Budowa i funkcje kręgosłupa jako całości Budowa kręgów Budowa krążka międzykręgowego Zespoły anatomiczno-czynnościowe kręgosłupa

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Budowa i funkcje kręgosłupa jako całości Budowa kręgów Budowa krążka międzykręgowego Zespoły anatomiczno-czynnościowe kręgosłupa"

Transkrypt

1 Budowa i funkcje kręgosłupa jako całości Kręgosłup jest największym narządem ludzkiego ciała w jego skład wchodzi: kręgosłup właściwy, będący kolumną zbudowaną z elementów kostnych (kręgów), połączonych krążkami międzykręgowymi i stawami międzywyrostkowymi; układ różnych grup mięśniowych odpowiadających zarówno za czynności statyczne jak i ruchowe obsługiwanych przez nie części kostnych, układ nerwowy, w tym rdzeń i korzenie nerwowe przebiegające w kanale kręgowym oraz znajdujący się zewnątrzkanałowo układ współczulny. Konstrukcja kostna kolumny kręgosłupa jest utworzona z szeregu kręgów. Trzony kręgów są poprzedzielane elementami elastycznymi - krążkami międzykręgowymi (dyskami). Łącznie kolumna kręgosłupa liczy 24 kręgi i 23 krążki (brak krążków pomiędzy głową a pierwszym kręgiem szyjnym oraz pierwszym i drugim kręgiem szyjnym). Kręgosłup oglądany z przodu (w płaszczyźnie czołowej) tworzy linie prostą. Oglądany z boku ma cztery krzywizny: dwie do przodu - lordoza szyjna i lędźwiowa i dwie do tyłu -kyfoza piersiowa i krzyżowa. Na pierwszym kręgu szyjnym opiera się głowa, ostatni krążek lędźwiowy łączy się z kością krzyżową. Budowa kręgów Budowa kręgów w poszczególnych odcinkach kręgosłupa wykazuje istotne różnice, aczkolwiek niemal wszystkie zawierają te same najważniejsze elementy anatomiczne: trzon, luk i wyrostki stawowe. Tylna powierzchnia trzonu i łuk kręgu tworzą ściany otworu kręgowego. Otwory kręgowe kręgów ustawionych jeden na drugim tworzą kanał kręgowy, w którym znajduje się rdzeń i korzenie nerwowe. Rdzeń kończy się na poziomie przejścia piersiowo-lędźwiowego. Odchodzące od niego korzenie nerwowe tworzą w niżej położonej części kanału kręgowego tzw. ogon koński. Pomiędzy dwoma sąsiadującymi kręgami, na poziomie ich łuków, znajdują się otwory międzykręgowe. Wychodzą nimi z kanału kręgowego korzenie nerwowe, tworzące nerwy unerwiające poszczególne segmenty, narządy i części ciała człowieka. W obrębie kręgosłupa znajdują się 52 stawy, a razem ze stawami żebrowymi jest ich aż 100. Nic też dziwnego, że zaburzenia w obrębie stawów są źródłem najczęstszych dolegliwości bólowych kręgosłupa. Budowa krążka międzykręgowego Pomiędzy trzonami poszczególnych kręgów znajdują się krążki międzykręgowe (dyski), będące jednocześnie elementem dzielącym i łączącym trzony. Krążek międzykręgowy składa się z centralnie leżącego jądra miażdżystego (zwanego także galaretowatym) i obwodowo okalającego jądro pierścienia włóknistego. W skład krążka wchodzą blaszki graniczne oddzielające od góry i od dołu krążki od trzonów kręgów. Zespoły anatomiczno-czynnościowe kręgosłupa Do segmentu ruchowego zalicza się dwa sąsiadujące ze sobą kręgi połączone krążkiem międzykręgowym, systemem stawów, torebek stawowych i więzadeł. Należą do niego także odpowiadające mięśnie, właściwy odcinek rdzenia kręgowego, korzenie nerwowe, nerwy obwodowe, powięzie i naczynia krwionośne. Słup przedni stanowi kolumna trzonów kręgowych ustawionych jeden nad drugim, poprzedzielanych krążkami między kręgowymi. Odpowiada on głównie za przenoszenie obciążeń w osi długiej ciała, zarówno podczas czynności statycznych, jak i ruchowych w pozycji pionowej. Słup tylni tworzą łuki kręgów i system stawów międzywyrostkowych

2 poszczególnych odcinków kręgosłupa. Łączą one tylne części kręgów ze sobą w sposób zapewniający ich prawidłową ruchomość oraz ukierunkowanie ruchów kręgosłupa. Słup przedni odpowiada za przenoszenie obciążeń, słup tylny za prowadzenie i kierowanie zakresem ruchów. Współdziałają z nimi odpowiadające im inne tkanki kręgosłupa (mięśnie, nerwy, naczynia itd.). Jeżeli jakieś przyczyny zewnętrzne (np. praca) lub wewnętrzne (np. choroby) zmuszą słup przedni do niefizjologicznej ruchomości lub słup tylny do ponoszenia nadmiernych obciążeń, zaczynają w tych strukturach powstawać objawy przeciążenia. Funkcja stabilizująca i podporowa kręgosłupa Podstawowym zadaniem kręgosłupa jest utrzymywanie konstrukcji szkieletu, stanowienie stałego punktu odniesienia dla ruchomych kończyn i głowy, miejsca przyczepu mięśni i narządów wewnętrznych, a także ochrona najwrażliwszej na urazy części obwodowego układu nerwowego - rdzenia kręgowego. Do tego celu niezbędna jest maksymalna stabilność jego konstrukcji. Za utrzymywanie stabilizacji ciała odpowiadają następujące mechanizmy: 1. System mięśni kontrolujących wiotką oś kręgosłupa i utrzymujących jego pionową pozycję na podobieństwo lin - odciągów utrzymujących stojący maszt: (powyższe mięśnie ciągną", a nie podpierają", stąd niezbyt właściwe jest używanie popularnej nazwy gorset mięśniowy", zawierającej w swoim znaczeniu element podpierania); 2. Cztery krzywizny: dwie do przodu (lordoza szyjna i lędźwiowa) i dwie do tyłu (kyfoza piersiowa i krzyżowa) zwiększające odporność kręgosłupa na obciążenie od góry aż 17- krotnie w stosunku do takiej samej konstrukcji zupełnie prostej; 3. Żebra ograniczające w znacznym stopniu ruchy kręgosłupa piersiowego (z wyjątkiem dolnego odcinka); 4. Bardzo silny, stabilizujący system więzadeł i pierścieni włóknistych krążków międzykręgowych kontrolujący ruchy czynne i bierne pomiędzy kręgami; 5. Specyficzna funkcja i budowa jąder miażdżystych krążków międzykręgowych. Jądra miażdżyste, znajdujące się w pierścieniu włóknistym krążka międzykręgowego i ograniczone od góry i dołu powierzchniami trzonów kręgów. 6. Odpowiednia, odmienna na różnej wysokości kręgosłupa, budowa wyrostków stawowych i stawów międzykręgowych, z powierzchniami stawowymi umożliwiającymi ruchy tylko w określonych kierunkach i w odpowiednim zakresie w poszczególnych jego odcinkach; 7. Specjalna budowa podstawy kręgosłupa. Stanowi ją kość krzyżowa, która łącząc się z miednicą bardzo szerokimi powierzchniami stawów krzyżowo-biodrowych, stanowi najpotężniejszy amortyzator naszego organizmu, niwelujący obciążenia w osi pionowej (skoki, biegi, chód). Funkcja ruchowa kręgosłupa Największy zakres ruchomości ma odcinek szyjny, pozwalający na rozległe ruchy głową, następnie lędźwiowy, najmniejszy - odcinek piersiowy. Zwiększone możliwości w poszczególnych kierunkach ruchów występują w tzw. punktach kluczowych kręgosłupa. Nazwą tą określa się: połączenie głowowo-szyjne (Co-Cl). Występują tu ruchy zginania, prostowania, zgięcia bocznego, rotacji oraz ruchy będące kombinacją wymienionych kierunków, połączenie szyjno-piersiowe: ruchy jak wyżej, lecz w znacznie większym zakresie, połączenie piersiowo-lędźwiowe: ruchy zginania, prostowania, zgięcia bocznego i rotacji, połączenie lędźwiowo-krzyżowe: ruchy zginania, przeprostu i zgięcia bocznego.

3 Funkcja odruchowa kręgosłupa Funkcja odruchowa kręgosłupa jest jedną z najważniejszych funkcji organizmu człowieka. Integruje ona i koordynuje działanie poszczególnych układów i narządów ciała z centralnym układem nerwowym i korą mózgową. Odpowiada za przyjmowanie i przesyłanie różnego rodzaju bodźców oraz stymuluje reakcje zachodzące wzajemnie między poszczególnymi narządami. Funkcje krążka międzykręgowego Na czynność wykonywaną przez cały krążek międzykręgowy składa się suma czynności pierścienia włóknistego i jądra miażdżystego. Pierścień włóknisty pełni głównie rolę stabilizującą oraz łączy sąsiadujące ze sobą trzony kręgów i wraz z płytkami granicznymi ogranicza objętość jądra. Jądra miażdżyste amortyzują obciążenia kręgów znajdujących się powyżej, przenoszą i ukierunkowują siły oddziałujące na kręgosłup a także pośredniczą w wymianie płynów pomiędzy częściami krążka a trzonami kręgów. Funkcja stawów krzyżowo-biodrowych Zadaniem stawów krzyżowo-biodrowych jest udział w amortyzacji wszystkich obciążeń w osi długiej ciała. Dzięki stawom krzyżowo-biodrowym ogromne przeciążenia, występujące np. przy zeskokach, nie są bezpośrednio przenoszone z kończyn dolnych na wyższe odcinki kręgosłupa, a także narządy jamy brzusznej i klatki piersiowej. Ponadto stawy te odgrywają bardzo ważną funkcję przy chodzeniu i biegania. Rotacja oraz ruchy wahadłowe do przodu i do tyłu kości krzyżowej w akcie chodu niweluje przeciążenia. Mięśnie kręgosłupa i ich funkcje Anatomicznie do układu mięśniowego kręgosłupa należy zespół krótkich i długich mięśni przy-kręgosłupowych. Funkcjonalnie współpracują natomiast z nim różne mięśnie całego ciała, łączące kręgosłup np. z kończynami lub nawet niemające z kolumną kręgosłupa bezpośredniego, anatomicznego kontaktu (np. mięśnie brzucha, niektóre mięśnie obręczy barkowej czy biodrowej). Oba te układy ściśle współdziałają ze sobą, a ich zintegrowana czynność jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania kręgosłupa. Jedną z dwóch grup mięśni kręgosłupa stanowią mięśnie, których główną funkcją jest możliwe najszybsze i najdokładniejsze wykonanie świadomego ruchu (funkcja dynamiczna). Zostały one nazwane mięśniami fazowymi. Druga grupa mięśni posiada, oprócz zdolności wykonywania ruchów zależnych od woli człowieka, możliwość działania poza jego świadomością. Ich główną czynnością jest utrzymywanie prawidłowej postawy lub podtrzymywanie niektórych czynności organizmu. Mięśnie te umożliwiają np.: oddychanie czy utrzymywanie głowy i kręgosłupa w pionie (funkcja statyczna), bez konieczności ciągłego o tym myślenia. Nazywa się je mięśniami posturalnymi. Mięśnie fazowe i posturalne różnią się ilością białych i czerwonych komórek mięśniowych (miocytów). Powoduje to różnice w ich przystosowaniu do wykonywania różnych rodzajów wysiłku. Mięśnie fazowe zawierające więcej miocytów białych są odpowiedzialne za ruchy nagłe, szybkie, wymagające użycia dużej, lecz krótkotrwałej siły. Potrzebują w tym celu dużo środków odżywczych i tlenu. Podczas wysiłku prędko się męczą i długo regenerują. Przy bezczynności szybko zanikają. Mięśnie posturalne posiadając dużo miocytów czerwonych, są przystosowane do pracy ciągłej, wymagającej wytrzymałości i długotrwałego wysiłku o umiarkowanym natężeniu.

4 Mają one kilkakrotnie mniejsze zapotrzebowanie na środki odżywcze i tlen w tej samej jednostce czasu pracy oraz wysoką zdolność regeneracji. Rzadko też ulegają zanikowi. Obie grupy mięśni mają cechy wzajemnego przenikania i pod względem morfologii, i pod względem funkcji. Najważniejsze różnice z punktu widzenia powstawania zaburzeń czynnościowych w obu grupach mięśni, to: właściwość szybszego powstawania stanu rozciągnięcia, osłabienia i zaniku mięśni fazowych niż posturalnych, w przypadku obniżonej aktywności fizycznej; właściwość łatwego reagowania nadmiernym napięciem i przykurczem mięśni posturalnych pod wpływem powtarzających się czynników przeciążających otaczającego nas środowiska oraz oddziaływania sytuacji stresujących. Czynnikiem decydującym o rzeczywistych obciążeniach w obrębie kręgosłupa jest równowaga napięć mięśniowych, a nie bezwzględna siła poszczególnych mięśni. Silnie wytre-nowane mięśnie bynajmniej nie muszą zapewniać takiej równowagi. Czasem jednostronny trening lub praca fizyczna ją wręcz zaburzają, stąd możliwość przeciążeń i dolegliwości bólowych u osób uprawiających sport lub aktywnych fizycznie. Różnice funkcjonalne mięśni posturalnych i fazowych wynikają nie tylko z ich zróżnicowania morfologicznego. Główną przyczyną takich, a nie innych, ich zachowań są odmienne procesy sterowania nimi przez centralny układ nerwowy. Procesy pobudzania i hamowania w centralnym układzie nerwowym są najważniejszym elementem decydującym o zrównoważonej czynności układu mięśniowego. Do głównych mięśni posturalnych związanych z czynnością kręgosłupa zalicza się: Na powierzchni tylnej ciała: mięśnie krótkie szyjno-czaszkowe: proste i skośne, mięśnie dźwigacze łopatek, część górna mięśnia czworobocznego (trapezius), część szyjną i lędźwiową mięśnia prostownika grzbietu, mięśnie czworoboczne lędźwi, mięśnie gruszkowate, mięśnie napinacze powięzi szerokiej, mięśnie półścięgniste i półbłoniaste, mięśnie dwugłowe ud. Na powierzchni przedniej ciała: mięśnie żwacze mięśnie mostkowo-sutkowo-obojczykowe, mięśnie pochyłe, mięśnie piersiowe mniejsze, mięśnie piersiowe większe - część mostkowa i żebrowa, mięśnie skośne brzucha, mięśnie biodrowo-lędźwiowe, mięśnie krótkie przywodziciele ud, mięśnie smukłe, mięśnie proste ud. Najważniejsze mięśnie fazowe związane z czynnością kręgosłupa to:

5 głębokie zginacze szyi, mięsień piersiowy większy - część obojczykowa, mięśnie zębate przednie, część dolna mięśnia czworobocznego, mięśnie równoległoboczne, część piersiowa prostownika grzbietu, mięsień prosty brzucha, mięśnie pośladkowe średnie i wielkie, mięśnie długie przywodziciele ud, mięśnie obszerne przyśrodkowe, boczne i pośrednie ud (głowy mięśnia czworogłowego uda). Patomechanizm choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa Spośród wielorakich przyczyn prowadzących do powstania i rozwoju zmian zwyrodnieniowych w obrębie kręgosłupa, w praktyce najczęściej występują dwa mechanizmami. Mechanizmy te, nazwane drogami powstawania przeciążeń, dotyczyć mogą każdej struktury i tkanki wchodzącej w skład budowy kręgosłupa. Następstwem procesów destrukcyjnych w obrębie kręgosłupa jest uszkodzenie krążka międzykręgowego kręgosłupa, z wypadnięciem jądra miażdżystego lub jego zwyrodnieniem (dyskopatią). Droga nagłego urazu Mechanizm pierwszy to następstwo nagłego urazu, które jest spowodowane przez nagłe uszkodzenie tkanek pierścienia włóknistego krążka pod wpływem zadziałania gwałtownego, silnego, jednorazowego urazu na uprzednio zupełnie zdrowy krążek. Mechanizm ten ma charakter nagły, zazwyczaj jednorazowy. Do uszkodzenia krążka międzykręgowego w tym przypadku dochodzi w wyniku zadziałania znacznego przeciążenia (np. w trakcie urazu, szarpnięcia, wypadku) na zupełnie zdrowy i wydolny kręgosłup. Droga przewlekłych przeciążeń Mechanizm drugi, zwany drogą przewlekłych przeciążeń, gdy ostateczne uszkodzenie tkanek pierścienia włóknistego jest poprzedzone wieloletnim stopniowym procesem zwyrodnieniowym dysku. Proces rozwija się powoli, z wieloma etapami pośrednimi. Również w tym mechanizmie początek choroby bywa kojarzony przez pacjenta z urazem czy przeciążeniem. Przyczyny te są jednak niewspółmiernie błahe (pochylenie, kichnięcie, nagły ruch), w stosunku do natężenia odczuwanego w ich następstwie bólu. Przeciążenia te inicjują bowiem odczuwanie bólu, a nie zaś chorobę, która w rzeczywistości już od dłuższego czasu toczy się w organizmie. Zmiany przeciążeniowe dotyczą najpierw mięśni okołokręgosłupowych, następnie tkanek miękkich biernie stabilizujących kręgi (więzadła, powięzie, torebki stawów, krążki międzykręgowe), wreszcie części kostnych kręgosłupa (trzony kręgów, stawy międzywyrostkowe). Przy czym początkowo zaburzona jest czynność wyżej wymienionych struktur, a później zaczynają się ich zauważalne zmiany zwyrodnieniowe. Zaburzenia funkcji i ból mogą mieć miejsce na każdym etapie choroby, nawet kiedy nie stwierdza się najmniejszych objawów uszkodzenia tkanek w postaci np. zmian zapalnych czy zwyrodnieniowych. Z reguły zaburzenia czynności poszczególnych struktur kręgosłupa poprzedzają tworzenie się zmian zwyrodnieniowych. Zaburzenia czynnościowe mogą także towarzyszyć zmianom morfologicznym już rozwiniętym. Często są one pierwszą przyczyną dotkliwych dolegliwości już w początkowych etapach choroby zwyrodnieniowej.

6 Przebieg choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa Można wyróżnić pięć okresów rozwoju choroby zwyrodnieniowej Okres I: Wpływ zaburzeń sterowania z centralnego układu nerwowego oraz przeciążeń ze strony środowiska i różnych czynności życiowych na układ mięśniowy. Okres II: Powstawanie zaburzeń czynnościowych w obrębie układu mięśniowego i tkanek miękkich okołokręgosłupowych (więzadeł, torebek stawowych, powięzi, naczyń, skóry i tkanki podskórnej). Okres III: Powstawanie zaburzeń czynnościowych w systemie stawów kręgosłupa i miednicy. Okres IV: Powstawanie uszkodzeń morfologicznych (zmian zwyrodnieniowych) w obrębie krążków międzykręgowych i uszkodzeń (zmian zwyrodnieniowych) stawów kręgosłupa i trzonów kręgów. Okres V: Wtórne uszkodzenia w układzie nerwowym i mięśniowym (zaburzenia odruchów, niedowłady i porażenia), spowodowane nasilonymi zmianami morfologicznymi. Zaburzenia morfologiczne kręgosłupa w przebiegu procesów zwyrodnieniowych Pod pojęciem zaburzeń morfologicznych rozumiemy: nieodwracalne zmiany degeneracyjne w tkankach miękkich około-kręgosłupowych (zmiany struktury włókien mięśniowych, zbliznowacenia, zwłóknienia, trwałe przykurcze ścięgien, torebek stawowych, więzadeł, powięzi); zmiany zwyrodnieniowe w obrębie krążka międzykręgowego prowadzące do uszkodzenia jego struktury i przerwania pierścienia włóknistego (dyskopatia, przepuklina dyskowa); zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze w obrębie tkanki chrzęstno-kostnej kręgów (dzioby, kryzy, naroślą, czyli ogólnie osteofity powstające w miejscach największych przeciążeń lub najmniejszej wydolności tkanki kostnej), wtórne uszkodzenia korzeni nerwowych. Najbardziej znanym dramatycznym zaburzeniem morfologicznym jest wypukliną lub przepuklina jądra miażdżystego krążka międzykręgowego. Powodowany przez nią ucisk masy jądra na więzadła kanału kręgowego i korzenie nerwowe daje zazwyczaj objawy zespołu bólowego korzeniowego, z bardzo silnymi dolegliwościami bólowymi miejscowymi i promieniującymi wzdłuż kończyn oraz nierzadko ubytkami neurologicznymi. Zmiany zwyrodnieniowe kostne, umożliwiają organizmowi pewne do nich przystosowanie, dzięki czemu zazwyczaj nie powodują one bardzo silnych dolegliwości bólowych. Bóle w tych przypadkach mają charakter przewlekły, nękający, lecz w zasadzie nie eliminują człowieka z życia zawodowego i społecznego. Wyjątkiem są wyro-śla kostne, które zwężają średnicę (światło) otworów międzykręgowych, drążą do kanału kręgowego lub uciskają na korzenie nerwowe. W tych sytuacjach mogą wystąpić objawy uszkodzenia struktur układu nerwowego, czyli pełnoobjawowego zespołu bólowego korzeniowego. Uszkodzenie krążka międzykręgowego Uszkodzenie krążka międzykręgowego stanowi dającą najbardziej burzliwe powikłania postać choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa. Poziomem najczęstszych uszkodzeń krążków powodujących objawy korzeniowe są segmenty L5-S1 i L4-L5 (90-95%), stosunkowo rzadko segment L3-L4 (3%). Wypukliną (protrusio) jądra miażdżystego jest stanem wpuklania się pierścienia włóknistego do kanału kręgowego. Wpuklanie może mieć miejsce przy:

7 nadmiarze" tkanki pierścienia włóknistego związanym ze zwyrodnieniowym obniżeniem się wysokości jądra miażdżystego, częściowym przerwaniu wewnętrznych warstw włókien pierścienia włóknistego, z wypychaniem przez ciśnienie śródkrążkowe osłabionych włókien wewnętrznych (jak w oponie samochodowej z pękniętym oplotem). Przepuklina (prolapsus) jądra miażdżystego ma miejsce gdy dochodzi do całkowitego uszkodzenia, przerwanie pierścienia włóknistego i często więzadła podłużnego tylnego, z wydobywaniem się przez tą szczelinę galaretowatej masy jądra miażdżystego do kanału kręgowego. Zwężenie otworu międzykręgowego Zmniejszenie średnicy (światła) otworu międzykręgowego spowodowane jest najczęściej obniżeniem wysokości przestrzeni międzykręgowej w następstwie zmian zwyrodnieniowych lub uszkodzenia. Powierzchnie trzonów kręgu leżącego powyżej i poniżej uszkodzonego krążka zbliżają się do siebie, tym samym ograniczając przestrzeń między łukami kręgów tworzącymi obramowanie otworów. Zwężenie otworu międzykręgowego może być także wynikiem obrzęku okolicznych tkanek miękkich - torebek stawowych, więzadeł. Obrzęk także może być wynikiem miejscowego odczynu zapalnego spowodowanego mechanicznym naderwaniem tkanek, drażnieniem wyroślami zwyrodnieniowymi czy zablokowaniem czynnościowym w danym segmencie. W efekcie powstaje ciasnota otworu, w którym zostaje uwięziony korzeń lub nerw rdzeniowy. Objawy kliniczne neurologicznych powikłań choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa Zespoły korzeniowe Zespoły korzeniowe należą do najpowszechniej występujących objawów choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa. Pod względem częstości układają się w następującej kolejności: lędźwiowo-krzyżowe; szyjne; piersiowe. Objawem ogólnym jest ból, który przebiega wzdłuż anatomicznego toru korzenia. Ból jest szczególnie silny na początku choroby i ma charakter rwący. Nasila się on przy pochylaniu, głębokim oddychaniu, napinaniu tłoczni brzusznej parciu, kaszlu i kichaniu. Często nasilenie to występuje nocą, uniemożliwiając sen. Chodzenie, zmiana pozycji ciała, a także rozciąganie korzeni oraz ucisk wzdłuż korzenia wzmagają ból. Dwufazowość przebiegu klinicznego O rozpoznaniu, który korzeń jest podrażniony lub uszkodzony, decydują przede wszystkim objawy kliniczne. Korzeń identyfikuje się na podstawie: toru bólowego, zaburzeń czucia, ubytku sprawności ruchowej i siły mięśniowej. Zespoły korzeniowe lędźwiowo-krzyżowe. Najczęstszym powikłaniem neurologicznym towarzyszącym niedomodze kręgosłupa są zespoły korzeniowe Si, L5, L4. Zespół uszkodzenia korzenia Ból promieniuje wzdłuż korzenia S 1. Niedowłady mięśni nigdy nie są całkowite. Ubytek siły dotyczy mięśnia pośladkowego wielkiego po stronie uszkodzenia. Objawia się obniżeniem fałdu pośladkowego oraz niewielkim osłabieniem zginania podeszwowego stopy. Stwierdza się trudności w stawaniu na palcach. Odruch skokowy bywa osłabiony albo zniesiony. W ostrym okresie występują objawy rozciągowe i

8 uciskowe korzenia. Objaw Lasegue'a prostowanie podudzia przy zgiętym udzie. Ból jest usytuowany przykręgosłupowo, przy wyjściu korzenia. Występuje przy uciskaniu wzdłuż przebiegu korzenia (punkty uciskowe Valleixa). Zespół uszkodzenia korzenia L 5. Ból promieniuje wzdłuż korzenia. Występuje niedowład przy grzbietowym prostowaniu palucha (objaw Kugelberga) i stopy. W okresie ostrym stwierdza się objawy rozciągowe i uciskowe. Zespół uszkodzenia dwóch korzeni L 5, Poza wymienionymi wyżej objawami stwierdza się objaw Lasegue'a odwróconego", znany jako objaw Fajersztaj-na-Krzemickiego. Występuje także objaw Neriego ból korzeniowy oraz odruchowe zgięcie kolana po stronie zmienionej chorobowo podczas przyginania głowy do klatki piersiowej. Ból pojawia się w miejscu wyjścia korzenia. Nierzadko obwody uda i podudzia są mniejsze oraz dochodzi do zwiotczenia mięśni łydki po stronie uszkodzonego korzenia. Zespół uszkodzenia korzenia L 4. Ból promieniuje wzdłuż korzenia L 4, nasila się przy zginaniu podudzia (objaw rozciągowy Mackiewicza), stwierdza się osłabienie siły mięśnia piszczelowego przedniego, opadanie stopy, chód koguci lub brodzący ( korzeniowe porażenie nerwu strzałkowego"). Wskutek niedowładu mięśnia czworogłowego wstawanie z pozycji siedzącej jest utrudnione, odruch kolanowy jest osłabiony, rzadziej zniesiony. Zespół wielokorzeniowy ogona końskiego. Występuje asymetryczny niedowład kończyn dolnych (silniej wyrażony w częściach odsiebnych), typowe są opadające stopy" z chodem kogucim lub brodzącym. Stwierdza się asymetrię zaburzenia czucia o typie korzeniowym, któremu w ostrym okresie towarzyszy rwący ból, promieniujący wzdłuż toru korzeniowego oraz zaburzenia zwieraczy pęcherza moczowego trudności lub niemożność oddawania moczu. Ponadto występują objawy rozciągowe Lasegue'a i Fajersztajna-Krzemickiego. Zespoły korzeniowe szyjne. Zespół uszkodzenia korzenia C 8. Ból promieniuje wzdłuż korzenia C 8, zwłaszcza do V palca. Występuje niedowład zginaczy palców i nadgarstka oraz odwodziciela krótkiego kciuka i prostownika wskaziciela. Opisywano odruch Jacobsona po stronie uszkodzonego korzenia. Zespół uszkodzenia korzenia C 7. Ból promieniuje wzdłuż korzenia C 7, zwłaszcza do palca środkowego. Stwierdza się niedowład mięśni: trójgłowego, prostowników nadgarstka i palców, mięśnia nawrotnego oraz zginaczy nadgarstka. Występują zaburzenie czucia oraz osłabienie odruchu z mięśnia trójgłowego. Zespół uszkodzenia korzenia C 6. Ból promieniuje wzdłuż korzenia C 6, zwłaszcza do palca II (wskaziciela). Niedowład występuje w mięśniach: nawrotnym, obłym, odwracacza, dwugłowym i naramienno-promieniowym. Nie ma odruchów ramienno-promieniowego i dwugłowego. Zespół uszkodzenia korzenia C 5. Ból promieniuje wzdłuż korzenia C 5, jednak rzadko poniżej stawu łokciowego. Stwierdza się niedowład mięśni: nadgrzebie-niowego, podgrzebieniowego, naramiennego, dwugłowego oraz ramienno-promieniowego. Występuje osłabienie lub brak odruchów dwugłowego i ramienno-promieniowego.

9 Zespoły uszkodzenia rdzenia piersiowego. Objawy rdzeniowe narastają zwykle powoli. Niedowłady spastyczne mają charakter zewnątrzrdzeniowy. Towarzyszą im objawy korzeniowe, wskazujące na stopień uszkodzenia. Zazwyczaj nie stwierdza się zaburzeń czucia typu sznurowego. Zespoły uszkodzenia rdzenia szyjnego. Zespół ten na poziomie szyjnym również poprzedza wieloletni proces zwyrodnieniowy kręgosłupa szyjnego ze zmianami deformacyjnozwyrodnieniowymi oraz patologią wielopoziomową krążków międzykręgowych. Cechą charakterystyczną są niedowłady spastyczno-wiotkie kończyn górnych z zanikami mięśniowymi. Czasami występują zaburzenia czucia typu korzeniowego. W kończynach dolnych występuje niedowład spastyczny. Odruchy, zarówno w kończynach górnych, jak i dolnych, są wygórowane. Proces zwyrodnieniowy kręgosłupa szyjnego może prowadzić do niewydolności krążenia w tętnicy kręgowo-podstawnej, powodując objawy pniowe, móżdżkowe i objawy ze strony struktur płatów potylicznych. Tętnice kręgowe przebiegają w otworach wyrostków poprzecznych kręgosłupa szyjnego. Przewężenia otworów powstałe w wyniku zmian wytwórczo-deformacyjnych lub wypadnięcia dysku doprowadzają do zmniejszenia światła naczynia. Obraz kliniczny niewydolności krążenia mózgowego w wyniku procesów zwyrodnieniowych zachodzących w kręgosłupie szyjnym zależy od wielu czynników, między innymi od krążenia obocznego, rzutu serca itp. Na pełen obraz niewydolności krążenia mózgowego tylnego składają się: szum w uszach; osłabienie ostrości słuchu; zaburzenia chodu, najczęściej ze zbaczaniem w stronę, po której słuch jest upośledzony; nagłe, napadowe i powtarzające się zwiotczenie kończyn dolnych z padaniem na kolana (drop attackes); zawroty głowy z uczuciem wirowania przedmiotów otaczających lub samego chorego tak zwane układowe zawroty głowy. Jeżeli objawy niewydolności krążenia tylnego obejmują także obszary mózgu zaopatrywane przez tętnice mózgowe tylne, mogą się pojawić: mroczki i gwiazdki" przed oczami; sekundowe uczucie ciemności lub wrażenie falowania oglądanych przedmiotów. Dodatkowo w niewydolności krążenia tylnego mogą się pojawić: objawowe neuralgie nerwu trójdzielnego; napady padaczkowe częściowo złożone; zespół depresyjny. Przedstawiony obraz kliniczny ma charakter podrażnieniowy; podrażnieniu ulega tkanka nerwowa w przebiegu przemijającego niedokrwienia. Gdy niedokrwienie utrzymuje się dłużej, powoduje głęboki deficyt energetyczny w tkance nerwowej, co prowadzi do objawów ubytkowych, które mogą się zamienić w ogniska zawałowe. Ubytki dotyczą: pnia mózgu; móżdżku; płata potylicznego.

10 Zespoły pniowe cechują zaburzenia motoryki gałek ocznych (podwójne widzenie) i źrenic (nierówność anizokoria, zaburzenia reakcji na światło), niedowłady połowicze z niedoczulicą połowiczą, niedowłady w obrębie nerwów czaszkowych ruchowych, mogących prowadzić do zaburzeń połykania. W przypadku głębokich uszkodzeń pnia mózgu występuje motoryka pniowa w postaci zespołu odmóżdżeniowego oraz zaburzenia przytomności. Objawom tym bardzo często towarzyszy burza wegetatywna, w czasie której dochodzi do zakłóceń tętna, ciśnienia tętniczego, oddechu i temperatury ciała. Zespoły móżdżkowe prowadzą do zaburzeń koordynacji motoryki, równowagi i napięcia mięśniowego. Ubytki struktur móżdżkowych mogą wywoływać dwa zespoły kliniczne związane z zaburzeniami czynności robaka móżdżku i półkul móżdżkowych. Obraz kliniczny zespołu robaka móżdżku jest następujący: chwianie w pozycji stojącej przy otwartych i zamkniętych oczach (objaw Romberga); chód na szerokiej postawie, czyli chód marynarski; asynergia tułowia, polegająca na nienadążaniu górnej części tułowia za dolną podczas lokomocji; chwianie się w pozycji siedzącej bez podparcia. Na zespół półkul móżdżku składają się: oczopląs poziomy, gruboziarnisty przy spojrzeniu w stronę uszkodzonej półkuli móżdżku; ataksja kończyn z dysmetrią; drżenie zamiarowe uwidaczniające się pod koniec ruchu celowego, na przykład w czasie próby palec-nos; adiadochokineza zauważalna przy ruchach naprzemiennych; mowa skandowana, zamazana (dysartria móżdżkowa); dodatnia próba mijania przy wyciągniętych do przodu kończynach górnych jedna zbacza w kierunku uszkodzonej półkuli móżdżku; zbaczanie z toru chodu w stronę uszkodzonej półkuli móżdżku podczas chodzenia w miejscu z zamkniętymi oczami; obniżenie napięcia mięśniowego. W obrazie klinicznym zespołów płata potylicznego występują: zaburzenia w polu widzenia (niedowidzenie połowicze); zniesienie oczopląsu optokinetycznego; zaburzenia widzenia przestrzennego; ślepota korowa z anozognozją. Powikłania naczyniowe w postaci niewydolności krążenia tętnic rdzeniowych Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa może współwystępować z miażdżycą w uszkodzeniach rdzenia kręgowego szyjnego. Dochodzi wówczas do niedokrwienia w tętnicach rdzeniowych odchodzących od tętnic kręgowych. W niesprzyjających warunkach może dojść do postępującego niedokrwienia rdzenia szyjnego. Obraz kliniczny, który towarzyszy tym zmianom, określa się mianem mielopatii szyjnej. Za pomocą badania neurologicznego stwierdza się niedowłady spastyczne, jak również wiotkie, spowodowane uszkodzeniem obszarów rogów przednich. Diagnostyka choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa

11 Diagnostyka w przebiegu choroby przeciążeniowej musi brać pod uwagę zarówno etapowość powyższego schorzenia, jak i możliwość nakładania się zarówno objawów czynnościowych, jak i morfologicznych,. Każdy z tych czynników może być na danym etapie wiodącą przyczyną odczuwanych dolegliwości bólowych i badanych objawów. Prawidłowo przeprowadzone badanie neurologiczno-ortopedyczne z elementami diagnostyki manualnej już przy pierwszym kontakcie, w większości przypadków, umożliwia postawienie wstępnego rozpoznania. Przy czym, w przypadku stwierdzenia czynnościowych przyczyn bólu, proces diagnostyczny na wywiadzie oglądaniu i badaniu manualnym się kończy, zaś przy podejrzewaniu przyczyn morfologicznych obliguje do dalszych badań laboratoryjnych, obrazowych czy neurofizjologicznych. Podczas pierwszego kontaktu lekarza z chorym wskazane jest pogrupowanie zgłaszanych objawów i ich odpowiednie logiczne połączenie Umożliwia to ustalenie jednego z niżej wymienionych wniosków diagnostycznych odnośnie aktualnej przyczyny bólów kręgosłupa: 1. Stwierdzenie lub wykluczenie istnienia u chorego wyłącznie zaburzeń morfologicznych (np. przepukliny krążka międzykręgowego). 2. Stwierdzenie ewentualnego współistnienia zaburzeń i morfologicznych, i czynnościowych (np. przepukliny L5 - Sl i zablokowania stawu krzyżowo-biodrowego). 3. Stwierdzenie lub wykluczenie istnienia wyłącznie pierwotnych zaburzeń czynnościowych (np. zablokowania stawu krzyżowo-biodrowego). 4. Zróżnicowanie, która z wymienionych powyżej nieprawidłowości jest u chorego przyczyną aktualnego nasilenia objawów zespołu bólowego. Kolejnym krokiem w diagnostyce choroby zwyrodnieniowej jest badanie fizykalne i neurologiczne. Opukanie kręgosłupa oraz dokładne badanie manualne z identyfikacją punktów spustowych bólu mogą pomóc w dość dokładnym określeniu poziomu uszkodzenia Ocena deficytu neurologicznego rozstrzyga o dalszych losach pacjenta czy można go leczyć zachowawczo, czy należy już skierować do neurochirurga lub ortopedy zajmującego się leczeniem kręgosłupa? Klasyczne zdjęcie rentgenowskie wybranego odcinka kręgosłupa może służyć do wykluczenia swoistych chorób zapalnych oraz do oceny stopnia zaawansowania zmian zwyrodnieniowych. Zwykłe badanie radiologicznie jest natomiast mało precyzyjne w ocenie charakteru uszkodzenia oraz jego lokalizacji. Większą przydatność mają tu zdjęcia czynnościowe. Dużo dokładniejszymi badaniami są rezonans magnetyczny oraz tomografia komputerowa (zwłaszcza 3D). Badanie MRI bardzo dokładnie obrazuje zmiany w strukturach miękkich kręgosłupa oraz ewentualne wciągnięcie w proces chorobowy rdzenia kręgowego. Nieco gorzej przedstawia zmiany kostne. Lepsze wyniki w tym zakresie można uzyskać za pomocą badania CT (tomografii komputerowej). Poziom i stopień uszkodzenia korzeni nerwowych można określić za pomocą badań elektrofizjologicznych EMG oraz czuciowych potencjałów wywołanych. Wśród starszych metod wymienić należy, stosunkowo rzadko stosowane, mielografię i radikulografię. Pomocniczo wykonuje się standartowe badania laboratoryjne morfologie, OB, CRP. Pomogą wykluczyć choroby zapalne lub nowotworowe. W razie wątpliwości należy oznaczyć odpowiednie markery nowotworowe. Ważne jest także oznaczenie stężenia

12 wapnia. W niektórych przypadkach należy wykonać USG jamy brzusznej i miednicy mniejszej oraz badanie ogólne moczu. Leczenie Leczenie choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa jest realizacja następujących celów terapeutycznych w kolejnych etapach choroby: 1. Stworzenie warunków do cofnięcia się wypukliny lub przepukliny jądra miażdżystego i wytworzenia zrostu włóknistego w miejscu przerwania pierścienia włóknistego. 2. Usunięcie objawów i skutków uszkodzenia krążka oraz następstw kompresji jądra miażdżystego na korzenie (bóle miejscowe, bóle promieniujące, niedowłady mięśniowe, upośledzenie czucia skórnego itd) 3. Usunięcie współistniejących zaburzeń czynnościowych lub tzw. pozostałości po przebyciu zespołu bólowego korzeniowego, mogących być źródłem przedłużającego się bólu (punktów maksymalnej bolesności, wzmożonego napięcia więzadeł i mięśni, stref przeczulicy skórnej oraz usunięcie współistniejących zablokowań stawów kręgów - szczególnie w tzw. punktach kluczowych kręgosłupa). 4. Przywrócenie prawidłowej symetrii napięć mięśniowych (rozluźnienie mięśni przykurczonych i wzmocnienie mięśni osłabionych). 5. Usunięcie przyczyn prowadzących do powstawania zjawiska zaburzenia równowagi napięć mięśniowych (zmiana trybu życia, nauka prawidłowych stereotypów ruchowych, likwidacja przyczyn przewlekłego stresu, prawidłowe odżywianie, zmiana nawyków cywilizacyjnych, zmiana rodzaju pracy, utrata wagi). Kryteria kwalifikacji chorych do leczenia operacyjnego Ostry zespół bólowy spowodowany procesem zwyrodnieniowym wymaga już podczas pierwszego badania rozstrzygnięcia przez badającego lekarza następujących problemów: czy istnieje bezwzględna konieczność leczenia operacyjnego?, czy istnieje szansa leczenia zachowawczego (bezoperacyjnego)?. Kliniczne objawy kwalifikujące do leczenia neurochirurgicznego (potwierdzone dodatnim wynikiem w badaniach obrazowych) to: nagłe dolegliwości bólowe ze "świeżymi" ubytkami neurologicznymi i porażeniami mięśniowymi świadczącymi o ucisku lub uszkodzeniu kilku korzeni, zaburzenia czynności zwieraczy, utrzymujące się ponad 6 tygodni nasilone dolegliwości bólowe i objawy kliniczne, nie ustępujące po prawidłowym leczeniu zachowawczym, narastające objawy kliniczne i dolegliwości bólowe, mimo stosowania prawidłowego leczenia zachowawczego. Leczenie operacyjne Fenestracja Wykonywana w celu usunięcia przepukliny krążka międzykręgowego. Jest oszczędnym dostępem operacyjnym. Polega na usunięciu w.żółtego i krawędzi łuków po stronie operowanej. Fenestracja to wycięcie niewielkiego okna w więzadłach kręgosłupa oraz zwróconych do siebie krawędziach wyrostków ościstych. Hemilaminektomia Stosuje się w przypadkach przepuklin centralnych przy istniejących zmianach zwyrodnieniowo-przeciążeniowych. Polega na usunięciu połowy łuku kręgowego, od jego nasady do podstawy wyrostka kolczystego

13 Laminektomia Wykonuje się ja w przypadkach kręgozmyku lub rozległych zmian śródkanałowych, zmian uciskowych wewnątrz worka oponowego. Polega on na usunięciu łuku kręgu, przecięciu więzadła międzykolcowego oraz odcięciu wyrostka kolczystego. Laminektomia to zabieg polegający na usunięciu części łuku kręgowego i więzadeł w celu lepszej oceny struktur kanału kręgowego lub w celu odbarczenia stenozy kanału kręgowego. Okres rekonwalescencji, przy prawidłowym przebiegu pooperacyjnym to 6-8 tygodni. Laminoplastyka Polega na zastapieniu łuków kręgów poprzez elementy egzogenne (płytki tytanowe i śruby). Facetektomia Usunięcie stawów międzykręgowych. Transpedicularne zespolenia kręgosłupa (z dojścia tylnego). Zespolenie za pomoca belek stabilizujących i śrub umieszczanych w trzonach kręgów. Dobra metoda ze względu na dobrą stabilizację z mało rozległym usztywnieniem kręgów zdrowych oraz wraz z odtworzeniem krzywizn kręgosłupa. Wertebroktomia Usunięcie trzonu kręgu; w miejsce trzonu wszczepia się element kostny i stabilizuje go za pomocą belek stabilizujących lub płytek. Wertebroplastyka Polega na wprowadzeniu cementu kostnego do uszkodzonego (złamanego, zmiażdżonego) trzonu kręgu. Najczęściej wykonuje się ją w przypadku złamań osteoporotycznych. Kyfoplastyka Polega na odtworzeniu operacyjnym kształtu trzonu kręgu piersiowego ; pierw do złamanego/zmienionego w procesie choroby kręgu wprowadza się balonik, pompuje się go i stwarza miejsce pod kolejno wprowadzany cement. Małoinwazyjne leczenie dyskopatii lędźwiowej Termonukleoplastyka (Intradiscal ElectroThermal Therapy - IDET) Jest to metoda wykorzystująca technikę termokoagulacji. Pod kontrolą monitora RTG wprowadza się odpowiedni cewnik, który umieszcza się w krążku międzykręgowym po wewnętrznej stronie pierścienia włóknistego. Temperatura ok. 50 C emitowana przez kilkanaście minut powoduje przebudowę struktury włókien kolagenowych pierścienia włóknistego. Procedura ta posiada bardzo ograniczone wskazania, których należy przestrzegać, aby osiągnąć zadowalającą skuteczność. Mikrodiscektomia endoskopowa (Endoscopic Microdiscectomy - ME) Stosowana jest w przypadkach, kiedy nastąpiło duże przemieszczenie krążka międzykręgowego do kanału kręgowego i nie ma możliwości jego usunięcia poprzednimi metodami. Jest odmianą stosowanych powszechnie operacji laparoskopowych. Jej zaletą pozostaje mała inwazyjność, wynikająca z niewielkiego cięcia na skórze (1,5-2 cm), odwarstwienia mięśni bez ich przecinania i operowania w bardzo małej przestrzeni. Przezskórna Laserowa Dekompresja Dysku (Percutaneus Laser Disc Decompression - PLDD) Jest techniką, w której w odróżnieniu od poprzedniej metody wykorzystuje się dużą energię wytworzoną przez laser medyczny. Powoduje to usunięcie fragmentu krążka międzykręgowego ("dysku") i stopniowe odparowanie wody, tzw. waporyzację (krążek międzykręgowy u dorosłych w 70% składa się z wody). Proteza bryan a - sztuczny dysk szyjny. Nowy sposób w leczeniu operacyjnym dyskopatii szyjnej, którego celem jest odtworzenie jednostki ruchowej kręgosłupa. Zastosowanie protezy krążka międzykręgowego hamuje postęp zmian zwyrodnieniowych w obrębie sąsiednich segmentów kręgosłupa.

14 Leczenie zachowawcze Metody farmakologiczne Leczenie farmakologiczne w ostrych zespołach bólowych sprowadza się w zasadzie do dwóch kierunków działania: stosowania środków ukierunkowanych na znoszenie bólu ośrodkowego i obwodowego, stosowania środków wspomagających efekt przeciwbólowy poprzez swoiste działanie przeciwzapalne, polepszające ukrwienie i odżywienie tkanek, uspokajające i rozluźniające. W leczeniu ostrych zespołów bólowych obowiązuje zasada podawania silnie działających leków przeciwbólowych, nawet w dużych dawkach, lecz przez możliwie krótki okres czasu. Przedłużające się silne bóle wywołują w narządzie ruchu cały szereg zaburzeń wtórnych. Najbardziej powszechnie stosowane grupy leków przeciwbólowych to: paracetamol, pochodne kwasu salicylowego i pirazolony, niesterydowe leki przeciwzapalne, lidokaina, kotrykosterydy, niektóre leki przeciwdrgawkowe i antyarytmiczne, a także pochodne morfiny czy leki blokujące receptor opioidowy. Oprócz leków przeciwbólowych zakres stosowania innych grup środków farmakologicznych w leczeniu kręgosłupa uzależniony jest od rodzaju uszkodzeń lub szeregu innych objawów mogących w tych przypadkach współistnieć. W zależności od rodzaju stwierdzonych zaburzeń można zastosować leki mające za zadanie: zmniejszenie objawów zapalnych poprawę stanu psychicznego podniesienie progu odczuwania dolegliwości bólowych. działać relaksacyjnie na przykurczone mięśnie poprawić krążenie krwi i płynów tkankowych. Pozycje ułożeniowe Podstawowym warunkiem umożliwiającym cofnięcie się wypukliny i wytworzenie się zrostu pierścienia włóknistego jest konsekwentne unieruchomienie chorego, najlepiej w pozycji odciążeniowej. Leżenie w odpowiednich pozycjach ułożeniowych jest u chorego z ostrymi dolegliwościami bólowymi spowodowanymi uszkodzeniem krążka międzykręgowego, najważniejszym, sposobem postępowania leczniczego, jaki można zastosować w warunkach domowych. Okres przebywania w pozycji leżącej z maksymalnym ograniczeniem ruchomości nie powinien przekraczać 5-7 dni. Po tym czasie konieczne jest włączenie aktywnych form rehabilitacji: napinania mięśni, mobilizacji czynnych i stopniowej pionizacji. Mobilizacje czynne Mobilizacje czynne polegają na ostrożnym wykonywaniu, samodzielnie przez pacjenta, ruchów w chorym odcinku kręgosłupa. Ruchy są wykonywane wyłącznie w tych kierunkach, w których ból nie występuje, zazwyczaj w przeciwnych do kierunku powodującego dolegliwości największe (zasada bezbolesności i ruchu przeciwnego). Powtarzanie tych ruchów przez 2-3 minuty, co 2-3 godziny zmniejsza napięcie mięśniowe, mobilizuje chore segmenty, poprawia miejscowe ukrwienie. Mobilizacje czynne w zespołach korzeniowych spowodowanych wypukliną czy przepukliną jądra miażdżystego mają na celu stworzenie warunków do repozycji (cofnięcia się) fragmentu jądra miażdżystego do wewnątrz pierścienia lub też dokonanie takiej repozycji. W miarę ustępowania dolegliwości łączy się ze:

15 stopniowym rozszerzaniem ilości kierunków ruchu, łączeniem kierunków w ruch pośredni, zwiększaniem czasu trwania i siły napięcia mięśni, włączeniem oporu izometrycznego przeciwko ruchom czynnym w kierunkach bolesnych. Leczenie fizykalne Korzystne oddziaływanie zabiegów fizjoterapeutycznych jest związane z faktem, że można nimi oddziaływać leczniczo zarówno na przyczynę - uszkodzony krążek, jak i na każdy z objawów z uszkodzeniem związanym: ból, zaburzenia czucia, niedowłady i zaniki mięśniowe, wzmożone napięcie ochronne mięśni czy też zaburzenia ukrwienia. Spośród zabiegów fizykoterapeutycznych mających korzystne działanie w zespołach bólowych kręgosłupa dyskowych należy wymienić: jonoforezę - w zależności od zastosowanego leku ma działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne, rozluźniające, poprawiające ukrwienie; prądy impulsowe (diadynamiczne) - działanie przeciwbólowe i rozluźniające; prądy interferencyjne - działanie przeciwbólowe i rozluźniające; przezskórną elektryczną stymulację nerwów TENS - działanie przeciwbólowe i normalizujące przewodnictwo nerwowo-mięśniowe; pole magnetycznej małej częstotliwości - działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne; ultradźwięki i fonoforezę - działanie przecibólowe, przeciwobrzęko-we, przeciwzapalne; promieniowanie laserowe w postaci naświetlań lub akupunktury laserowej (pobudzania punktów akupunkturowych) - działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne; krioterapię w postaci nadmuchu zimnych par azotu, okładów z krio-żeli itp. - działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i rozluźniające; elektrostymulacje (elektrogimnastyka) - pobudzanie czynności mięśni niedowładnych i porażonych. Nie są wskazane zabiegi cieplne na miejsce uszkodzenia krążka - okłady parafinowe, diatermia krótkofalowa, okłady borowinowe czy Sollux. Leczenie manualne Leczenie manualne jest metodą leczniczą, w której ręce terapeuty są bezpośrednim narzędziem oddziaływania na ciało chorego. Jest to jedyna dziedzina medycyny, w której kontakt diagnostyczny i terapeutyczny leczącego lekarza z leczonym chorym jest absolutnie bezpośredni, przekazywany bez żadnego narzędzia, aparatu, urządzenia, środka farmakologicznego. Wskazania do zabiegów manualnych Najważniejsze wskazania do zabiegów manualnych w obrębie kręgosłupa to: zablokowania stawów międzywyrostkowych, zablokowanie zbyt długiego" więzadła podłużnego tylnego pomiędzy krawędziami trzonów w segmencie ze zwyrodniałym dyskiem, zablokowanie (usidlenie) korzeni nerwowych w niestabilnych segmentach lub zbyt małych otworach międzykręgowych, zaburzenia w tkankach miękkich okołokręgosłupowych - mięśniach, więzadłach, powięziach, dyskopatia prosta z zablokowaniami wewnątrzdyskowymi.

16 Trakcje Trakcjami nazywamy zabiegi mające na celu rozsunięcie przestrzeni stawowych lub rozciągnięcie i rozluźnienie tkanek biernie i czynnie stabilizujących stawy. Celem trakcji jest wspomniane rozszerzenie powierzchni stawowych dla odbarczenia korzeni nerwowych, zakleszczonych tkanek, zaklinowanych ciał wewnątrzstawowych lub rozluźnienie tkanek miękkich okołostawowych czy okołokręgowych. Wykorzystuje się do tego siłę mięśni terapeuty, siłę ciążenia (urządzenie Perlscha, pętla Glissona) lub siłę różnego rodzaju urządzeń mechanicznych (stoły wyciągowe). Mobilizacje stawów kręgosłupa Mobilizacją stawu nazywamy zabieg powtarzającego się (repetywnego) przesuwania powierzchni stawowych względem siebie w kierunku zablokowanego ruchu, ze stopniowym przekraczaniem granicy ruchu (bariery) przy użyciu minimalnej siły zewnętrznej. Istotą powyższych zabiegów jest umiejętne, krótkotrwałe i wyważone przekraczanie granicy ruchów z zakresu fizjologicznego do anatomicznego w kierunku zablokowanym. Celem jest osiągnięcie w danym stawie anatomicznej bariery ruchu w danym kierunku. Mobilizacje bezpośrednie Polegają one na wykonywaniu opisanych ruchów repetytywnych bezpośrednio na jedną z powierzchni zablokowanego stawu przy stabilizacji drugiej powierzchni Zabieg wykonuje się siłą mięśni terapeuty. Mobilizacje pośrednie to zabieg wykonywany siłą własnych mięśni chorego poprzez napinanie ich przeciwko ściśle ukierunkowanej sile oporu ręki terapeuty. Manipulacje uciskowe stawów kręgosłupa. Zabieg manipulacji polega na wykonaniu szybkiego, zdecydowanego ruchu (pchnięcia dłonią lekarza) na zablokowany segment kręgosłupa. Zastosowany impuls winien być krótki, o względnie małej sile i niewielkiej amplitudzie. Chory przygotowany do zabiegu musi być odpowiednio ułożony w pozycji umożliwiającej zaryglowanie sąsiadujących stawów (osiągnięcie bariery) i rozluźnienie mięśni. Automobilizacje stawów kręgosłupa Automobilizacje są to zabiegi, za pomocą których poinstruowany chory może sam sobie wykonać zabieg mobilizacji niektórych segmentów kręgosłupa i stawów obwodowych Wykorzystuje w tym celu siłę własnych mięśni, odpowiednie pozycje ułożeniowe, ruchy oddechowe, współruchy gałek ocznych, siłę ciążenia i inne. Oprócz mechanicznego efektu przywrócenia ruchomości danego segmentu kręgosłupa dochodzi do: zwiększenia się zakresu ruchów w całym odcinku kręgosłupa lub wyrównania istniejącego deficytu ruchów w danym kierunku, intensywnego odzewu ze strony tkanek, w których uprzednio występowały zmiany odruchowe (rozluźnienie napiętych mięśni, ustąpienie przykurczy więzadłowych, zmiana natężenia bólu aż do stopniowego ustąpienia, poprawa ukrwienia i ucieplenia skóry, wyciszenia punktów maksymalnej bolesności itd. ), regulacji zaburzeń w narządach wewnętrznych spowodowanych zablo-kowaniami (np: ustąpienie zawrotów głowy i zaburzeń równowagi, czy częstoskurczu napadowego). Metoda Mc Kenziego Metoda diagnostyczna i lecznicza Mc Kenziego opiera się na założeniu, że ogromna większość dolegliwości bólowych kręgosłupa wywodzi się z przyczyn mechanicznych:

17 statycznych i dynamicznych. W metodzie Mc Kenziego choroby kręgosłupa dzieli się na 3 zespoły: Zespół posturalny, w którym na skutek czynności przeciążających (np. pracy w nieprawidłowej pozycji) zupełnie zdrowe i nieuszkodzone struktury okołokręgosłupowe oraz kostne kręgosłupa ulegają przeciążeniu i okresowo reagują bólem. Zespół funkcjonalny (dysfunkcyjny). Przyczyną bólu w tym zespole są tkanki okołokręgosłupowe lub struktury kręgosłupa, w których wprawdzie już nastąpiły pewne zmiany patologiczne (zrosty, rozciągnięcia tkanek lub ich przykurczenia, zwłóknienia, zbliznowacenia, zmiany zwyrodnieniowe), lecz ból występuje dopiero po zaistnieniu dodatkowych czynników przeciążających (uraz, przechłodzenie, nieprawidłowe czynności ruchowe, przeciążenia statyczne i dynamiczne). Zespół zaburzeń strukturalnych, (zaburzeń wewnątrzdyskowego modelu dynamicznego). Istotą zespołu jest zaburzenie wzajemnego układu pomiędzy pierścieniem włóknistym, a jądrem miażdżystym krążka międzykręgowego. Zaburzenie jest związane z uszkodzeniem i przemieszczeniem jądra miażdżystego względem pierścienia. Przyczyną bólu są tu zaburzenia strukturalne dotyczące krążka międzykręgowego i jego bezpośredniego otoczenia. Ustalone w badaniu diagnostycznym ukierunkowane ruchy wykonywane czynnie przez chorego są w metodzie Mc Kenziego zasadniczym elementem leczniczym. Wyuczone ćwiczenia pacjent wykonuje samodzielnie powtarzając je w określonych odstępach czasu przez kilka dni. Modyfikacja zalecanych ćwiczeń następuje w miarę postępu leczenia w trakcie kolejnych spotkań z terapeutą. Ważnym elementem leczniczym jest także kompleksowa edukacja pacjenta odnośnie przyczyn jego dolegliwości, jak i sposobu ochrony kręgosłupa przed pogłębieniem się zaburzeń. Neuromobilizacje Jest to metoda diagnostyczna i lecznicza zaburzeń ruchomości (przesuwalności, ślizgu) tkanek układu nerwowego względem tkanek okolicznych w obrębie ciała człowieka. Zabiegi lecznicze polegają na mobilizacji zdiagnozowanego miejsca unieruchomienia struktury nerwowej za pomocą systemu specjalnych ćwiczeń. Mogą one mieć charakter bierny - wykonywany przez terapeutę lub mogą być wykonywane przez chorego samodzielnie (automobilizacje układu nerwowego). Opracowano je dla takich struktur układu nerwowego, jak: w obrębie kończyny dolnej: nerw kulszowy, udowy, strzałkowy powierzchowny, głęboki, wspólny, piszczelowy i odpiszczelowy; w obrębie kończyny górnej i barku: nerw łokciowy, pośrodkowy, promieniowy, mięśniowo skórny; w obrębie kręgosłupa: pień współczulny, opona twarda, korzenie części szyjnej, piersiowej i lędźwiowej; niektóre nerwy czaszkowe; inne, mniej ważne. Terapia kranio-sakralna Metoda ta wywodzi się z technik osteopatycznych. Należy ona do nauk holistycznie (całościowo) traktujących człowieka i jego chorobę. Zaburzenia takie jak: nieprawidłowość rytmu, zablokowania ruchomości kości czaszki w szwach czaszkowych, naprężenia w strukturach błoniastych organizmu prowadzić mogą do poczucia choroby w obrębie właściwie każdego narządu ciała ludzkiego.

18 Zgodnie z ujęciem holistycznym, w terapii kranio-sakralnej nie należy ograniczać się do leczenia konkretnego schorzenia narządu lecz doprowadzić do ustąpienia choroby przez usuwanie zaburzeń wyżej wymienionych struktur. W tym celu stosuje się określone lecznicze zabiegi manualne. Należą do nich wykonywane za pomocą rąk terapeuty: odprężanie opon i powięzi, odprężanie stawów i połączeń kostnych, kołysanie" opon i inne. Zabiegi lecznicze stosowane w technikach terapii kranio-sakralnej odznaczają się niezwykłą delikatnością. Z tego względu czasami bardziej przypominają seanse dotyku terapeutycznego" niż zabiegi osteopatyczne. Akupunktura Zabiegi akupunktury należą do z najbardziej przydatnych w metod terapeutycznych kompleksowym leczeniu zespołów bólowych kręgosłupa. Akupunktura pozwala działać w znacznej mierze wybiórczo. Za pomocą nakłuwania odpowiedniego układu punktów doświadczony lekarz ma możliwość wybiórczego wpływania na dolegliwości czy objawy w danym momencie i na danym etapie choroby kręgosłupa. Najważniejsze efekty terapeutyczne stosowania akupunktury w leczeniu choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa to: działanie redukujące ból na drodze wyzwalania endorfin (substancji endogennych o silnym działaniu przeciwbólowym podobnym do morfiny), rozszerzanie naczyń krwionośnych i poprawa ukrwienia tkanek, rozluźnianie włókien mięśniowych i obniżanie wzmożonego napięcia mięśniowego, pobudzanie przewodnictwa nerwowo-mięśniowego i czynności mięśni niedowładnych, usuwanie skórnych stref przeczulicy, parestezji, zaburzeń potliwości, niedoczulicy, zaburzeń naczynioruchowych, działanie antydepresyjne, przeciwnerwicowe, relaksujące i poprawiające nastrój, możliwość oddziaływania wyciszającego na punkty maksymalnej bo-lesności i punkty spustowe. Igłoterapia Igłoterapia jest to specyficzna technika lecznicza ukierunkowana na usuwanie dolegliwości bólowych w narządzie ruchu prowokowanych przez aktywne tkankowe punkty spustowe i punkty maksymalnej bolesności. Celem igłoterapii jest zmniejszenie dolegliwości bólowych. Igłoterapia daje szereg efektów dodatkowych, do których można zaliczyć: poprawę wydolności mięśni, w których występują punkty maksymalnej bolesności i punkty spustowe, poprawę zakresu ruchomości stawów segmentarnie związanych z obszarem występowania punktów maksymalnej bolesności i punktów spustowych, usunięcie jednego z ogniw patologicznego łańcucha odruchowego w zespołach bólowych kręgosłupa, możliwość zastosowania igłoterapii dla diagnostyki różnicowej, np. celem odróżnienia przyczyn rwy kulszowej spowodowanej przepukliną dyskową od rwy z ucisku napiętych włókien mięśnia gruszko-watego, możliwość stosowania nawet w bardzo ostrych zespołach bólowych, gdy nie wchodzą w grę żadne zabiegi fizykalne czy manualne.

19 Zabieg nakłucia wykonuje się zazwyczaj jednorazowo w miejscu w którym stwierdziliśmy najwięcej aktywnych punktów. W przypadku stwierdzenia całych pól aktywnych punktów staramy się z jednego wkłucia, przesuwając skórę i zmieniając kierunek igły, podrażnić możliwie największą ich ilość. Nie zaleca się wykonywania jednorazowo kilku nakłuć w różnych okolicach ciała ze względu na możliwość wystąpienia niepożądanych reakcji pozabiegowych. Kinesiology Taping Metoda polega na aplikacji na ciele, w ściśle określony sposób, specjalistycznego elastycznego plastra. Nalepiony plaster jest źródłem bodźców wyłącznie mechanicznych (nie jest nasączony żadnym lekiem) i w zależności od rodzaju plastra, sposobu i miejsca aplikacji, ma różnorakie oddziaływanie. Plaster ten rozciąga się tylko na długość. Jego ciężar i grubość jest zbliżonej do parametrów skóry, nie zawiera leków. Jest odporny na działanie wody. Odpowiednio zaaplikowany funkcjonuje 7-10 dni. Nalepiony plaster jest źródłem bodźców obieranych przez receptory rozmieszczone na skórze. Dzięki temu, odpowiednio zaaplikowany, odpowiedni rodzaj plastra, może działać przeciwbólowo, pełnić funkcję przypominającą (np. utrzymanie prawidłowej postawy), normalizować napięcie mięśniowe i powięziowe, pełnić funkcję korygującą w sytuacjach występowania nierównowagi mięśniowej. Dzięki możliwości korekcji mechanicznej taping może zmniejszyć nacisk (kompresję) tkanek miękkich (w tym tkanki nerwowej) co w zespołach bólowych o powyższej etiologii daje niemal natychmiastowy efekt przeciwbólowy oraz usprawnia lub wręcz umożliwia postęp procesom gojenia. Korekcja mechaniczna z wykorzystaniem tapingu może posłużyć także do bardziej poprawnego (jeżeli zachodzi taka potrzeba) wzajemnego ustawienia względem siebie, poszczególnych elementów łańcucha biomechanicznego. Leczenie ruchem Program leczenia ćwiczeniami jest niezbędnym elementem znajdującym zastosowanie we wszystkich okresach choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa. Warunkiem skuteczności ćwiczeń jest jednak ścisłe dopasowanie ich rodzaju do okresu choroby oraz typu i zaawansowania zaistniałych uszkodzeń w narządzie ruchu. Innych bowiem ćwiczeń wymaga okres ostry i podostry choroby innych okres przewlekły. Inaczej przebiega rehabilitacja mięśni niedowładnych czy porażonych, a inaczej usuwanie zaburzeń czynnościowych mięśni i przywracanie stanu równowagi napięć mięśniowych kręgosłupa. Ćwiczenia w okresie ustępowania ostrych objawów w zespołach korzeniowych oraz ćwiczenia w różnego typu zespołach rzekomokorzeniowych kręgosłupa dotyczą przede wszystkim mięśni morfologicznie i czynnościowo powiązanych z kręgosłupem. Głównie bowiem w układzie mięśniowym kręgosłupa mają miejsce najbardziej znaczące i najbardziej pierwotne zaburzenia, wtórnie przeciążające inne struktury. Stąd mniejsze znaczenie ćwiczeń skierowanych np: na torebki stawowe czy same stawy kręgowe ze względu na to, że nieprawidłowości tam stwierdzane należy traktować jako zaburzenia wtórne. Zasady rehabilitacji czynnościowych zburzeń mięśniowych Terapia mięśni w zespołach przeciążeniowych kręgosłupa sprowadza się do usuwania zaburzeń napięcia mięśniowego -nadmiernego lub obniżonego. Zasadniczym obiektem stosowanych ćwiczeń są mięśnie przykręgosłupowe. Inne elementy kręgosłupa (stawy,

20 więzadła, torebki) ćwiczone są jedynie przy okazji", a nawet są w założeniach ćwiczeń rozmyślnie omijane. Ćwiczenia mięśni muszą być stosowane w sposób możliwie ukierunkowany: ćwiczenia rozluźniające na mięśnie przykurczone, ćwiczenia wzmacniające na mięśnie osłabione. Niedopuszczalne jest zalecenie chorym ćwiczeń określanych ogólnikowo jako np. ćwiczenia gorsetu mięśniowego", ćwiczenia fleksyjne, ćwiczenia extensyjne itp. Program ćwiczeń należy rozpoczynać od stosowania wyłącznie ćwiczeń rozluźniających. Celem początkowym jest uzyskanie rozluźnienia przykurczonych mięśni posturalnych. Utrzymywanie się przykurczy tych mięśni wydatnie obniża skuteczność ćwiczeń wzmacniających mięśnie osłabione, stąd celowość ich stosowania w określonej kolejności. Ćwiczenia wzmacniające osłabione mięśnie fazowe wprowadza się po uzyskaniu rozluźnienia mięśni przykurczonych. Należy unikać wszelkich ćwiczeń w sposób niekontrolowany rozciągających elementy biernej stabilizacji kręgów - torebki stawowe, więzadła, aby nie doprowadzić do ewentualnej niestabilności kręgów. Dotyczy to szczególnie ćwiczeń, w których występuje mechanizm dźwigniowy tułowia (skłony w pozycji stojącej, przyciąganie głowy do kolan itp. ). W procesie kinezyterapii zespołów bólowych kręgosłupa ważniejsze jest przywracanie prawidłowej równowagi statyczno-dynamicznej i stereotypów ruchowych niż nieukierunkowane zwiększanie siły mięśni kręgosłupa. Leczenie mięśni przykurczonych W zespołach bólowych występują dwa rodzaje przykurczy. Pierwszy to dobrze znany przykurcz ochronny mięśni przykręgosłupowych powstały jako skutek silnych dolegliwości bólowych. Stanowi on mechanizm unieruchamiający kręgosłup i zapobiegający dalszemu ewentualnemu uszkodzeniu tkanek w okolicy wypukliny dyskowej lub zablokowanego stawu. Przykurcz ten trwa tak długo, jak długo istnieją sygnały bólowe. Można go zlikwidować lekami rozluźniającymi i omówionymi wyżej zabiegami fizjoterapeutycznymi (masaż, okłady, nacierania, prądy). Ten rodzaj przykurczy mięśniowych możemy określić jako przykurcze wtórne. Zupełnie odmiennym i znacznie mniej znanym rodzajem są przykurcze funkcjonalne mięśni posturalnych. Zaistniały one w organizmie znacznie wcześniej, czasem wiele lat przed wystąpieniem dolegliwości bólowych, pod wpływem różnorodnych czynników, związanych z życiem w określonym środowisku cywilizacyjnym. W trakcie trwania zespołu bólowego przykurcze te ulegają spotęgowaniu. Nie ustępują jednak, gdy ból znika, utrzymując się nawet w okresach bez-bólowych. Określamy je mianem przykurczy pierwotnych. Przykurcze te słabo poddają się leczeniu lekami rozluźniającymi, zabiegami terapeutycznymi i masażem. Usunięcie ich jest jednak niezbędne dla przywrócenia opisywanej poprzednio równowagi napięć mięśniowych. Dla osiągnięcia tego celu stosuje się różne systemy ćwiczeń rozluźniających: tzw. stretching, pasywne i aktywne rozciąganie statyczne, rozciąganie systemem maksymalne napięcie - rozluźnienie. Najskuteczniejszym jednak, i najbardziej ukierunkowanym zabiegiem rozluźniającym przykurczone mięśnie posturalne, poizometryczną relaksacja mięśni (PIR). Metoda ta wymaga współudziału terapeuty i dobrze poinstruowanego chorego, świadomie współdziałającego w technice rozluźniania. Stosowane w PIR etapy postępowania to:

Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010

Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010 Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010 Definicja - 1 Dyskopatia szerokie pojęcie obejmujące schorzenia krążka międzykręgowego. W większości przypadków jest to pierwszy z etapów choroby zwyrodnieniowej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU. Terapia Manualna Holistyczna Tkanek Miękkich

PROGRAM KURSU. Terapia Manualna Holistyczna Tkanek Miękkich PROGRAM KURSU Terapia Manualna Holistyczna Tkanek Miękkich MODUŁ I Koncepcja Terapii Manualnej Holistycznej. Miednica, stawy biodrowe, segmenty ruchowe kręgosłupa lędźwiowego i przejścia piersiowo-lędźwiowego.

Bardziej szczegółowo

- obrzęk po złamaniu kości oraz zwichnięciach i skręceniach stawów, - ostre zapalenie tkanek miękkich okołostawowych (ścięgien, torebki stawowej,

- obrzęk po złamaniu kości oraz zwichnięciach i skręceniach stawów, - ostre zapalenie tkanek miękkich okołostawowych (ścięgien, torebki stawowej, Fizykoterapia jest działem lecznictwa, w którym stosuje się występujące w przyrodzie naturalne czynniki fizyczne, jak czynniki termiczne, promieniowanie Słońca oraz czynniki fizyczne wytworzone przez różnego

Bardziej szczegółowo

ul. Belgradzka 52, 02-795 Warszawa-Ursynów tel. kom. +48 794 207 077 www.fizjoport.pl

ul. Belgradzka 52, 02-795 Warszawa-Ursynów tel. kom. +48 794 207 077 www.fizjoport.pl Coraz większa liczba pacjentów zgłasza się do fizjoterapeutów z problemami bólowymi w obrębie kręgosłupa. Często postawiona diagnoza dyskopatia, wywołuje niepokój o własne zdrowie i wątpliwości w jaki

Bardziej szczegółowo

Zespoły bólowe kręgosłupa

Zespoły bólowe kręgosłupa Zespoły bólowe kręgosłupa W około 70-80% przypadków pierwszego spotkania pacjenta i lekarza nie daje ustalić się dokładnie przyczyny bólów kręgosłupa. Świadczy to o złożoności tego problemu. Mimo tego

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji

Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji Przygotowanie do samodzielnej pracy z pacjentem masaż w dyskopatii jako jedna z metod neurorehabilitacji Czym jest dyskopatia? Jest to szerokie pojęcie obejmujące schorzenia krążka międzykręgowego. W większości

Bardziej szczegółowo

Niestabilność kręgosłupa

Niestabilność kręgosłupa Niestabilność kręgosłupa Niestabilność kręgosłupa jest to nadmierna ruchomość kręgosłupa wykraczająca poza fizjologiczne zakresy ruchu, wywołująca dolegliwości bólowe lub objawy neurologiczne, również

Bardziej szczegółowo

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk (spondylolisteza) - jest to zsunięcie się kręgu do przodu (w kierunku brzucha) w stosunku do kręgu położonego poniżej. Dotyczy to

Bardziej szczegółowo

Etiopatogeneza: Leczenie kręgozmyków z dużym ześlizgiem

Etiopatogeneza: Leczenie kręgozmyków z dużym ześlizgiem Leczenie kręgozmyków z dużym ześlizgiem Physiotherapy & Medicine www.pandm.org Definicja: Kręgozmyk prawdziwy jest to wada chorobowa polegająca na ześlizgu kręgów w obrębie kręgoszczeliny na poziomie L5-

Bardziej szczegółowo

Zaopatrzenie ortopedyczne

Zaopatrzenie ortopedyczne Zaopatrzenie ortopedyczne ZAOPATRZENIE KOŃCZYNY GÓRNEJ Sprężynowa szyna odwodząca staw ramienny (szyna podpiera staw ramienny wraz z ramieniem i ręką) Wskazania W ostrych zespołach bólowych i urazach barku.

Bardziej szczegółowo

OBWODOWY UKŁAD NERWOWY

OBWODOWY UKŁAD NERWOWY KRĘGOSŁUP Cechy dzięki którym chroni rdzeń : Elastyczność połączeń międzykręgowych sprężystości krążków Krzywizny kręgosłupa Obszerne światło kanału kręgowego i OBWODOWY UKŁAD NERWOWY Nerwy łączą się z

Bardziej szczegółowo

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU Dla stomatologów, foniatrów, laryngologów, okulistów i fizjoterapeutów WERSJA 2014.2 20 godzin akademickich zrealizowanych

Bardziej szczegółowo

Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka

Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka Rozwój gospodarczy, dokonujący się we wszystkich obszarach życia ludzi, wiąże się nieodzownie ze zmianą dominującej pozycji ciała człowieka. W ciągu doby,

Bardziej szczegółowo

MECHANIKA KOŃCZYNY GÓRNEJ OBRĘCZ I STAW ŁOKCIOWY

MECHANIKA KOŃCZYNY GÓRNEJ OBRĘCZ I STAW ŁOKCIOWY MECHANIKA KOŃCZYNY GÓRNEJ OBRĘCZ I STAW ŁOKCIOWY POŁĄCZENIA KOŃCZYNY GÓRNEJ OBRĘCZ KOŃCZYNY GÓRNEJ Kończyna górna jest połączona ze szkieletem tułowia za pomocą obręczy. W tym połączeniu znajdują się trzy

Bardziej szczegółowo

Anna Słupik. Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym

Anna Słupik. Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym Anna Słupik Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym 16.05.2007 Struktura układu czucia głębokiego Receptory w strukturach układu ruchu: mięśnie + ścięgna więzadła torebka

Bardziej szczegółowo

Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 PODZIAŁ MIĘŚNI GRZBIETU MIĘŚNIE GRZBIETU POWIERZCHOWNE

Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 PODZIAŁ MIĘŚNI GRZBIETU MIĘŚNIE GRZBIETU POWIERZCHOWNE Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 PODZIAŁ MIĘŚNI GRZBIETU Mięśnie grzbietu dzieli się na dwie grupy: - warstwę bardziej powierzchowną stanowią mięśnie związane ze szkieletem kończyny górnej - do warstwy głębokiej

Bardziej szczegółowo

MODUŁ II Kolano, stopa. Neurologia kliniczna cz. 1.

MODUŁ II Kolano, stopa. Neurologia kliniczna cz. 1. MODUŁ II Kolano, stopa. Neurologia kliniczna cz. 1. 1. Anatomia palpacyjna 1.1 Anatomia palpacyjna kolana, podudzia, stopy Elementy kostne: Rzepka Kość piszczelowa Guzowatość przednia piszczeli Śródlinia

Bardziej szczegółowo

Spis Tabel i rycin. Spis tabel

Spis Tabel i rycin. Spis tabel Spis Tabel i rycin Spis tabel 1. Podział stawów ze względu na ilość osi ruchów i ukształtowanie powierzchni stawowych. 20 2. Nazwy ruchów w stawach człowieka w pozycji anatomicznej..... 21 3. Zestawienie

Bardziej szczegółowo

KURS ROZWIJAJĄCY DLA TERAPEUTÓW Z I STOPNIEM KOMPETENCJI PROGRAM KURSU

KURS ROZWIJAJĄCY DLA TERAPEUTÓW Z I STOPNIEM KOMPETENCJI PROGRAM KURSU KURS ROZWIJAJĄCY DLA TERAPEUTÓW Z I STOPNIEM KOMPETENCJI PROGRAM KURSU WERSJA 2014 Moduł I TMH w ortopedii Dysfunkcje i deformacje stóp dzieci i dorośli pierwotne wtórne zasady korekcji czynnej korekcja

Bardziej szczegółowo

www.pandm.org Testy napięciowe nerwów : -sprawdzamy czy uzyskana reakcja jest podobna do objawów opisywanych przez pacjenta NERW POŚRODKOWY

www.pandm.org Testy napięciowe nerwów : -sprawdzamy czy uzyskana reakcja jest podobna do objawów opisywanych przez pacjenta NERW POŚRODKOWY NEUROMOBILIZACJA Metoda Butlera Cechy : - bada oraz likwiduje zaburzenia przesuwalności tk.nerwowej w stosunku do innych tkanek - jest to metoda leczenia zaburzeń poślizgowych struktur uk.nerwowego - stosowanie

Bardziej szczegółowo

Kręgozmyk. Typowy obraz kręgozmyku L5-S1. Czerwoną linią zaznaczona wielkość przesunięcia. Inne choroby mylone z kręgozmykiem:

Kręgozmyk. Typowy obraz kręgozmyku L5-S1. Czerwoną linią zaznaczona wielkość przesunięcia. Inne choroby mylone z kręgozmykiem: Kręgozmyk Kręgozmyk (inaczej - spondylolisteza) jest to forma przewlekłej niestabilności kręgosłupa. Polega ona na przesunięciu (podwichnięciu) kręgów względem siebie (wyższy kręg ulega podwichnięciu do

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. Data urodzenia. Płeć 1) Rok uzyskania uprawnienia do. kierowania pojazdami kod pocztowy.

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. Data urodzenia. Płeć 1) Rok uzyskania uprawnienia do. kierowania pojazdami kod pocztowy. (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania Dzień Miesiąc Rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imię i nazwisko Data urodzenia Dzień Miesiąc Rok Numer PESEL

Bardziej szczegółowo

WIELOSPECJALISTYCZNY KURS MEDYCYNY MANUALNEJ

WIELOSPECJALISTYCZNY KURS MEDYCYNY MANUALNEJ WIELOSPECJALISTYCZNY KURS MEDYCYNY MANUALNEJ Patronat naukowy: Polskie Towarzystwo Ortopedyczne i Traumatologiczne Oddział Śląski Polskie Towarzystwo Medycyny Sportowej Międzynarodowe Stowarzyszenie Studentów

Bardziej szczegółowo

ODCINKA SZYJNEGO KRĘGOSŁUPA

ODCINKA SZYJNEGO KRĘGOSŁUPA OCENA EFEKTÓW FIZJOTERAPII PACJENTÓW ZE SPONDYLOZĄ ODCINKA SZYJNEGO KRĘGOSŁUPA mgr. Radosław Grzywacz dr n. med. Marek Kiljański mgr. Radosław Raźniewski PRACA WYGŁOSZONA NA VII OGÓLNOPOLSKIEJ KONFERENCJI

Bardziej szczegółowo

www.pandm.org ROZSZCZEP KRĘGOSŁUPA (Spina Biffida)

www.pandm.org ROZSZCZEP KRĘGOSŁUPA (Spina Biffida) ROZSZCZEP KRĘGOSŁUPA (Spina Biffida) 1.To niedorozwój i zaburzenie łączenia punktów kostnienia trzonów i łuków kręgów prowadzące do powstania szczeliny. 2.Jest wynikiem braku czasowej koordynacji etapów

Bardziej szczegółowo

WYBRANE RUCHY W STAWACH KOŃCZYNY GÓRNEJ - ZARYS CZYNNOŚCI MIĘŚNI

WYBRANE RUCHY W STAWACH KOŃCZYNY GÓRNEJ - ZARYS CZYNNOŚCI MIĘŚNI WYBRANE RUCHY W STAWACH KOŃCZYNY GÓRNEJ - ZARYS CZYNNOŚCI MIĘŚNI Uwagi: 1. W prezentowanym zestawieniu czynność mięśni opisana jest w ujęciu klasycznym rozpatrywane są jedynie mięśnie bezpośrednio działające

Bardziej szczegółowo

Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa (spondyloartroza)

Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa (spondyloartroza) Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa (spondyloartroza) Przyczyny i istota patologii Choroba polega na przedwczesnym zużyciu i zwyrodnieniu tkanek tworzących funkcjonalne połączenie kręgów - czyli krążka wraz

Bardziej szczegółowo

rok szkolny 2012/2013

rok szkolny 2012/2013 Projekt Indywidualizacja procesu nauczania i wychowania uczniów klas I-III szkół podstawowych W zdrowym ciele proste plecy Realizator Hanna Antoń Termin 20 XI 2012r. - Liczba godzin 60 rok szkolny 2012/2013

Bardziej szczegółowo

PLECY WKLĘSŁE. Slajd 1. (Dorsum concavum) Slajd 2. Slajd 3 OPIS WADY

PLECY WKLĘSŁE. Slajd 1. (Dorsum concavum) Slajd 2. Slajd 3 OPIS WADY Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 PLECY WKLĘSŁE (Dorsum concavum) OPIS WADY W większości przypadków istotą wady jest pogłębienie fizjologicznej lordozy lędźwiowej połączone ze zmianami w jej zasięgu i kształcie.

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO WZÓR... (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Data badania dzień miesiąc rok Imię i nazwisko Data urodzenia Dzień Miesiąc Rok

Bardziej szczegółowo

Kręgosłup składa się z 33, 34 kości, zbudowanych symetrycznie i ściśle ze sobą połączonych.

Kręgosłup składa się z 33, 34 kości, zbudowanych symetrycznie i ściśle ze sobą połączonych. Wstęp Aby zrozumieć dolegliwości bólowe krzyża, niezbędne jest minimum wiedzy z dziedziny anatomii, fizjologii, biomechaniki i patologii narządu ruchu człowieka. Każdy ból grzbietu jest objawem, zaistniałych

Bardziej szczegółowo

Teraz już tylko wystarczy jednorazowy większy osiowy wysiłek (np. dźwignięcie z pozycji skłonu siedziska tapczanu lub innego ciężaru),

Teraz już tylko wystarczy jednorazowy większy osiowy wysiłek (np. dźwignięcie z pozycji skłonu siedziska tapczanu lub innego ciężaru), Odcinek lędźwiowy Ten odcinek, pozbawiony żeber, dzięki wysokim krążkom międzykręgowym i wyprofilowanej powierzchni stawów międzykręgowych ma dość duży zakres ruchów we wszystkich kierunkach, w tym również

Bardziej szczegółowo

TABELA NORM USZCZERBKU NA ZDROWIU EDU PLUS

TABELA NORM USZCZERBKU NA ZDROWIU EDU PLUS Załącznik nr do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Edu Plus zatwierdzonych uchwałą 0/04/03/204 Zarządu InterRisk TU S.A. Vienna Insurance Group z dnia 04.03.204 r. I. USZKODZENIA GŁOWY. ZŁAMANIE KOŚCI POKRYWY

Bardziej szczegółowo

SKOLIOZY. Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 RODZAJ SKOLIOZY. BOCZNE SKRZYWIENIE KRĘGOSŁUPA (scoliosis)

SKOLIOZY. Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 RODZAJ SKOLIOZY. BOCZNE SKRZYWIENIE KRĘGOSŁUPA (scoliosis) Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 SKOLIOZY BOCZNE SKRZYWIENIE KRĘGOSŁUPA (scoliosis) Jest to odchylenie osi anatomicznej kręgosłupa od mechanicznej w trzech płaszczyznach: czołowej, strzałkowej i poprzecznej. Skolioza

Bardziej szczegółowo

WIELOSPECJALISTYCZNY KURS MEDYCYNY MANUALNEJ

WIELOSPECJALISTYCZNY KURS MEDYCYNY MANUALNEJ WIELOSPECJALISTYCZNY KURS MEDYCYNY MANUALNEJ Patronat naukowy : Polskie Towarzystwo Ortopedyczne i Traumatologiczne. Oddział Śląski Polskie Towarzystwo Medycyny Sportowej. Oddział Śląski Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

Metoda Mc Kenzie Mechanical Diagnosis and Therapy

Metoda Mc Kenzie Mechanical Diagnosis and Therapy Metoda Mc Kenzie Mechanical Diagnosis and Therapy Metoda ta zawiera część diagnostyczną i terapeutyczną. Badanie: Przed podjęciem leczenia u pacjenta przeprowadza się dokładny wywiad dotyczący: - ewentualnych

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO ... (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania dzień Miesiąc rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imiona i nazwisko Data urodzenia Płeć 1) dzień miesiąc

Bardziej szczegółowo

Wrodzone wady wewnątrzkanałowe

Wrodzone wady wewnątrzkanałowe Wrodzone wady wewnątrzkanałowe Występują one w przebiegu wad tworzenia się tzw. struny grzbietowej ( rozwoju kręgosłupa i rdzenia). Określane są inaczej terminem dysrafii. Wady te przyjmują postać: rozszczepu

Bardziej szczegółowo

Jolanta Kujawa 1, Michał Dwornik 2. Zakład Rehabilitacji Oddziału Fizjoterapii II WL, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Jolanta Kujawa 1, Michał Dwornik 2. Zakład Rehabilitacji Oddziału Fizjoterapii II WL, Warszawski Uniwersytet Medyczny Jolanta Kujawa 1, Michał Dwornik 2 Ocena porównawcza skuteczności metody neuromobilizacji i tradycyjnego postępowania fizjoterapeutycznego u chorych z zespołem bólowym części lędźwiowo-krzyżowej kręgosłupa

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie neuromobilizacji w leczeniu uszkodzeń nerwów obwodowych. Piotr Pietras Michał Dwornik

Zastosowanie neuromobilizacji w leczeniu uszkodzeń nerwów obwodowych. Piotr Pietras Michał Dwornik Zastosowanie neuromobilizacji w leczeniu uszkodzeń nerwów obwodowych Piotr Pietras Michał Dwornik Terapia manualna - wstęp Medycyna manualna jest nauką o diagnozowaniu i leczeniu odwracalnych zaburzeń

Bardziej szczegółowo

Schemat stosowania poszczególnych CMD

Schemat stosowania poszczególnych CMD Schemat stosowania poszczególnych CMD 13 produktów do stosowania osobno lub w połączeniu w zależności od przypadku klinicznego ZABIEGI w przypadku bólu kręgosłupa: MD-Neck, MD-Thoracic, MD-Lumbar: do stosowania

Bardziej szczegółowo

5dni / 35godzin (7h zajęć / 1h na lunch w sumie 8h dziennie) pon-pt; godz. 09:00-17:00

5dni / 35godzin (7h zajęć / 1h na lunch w sumie 8h dziennie) pon-pt; godz. 09:00-17:00 William Huhn Method - Advanced Clinical Trigger Point From Understanding to Implementing [ Od zrozumienia do realizacji ] TRIGGER POINT COURSE - www.rehabilitacja-warszawa.pl Punkty spustowe - kurs w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia. ANATOMIA CZYNNOŚCIOWA UKŁADU RUCHU CZŁOWIEKA Autor; dr Ida Wiszomirska

Wybrane zagadnienia. ANATOMIA CZYNNOŚCIOWA UKŁADU RUCHU CZŁOWIEKA Autor; dr Ida Wiszomirska Wybrane zagadnienia ANATOMIA CZYNNOŚCIOWA UKŁADU RUCHU CZŁOWIEKA Autor; dr Ida Wiszomirska 1. Nazwy kości oraz powierzchnie stawowe tych kości. 2. Podział połączeń: połączenia ścisłe (stałe) i wolne (ruchome).

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI KINEZYTERAPEUTYCZNE STOSOWANE W REHABILITACJI

TECHNIKI KINEZYTERAPEUTYCZNE STOSOWANE W REHABILITACJI 6 TECHNIKI KINEZYTERAPEUTYCZNE STOSOWANE W REHABILITACJI Wojciech Chydziński Kinezyterapia (kinesis ruch, therapeia leczenie) jest podstawą rehabilitacji medycznej i obejmuje całość zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM GIMNASTYKI KOREKCYJNEJ na rok szkolny 2010/2011

PROGRAM GIMNASTYKI KOREKCYJNEJ na rok szkolny 2010/2011 PROGRAM GIMNASTYKI KOREKCYJNEJ na rok szkolny 2010/2011 ZADANIA OGÓLNE: 1. Kształtowanie odruchu prawidłowej postawy ciała. 2. Niedopuszczenie do powstania wad postawy ciała, gdy zaistnieją warunki sprzyjające

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE METODY W TERAPII MANUALEJ

NAJWAŻNIEJSZE METODY W TERAPII MANUALEJ Metoda Hartmana Badanie Ocena stanu klinicznego tej metodzie bazuje na trzech podstawowych elementach: - wywiad podczas wywiadu poszukujemy odpowiedzi na pytania: jaki rodzaj dysfunkcji jest obecny jakie

Bardziej szczegółowo

Informacja dla pacjentów

Informacja dla pacjentów info Informacja dla pacjentów ze szpiczakiem mnogim leczonych bortezomibem Polineuropatia indukowana bortezomibem Konsultacja merytoryczna: Prof. dr hab. Lidia Usnarska-Zubkiewicz Katedra i Klinika Hematologii,

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA REHABILITACYJNA Materiały dydaktyczne 3

INŻYNIERIA REHABILITACYJNA Materiały dydaktyczne 3 INŻYNIERIA REHABILITACYJNA Materiały dydaktyczne 3 ZAOPATRZENIE ORTOTYCZNE Ortozą nazywamy każde urządzenie kompensujące dysfunkcję układu senso-motorycznego (Wooldrige 1972) Ortoza jest urządzeniem techniczny,

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie narządu ruchu. Kinga Matczak

Funkcjonowanie narządu ruchu. Kinga Matczak Funkcjonowanie narządu ruchu Kinga Matczak Narząd ruchu zapewnia człowiekowi utrzymanie prawidłowej postawy ciała, dowolne zmiany pozycji i przemieszczanie się w przestrzeni. Ze względu na budowę i właściwości

Bardziej szczegółowo

ZASADY TERAPII MANUALNEJ U PACJENTÓW W III OKRESIE ŻYCIA ZASADY DOBORU TECHNIKI LECZNICZEJ

ZASADY TERAPII MANUALNEJ U PACJENTÓW W III OKRESIE ŻYCIA ZASADY DOBORU TECHNIKI LECZNICZEJ ZASADY DOBORU TECHNIKI LECZNICZEJ Istniejąca rozmaitość szkół, zróżnicowanych technik, chwytów i metod leczenia manualnego, często dotyczącego tego samego odcinka lub segmentu kręgosłupa, obliguje do ustalenia

Bardziej szczegółowo

Zespół rowka nerwu. i leczenie

Zespół rowka nerwu. i leczenie Zespół rowka nerwu łokciowego - diagnostyka i leczenie Zespół rowka nerwu łokciowego( zrnł) jest drugą pod względem częstości występowania opisywaną neuropatią uciskową kończyny górnej. Historia leczenia

Bardziej szczegółowo

JAK CHRONIĆ SWÓJ KRĘGOSŁUP

JAK CHRONIĆ SWÓJ KRĘGOSŁUP JERZY STODOLNY JOANNA STODOLNA-TUKENDORF JAK CHRONIĆ SWÓJ KRĘGOSŁUP ------------------------ PORADNIK DLA K A Ż D E G O --------- sk NATURA WYDAWNICTWO NATURA POPULARNEGO PORADNIKA dr n. med. Jerzy Stodolny

Bardziej szczegółowo

ZABIEGI DOSTĘPNE W STREFIE POPRAWY ZDROWIA

ZABIEGI DOSTĘPNE W STREFIE POPRAWY ZDROWIA ZABIEGI DOSTĘPNE W STREFIE POPRAWY ZDROWIA Zabiegi w tej strefie dobierane są na podstawie badania fizjoterapeutycznego. ELEKTROTERAPIA Metoda fizjoterapeutyczna, polegająca na oddziaływaniu prądem elektrycznym

Bardziej szczegółowo

MIGRENY. Henryk Dyczek 2010

MIGRENY. Henryk Dyczek 2010 MIGRENY Henryk Dyczek 2010 Wstęp http://zdrowie.flink.pl/migrenowe_bole_glowy.php Migrenowe bóle głowy stanowią problem epidemiologiczny, diagnostyczny i terapeutyczny. Powszechnie występuje niedostateczna

Bardziej szczegółowo

Kończyny Dolne. Orteza stawu kolanowego z fiszbinami ortopedycznymi i zapięciem krzyżowym AM-OSK-Z/S-X. Zastosowanie: www.reh4mat.com.

Kończyny Dolne. Orteza stawu kolanowego z fiszbinami ortopedycznymi i zapięciem krzyżowym AM-OSK-Z/S-X. Zastosowanie: www.reh4mat.com. Kończyny Dolne Orteza stawu kolanowego z fiszbinami ortopedycznymi i zapięciem krzyżowym AM-OSK-Z/S-X po przebytych urazach stawu kolanowego, niewymagających unieruchomienia stawu kolanowego (skręcenia

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA. mgr Małgorzata Wiśniewska Łowigus

ANATOMIA. mgr Małgorzata Wiśniewska Łowigus ANATOMIA mgr Małgorzata Wiśniewska Łowigus Wśród nauk biologicznych, zajmujących się wszelkimi formami życia, wyróżnia się dwa podstawowe działy: morfologię, fizjologię. MORFOLOGIA - zajmuje się poznaniem

Bardziej szczegółowo

MECHANIKA KRĘGOSŁUPA

MECHANIKA KRĘGOSŁUPA MECHANIKA KRĘGOSŁUPA KRZYWIZNY FIZJOLOGICZNE KRĘGOSŁUPA Prawidłowo zbudowany kręgosłup dorosłego człowieka tworzy w płaszczyźnie strzałkowej linię łamaną przypominającą sinusoidę. Odcinek krzyżowy i piersiowy

Bardziej szczegółowo

dzieli się na dwie grupy:

dzieli się na dwie grupy: ORTEZY TUŁOWIA dzieli się na dwie grupy: I. ORTEZY ĘDŹWIOWO-KRZYŻOWE: 1. sznurówki ortopedyczne, 2. niskie ortezy lędźwiowo-krzyżowe, 3. ortezy lędźwiowo-krzyżowe typu Hohmanna. 1. Sznurówki ortopedyczne

Bardziej szczegółowo

Spis treści ZASADY WYKONYWANIA REGIONALNYCH BLOKAD NERWÓW. Przedmowa... Przedmowa do wydania polskiego... Wstęp... Autorzy...

Spis treści ZASADY WYKONYWANIA REGIONALNYCH BLOKAD NERWÓW. Przedmowa... Przedmowa do wydania polskiego... Wstęp... Autorzy... Spis treści Przedmowa................................................ Przedmowa do wydania polskiego.............................. Wstęp.................................................... Autorzy...................................................

Bardziej szczegółowo

Metody oceny dynamiki struktur nerwowych ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego.

Metody oceny dynamiki struktur nerwowych ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego. Metody oceny dynamiki struktur nerwowych ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego. Wobec wysokiego poziomu badao technicznych wykonywanych za pomocą różnego rodzaju aparatów stosowanych w diagnostyce

Bardziej szczegółowo

Resekcja kręgu (in. Korporektomia)

Resekcja kręgu (in. Korporektomia) Opracowanie zawiera opis przebiegu operacji wraz ze zdjęciami śródoperacyjnymi. Zawarte obrazy mogą być źle tolerowane przez osoby wrażliwe. Jeśli nie jesteście Państwo pewni swojej reakcji, proszę nie

Bardziej szczegółowo

mgr Grzegorz Witkowski Układ mięśniowy

mgr Grzegorz Witkowski Układ mięśniowy mgr Grzegorz Witkowski Mięsień kurczliwy narząd, jeden ze strukturalnych i funkcjonalnych elementów narządu ruchu, stanowiący jego element czynny. Jego kształt i budowa zależy od roli pełnionej w organizmie.

Bardziej szczegółowo

Dyskopatia. Opracowanie: dr n. med. Bogdan Bakalarek www.ortopeda.biz.pl Strona: 1 /9

Dyskopatia. Opracowanie: dr n. med. Bogdan Bakalarek www.ortopeda.biz.pl Strona: 1 /9 Dyskopatia Dyskopatia jest chorobą powszechną. Śmiało można powiedzieć, że dotyczy, lub będzie dotyczyć niemal każdego z nas. Jest jedną z najczęstszych przyczyn dolegliwości bólowych kręgosłupa. Dotyczy

Bardziej szczegółowo

Osteopatia w rehabilitacji i praktyce lekarza specjalisty

Osteopatia w rehabilitacji i praktyce lekarza specjalisty PREZENTUJE OSTEOPATIA www.przychodniamorska.pl SKRÓT MERYTORYCZNY WYKŁADU SPOTKANIA EDUKACYJNEGO PT. Osteopatia w rehabilitacji i praktyce lekarza specjalisty Prowadzący wykład: mgr Tomasz Lewandowski

Bardziej szczegółowo

LECZENIE OPERACYJNE METODĄ SELEKTYWNEGO PRZECIĘCIA KORZENI CZUCIOWYCH

LECZENIE OPERACYJNE METODĄ SELEKTYWNEGO PRZECIĘCIA KORZENI CZUCIOWYCH LECZENIE OPERACYJNE METODĄ SELEKTYWNEGO PRZECIĘCIA KORZENI CZUCIOWYCH Zabieg selektywnego przecięcia korzeni czuciowych jest bezpieczną i efektywną metodą zmniejszania spastyczności trwale i bez większych

Bardziej szczegółowo

Złamania urazowe kręgosłupa

Złamania urazowe kręgosłupa Złamania urazowe kręgosłupa Złamania kręgosłupa często prowadzą do porażeń czy niedowładów kończyn i wskutek tego dramatycznie mogą zmienić dalsze życie chorego. Skutkami tych neurologicznych uszkodzeń

Bardziej szczegółowo

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami technik masażysta 322[12]

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami technik masażysta 322[12] Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami technik masażysta 322[12] Zadanie egzaminacyjne Do gabinetu masażu w zakładzie opieki zdrowotnej zgłosiła się pacjentka ze skierowaniem

Bardziej szczegółowo

Plan Szkolenia Medical Personal Trainer

Plan Szkolenia Medical Personal Trainer Plan Szkolenia Medical Personal Trainer Zjazd I Dzień 1. (10-18) Pierwszy zjazd poświęcony jest wadom postawy oraz dolegliwościom kręgosłupa. Uczestnicy szkolenia uczą się jak zapobiegać powstawaniu dolegliwości

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG KOMERCYJNYCH W PORADNI FIZYKOTERAPII I REHABILITACJI W GARNIZONOWEJ PRZYCHODNI LEKARSKIEJ SPZOZ W MODLINIE

CENNIK USŁUG KOMERCYJNYCH W PORADNI FIZYKOTERAPII I REHABILITACJI W GARNIZONOWEJ PRZYCHODNI LEKARSKIEJ SPZOZ W MODLINIE CENNIK USŁUG KOMERCYJNYCH W PORADNI FIZYKOTERAPII I REHABILITACJI W GARNIZONOWEJ PRZYCHODNI LEKARSKIEJ SPZOZ W MODLINIE obowiązuje od dnia 13.07.2015 r. W PAKIETACH MEDYCZNYCH TANIEJ! Badanie fizjoterapeutyczne

Bardziej szczegółowo

Rola kręgosłupa w powstawaniu chorób

Rola kręgosłupa w powstawaniu chorób Rola kręgosłupa w powstawaniu chorób Prawdopodobnie żaden system w organizmie człowieka nie odgrywa tak ważnej roli dla ludzkiego zdrowia oraz długiego i aktywnego życia, jak kręgosłup. Kręgosłup tworzy

Bardziej szczegółowo

Przepuklina krążka międzykręgowego - Rehabilitacja bez operacji

Przepuklina krążka międzykręgowego - Rehabilitacja bez operacji Przepuklina krążka międzykręgowego - Rehabilitacja bez operacji Rozdział prowadzi dr. nauk medycznych, docent katedry neurologii I.W. Litwinenko Leczenie krążka międzykręgowego przypomina remont przeprawy

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia w autokorektorze

Ćwiczenia w autokorektorze Ćwiczenia w autokorektorze W proponowanej metodyce terapii uwzględniliśmy wytyczne i zalecenia opracowane przez SOSORT. 1 - najważniejszym elementem kinezyterapii skolioz są ćwiczenia czynne prowadzące

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37.

ANATOMIA 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. ANATOMIA 1. Kręgi zaliczane są do kości: 2. Kręgi lędźwiowe nie posiadają: 3. W obrębie kręgosłupa nie występują: 4. Szkielet kręgosłupa zbudowany jest z: 5. W obrębie kręgosłupa występują połączenia:

Bardziej szczegółowo

Móżdżek. Móżdżek położony jest w dole tylnym czaszki pod namiotem móżdżku. Sąsiaduje z płatem skroniowym, potylicznym oraz z pniem mózgu.

Móżdżek. Móżdżek położony jest w dole tylnym czaszki pod namiotem móżdżku. Sąsiaduje z płatem skroniowym, potylicznym oraz z pniem mózgu. Móżdżek 1) Budowa i położenie Móżdżek położony jest w dole tylnym czaszki pod namiotem móżdżku. Sąsiaduje z płatem skroniowym, potylicznym oraz z pniem mózgu. Składa się z dwóch półkul oddzielonych od

Bardziej szczegółowo

MEDYCYNA MANUALNA CO LECZY TERAPIA MANUALNA? ŚWIADOMOŚĆ KOMPETENCJI

MEDYCYNA MANUALNA CO LECZY TERAPIA MANUALNA? ŚWIADOMOŚĆ KOMPETENCJI MEDYCYNA MANUALNA Medycyna manualna to ukierunkowane działanie diagnostyczne i terapeutyczne, za pomocą manualnych rękoczynów, którego celem jest zniesienie odwracalnych dysfunkcji w obrębie narządów ruchu.

Bardziej szczegółowo

ZŁAMANIA KOŚCI. Objawy złamania: Możliwe powikłania złamań:

ZŁAMANIA KOŚCI. Objawy złamania: Możliwe powikłania złamań: moduł V foliogram 28 ZŁAMANIA KOŚCI Złamanie kości jest to całkowite lub częściowe przerwanie ciągłości kości. Dochodzi do niego po zadziałaniu sił przekraczających elastyczność i wytrzymałość tkanki kostnej.

Bardziej szczegółowo

Dr Jawny System. System aktywnego siedzenia

Dr Jawny System. System aktywnego siedzenia Dr Jawny System System aktywnego siedzenia Dr Jawny System jest zwieńczeniem koncepcji Systemu Aktywnego Leczenia Kręgosłupa SALK oraz wieloletnich prac konstruktorskich Jarosława Jawnego. Wszystkie części

Bardziej szczegółowo

Układ szkieletowy Iza Falęcka

Układ szkieletowy Iza Falęcka Układ szkieletowy Iza alęcka Zaznacz podpunkt, w którym nie wymieniono kości krótkich. a) kość łokciowa, kość miednicza, rzepka b) kość krzyżowa, paliczki, łopatka c) kość nadgarstka, kręgosłup, kość śródręcza

Bardziej szczegółowo

www.pandm.prv.pl REHABILITACJA RĘKI

www.pandm.prv.pl REHABILITACJA RĘKI REHABILITACJA RĘKI Funkcjonalność ręki to: 1. jakość chwytu zdolność dostosowania ręki do trzymanego przedmiotu, zależy od ruchomości stawów, 2. wartość chwytu zdolność do pokonywania obciążeń, ciężarów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Podziękowania...V

Spis treści. Podziękowania...V Spis treści Podziękowania...V O autorze... VI Dorobek naukowy Robina McKenziego... VIII Wstęp: Przypadkowe odkrycie... XIII Wstęp do wydania polskiego... XVII Rozdział 1: Kark, czyli szyjny odcinek kręgosłupa...

Bardziej szczegółowo

Cennik usług logopedycznych

Cennik usług logopedycznych Cennik usług logopedycznych 1 2 Badanie pedagogiczne dzieci szkół podstawowych i gimnazjalnych do 16 r.ż. Badanie pedagogiczne dla uczniów, młodzieży i dorosłych powyżej 16 r.ż. do 90 minut 60,00 zł 90-120

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK: PIELEGNIARSTWO; I rok I ο PRZEDMIOT: ANATOMIA (ĆWICZENIA 45h) ĆWICZENIE 1 (01.10.2012) ĆWICZENIE 2 (04.10.2012) ĆWICZENIE 3 (08.10.

KIERUNEK: PIELEGNIARSTWO; I rok I ο PRZEDMIOT: ANATOMIA (ĆWICZENIA 45h) ĆWICZENIE 1 (01.10.2012) ĆWICZENIE 2 (04.10.2012) ĆWICZENIE 3 (08.10. KIERUNEK: PIELEGNIARSTWO; I rok I ο PRZEDMIOT: ANATOMIA (ĆWICZENIA 45h) ĆWICZENIE 1 (01.10.2012) - Zapoznanie się z regulaminem i przepisami BHP obowiązującymi na zajęciach. Podstawowe mianownictwo anatomiczne

Bardziej szczegółowo

Centrum Terapii Manualnej

Centrum Terapii Manualnej AUTOTERAPIA DYSFUNKCJI NARZĄDU RUCHU Z ELEMENTAMI TERAPII MANUALNEJ Moduł 1. PROGRAM KURSU Wprowadzenie Znaczenie i cele autoterapii w terapii dolegliwości narządu ruchu: - program minimum, indywidualny

Bardziej szczegółowo

ORTEZY STAWU BARKOWEGO

ORTEZY STAWU BARKOWEGO ORTEZY STAWU BARKOWEGO to grupa ortez stabilizujących i odciążających staw ramienny i barkowo-obojczykowy, a w części modeli także staw łokciowy, ramię i przedramię. Ortezy A-KOB, A-SOB-02 i A-SOB-03 utrzymują

Bardziej szczegółowo

Stabilizacja krótkoodcinkowa w leczeniu schorzeń i urazów kręgosłupa -w materiale własnym

Stabilizacja krótkoodcinkowa w leczeniu schorzeń i urazów kręgosłupa -w materiale własnym SYSTEM DERO: ROZWÓJ TECHNIK OPERACYJNEGO LECZENIA KRĘGOSŁUPA Adamski Ryszard, Tura Krzysztof 1 Stabilizacja krótkoodcinkowa w leczeniu schorzeń i urazów kręgosłupa -w materiale własnym Wstęp Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski

Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski Przygotowanie motoryczne do jazdy na nartach. mgr Jakub Saniewski Cechy motoryczne człowieka Szybkość: polega na przemieszczaniu fragmentów ciała, lub też całego ciała w jak najkrótszym czasie, a zatem

Bardziej szczegółowo

Rozdział 7. Masaż punktowy głębokotkankowy pobudzenie wrażeń proprioceptywnych

Rozdział 7. Masaż punktowy głębokotkankowy pobudzenie wrażeń proprioceptywnych Masaż punktowy głębokotkankowy pobudzenie wrażeń proprioceptywnych Masaż punktowy głębokotkankowy pobudzenie wrażeń proprioceptywnych Czucie proprioceptywne (głębokie) to drugi, poza czuciem powierzchownym,

Bardziej szczegółowo

OKOŁOPORODOWE USZKODZENIE SPLOTU RAMIENNEGO

OKOŁOPORODOWE USZKODZENIE SPLOTU RAMIENNEGO OKOŁOPORODOWE USZKODZENIE SPLOTU RAMIENNEGO o czym warto wiedzieć gdzie szukać pomocy Jedyna w Polsce fundacja o statusie organizacji pożytku publicznego otaczająca opieką osoby dotknięte uszkodzeniem

Bardziej szczegółowo

ORTOPEDIA Z ELEMENTAMI RADIOLOGII. Witold Miecznikowski

ORTOPEDIA Z ELEMENTAMI RADIOLOGII. Witold Miecznikowski ORTOPEDIA Z ELEMENTAMI RADIOLOGII Witold Miecznikowski DEFINICJA Ortopedia (gr. orthos prosty, prawidłowy oraz paideía wychowanie, wykształcenie) Co obejmuje? Choroby i urazy kości, stawów, aparatu więzadłowego,

Bardziej szczegółowo

JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA 2013-09-18 ODDZIAŁ EDUKACJI ZDROWOTNEJ I HIGIENY DZIECI I MŁODZIEŻY

JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA 2013-09-18 ODDZIAŁ EDUKACJI ZDROWOTNEJ I HIGIENY DZIECI I MŁODZIEŻY JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA 1 Ważnym elementem dla ucznia jest zapewnienie mu stanowiska pracy dostosowanego do wymagań ergonomii. Ma to odzwierciedlenie w obowiązujących przepisach prawnych,

Bardziej szczegółowo

Układ nerwy- ćwiczenia 1/5

Układ nerwy- ćwiczenia 1/5 Układ nerwy- ćwiczenia 1/5 Badanie neurologiczne - ĆWICZENIA Wybrane elementy badania układu nerwowego (badanie nerwów czaszkowych, badanie wybranych odruchów mono- i polisynaptycznych, badanie czucia

Bardziej szczegółowo

KURS SPECJALISTYCZNY TERAPII MANUALNEJ HOLISTYCZNEJ PROGRAM KURSU Moduł II

KURS SPECJALISTYCZNY TERAPII MANUALNEJ HOLISTYCZNEJ PROGRAM KURSU Moduł II KURS SPECJALISTYCZNY TERAPII MANUALNEJ HOLISTYCZNEJ PROGRAM KURSU Moduł II WERSJA 08.2014 Spis treści Istotne dla czynności statycznych elementy zdjęć rtg przeglądowych. Zadania diagnostyki radiologicznej

Bardziej szczegółowo

BTL -4000 Smart & Premium Elektroterapia Nowe rodzaje prądów. BTL -4000 Smart & Premium. Nowe rodzaje prądów

BTL -4000 Smart & Premium Elektroterapia Nowe rodzaje prądów. BTL -4000 Smart & Premium. Nowe rodzaje prądów BTL -4000 Smart & Premium Elektroterapia 1. Prąd Kotz`a średniej częstotliwości, bipolarny. Prąd Kotz`a jest jednym z grupy prądów, z których pochodzi rosyjska stymulacja, stąd prąd Kotz`a może być również

Bardziej szczegółowo

Plecy okrągłe (hiperkifoza piersiowa). Jest to wada obejmująca odcinek piersiowy kręgosłupa, w której obserwuje się: nadmierne pogłębienie

Plecy okrągłe (hiperkifoza piersiowa). Jest to wada obejmująca odcinek piersiowy kręgosłupa, w której obserwuje się: nadmierne pogłębienie Plecy okrągłe (hiperkifoza piersiowa). Jest to wada obejmująca odcinek piersiowy kręgosłupa, w której obserwuje się: nadmierne pogłębienie fizjologicznej kifozy piersiowej, kompensacyjne patologiczne pogłębienie

Bardziej szczegółowo

W wyglądzie dziecka z plecami okrągłymi obserwuje się:

W wyglądzie dziecka z plecami okrągłymi obserwuje się: Plecy okrągłe to nadmierne uwypuklenie fizjologicznej krzywizny piersiowej. Nadmierne wygięcie kręgosłupa w odcinku piersiowym skompensowane jest w odcinku szyjnym zwiększoną lordozą szyjną i pochyleniem

Bardziej szczegółowo

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Model anatomiczno-neurologiczno-radiologiczny: obszar unaczynienia objawy neurologiczne - lokalizacja

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Model anatomiczno-neurologiczno-radiologiczny: obszar unaczynienia objawy neurologiczne - lokalizacja Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649 Model anatomiczno-neurologiczno-radiologiczny: obszar unaczynienia objawy neurologiczne - lokalizacja obszar unaczynienia objawy lokalizacja TĘTNICA SZYJNA WEWNĘTRZNA (OCZNA

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Recommendations for rehabilitation of patients with osteoporosis

Recommendations for rehabilitation of patients with osteoporosis Recommendations for rehabilitation of patients with osteoporosis Zalecenia rehabilitacyjne dla pacjentów z osteoporozą Wojciech Roczniak, Magdalena Babuśka-Roczniak, Anna Roczniak, Łukasz Rodak, Piotr

Bardziej szczegółowo

JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA

JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA JAK ZADBAĆ O STANOWISKO PRACY UCZNIA 1 Ważnym elementem dla ucznia jest zapewnienie mu stanowiska pracy dostosowanego do wymagań ergonomii. Ma to odzwierciedlenie w obowiązujących przepisach prawnych,

Bardziej szczegółowo