa wobec problematyki przemocy w szkole, używania środków psychoaktywnych i uzależnień behawioralnych

Młodzież Miasta Rzeszowa wobec problematyki przemocy w szkole, używania środków psychoaktywnych i uzależnień behawioralnych Młodzież Miasta Rzeszowa wobec problematyki przemocy w szkole, używania środków psychoaktywnych i uzależnień behawioralnych Narkotyki, alkohol, papierosy dopalacze, przemoc czy problem istnieje w naszej

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Janusz Sierosławski UŻYWANIE SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH PRZEZ MŁODZIEŻ W 2015 r.

Janusz Sierosławski UŻYWANIE SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH PRZEZ MŁODZIEŻ W 2015 r. Janusz Sierosławski UŻYWANIE SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH PRZEZ MŁODZIEŻ W 215 r. EUROPEJSKI PROGRAM BADAŃ ANKIETOWYCH W SZKOŁACH NA TEMAT UŻYWANIA ALKOHOLU I NARKOTYKÓW ESPAD Badanie zostało wykonane przez

Bardziej szczegółowo

WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T

WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T CO TO JEST MONAR? Stowarzyszenie MONAR działa na terenie całej Polski. W 2013 r. prowadziło 35 poradni profilaktyki i terapii uzależnień,

Bardziej szczegółowo

Uzależnieniom mówimy STOP

Uzależnieniom mówimy STOP Uzależnieniom mówimy STOP Uzależnienia Nałóg to uzależnienie, przymusowe przyjmowanie substancji uzależniającej, psychiczne i fizyczne przyzwyczajenie się do tej substancji. Powoduje negatywne skutki zdrowotne

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE I NARKOTYKI zagrożenia Sądecki Ośrodek O Interwencji Kryzysowej w Nowym Sączu S Tematyka wykładu: 1. Narkotyki, dopalacze charakterystyka 2. Przyczyny sięgania po środki psychoaktywne 3. Mechanizm

Bardziej szczegółowo

Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy

Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy Projekt współfinansuje Miasto Stołeczne Warszawa 4 OBSZARY BADANIA STRES UŻYWKI PRZEMOC W SZKOLE

Bardziej szczegółowo

Uczeń zna skutki oddziaływania narkotyków na organizm człowieka. Uczeń zna przyczyny, które powodują, że młodzież sięga po narkotyki.

Uczeń zna skutki oddziaływania narkotyków na organizm człowieka. Uczeń zna przyczyny, które powodują, że młodzież sięga po narkotyki. Narkotyki to śmierć 1. Cele lekcji Cel ogólny: Dostarczenie informacji o skutkach działania narkotyków. a) Wiadomości Uczeń zna skutki oddziaływania narkotyków na organizm człowieka. Uczeń zna przyczyny,

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Rolniczych CKP w Kaczkach Średnich Kuszczyński Patryk I TI

Zespół Szkół Rolniczych CKP w Kaczkach Średnich Kuszczyński Patryk I TI Zespół Szkół Rolniczych CKP w Kaczkach Średnich Kuszczyński Patryk I TI Nałóg to uzależnienie, przymusowe przyjmowanie substancji uzależniającej, psychiczne i fizyczne przyzwyczajenie się do tej substancji.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007

UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007 UCHWAŁA NR IV/24/2006 RADY GMINY LEŻAJSK z dnia 29 grudnia 2006r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2007 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Uchwała Nr VI/32/11 Rady Gminy Dąbrowa z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007 Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży Elbląg, 27.10.2007 . Rodzice są dla dziecka najbliższymi osobami. To oni powołują je na świat i mają dbać o zapewnienie mu

Bardziej szczegółowo

Uzależnieniom mówimy STOP

Uzależnieniom mówimy STOP Uzależnieniom mówimy STOP Uzależnienia Nałóg to uzależnienie, przymusowe przyjmowanie substancji uzależniającej, psychiczne i fizyczne przyzwyczajenie się do tej substancji. Powoduje negatywne skutki zdrowotne

Bardziej szczegółowo

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH Rozmawiaj ze swoim dzieckiem o paleniu papierosów, piciu alkoholu i zażywaniu

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Bajka o Jasiu i Małgosi

Bajka o Jasiu i Małgosi Bajka o Jasiu i Małgosi Wprowadzenie dla nauczyciela: Według statystyk małopolskiej policji, na terenie naszego województwa w roku 2012 doszło do 3901 wypadków i 25801 kolizji, w których śmierć poniosło

Bardziej szczegółowo

Spis Treści 7. Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie

Spis Treści 7. Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie STOP UZALEŻNIENIOM Spis Treści 1. Uzależnienie 2.Alkoholizm 3. Nikotynizm 4.Uzależnienie od Komputera i Internetu 5.Narkomania 6.Uzależnienie od Dopalaczy 7.Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie Uzależnienie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH. z dnia 13 lutego 2013 r.

UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH. z dnia 13 lutego 2013 r. UCHWAŁA NR XVIII/258/2013 RADY MIEJSKIEJ W KRAPKOWICACH z dnia 13 lutego 2013 r. w sprawie przyjęcia gminnego programu przeciwdziałania narkomanii na 2013 r. stanowiącego część składową strategii rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. mogą Cię wypalić

DOPALACZE. mogą Cię wypalić DOPALACZE mogą Cię wypalić MOTTO Nigdy nie powiedziałem, że źle jest wkraczać do świata czarów. Mówiłem tylko, że to zawsze jest niebezpieczne. Walter Charleton CEL dostarczenie podstawowych informacji

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

W ramach pierwszego projektu zapraszamy na konferencję, poświęconą chorobie alkoholowej. Udział w konferencji jest bezpłatny!

W ramach pierwszego projektu zapraszamy na konferencję, poświęconą chorobie alkoholowej. Udział w konferencji jest bezpłatny! I.Miło nam poinformować mieszkańców dzielnicy, że nasze Stowarzyszenie otrzymało dofinansowanie do realizacji dwóch projektów: 100 Lat Aktywności i Wrota Domu Sąsiedzkiego w Osowej. Obydwa projekty są

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII. NA 2014r.

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII. NA 2014r. Załącznik nr 2 do uchwały nr XLIV/243/2014 Rady Gminy Kowala z dnia 31 marca 2014r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2014r. Kowala 2014 1 Spis treści Wstęp... 3 I. Cele, zadania, sposób realizacji

Bardziej szczegółowo

ALKOHOLIZM NA CZYM POLEGA ALKOHOLIZM?

ALKOHOLIZM NA CZYM POLEGA ALKOHOLIZM? ALKOHOLIZM NA CZYM POLEGA ALKOHOLIZM? Termin "alkoholizm" odnosi się do choroby zwanej także zespołem uzależnienia od alkoholu. Jest to najcięższe stadium grupy problemów alkoholowych, do której należą

Bardziej szczegółowo

Używanie legalnych i nielegalnych substancji psychoaktywnych wśród młodzieży

Używanie legalnych i nielegalnych substancji psychoaktywnych wśród młodzieży Używanie legalnych i nielegalnych substancji psychoaktywnych wśród młodzieży Artur Malczewski Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii Konferencja PAP,

Bardziej szczegółowo

Dopalacze to termin, którego używa się potocznie dla nazwania grupy różnych substancji lub ich mieszanek o rzekomym lub faktycznym działaniu

Dopalacze to termin, którego używa się potocznie dla nazwania grupy różnych substancji lub ich mieszanek o rzekomym lub faktycznym działaniu DOPALACZE Dopalacze to termin, którego używa się potocznie dla nazwania grupy różnych substancji lub ich mieszanek o rzekomym lub faktycznym działaniu psychoaktywnym, nie znajdujących się na liście substancji

Bardziej szczegółowo

Bajka o Czerwonym Kapturku

Bajka o Czerwonym Kapturku Bajka o Czerwonym Kapturku Wprowadzenie dla nauczyciela: Według statystyk małopolskiej policji, na terenie naszego województwa w roku 2012 doszło do 3901 wypadków i 25801 kolizji, w których śmierć poniosło

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bronisława Malinowskiego w Woli. Konkurs BEZPIECZNA SZKOŁA BEZPIECZNY UCZEŃ ZADANIE NR 5 GRUDZIEŃ 2012

Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bronisława Malinowskiego w Woli. Konkurs BEZPIECZNA SZKOŁA BEZPIECZNY UCZEŃ ZADANIE NR 5 GRUDZIEŃ 2012 szkola_sp1@poczta.onet.pl Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bronisława Malinowskiego w Woli Konkurs BEZPIECZNA SZKOŁA BEZPIECZNY UCZEŃ ZADANIE NR 5 GRUDZIEŃ 2012 Przeprowadzenie we wszystkich klasach konwersatoriów

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ostrowcu Św. OSTRZEGA przed groźnymi skutkami zażywania środków zastępczych tzw. dopalaczy DOPALACZE NISZCZĄ MŁODY ORGANIZM tak samo jak normalne narkotyki oraz

Bardziej szczegółowo

Rozpoznawanie zachowań narkotykowych i paranarkotykowych

Rozpoznawanie zachowań narkotykowych i paranarkotykowych Rozpoznawanie zachowań narkotykowych i paranarkotykowych MAZOWIECKIE CENTRUM Stereotyp narkomana Człowiek słaby i chory Przestępca W rzeczywistości - jeden z nas Używanie substancji kiedykolwiek w życiu

Bardziej szczegółowo

Zażywanie narkotyków, dopalaczy i leków zjawisko groźne dla młodzieży. Dla czego po nie sięgają?

Zażywanie narkotyków, dopalaczy i leków zjawisko groźne dla młodzieży. Dla czego po nie sięgają? Zażywanie narkotyków, dopalaczy i leków zjawisko groźne dla młodzieży. Dla czego po nie sięgają? Szkolenie dla koordynatorów programu ARS, czyli jak dbać o miłość. 05. 11. 2014 Warszawa Marihuana Marihuana

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE I INNE ŚRODKI ODURZAJĄCE

DOPALACZE I INNE ŚRODKI ODURZAJĄCE DOPALACZE I INNE ŚRODKI ODURZAJĄCE CZYM SĄ? JAK DZIAŁAJĄ? NA CO ZWRÓCIĆ UWAGĘ? GDZIE SZUKAĆ POMOCY? DOPALACZE termin "dopalacze" jest używany potocznie dla określenia grupy różnych substancji to tzw. produkty

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XLIII/360/2009 Rady Miejskiej w Krobi z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2010 rok

Uchwała Nr XLIII/360/2009 Rady Miejskiej w Krobi z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2010 rok Uchwała Nr XLIII/360/2009 Rady Miejskiej w Krobi z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2010 rok Na podstawie art. 18 ust.2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu).

ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu). mgr Anna Grygny ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu). Jest to zespół występujący w wieku młodzieńczym;

Bardziej szczegółowo

Dopalacze. Nowe narkotyki. Czy znasz prawdę o dopalaczach?

Dopalacze. Nowe narkotyki. Czy znasz prawdę o dopalaczach? Dopalacze Nowe narkotyki. Czy znasz prawdę o dopalaczach? Dopalacze nowe narkotyki Dopalacze to nic innego jak nowe narkotyki, których użycie stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia. W 2014

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

UWAGA na NAPOJE ENERGETYZUJĄCE

UWAGA na NAPOJE ENERGETYZUJĄCE UWAGA na NAPOJE ENERGETYZUJĄCE Dlaczego dzieci i młodzież nie powinny pić napojów energetyzujących? Niektórzy sądzą, że napoje energetyzujące są źródłem energii, która jest szybko przyswajalna przez organizm

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Prawda i mity o alkoholu. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2014 rok

Prawda i mity o alkoholu. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2014 rok Prawda i mity o alkoholu Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2014 rok Fakty o alkoholu Chemik: Alkohol jest to substancja chemiczna ETANOL C 2 H 5 OH. Jest składnikiem piwa, wina, szampana, wódki,

Bardziej szczegółowo

Palenie papierosów FAKTY

Palenie papierosów FAKTY Palenie papierosów FAKTY Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) palenie jest największym pojedynczym śmiertelnym zagrożeniem dla zdrowia. Tytoń odpowiada za ponad 500 000 zgonów w UE. WHO szacuje,

Bardziej szczegółowo

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna SPECJALISTYCZNY NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ MOTO MED Kazimiera Sikora 25 731 KIELCE, ul. Słoneczna 1 Biuro tel (041) 346-08-50; fax (041) 346-21-00 Przychodnie- ul Słoneczna 1 (041)345-11-47;

Bardziej szczegółowo

Wpływ substancji psychoaktywnych na zdrowie kobiety i płodu

Wpływ substancji psychoaktywnych na zdrowie kobiety i płodu Wpływ substancji psychoaktywnych na zdrowie kobiety i płodu Literatura Alkohol a zdrowie, Kobiety i alkohol, PARPA, Warszawa 1997. Alkohol a zdrowie, Pacjenci z problemami alkoholowymi w podstawowej opiece

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży: pojedynczy epizod dużej depresji nawracająca duża depresja dystymia mania lub submania stan mieszany zaburzenia afektywne

Bardziej szczegółowo

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki Wpływ stresorów w występuj pujących w środowisku pracy na orzekanie o długotrwałej niezdolności do pracy związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki 1 Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XLVI / 242 /2014 Rady Miasta w Brzezinach z dnia 24 stycznia 2014 r.

Uchwała Nr XLVI / 242 /2014 Rady Miasta w Brzezinach z dnia 24 stycznia 2014 r. Uchwała Nr XLVI / 242 /2014 Rady Miasta w Brzezinach z dnia 24 stycznia 2014 r. w sprawie uchwalenia Miejskiego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2014 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXXI/86/2012 Rady Gminy Bodzechów z dnia 13 grudnia 2012 roku GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE BODZECHÓW NA ROK 2013 1. Wstęp Gminny Program Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Szkolenia dla Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Szkolenia dla Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych 2015/2016 Szkolenia dla Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych 2015/2016 Komisja ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych - zadania i zakres działań 1. Alkohol etylowy jako: substancja psychoaktywna substancja

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Szacowana liczba narkomanów w 2009 r. to 2936 osób

Szacowana liczba narkomanów w 2009 r. to 2936 osób prof. UG dr hab. Tomasz Michalski Prezentację oparto o fragment: RAPORT DOTYCZĄCY LOKALNEGO MONITOROWANIA PROBLEMU NARKOTYKÓW I NARKOMANII ORAZ EWALUACJA GMINNEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII ZA

Bardziej szczegółowo

Obrzydliwe lecz prawdziwe... sami możecie wyrobić sobie zdanie.

Obrzydliwe lecz prawdziwe... sami możecie wyrobić sobie zdanie. Obrzydliwe lecz prawdziwe... sami możecie wyrobić sobie zdanie. Nikotyna związek chemiczny, który prowadzi do uzależnienia od papierosów w wysokich dawkach stanowi truciznę. Tytoń wypalany w dowolnej formie

Bardziej szczegółowo

Narkotyki a młodzież Suchej Beskidzkiej. Barbara Brańka Natalia Chrząścik Natalia Dulska Norbert Rzeźniczak Opiekun projektu Dariusz Ryczko

Narkotyki a młodzież Suchej Beskidzkiej. Barbara Brańka Natalia Chrząścik Natalia Dulska Norbert Rzeźniczak Opiekun projektu Dariusz Ryczko Narkotyki a młodzież Suchej Beskidzkiej Barbara Brańka Natalia Chrząścik Natalia Dulska Norbert Rzeźniczak Opiekun projektu Dariusz Ryczko Narkotyki, co to takiego? Narkotyki to substancje psychoaktywne.

Bardziej szczegółowo

SEH Ulotka SOR Ryzyka związane z nadużywaniem alkoholu

SEH Ulotka SOR Ryzyka związane z nadużywaniem alkoholu SEH Ulotka SOR Ryzyka związane z nadużywaniem alkoholu Jeżeli podczas badań przesiewowych okaże się, że jest mowa o nadmiernym spożyciu alkoholu, jesteście Państwo wówczas narażeni na większe ryzyko problemów

Bardziej szczegółowo

UŻYWANIE ALKOHOLU I NARKOTYKÓW PRZEZ MŁODZIEŻ SZKOLNĄ

UŻYWANIE ALKOHOLU I NARKOTYKÓW PRZEZ MŁODZIEŻ SZKOLNĄ Janusz Sierosławski email: sierosla@ipin.edu.pl Zakład Badań nad Alkoholizmem i Toksykomaniamii tel.: 22 642 75 01 Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa UŻYWANIE ALKOHOLU I NARKOTYKÓW PRZEZ MŁODZIEŻ

Bardziej szczegółowo

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności.

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Zdrowy tryb życia Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Wyróżnia się: Zdrowie fizyczne prawidłowe funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Wykład dla studentów I roku studiów zaocznych w ramach przedmiotu biomedycznych podstaw rozwoju i wychowania

Wykład dla studentów I roku studiów zaocznych w ramach przedmiotu biomedycznych podstaw rozwoju i wychowania Dr n. med. Anna Kowalewska Wykład dla studentów I roku studiów zaocznych w ramach przedmiotu biomedycznych podstaw rozwoju i wychowania Szanowni Państwo Wykład ten jest tylko wprowadzeniem do obszernego

Bardziej szczegółowo

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Małgorzata Dąbrowska-Kaczorek Lekarz specjalizujący się w psychiatrii i psychoterapii pozn-behehawioralnej Centrum Diagnozy i Terapii ADHD Zaburzenia psychiczne

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok

Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok Załącznik do uchwały RG Nr.. dnia Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na 2014 rok WSTĘP Narkomania jest zjawiskiem ogólnoświatowym. Powstaje na podłożu przeobrażeń zachodzących we współczesnym cywilizowanym

Bardziej szczegółowo

Wszelkie prawa zastrzeŝone Mazowieckie Centrum Profilaktyki UzaleŜnień DOPALACZE. nowy problem: medyczny, prawny, społeczny, moralny

Wszelkie prawa zastrzeŝone Mazowieckie Centrum Profilaktyki UzaleŜnień DOPALACZE. nowy problem: medyczny, prawny, społeczny, moralny DOPALACZE nowy problem: medyczny, prawny, społeczny, moralny UWAGI: 1. PowyŜsze wskazówki podane są jedynie w celach informacyjnych i nie zastąpią udziału w profesjonalnych szkoleniach lub doradztwa specjalisty

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK. Slajd nr 1

NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK. Slajd nr 1 NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK Slajd nr 1 PODSTAWOWE INFORMACJE NA TEMAT NIKOTYNIZMU NIKOTYNIZM (fr. nicotinisme) med. społ. nałóg palenia lub żucia tytoniu albo zażywania tabaki, powodujący przewlekłe (rzadziej

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXIX/205/09 Rady Gminy Buczkowice z dnia 2 grudnia 2009r.

Uchwała Nr XXXIX/205/09 Rady Gminy Buczkowice z dnia 2 grudnia 2009r. Uchwała Nr XXXIX/205/09 Rady Gminy Buczkowice z dnia 2 grudnia 2009r. 2010. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na rok Na podstawie art.18 ust.2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Zdrowie grupy definicji zdrowia: Potoczne: zdrowie rozumiane jest jako brak choroby lub dolegliwości. Profesjonalne: formułowane przez przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A NR XXVI/217/13. RADY GMINY DMOSIN z dnia 12 grudnia 2013r.

U C H W A Ł A NR XXVI/217/13. RADY GMINY DMOSIN z dnia 12 grudnia 2013r. U C H W A Ł A NR XXVI/217/13 RADY GMINY DMOSIN z dnia 12 grudnia 2013r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii Gminy Dmosin na lata 2014-2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

PRYWATNA SZKOŁA PODSTAWOWA MORSKA KRAINA W KOŁOBRZEGU. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2013 2019

PRYWATNA SZKOŁA PODSTAWOWA MORSKA KRAINA W KOŁOBRZEGU. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2013 2019 PRYWATNA SZKOŁA PODSTAWOWA MORSKA KRAINA W KOŁOBRZEGU SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2013 2019 Profilaktykę należy rozumieć jako działania stwarzające człowiekowi okazję aktywnego gromadzenia różnych

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka uzależnień?

Profilaktyka uzależnień? Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Krzysztof Ostaszewski Profilaktyka uzależnień? Co to jest profilaktyka? Profilaktyka to zapobieganie problemom zanim one wystąpią Dlatego, profilaktyka ma

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XXXIII/163/2013. w sprawie przyjęcia gminnego programu przeciwdziałania narkomanii

UCHWAŁA Nr XXXIII/163/2013. w sprawie przyjęcia gminnego programu przeciwdziałania narkomanii UCHWAŁA Nr XXXIII/163/2013 w sprawie przyjęcia gminnego programu przeciwdziałania narkomanii Na podstawie art.18 ust.2 pkt.15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142,

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK Załącznik do Uchwały Nr XLIII/298/14 Rady Gminy Łubniany z dnia 12 listopada 2014 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK 1 Wstęp 1. Narkomania stanowi jeden z najpoważniejszych

Bardziej szczegółowo

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne Zdrowie środowiskowe 1. Podaj definicję ekologiczną zdrowia i definicję zdrowia środowiskowego. 2. Wymień znane Ci czynniki fizyczne

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie. Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie. Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii Sprawozdanie roczne 2011: stan problemu narkotykowego w Europie Piotr Jabłoński Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii 2 Roczny pakiet sprawozdawczy sytuacja w zakresie narkotyków > publikacje Charakterystyki

Bardziej szczegółowo

I. PODSTAWY PRAWNE ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW NARKOMANII

I. PODSTAWY PRAWNE ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW NARKOMANII Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XIX /147 /08 w sprawie Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii GMINA ŚWIĘCIGCHOWA GMINNY PROGRAM PRZGCIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2009 Święciechowa 2008 r. A. WPROWADZGNIG

Bardziej szczegółowo

ROZPOZNAWANIE ZACHOWAŃ NARKOTYKOWYCH I DOPALACZOWYCH.

ROZPOZNAWANIE ZACHOWAŃ NARKOTYKOWYCH I DOPALACZOWYCH. ROZPOZNAWANIE ZACHOWAŃ NARKOTYKOWYCH I DOPALACZOWYCH. Podstawowe pojęcia: 1. NARKOTYKI 2. SUBSTANCJE PSYCHOTROPOWE 3. ŚRODKI ODURZAJĄCE 4. DOPALACZE 5. LEKI Typologia narkotyków, dopalaczy. Podział ze

Bardziej szczegółowo

RADA GMINY MIELEC postanawia:

RADA GMINY MIELEC postanawia: UCHWAŁA NR XXXVIII/314/2013 RADY GMINY MIELEC z dnia 30 grudnia 2013 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Mielec na rok 2014 Na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały nr Rady Miejskiej Leszna z dnia 2014r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA LATA 2015-2018

Załącznik do Uchwały nr Rady Miejskiej Leszna z dnia 2014r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA LATA 2015-2018 Załącznik do Uchwały nr Rady Miejskiej Leszna z dnia 2014r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA LATA 2015-2018 A. Wprowadzenie Narkotyki są problemem wielowymiarowym, ograniczającym rozwój gospodarczy,

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008 Załącznik do Uchwały Rady Gminy w Kurzętniku z dnia GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008 I. Wstęp. Przeciwdziałanie narkomanii jest jednym z podstawowych i najbardziej

Bardziej szczegółowo