ENDOKRYNOLOGIA POLSKA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ENDOKRYNOLOGIA POLSKA"

Transkrypt

1 E P ENDOKRYNOLOGIA POLSKA POLISH JOURNAL OF ENDOCRINOLOGY REVIEWS

2 / REVIEWS Endokrynologia Polska / Polish Journal of Endocrinology Tom/Volume 55; Numer/Number 6/2004 ISSN X New ISCD recommendations for performing and interpretation dual-energy X-ray absorptiometry (DXA) Piotr Leszczyński 1, Marek Bolanowski 2 1 Department of Rheumathology and Clinical Immunology, Poznań University of Medical Sciences, Poznań, Poland 2 Department of Endocrinology and Diabetology, Wrocław Medical University, Wrocław, Poland Summary The official position of the International Society for Clinical Densitometry according bone mineral density (BMD) measurements in the estimation of osteoporosis risk is presented and commented. The densitometrybased definition of osteoporosis in postmenopausal women accepted by WHO in 1994 remains unchanged. Special emphasis is given to performing and interpreting densitometry in children, adolescent before peak bone mass achievement, women in reproductive age and in older men. Recommendations according densitograms description were given, too. (Pol J Endocrinol 2004; 6(55): ) Key words: densitometry, DXA, osteoporosis Nowe rekomendacje ISCD dotyczące wykonywania i interpretacji badań densytometrycznych metodą DXA Piotr Leszczyński 1, Marek Bolanowski 2 1 Klinika Reumatologii i Immunologii Klinicznej AM, Oddział Reumatologii i Osteoporozy, Poznań 2 Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii AM we Wrocławiu Streszczenie Autorzy przedstawiają i komentują oficjalne stanowisko Międzynarodowego Stowarzyszenia Densytometrii Klinicznej dotyczące klinicznej użyteczności badania gęstości mineralnej kości (BMD) w ocenie ryzyka rozwoju osteoporozy. Niezmieniona pozostaje densytometryczna definicja osteoporozy u kobiet w wieku pomenopauzalnym przyjęta w 1994 r. przez WHO. Szczególnej uwagi wymaga wykonywanie i interpretacja badań densytometrycznych u dzieci, osób młodych przed uzyskaniem szczytowej masy kostnej, kobiet w wieku rozrodczym i starszych mężczyzn. Przedstawiono również zalecenia dotyczące sposobu opisywania densytogramów. Dr n. med. Piotr Leszczyński Klinika Reumatologii i Immunologii Klinicznej Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego, Oddział Reumatologii i Osteoporozy w Poznaniu ul. Winogrady 144, Poznań, tel. (61) , fax (61) Dr hab. n. med. Marek Bolanowski Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Akademii Medycznej im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, ul. Wybrzeże L. Pasteura 4, Wrocław tel. (71) , fax (71) (Endokrynol Pol 2004; 6(55): ) Słowa kluczowe: densytometria, DXA, osteoporoza 744

3 Endokrynologia Polska / Polish Journal of Endocrinology 2004; 6 (55) Uznanie osteoporozy za chorobę cywilizacyjną oraz wysokie koszty medyczne i społeczne związane ze złamaniami będącymi jej następstwem, spowodowały znaczący wzrost zainteresowania tą problematyką. Nieodłącznie wiąże się z nią potrzeba wykonywania i właściwej interpretacji badań densytometrycznych. Badania te wykonywane są przy pomocy różnych urządzeń, różnymi metodami i w niepowtarzalnych warunkach. Niestety, mimo olbrzymich wysiłków dydaktycznych densytogramy są często interpretowane nieprawidłowo, stąd konieczność umiejętnego i racjonalnego wykorzystania tych pomiarów, które należą do lekarzy różnych specjalności. Z rozpoznania osteoporozy wynika potrzeba podjęcia decyzji terapeutycznej, wyboru właściwego postępowania farmakologicznego, zmiany trybu życia i postępowania oraz bardzo istotne są określone koszty terapii [1, 2, 3]. Należy pamiętać, że wydruk badania densytometrycznego jest jednym z wielu wyników badań dodatkowych, nie może być interpretowany w oderwaniu od znajomości stanu klinicznego pacjenta i jego przeszłości chorobowej, a także nie może służyć za wyłączną podstawę do wdrożenia terapii, szczególnie u: 1. zdrowych kobiet w okresie premenupauzalnym 2. u zdrowych mężczyzn do 65 roku życia 3. u dzieci i młodzieży poniżej 20 roku życia. Międzynarodowe Stowarzyszenie Densytometrii Klinicznej (International Society for Clinical Densitometry) opublikowało w Journal of Clinical Densitometry nowe oficjalne stanowisko dotyczące użyteczności klinicznej badania gęstości mineralnej kości (BMD) w ocenie ryzyka rozwoju osteoporozy [4]. Poniżej zostaną przedstawione najważniejsze fragmenty tego raportu, które wydają się być najbardziej istotne z punktu widzenia praktyki klinicznej, interpretacji badań densytometrycznych i wskazań do leczenia antyresorpcyjnego i/lub pobudzającego kościotworzenie. Z klinicznego i praktycznego punktu widzenia bardzo istotnym wydaje się fakt potwierdzający, że nie istnieją żadne istotne przesłanki do zmiany densytometrycznej definicji osteoporozy u kobiet w wieku pomenopauzalnym przyjętej w 1994 r. przez WHO. Nadal powinniśmy więc stosować pojęcia: normy, osteopenii, osteoporozy czy zaawansowanej osteoporozy, oparte one są o wartość wskaźnika T-score (odchylenie standardowe od średniej wyników dla szczytowej masy kostnej w wieku lat) [5, 6]. ISCD zaleca jednak wykorzystywanie raczej wskaźnika Z-score (poniżej 2,0 SD interpretowany jako wynik nieprawidłowy) dla oceny masy kostnej u kobiet w okresie premenopauzalnym. Natomiast kryteria WHO (T-score poniżej 2,5 SD) mogą być używane u dorosłych kobiet w okresie premenopauzalnym tylko w razie istotnych przyczyn rozwoju wtórnej osteoporozy. W przypadku dzieci i młodych dorosłych do 20 r.ż., niezależnie od płci, ISCD nie zaleca używania terminu osteoporoza czy osteopenia. Badania techniką DXA w tej grupie dzieci powinny być interpretowane z wielką ostrożnością przede wszystkim z powodu związanej z wiekiem zmiany wielkości i kształtu kości. W celach interpretacyjnych nigdy nie należy używać wskaźnika T-score, natomiast wskaźnik Z-score powinien być odnoszony do najlepszej dostępnej dziecięcej bazy referencyjnej, stworzonej dla danego aparatu densytometrycznego. W przypadku oceny BMD u mężczyzn rozpoznanie osteoporozy na podstawie T-score powinno dotyczyć jedynie badanych po 65 r.ż., lub jeżeli podejrzewamy osteoporozę wtórną. W innych przypadkach powinniśmy opierać się jedynie na wskaźniku Z-score i unikać rozpoznawania osteoporozy wyłącznie w oparciu o wynik badania densytometrycznego. Podkreślono jednoznacznie, że kryteria WHO z 1994 r. rozpoznawania osteoporozy i osteopenii (T-score i Z-score) nie dotyczą oznaczeń densytometrycznych wykonywanych techniką osiowej lub obwodowej tomografii komputerowej (QCT, pqct), jak również metody ultradźwiękowej (QUS). ISCD zaleca ponadto używanie skrótu DXA, a nie DEXA dla określenia badania metodą absorpcjometrii promieniowania rentgenowskiego o podwójnej wiązce energetycznej. Natomiast odchylenia standardowe powinny być wyznaczane i przedstawiane jednolicie jedynie jako T-score i Z-score z zaokrągleniem do jednego miejsca po przecinku. Zaś wartości BMD powinny być zaokrąglone do 3 miejsc po przecinku, a wartości BMC do 2 miejsc po przecinku. Powierzchnię kości mierzoną w densytometrii należy określać z dokładnością do 2 miejsc po przecinku. Należy sądzić, że z uwagi na jasność, prostotę i brak możliwości dowolnej interpretacji, poniższe wytyczne mogą stać się standardem w praktycznej ocenie badań densytometrycznych przez lekarzy różnych specjalności. W opracowaniu pominięto szczegółowe fragmenty dotyczące technicznego wykonywania densytometrii: sposoby skanowania fantomu, kalibracji, oceny precyzji oznaczeń i wyznaczania współczynnika najmniejszej znaczącej zmiany (ang. least significant change LSC), tzw. crosskalibracji czy standardowej zawartości wydruku densytogramu. Mamy także wielką nadzieję, że wszyscy operatorzy densytometrów zaznajomią się z przedstawionym stanowiskiem w całości i będą popularyzować zalecany sposób wykonywania i interpretacji badań densytometrycznych Wskazania dotyczące oceny gęstości mineralnej kości (BMD). Do badań kwalifikują się: 1. Kobiety w wieku 65 lat i powyżej. 2. Kobiety po menopauzie, w wieku poniżej 65 lat z czynnikami ryzyka. 745

4 Rekomendacje dotyczące badań densytometrycznych Leszczyński P. 3. Mężczyźni w wieku 70 lat i powyżej. 4. Dorośli ze złamaniami o charakterze osteoporotycznym. 5. Dorośli z wywiadem chorobowym lub jakąś istotną przyczyną niskiej masy kostnej lub spadku masy kostnej. 6. Dorośli pobierający leki powodujące niską masę kostną lub spadek masy kostnej. 7. Ktokolwiek, jeżeli rozważamy terapię przeciw osteoporozie. 8. Ktokolwiek, kto jest leczony przeciw osteoporozie, aby monitorować skuteczność leczenia. 9. Ktokolwiek, kto nie jest leczony przeciw osteoporozie, a udowodnienie spadku masy kostnej doprowadzi do włączenia terapii. U kobiet, które przerywają leczenie estrogenami powinno być rozważone badanie densytometryczne zgodnie z powyższymi wskazaniami. Densytometria metodą DXA szkieletu osiowego rozpoznawanie osteoporozy 1. Miejsca oceny densytometrycznej: - należy oceniać BMD standardowo w dwóch miejscach tzn. kręgosłupie lędźwiowym (PA spine) i w obrębie bliższej nasady kości udowej (hip); - BMD w obrębie przedramienia powinno być oceniane tylko w następujących sytuacjach: # gdy nie można wykonać lub zinterpretować badania BMD w obrębie kręgosłupa lędźwiowego w projekcji przednio-tylnej (PA spine) lub w obrębie bliższej nasady kości udowej (hip), # w nadczynności przytarczyc, # przy znaczącej otyłości. 2. Ocena odcinka lędźwiowego kręgosłupa: - należy oceniać kręgi L1-L4 (PA spine); - należy oceniać wszystkie dostępne kręgi, a wykluczać jedynie te zmienione miejscowo lub z artefaktami. Jeżeli nie można ocenić 4 kręgów, należy oceniać 3 kręgi lub jeżeli jest to niemożliwe to przynajmniej 2 kręgi; - BMD w pozycji bocznej nie należy wykorzystywać do diagnozowania osteoporozy, ale badanie w tej pozycji może służyć do monitorowania zmian. 3. Ocena bliższej nasady kości udowej (hip): - należy oceniać tzw. obszar total proximal femur (całkowita bliższa nasada uda), szyjkę kości udowej lub krętarz większy w zależności, która wartość jest najniższa; - BMD może być oceniane w każdej kości udowej; - w rozpoznawaniu osteoporozy nie należy opierać się na badaniu tzw. trójkąta Warda; - nie ma wystarczających danych potwierdzających użyteczność w rozpoznawaniu osteoporozy średniej wartości T-score obu kości udowych; - średnie wartości BMD w obrębie bliższej nasady kości udowej mogą być używane celem monitorowania z preferencją tzw. obszaru total hip. 4. Ocena przedramienia (forearm): - w celu rozpoznawania osteoporozy należy oceniać kość promieniową w tzw. 1/3 części dystalnej (33%) kończyny nie dominującej. Inne miejsca oznaczeń BMD w obrębie przedramienia nie są zalecane. Densytometria metodą DXA szkieletu obwodowego 1. Kryteria densytometryczne rozpoznania osteoporozy i osteopenii wg WHO nie powinny być używane przy ocenie BMD w innych częściach szkieletu obwodowego poza tzw. 1/3 dystalną kości promieniowej (33%). 2. Inne oznaczenia w szkielecie obwodowym: - pozwalają ocenić ryzyko złamań w tym miejscu; - teoretycznie mogą być używane do identyfikacji pacjentów, którzy są zagrożeni rozwojem osteoporozy i powinni być leczeni, ale te metody nie powinny być zalecane do używania w praktyce klinicznej do czasu opracowania specyficznych dla danego urządzenia kryteriów interpretacyjnych; - nie powinny być używane celem monitorowania. Rozpoznanie osteoporozy u kobiet po menopauzie 1. Kryteria WHO (norma T-score = -1,0 lub powyżej; osteoporoza T-score = -2,5 lub poniżej; osteopenia T-score = -1,0 do 2,5) powinny być nadal stosowane. 2. Celem interpretacji densytometrii powinniśmy wykorzystywać najniższą wartość T-score w obrębie kręgosłupa lędźwiowego (PA spine), w obrębie bliższej nasady kości udowej (szyjka kości udowej, tzw. obszar total hip, krętarz większy) lub tzw. 1/3 dystalną kości promieniowej (33%). Rozpoznanie osteoporozy u kobiet przed menopauzą (od 20 roku życia do menopauzy) 1. Kryteria WHO dla rozpoznawania osteoporozy nie powinny być stosowane w grupie zdrowych kobiet w wieku przedmenopauzalnym. 2. Należy raczej interpretować wskaźnik Z-score niż T-score. 3. Osteoporoza może zostać zdiagnozowana w oparciu o ocenę BMD, jeżeli są znane wtórne jej przyczyny (np. kortykoterapia, hipogonadyzm, nadczynność przytarczyc) lub znane są czynniki ryzyka złamań. 4. Rozpoznanie osteoporozy u kobiet w wieku przedmenopauzalnym nie może być stawiane 746

5 Endokrynologia Polska / Polish Journal of Endocrinology 2004; 6 (55) jedynie w oparciu o kryteria densytometryczne WHO. Rozpoznanie osteoporozy u mężczyzn (od 20 roku życia) 1. Kryteria WHO nie powinny być stosowane do rozpoznawania osteoporozy u mężczyzn do 64 r.ż. 2. U mężczyzn od 65 r.ż. i starszych należy się wykorzystywać wskaźnik T-score i rozpoznawać osteoporozę przy jego wartości 2,5 lub poniżej. 3. Pomiędzy 50 i 65 r.ż. wskaźnik T-score może być używany do rozpoznawania osteoporozy jedynie wówczas, jeżeli wartości T-score równej lub poniżej 2,5 towarzyszą czynniki ryzyka złamań. 4. Mężczyźni w jakimkolwiek wieku z wtórną przyczyną niskiej wartości BMD (np. kortykoterapia, hipogonadyzm, nadczynność przytarczyc) mogą być diagnozowani w kierunku osteoporozy w oparciu o kryteria WHO. 5. W przypadku zdrowych mężczyzn poniżej 50 r.ż. rozpoznanie osteoporozy nie może opierać się wyłącznie na kryteriach densytometrycznych. 3. Kolejnego badania densytometrycznego mogą wymagać te osoby, które nie odpowiadają na leczenie (spadek BMD), gdy rozważana jest zmiana leczenia lub poszukiwana wtórna przyczyna osteoporozy. 4. Kolejna ocena BMD powinna być dokonywana, gdy oczekiwana zmiana BMD jest równa lub wyższa od wartości LSC, którą powinna wyznaczać i podawać do wiadomości każda pracownia wykonująca badania BMD. 5. Czas pomiędzy kolejnymi badaniami densytometrycznymi u tego samego pacjenta powinien być ustalony indywidualnie i zależeć od stanu klinicznego. Standardowo przyjmuje się ocenę BMD nie wcześniej niż po 1 roku od rozpoczęcia i/lub zmiany leczenia z wydłużeniem powyższego czasu w przypadku ustalonej już skuteczności terapii. 6. W szczególnych przypadkach szybkiej utraty BMD np. przy kortykoterapii może być zaaprobowane częstsze badanie densytometryczne niż 1 raz w roku (np. po upływie 6 m-cy). Rozpoznanie osteoporozy u dzieci i młodzieży (kobiety i mężczyźni poniżej 20 roku życia) 1. W tej grupie powinno się używać wskaźnik Z- score. Nie należy stosować wskaźnika T-score. 2. Wskaźnik T-score nie powinien pojawiać się na wydrukach densytogramów u dzieci i młodzieży. 3. Rozpoznanie osteoporozy w grupie dzieci i młodzieży nie może opierać się jedynie na kryteriach densytometrycznych. 4. Terminologia niska masa kostna w odniesieniu do wieku może być stosowana jedynie gdy wskaźnik Z-score jest niższy niż 2,0. 5. Wskaźnik Z-score musi być interpretowany jedynie w świetle najlepszych dostępnych pediatrycznych referencyjnych baz danych w odpowiednim wieku. Dane referencyjne powinny być cytowane na wydrukach densytogramów. 6. W ocenie densytometrycznej dzieci i młodzieży zalecane są badania kręgosłupa lędźwiowego oraz badanie całego ciała (total body). 7. Wartość BMD u dzieci i młodzieży określająca większe ryzyko złamań nie jest jasno określona. Kolejne badania densytometryczne u tego samego pacjenta 1. Wykonywanie kolejnych (kontrolnych) badań densytometrycznych może być celowe dla podjęcia decyzji o rozpoczęciu farmakoterapii pacjenta wcześniej nie leczonego, ponieważ znaczący spadek BMD może być wskazaniem do rozpoczęcia terapii. 2. Kolejne oznaczenia BMD mogą monitorować odpowiedź leczniczą przez wzrost lub stabilizację BMD. Wydaje się, że przedstawione kryteria mogą, o ile będą popularyzowane, wprowadzić na niespokojnym i chaotycznym polskim rynku densytometrycznym równowagę pomiędzy pędem diagnostycznym a rozsądną interpretacją wyników. Badania densytometryczne powinny być wykonywane w pracowniach o uznanej renomie, a nie w przypadkowych i niepowtarzalnych akcjach densytometrycznych. Najlepiej byłoby, aby standardem i dobrą praktyką lekarską stało się kierowanie pacjentów przez lekarzy praktyków na ocenę BMD zarówno kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, jak i w obrębie kości udowej. Wspólne interpretowanie obu oznaczeń podniesie wykrywalność niskiej masy kostnej, a jednocześnie znacznie łatwiej będzie można wybrać to miejsce w szkielecie, które będzie się nadawało najlepiej do właściwej interpretacji i porównywania wyników. Niezależnie od przyczyn ekonomiczno-społecznych oznaczenia BMD w szkielecie obwodowym (pięta, przedramię, paliczki) lub oznaczenia metodą ultradźwiękową (QUS) należy traktować jedynie jako przesiewowe i zalecać konieczność weryfikacji tych wyników na stacjonarnych densytometrach. Pewnym problemem w warunkach polskich może również okazać się interpretowanie oceny BMD zgodnie z kryteriami ISCD, przy użyciu najpopularniejszych w naszym kraju densytometrów DTX-200. Należy pamiętać, że ten aparat oblicza BMD w tzw. odcinku dystalnym przedramienia (distal), który niestety nie jest tożsamy pod względem zawartości kości korowej i beleczkowej z tzw. 1/3 kości promieniowej (radius 33%). Dlatego też wartości T-score i Z-score mogą nieznacznie różnić się od siebie i wprowadzać pewne zamieszanie interpreta- 747

6 Rekomendacje dotyczące badań densytometrycznych Leszczyński P. cyjne. Zgodnie z kryteriami ISCD (na rynku amerykańskim oznaczenia kości przedramienia wykonuje się właściwie tylko na stacjonarnych aparatach) nie bylibyśmy w stanie interpretować oznaczeń polskich z aparatu DTX-200. Uważamy jednak, stosując liberalną oceną kryteriów ISCD, że mimo wszystko w warunkach krajowych można interpretować oznaczenia BMD w tzw. odcinku dystalnym przedramienia, ale jedynie w trzech wybranych i omówionych wcześnie przypadkach. Reasumując, uważamy kryteria ISCD 2004 jako godne polecenia w praktycznym wykorzystywaniu w codziennej pracy lekarskiej. Piśmiennictwo 1. Norris RJ. Medical costs of osteoporosis. Bone, 1992; 13: S11- S Kanis JA, Jonsson B. Economic evaluation of interventions for osteoporosis. Osteoporos Int, 2002; 13: Bolanowski M. Osteodensytometria interpretacja wyniku pojedynczego badania. Pol. Merk. Lek., 2000; 47: Leib ES, Lewiecki EM, Binkley N, Hamdy RC, for the International Society for Clinical Densitometry. Official Positions of the International Society for Clinical Densitometry, J Clin Densitom, 2004; 7: World Health Organization. Assessment of fracture risk and its application to screening for postmenopausal osteoporosis. WHO Technical Report Series 843. Geneva, Misiorowski W, Lorenc R. Osteoporoza. W: Standardy Endokrynologii, II wydanie (S. Zgliczyński i W. Zgliczyński wyd), Warszawa, 2002,

Zasady postępowania w osteoporozie. skrócona wersja

Zasady postępowania w osteoporozie. skrócona wersja Zasady postępowania w osteoporozie skrócona wersja Zasady postępowania w osteoporozie skrócona wersja 1 U kogo wykonywać badania w kierunku osteoporozy? Badania w kierunku osteoporozy należy wykonać u

Bardziej szczegółowo

Zasady wdroŝenia absolutnego ryzyka złamaz. amań w algorytmach diagnostyczno-leczniczych

Zasady wdroŝenia absolutnego ryzyka złamaz. amań w algorytmach diagnostyczno-leczniczych Zasady wdroŝenia absolutnego ryzyka złamaz amań w algorytmach diagnostyczno-leczniczych Dr hab. med. Jerzy Przedlacki XVII Wielodyscyplinarne Forum Osteoporotyczne Warszawa-Mi Międzylesie, 20.05.2006 Algorytm

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe w rozpoznawaniu osteoporozy

Badania przesiewowe w rozpoznawaniu osteoporozy Badania przesiewowe w rozpoznawaniu osteoporozy Informacja dla pacjenta Czy powinniśmy wykonywać badania przesiewowe w kierunku osteoporozy? Badania przesiewowe Informacja dla pacjenta Czy powinniśmy wykonywać

Bardziej szczegółowo

DENSYTOMETRIA - BADANIE GĘSTOŚCI KOŚCI

DENSYTOMETRIA - BADANIE GĘSTOŚCI KOŚCI KRAKOWSKIE CENTRUM MEDYCZNE Prof. dr hab. med. Edward Czerwiński Kraków 31-501, ul. Kopernika 32, www.kcm.pl tel. 12 430 00 00 DENSYTOMETRIA - BADANIE GĘSTOŚCI KOŚCI Informacje dla pacjentów Oferta Krakowskiego

Bardziej szczegółowo

Problem: Problem: U kogo i kiedy prowadzić badania przesiewowe w kierunku osteoporozy?

Problem: Problem: U kogo i kiedy prowadzić badania przesiewowe w kierunku osteoporozy? List został zamieszczony na stronach internetowych: - Polskiej Fundacji Osteoporozy - Wielodyscyplinarnego Forum Osteoporozy - Polskiego Towarzystwa Osteoartrologicznego Zwracamy się do wszystkich środowisk

Bardziej szczegółowo

Metoda FRAX jako metoda diagnostyczna w osteoporozie

Metoda FRAX jako metoda diagnostyczna w osteoporozie Metoda FRAX jako metoda diagnostyczna w osteoporozie W opracowaniu dotyczącym metody FRAX przedstawiono odpowiedzi na następujące pytania: - Jakie jest zastosowanie metody FRAX? - Dlaczego wprowadzono

Bardziej szczegółowo

V rok WL Choroby wewnętrzne, endokrynologia. Osteoporoza - diagnostyka i leczenie

V rok WL Choroby wewnętrzne, endokrynologia. Osteoporoza - diagnostyka i leczenie V rok WL Choroby wewnętrzne, endokrynologia Osteoporoza - diagnostyka i leczenie prof. dr hab. Marek Bolanowski Katedra i Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami Osteoporoza Układowa

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentuję treść własnego wystąpienia w ramach spotkania okrągłego stołu. Główne punkty wystąpienia:

Poniżej prezentuję treść własnego wystąpienia w ramach spotkania okrągłego stołu. Główne punkty wystąpienia: Kwalifikacja do leczenia osteoporozy i kosztoefektywność leczenia osteoporozy w Polsce, polska wersja FRAX konferencja okrągłego stołu podczas IV Środkowo Europejskiego Kongresu Osteoporozy i Osteoartrozy

Bardziej szczegółowo

15. KWALIFIKACJA DO LECZENIA FARMAKOLOGICZNEGO OSTEOPOROZY NA PODSTAWIE METODY FRAX I METODY JAKOŚCIOWEJ. BADANIE POMOST

15. KWALIFIKACJA DO LECZENIA FARMAKOLOGICZNEGO OSTEOPOROZY NA PODSTAWIE METODY FRAX I METODY JAKOŚCIOWEJ. BADANIE POMOST 15. KWALIFIKACJA DO LECZENIA FARMAKOLOGICZNEGO OSTEOPOROZY NA PODSTAWIE METODY FRAX I METODY JAKOŚCIOWEJ. BADANIE POMOST J. Przedlacki, K. Księżopolska-Orłowska, A. Grodzki, T. Bartuszek, D. Bartuszek,

Bardziej szczegółowo

Współczesne standardy diagnostyczno-terapeutyczne osteoporozy rola lekarza stomatologa w diagnozowaniu schorzenia

Współczesne standardy diagnostyczno-terapeutyczne osteoporozy rola lekarza stomatologa w diagnozowaniu schorzenia PROTET. STOMATOL., 2008, LVIII, 6, 403-407 Współczesne standardy diagnostyczno-terapeutyczne osteoporozy rola lekarza stomatologa w diagnozowaniu schorzenia Standards of contemporary diagnosis and treatment

Bardziej szczegółowo

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST 30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST Przedlacki J, Księżopolska-Orłowska K, Grodzki A, Sikorska-Siudek K, Bartuszek T, Bartuszek D, Świrski A, Musiał J,

Bardziej szczegółowo

Jak poprawić dostępność do leczenia osteoporozy w Polsce? Jerzy Gryglewicz Warszawa, 20 października 2015 r.

Jak poprawić dostępność do leczenia osteoporozy w Polsce? Jerzy Gryglewicz Warszawa, 20 października 2015 r. Jak poprawić dostępność do leczenia osteoporozy w Polsce? Jerzy Gryglewicz Warszawa, 20 października 2015 r. Plan prezentacji: 1.Organizacja i finansowanie poradni osteoporozy w 2016 r. 2. Propozycje zmian

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA OSTEOPOROZY I OCENA RYZYKA ZŁAMANIA

DIAGNOSTYKA OSTEOPOROZY I OCENA RYZYKA ZŁAMANIA Czerwiński E., Działak P.: Diagnostyka osteoporozy i ocena i ryzyka złamania. Ortopedia, Traumatologia, Rehabilitacja. Nr 2, 127-134, 2002. Edward Czerwiński 1, Piotr Działak 2 1 Klinika Ortopedii Collegium

Bardziej szczegółowo

Kaskada złamań Czy mamy szansę w walce z osteoporozą?

Kaskada złamań Czy mamy szansę w walce z osteoporozą? Kaskada złamań Czy mamy szansę w walce z osteoporozą? Maria Rell-Bakalarska Interdyscyplinarna Akademia Medycyny Praktycznej 1 Duchess of Cornwall, Camilla Parker Bowles and Professor Cooper Widząc kogoś

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI OBRAZOWANIA OSTEOPOROZY Current techniques of osteoporosis imaging

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI OBRAZOWANIA OSTEOPOROZY Current techniques of osteoporosis imaging Czerwiński E., Chrzan R.: Współczesne techniki obrazowania osteoporozy. Twój Magazyn Medyczny. Osteoporoza II, 8/2005, rok X, 8(157); 7-16. WSPÓŁCZESNE TECHNIKI OBRAZOWANIA OSTEOPOROZY Current techniques

Bardziej szczegółowo

Kierownik Kliniki Rehabilitacji Reumatologicznej Instytut Reumatologii im. Eleonory Reicher Adres: ul. Spartańska 1 02-637 Warszawa

Kierownik Kliniki Rehabilitacji Reumatologicznej Instytut Reumatologii im. Eleonory Reicher Adres: ul. Spartańska 1 02-637 Warszawa Warszawa, 14.06.2011 Życiorys Krystyna Księżopolska- Orłowska prof. ndzw. dr hab. n. med. Kierownik Kliniki Rehabilitacji Reumatologicznej Instytut Reumatologii im. Eleonory Reicher Adres: ul. Spartańska

Bardziej szczegółowo

Osteoporoza. (skrypt z najważniejszymi informacjami dla studentów nieobecnych na wykładzie)

Osteoporoza. (skrypt z najważniejszymi informacjami dla studentów nieobecnych na wykładzie) 1 Osteoporoza (skrypt z najważniejszymi informacjami dla studentów nieobecnych na wykładzie) 1. Osteoporoza jest chorobą metaboliczną kości, charakteryzująca się zmniejszoną mineralną gęstością kości,

Bardziej szczegółowo

ZASADY PROFILAKTYKI, ROZPOZNAWANIA I LECZENIA OSTEOPOROTYCZNYCH Z AMAÑ KOŒCI

ZASADY PROFILAKTYKI, ROZPOZNAWANIA I LECZENIA OSTEOPOROTYCZNYCH Z AMAÑ KOŒCI STRONY KRAJOWEGO KONSULTANTA W DZIEDZINIE ORTOPEDII I TRAUMATOLOGII NARZ DU RUCHU I PREZESA POLSKIEGO TOWARZYSTWA ORTOPEDYCZNEGO I TRAUMATOLOGICZNEGO Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja MEDSPORTPRESS,

Bardziej szczegółowo

SPRAWDŹ, CZY JESTEŚ ZAGROŻONA OSTEOPOROZĄ

SPRAWDŹ, CZY JESTEŚ ZAGROŻONA OSTEOPOROZĄ SPRAWDŹ, CZY JESTEŚ ZAGROŻONA OSTEOPOROZĄ Test ryzyka osteoporozy umożliwia określenie zagrożenie jej wystąpienia zanim wykonamy badania specjalistyczne. Został opracowany przez IOF (Międzynarodowa Fundacja

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE MOŻLIWOŚCI LECZENIA ZŁAMAŃ OSTEOPOROTYCZNYCH

WSPÓŁCZESNE MOŻLIWOŚCI LECZENIA ZŁAMAŃ OSTEOPOROTYCZNYCH XXXII KONFERENCJA NAUKOWO -SZKOLENIOWA ORTOPEDÓW WOJSKA POLSKIEGO BYDGOSZCZ 14-16 maja 2015 WSPÓŁCZESNE MOŻLIWOŚCI LECZENIA ZŁAMAŃ OSTEOPOROTYCZNYCH Sławomir Dudko, Damian Kusz, Konrad Kopeć, Sławomir

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Łódź, 2016 Wojciech Pluskiewicz

Łódź, 2016 Wojciech Pluskiewicz Łódź, 2016 Wojciech Pluskiewicz Abstrakty przedstawiane w czasie dorocznego kongresu American Society of Bone and Mineral Research 2015 (Seattle, USA) Znaczenie upadków 2 prace Wpływ leków 2 prace Ocena

Bardziej szczegółowo

Osteoporoza. Opracowanie: dr n. med. Bogdan Bakalarek www.ortopeda.biz.pl Strona: 1 /5

Osteoporoza. Opracowanie: dr n. med. Bogdan Bakalarek www.ortopeda.biz.pl Strona: 1 /5 Osteoporoza Osteoporoza jest chorobą cywilizacyjną. Zagraża ona co dziesiątej osobie. Polega na nadmiernej utracie masy kostnej połączonej z osłabieniem wytrzymałości kości. Kości stają się kruche i łatwo

Bardziej szczegółowo

POLSKI PORTAL OSTEOPOROZY

POLSKI PORTAL OSTEOPOROZY y POLSKI PORTAL OSTEOPOROZY www.osteoporoza.pl kontakt@osteoporoza.pl ZAWARTOŚĆ PORTALU Stan w dniu: 25.01.2016 DANE OGÓLNE (2015) Liczba stałych użytkowników 6 045 Liczba odsłon strony miesięcznie 238.000

Bardziej szczegółowo

Edward Czerwiński BADANIE RADIOLOGICZNE I MORFOMETRIA. Wskazania do badania radiologicznego

Edward Czerwiński BADANIE RADIOLOGICZNE I MORFOMETRIA. Wskazania do badania radiologicznego Edward Czerwiński BADANIE RADIOLOGICZNE I MORFOMETRIA Wskazania do badania radiologicznego 1. Diagnostyka złamań kręgosłupa 2. Weryfikacja skuteczności leczenia 3. Diagnostyka schorzeń i zespołów bólowych

Bardziej szczegółowo

Leczenie osteoporozy w Polsce stan 2010-2015. Piotr Głuszko

Leczenie osteoporozy w Polsce stan 2010-2015. Piotr Głuszko Leczenie osteoporozy w Polsce stan 2010-2015 Piotr Głuszko W 2010 r w 27 krajach UE 3.490 000 nowych złamań osteoporotycznych Kanis JA, Borgstrom F, Comspton J, et al. SCOPE: a scorecard for osteoporosis

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe w ocenie stanu odżywienia

Badania przesiewowe w ocenie stanu odżywienia LECZENIE ŻYWIENIOWE DLA ZESPOŁÓW ŻYWIENIOWYCH Kurs pod patronatem POLSPEN. Gdynia, dnia 8.04.2015 Badania przesiewowe w ocenie stanu odżywienia Sylwia Małgorzewicz Katedra Żywienia Klinicznego GUMed Celem

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI OBRAZOWANIA

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI OBRAZOWANIA \\Server\07_naukowe\czerwinski\06_2004\02_TWOJ MAGAZYN MEDYCZNY\Diagnostyka obrazowa_nowe\diagnostyka_obrazow_op_do_druku_19.03.04_ec.doc WSPÓŁCZESNE TECHNIKI OBRAZOWANIA Edward Czerwiński 1, 2, Robert

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 196/2014 z dnia 25 sierpnia 2014 r. o projekcie programu Program profilaktyki i wczesnego wykrywania osteoporozy

Bardziej szczegółowo

OCENA RYZYKA ZŁAMAŃ OSTEOPOROTYCZNYCH W POPULACJI KOBIET W WIEKU POWYŻEJ 50 LAT ANALIZA WSKAŹNIKÓW FRAX BMI I FRAX BMD

OCENA RYZYKA ZŁAMAŃ OSTEOPOROTYCZNYCH W POPULACJI KOBIET W WIEKU POWYŻEJ 50 LAT ANALIZA WSKAŹNIKÓW FRAX BMI I FRAX BMD Medycyna Pracy 2013;64(3) Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi http://medpr.imp.lodz.pl Cezary Strugała 1 Wojciech Sobala 2 Zuzanna Szubert 2 Wojciech Hanke 2 http://dx.doi.org/10.13075/mp.5893.2013.0028

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

WPŁYW FITOESTROGENÓW NA GĘSTOŚĆ MINERALNĄ KOŚCI (BMD ŻUCHWY, KRĘGOSŁUPA, KOŚCI UDOWEJ)*

WPŁYW FITOESTROGENÓW NA GĘSTOŚĆ MINERALNĄ KOŚCI (BMD ŻUCHWY, KRĘGOSŁUPA, KOŚCI UDOWEJ)* BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 642 646 Mansur Rahnama, Jadwiga Błoniarz, Stanisław Zaręba, Wojciech Świątkowski WPŁYW FITOESTROGENÓW NA GĘSTOŚĆ MINERALNĄ KOŚCI ( ŻUCHWY, KRĘGOSŁUPA, KOŚCI

Bardziej szczegółowo

Ostsopor za PZWL PROBLEM INTERDYSCYPLINARNY. Edward Czerwiński. Redakcja naukowa. Prof. dr hab. med.

Ostsopor za PZWL PROBLEM INTERDYSCYPLINARNY. Edward Czerwiński. Redakcja naukowa. Prof. dr hab. med. Ostsopor za PROBLEM INTERDYSCYPLINARNY Redakcja naukowa Prof. dr hab. med. Edward Czerwiński PZWL Spis treści Słowo wstępne... 11 1. Osteoporoza pierwotna - J.E. Badurski, N.A. N ow ak... 13 1.1. Istota,

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 1554/PMS/2013 Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle z dnia 24 lipca 2013 r.

Zarządzenie Nr 1554/PMS/2013 Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle z dnia 24 lipca 2013 r. Zarządzenie Nr 1554/PMS/2013 Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle z dnia 24 lipca 2013 r. w sprawie zatwierdzenia tekstu ogłoszenia otwartego konkursu ofert na realizację programu zdrowotnego profilaktyka

Bardziej szczegółowo

Choroby związane z wygasaniem czynności jajników.

Choroby związane z wygasaniem czynności jajników. Choroby związane z wygasaniem czynności jajników. Sytuacja hormonalna przed i po menopauzie Względny hyperestrogenizm - zmiany przerostowe (polipy, mięśniaki, przerost śluzówki macicy, mastopatia) Hypoestrogenizm

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie. Chest x-ray Equivalent Chest x-ray 0.02 20 86.96 hr NA

Promieniowanie. Chest x-ray Equivalent Chest x-ray 0.02 20 86.96 hr NA Promieniowanie Dawka promieniowania porównanie dawki densytometru oraz zdjęcia RTG klatki piersiowe AP Study msv µgr Background Equivalent Chest x-ray Equivalent Chest x-ray 0.02 20 86.96 hr NA Explorer

Bardziej szczegółowo

Wydanie specjalne. P ostgraduate Medicine Poland

Wydanie specjalne. P ostgraduate Medicine Poland L UTY 2006/SUPL. NR 4/06 P ostgraduate Medicine Poland ISSN 1231-1812 Wydanie specjalne Stanowisko Polskiego Towarzystwa Osteoartrologii i Wielodyscyplinarnego Forum Osteoporotycznego w sprawie standardów

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK NR 9 Parametry techniczne i funkcjonalne densytometru cyfrowego

ZAŁĄCZNIK NR 9 Parametry techniczne i funkcjonalne densytometru cyfrowego ZAŁĄCZNIK NR 9 Parametry techniczne i funkcjonalne densytometru cyfrowego L.p. Wymagania Parametr wymagany DENSYTOMETR CYFROWY 1 Aparat fabrycznie nowy, nierekondycjonowany, nieużywany, densytometr cyfrowy

Bardziej szczegółowo

Występowanie zaniżonej gęstości kości oraz niedoborów witaminy D i wapnia u młodych kobiet

Występowanie zaniżonej gęstości kości oraz niedoborów witaminy D i wapnia u młodych kobiet PRACA ORYGINALNA ISSN 1734 3321 Anna Kopiczko 1, Joanna Cieplińska 2 1 Zakład Antropologii i Promocji Zdrowia Katedry Nauk Biomedycznych Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie 2

Bardziej szczegółowo

Osteoporosis, Osteomalacia, Primary Hyperparathyroidism? Differential diagnosis of low bone mass

Osteoporosis, Osteomalacia, Primary Hyperparathyroidism? Differential diagnosis of low bone mass ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Wpłynęło: 25.03.2008 Poprawiono: 27.03.2008 Zaakceptowano: 28.03.2008 Osteoporoza, osteomalacja, pierwotna nadczynność przytarczyc? Różnicowanie niskiej masy kostnej Osteoporosis,

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 731 Poz. 66 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia

Bardziej szczegółowo

Leczenie farmakologiczne osteoporozy w Polsce dostępność, przyczyny braku jego wdrażania

Leczenie farmakologiczne osteoporozy w Polsce dostępność, przyczyny braku jego wdrażania Postępy Nauk Medycznych, t. XXVIII, nr 12, 2015 INNE PRACE/OTHER ARTICLES Borgis PRACA POGLĄDOWA REVIEW PAPER *Ewa Marcinowska-Suchowierska 1, Piotr Głuszko 2, Janusz Badurski 3, Edward Czerwiński 4, Krystyna

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Regulacje prawne w zakresie badań naukowych. dr Monika Urbaniak

Regulacje prawne w zakresie badań naukowych. dr Monika Urbaniak Regulacje prawne w zakresie badań naukowych dr Monika Urbaniak Badania naukowe mogą przyjąć postać badań interwencyjnych i eksperymentów medycznych Pojęcie: badanie nieinterwencyjne oznacza, że wybór terapii

Bardziej szczegółowo

Choroby ultra-rzadkie. Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka

Choroby ultra-rzadkie. Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Choroby ultra-rzadkie Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Definicje, częstość występowania Podstawą definicji chorób rzadkich są dane epidemiologiczne dotyczące występowania choroby w całej populacji

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

www.aotm.gov.pl Agencja Oceny Technologii Medycznych

www.aotm.gov.pl Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 122/2014 z dnia 19 maja 2014 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Prolia,

Bardziej szczegółowo

,,Otyłość a ryzyko złamania. Maria Rell - Bakalarska

,,Otyłość a ryzyko złamania. Maria Rell - Bakalarska ,,Otyłość a ryzyko złamania. Maria Rell - Bakalarska 21 Otyłość a ryzyko złamania Niezależne czynniki ryzyka złamań : wiek, uprzednio przebyte złamanie po 50 r.ż., złamanie biodra (b.k.k.u.) u rodziców,

Bardziej szczegółowo

Farmakoekonomika podstawy. Paweł Petryszyn Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej UM we Wrocławiu

Farmakoekonomika podstawy. Paweł Petryszyn Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej UM we Wrocławiu Farmakoekonomika podstawy Paweł Petryszyn Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej UM we Wrocławiu Dyrektywa przejrzystości z 1988 r. Obowiązek uzasadniania podjętych decyzji dotyczących cen i refundacji

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 1/2002 Nr 1 Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Zależność gęstości mineralnej kręgosłupa lędźwiowego od wieku, wzrostu i masy ciała u dziewcząt w okresie dojrzewania orrelation of

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychiatria w pytaniach i odpowiedziach. 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

OSTEOPOROZA choroba milionów złamań FAKTY

OSTEOPOROZA choroba milionów złamań FAKTY OSTEOPOROZA choroba milionów złamań FAKTY Czerwiński E. 1,2, Osieleniec J 2, Borowy P 2 1 Zakład Chorób Kości i Stawów, WOZ, Coll. Med. Uniwersytetu Jagiellońskiego 2 Krakowskie Centrum Medyczne, ul. Kopernika

Bardziej szczegółowo

Edyta Szałek Katedra i Zakład Farmacji Klinicznej i Biofarmacji Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Streszczenie.

Edyta Szałek Katedra i Zakład Farmacji Klinicznej i Biofarmacji Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Streszczenie. 51 FA R M AC J A W S P Ó Ł C Z E S N A 2013; 6: 51-56 Akademia Medycyny ARTYKUŁ ORYGINALNY/ORIGINAL PAPER Otrzymano/Submitted: 15.05.2013 Zaakceptowano/Accepted: 28.05.2013 Edukacja pacjentek w okresie

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 4/2005 Nr 1(10) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Prospektywna ocena gęstości mineralnej kości u dziewcząt z jadłowstrętem psychicznym A prospective evaluation of bone mineral density

Bardziej szczegółowo

Podstawowe badania obrazowe. Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii

Podstawowe badania obrazowe. Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Podstawowe badania obrazowe Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Prawidłowe myślenie lekarskie Zebranie podstawowych danych (badanie podmiotowe i przedmiotowe)

Bardziej szczegółowo

Publikacje: Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A.

Publikacje: Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A Ćwirlej A. Publikacje: 1. Ćwirlej A., Kwolek A., Styl życia i poziom wiedzy mieszkańców dużego miasta w kontekście profilaktyki zdrowotnej. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2003, 3, 253-259. 2. Ćwirlej

Bardziej szczegółowo

XIX KURS I WARSZTATY ZROZUMIENIA, DIAGNOSTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. 29-31.03.2012, Szczyrk, Orle Gniazdo PROGRAM

XIX KURS I WARSZTATY ZROZUMIENIA, DIAGNOSTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. 29-31.03.2012, Szczyrk, Orle Gniazdo PROGRAM XIX KURS I WARSZTATY ZROZUMIENIA, DIAGNOSTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY 29-31.03.2012, Szczyrk, Orle Gniazdo PROGRAM PROGRAM SPIS TREŚCI str. Organizatorzy 4 Informacje adresowe 5 Główni Sponsorzy 6 Wystawcy

Bardziej szczegółowo

Neurogenne zwichnięcie stawu biodrowego u chorych z mózgowym porażeniem dziecięcym

Neurogenne zwichnięcie stawu biodrowego u chorych z mózgowym porażeniem dziecięcym Neurogenne zwichnięcie stawu biodrowego u chorych z mózgowym porażeniem dziecięcym Marek Jóźwiak Klinika Ortopedii i Traumatologii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu Neurogenne

Bardziej szczegółowo

Złamania osteoporotyczne

Złamania osteoporotyczne /POSTGRADUATE EDUCATION Endokrynologia Polska/Polish Journal of Endocrinology Tom/Volume 60; Numer/Number 6/2009 ISSN 0423 104X Złamania osteoporotyczne Osteoporotic fractures Katedra i Zakład Patomorfologii

Bardziej szczegółowo

SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Endokrynologia Kod modułu LK.3.E.015. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski

SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Endokrynologia Kod modułu LK.3.E.015. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Specjalności: SYLABUS Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Endokrynologia Kod modułu LK.3.E.015 II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski

Bardziej szczegółowo

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci

Lek. Marcin Polok. Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu. Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Lek. Marcin Polok Katedra i Klinika Chirurgii i Urologii Dziecięcej UM we Wrocławiu Ocena skuteczności operacyjnego leczenia wodonercza u dzieci Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych w zakresie medycyny

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 1554/PMS/2013 Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle z dnia 24 lipca 2013r.

Zarządzenie Nr 1554/PMS/2013 Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle z dnia 24 lipca 2013r. Zarządzenie Nr 1554/PMS/2013 Prezydenta Miasta Kędzierzyn-Koźle z dnia 24 lipca 2013r. w sprawie zatwierdzenia tekstu ogłoszenia otwartego konkursu ofert na realizację programu zdrowotnego profilaktyka

Bardziej szczegółowo

Osteoporoza w wieku podeszłym patogeneza, ocena ryzyka złamań i skuteczność przeciwzłamaniowa leków

Osteoporoza w wieku podeszłym patogeneza, ocena ryzyka złamań i skuteczność przeciwzłamaniowa leków Gerontologia Polska PRACA POGLĄDOWA tom 18, nr 3, 107 113 ISSN 1425 4956 Zofia Guła, Mariusz Korkosz Katedra Chorób Wewnętrznych i Gerontologii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE WSSP TOM 17 2013. Zakład Rehabilitacji i Fizjoterapii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

ZESZYTY NAUKOWE WSSP TOM 17 2013. Zakład Rehabilitacji i Fizjoterapii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie ZESZYTY NAUKOWE WSSP TOM 17 2013 Małgorzata Podbielska 1, Krzysztof Sokołowski 2, Maria Sokołowska 3 1 Wydział Fizjoterapii. Wyższa Szkoła Społeczno-Przyrodnicza im. Wincentego Pola w Lublinie 2 Zakład

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski Lekarski I (licencjackie)

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski Lekarski I (licencjackie) SYLABUS Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Specjalności: Poziom studiów: Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Rehabilitacja Kod modułu LK.3.E.022 II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym

Bardziej szczegółowo

Osteoporosis definition, epidemiology, diagnosing, treatment and prophylaxis

Osteoporosis definition, epidemiology, diagnosing, treatment and prophylaxis ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Wpłynęło: 14.02.2008 Poprawiono: 21.02.2008 Zaakceptowano: 21.02.2008 Osteoporoza definicja, epidemiologia, rozpoznawanie, leczenie i profilaktyka Osteoporosis definition,

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Wydział Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie stacjonarne polski SYLABUS Farmakologia Kliniczna

Bardziej szczegółowo

Tomasz Saran¹, Krzysztof Metera², Agnieszka Maruszewska¹, Beata Kasprzyk-Kościk¹

Tomasz Saran¹, Krzysztof Metera², Agnieszka Maruszewska¹, Beata Kasprzyk-Kościk¹ PRACE ORYGINALNE I KLINICZNE Aluna Badanie przydatności ćwiczeń profilaktycznych kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego w zapobieganiu utracie mineralnej masy kostnej u kobiet w okresie pomenopauzalnym The assessment

Bardziej szczegółowo

Zastosowania markerów w technikach zdjęć RTG dla:

Zastosowania markerów w technikach zdjęć RTG dla: Metodologia pozycjonowania markera dla zdjęć RTG do przedoperacyjnych procedur planowania komputerowego Jan Siwek Zastosowania markerów w technikach zdjęć RTG dla: Aparatów bez skalibrowanego detektora

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ

STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ PROPOZYCJE ROZWIĄZAŃ PROBLEMÓW Warszawa, 26 kwietnia 2016 r. Projekt badawczy STWARDNIENIE ROZSIANE - ZARZĄDZANIE CHOROBĄ Projekt jest kontynuacją prac badawczych

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Propedeutyka nauk medycznych Rok akademicki: 2015/2016 Kod: EIB-1-180-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Inżynierii Biomedycznej Kierunek: Inżynieria Biomedyczna

Bardziej szczegółowo

Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala. dr Marek Koenner, radca prawny

Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala. dr Marek Koenner, radca prawny Audyt Bezpieczna Klinika - innowacyjne narzędzie analizy ryzyka prawnego działalności szpitala dr Marek Koenner, radca prawny Przesłanki Audytu rosnąca liczba postępowań w sprawach o błędy medyczne, zarówno

Bardziej szczegółowo

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych

Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Badania predyspozycji dziedzicznych do nowotworów złośliwych Onkologiczne Poradnictwo Genetyczne Profilaktyka, diagnostyka i leczenie Postęp, jaki dokonuje się w genetyce, ujawnia coraz większy udział

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Rozdzia³ 1 NADCIŒNIENIE TÊTNICZE JAKO PROBLEM ZDROWOTNY prof. dr hab. n. farm. S³awomir Lipski,

Bardziej szczegółowo

THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS WITH PAIN IN LUMBOSACRAL SPINE AND AN ASSESSMENT OF THEIR ANALGESIC EFFECTIVENESS

THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS WITH PAIN IN LUMBOSACRAL SPINE AND AN ASSESSMENT OF THEIR ANALGESIC EFFECTIVENESS NAJCZĘŚCIEJ STOSOWANE ZABIEGI FIZYKALNE U PACJENTÓW Z DOLEGLIWOŚCIAMI BÓLOWYMI ODCINKA L-S KRĘGOSŁUPA WRAZ Z OCENĄ ICH SKUTECZNOŚCI W DZIAŁANIU PRZECIWBÓLOWYM THE MOST FREQUENT PHYSICAL MODALITIES IN PATIENTS

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

POMOST. Propozycja i. Ocena. Modelu postępowania diagnostyczno- leczniczego w. OSTeoporozie

POMOST. Propozycja i. Ocena. Modelu postępowania diagnostyczno- leczniczego w. OSTeoporozie POMOST Propozycja i Ocena Modelu postępowania diagnostyczno- leczniczego w OSTeoporozie Krajowe Centrum Osteoporozy Warszawa, październik 2007 Nakład: 1000 egz. Druk i oprawa: Zakład Wydawniczo-Poligraficzny

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja: trening zdrowotny

Specjalizacja: trening zdrowotny Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS w Cyklu Kształcenia 2014-2016 Katedra Fizjoterapii Jednostka Organizacyjna: Zakład Fizjoterapii Klinicznej i Praktyk Zawodowych Kierunek: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 12/2012 Rektora PWSZ w Koninie z dnia 28 lutego 2012 w sprawie ustalenia wzoru sylabusa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 12/2012 Rektora PWSZ w Koninie z dnia 28 lutego 2012 w sprawie ustalenia wzoru sylabusa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

RAPORT OSTEOPOROZA - CICHA EPIDEMIA W POLSCE

RAPORT OSTEOPOROZA - CICHA EPIDEMIA W POLSCE Europejska Fundacja Osteoporozy i Chorób Mięśniowo-Szkieletowych Polskie Towarzystwo Ortopedyczne i Traumatologiczne RAPORT OSTEOPOROZA - CICHA EPIDEMIA W POLSCE Kraków 2015-02-10 Spis treści 1. Zagrożenie

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH U PACJENTÓW 65+ Włodzimierz Samborski Katedra Reumatologii i Rehabilitacji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1)

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) Załącznik B.14. LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie przewlekłej białaczki szpikowej u dorosłych imatinibem 1.1 Kryteria kwalifikacji Świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

Praktyczne aspekty związane z analizą statystyk JGP w zarządzaniu szpitalem. Jerzy Gryglewicz Warszawa 18 marca 2014 r.

Praktyczne aspekty związane z analizą statystyk JGP w zarządzaniu szpitalem. Jerzy Gryglewicz Warszawa 18 marca 2014 r. w zarządzaniu szpitalem Jerzy Gryglewicz Warszawa 18 marca 2014 r. Kluczowe dane analityczne ze statystyki JGP dla zarządzania procesem leczenia : Długość hospitalizacji - mediana (dni) Średnia wartość

Bardziej szczegółowo

SPRZĘT ZAKUPIONY PODCZAS 43. KONKURSU OFERT

SPRZĘT ZAKUPIONY PODCZAS 43. KONKURSU OFERT 2 3 Szpital im. K. Jonschera Uniwerytetu Medycznego Jana Rudników, Oddział Terenowy w Rabce- Samodzielny Publiczny Dziecięcy Szpital SPRZĘT ZAKUPIONY PODCZAS 43. KONKURSU OFERT aparat USG klasy premium

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2013 Aneks 2 Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Opracowano we współpracy z dr.

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Osteoporoza obraz kliniczny, czynniki ryzyka i diagnostyka

Osteoporoza obraz kliniczny, czynniki ryzyka i diagnostyka Osteoporoza obraz kliniczny, czynniki ryzyka i diagnostyka Joanna Tkaczuk-Włach 1, Małgorzata Sobstyl 1, Grzegorz Jakiel 2 1 Katedra i Klinika Ginekologii i Endokrynologii Ginekologicznaj, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA OSTEOPOROZY I OCENA RYZYKA ZŁAMANIA DIAGNOSIS OF OSTEOPOROSIS AND ASSESSMENT OF FRACTURE RISK

DIAGNOSTYKA OSTEOPOROZY I OCENA RYZYKA ZŁAMANIA DIAGNOSIS OF OSTEOPOROSIS AND ASSESSMENT OF FRACTURE RISK DIAGNOSTYKA OSTEOPOROZY I OCENA RYZYKA ZŁAMANIA DIAGNOSIS OF OSTEOPOROSIS AND ASSESSMENT OF FRACTURE RISK Przedruk i tłumaczenie za zgodą: The Lancet Publishing Group. www.thelancet.com Wyłącznie do prywatnego

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK II AUTOREFERAT

ZAŁĄCZNIK II AUTOREFERAT ZAŁĄCZNIK II Dr n. biol. mgr piel. Grażyna Bączyk Adiunkt Kierownik Pracowni Praktyki Pielęgniarskiej Katedra Pielęgniarstwa, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Bardziej szczegółowo