Nocycepcja: Powięź piersiowo lędźwiowa jako organ czucia 2.4.1

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nocycepcja: Powięź piersiowo lędźwiowa jako organ czucia 2.4.1"

Transkrypt

1 Nocycepcja: Powięź piersiowo lędźwiowa jako organ czucia Ulrich Hoheisel, Toru Taguchi, Siegfried Mense Wprowadzenie Powięzi piersiowo lędźwiowej w literaturze zwykle przypisuje się mechaniczną funkcję łączenia najszerszego grzbietu, jak również mięśni brzucha, z kręgosłupem i talerzem kości biodrowej. Kontynuuje ona swój bieg kranialnie do czaszki i kaudalnie do powięzi kończyny dolnej. Właściwie, to łączy ona mięsień najszerszy grzbietu, z mięśniami pośladkowymi większymi, więc funkcjonalnie łączy ramię z nogą. Jej inne funkcje to: (1) tworzy redukującą tarcie w trakcie ruchu płachtę dookoła mięśni, (2) wspomaga powrót krwi żylnej do serca, (3) stanowi wewnętrzny szkielet dla przyczepiających się do niej mięśni, i (4) chroni naczynia krwionośne i mięśnie przed mechanicznym uszkodzeniem (np. lacertus fibrosus mięśnia dwugłowego ramienia, czy rozcięgno dłoni czy stopy (Benjamin 2009). Wyniki ostatnich badań wskazują, że w zasadzie powięź nie jest strukturą pasywną i może także się kurczyć. Kurczliwość ta możliwa jest dzięki obecnym w powięziach miofibroblastom. W tkankach stymulowanych chemicznie in vitro, tworzą one trwające wiele minut skurcze (Schleip et al. 2007). W opinii wielu klinicystów to odkrycie jest nieistotne, ponieważ powszechny objaw Dupuytren a pokazuje, że rozcięgno dłoni ma również te właściwości, mimo, że nie jest jasne czy mechanizm skurczu Dupuytren a opiera się na działaniu miofibroblastów. Zakłada się również, że powięź odgrywa ważną rolę w mechanizmie efektu akupunktury. Płaszczyzny tkanki łącznej są w bliskich relacjach z punktami używanymi w akupunkturze, i łatwo reagują na rotacje używanych igieł (Langevin et al. 2007). Dyskutuje się nad możliwą rolą powięzi piersiowo - lędźwiowej w generowaniu bólu wśród pacjentów cierpiących na niespecyficzne bóle dolnego odcinka kręgosłupa (Yahia et al. 1992). Ten typ bólu kręgosłupa nie ma źródeł w elementach kostnych, kręgach, powierzchniach stawowych, ale w tkankach miękkich dolnego odcinka (mięśnie, więzadła, powięzi). Niespecyficzny ból lędźwi jest bardzo powszechną dolegliwością w krajach rozwiniętych; dlatego wyjaśnienie możliwego związku receptorów powięzi z tym bólem miałoby znaczenie nie tylko dla zrozumienia samego mechanizmu, ale również w leczeniu tego schorzenia. Aby spełniać swoją rolę jako źródło bólu (w syndromie niespecyficznego bólu dolnego odcinka kręgosłupa), powięź powinna być gęsto unerwiona włóknami czuciowymi. Do tej pory jednak powięź piersiowo lędźwiowa była ignorowanym obiektem badan naukowych i dlatego niewiele jest informacji o jej unerwieniu.

2 Nawet ostatnio Panjabi (2006) opublikował wyczerpujący raport opisujący mechanizm generowania bólu w syndromie niespecyficznego bólu dolnego odcinka kręgosłupa, jednak nie wspomniał w nim o powięzi piersiowo lędźwiowej i jej potencjalnej w nim roli. Interesującym jest, że unerwienie innych struktur, takich jak małe więzadła, czy międzykręgowe dyski kręgosłupa badane były przy pomocy istniejących wtedy metod histologicznych (niebieski metylen; Hirsch et al. 1963) już w latach sześćdziesiątych. Podobnie Stecco wraz z kolegami w 2007 odnaleźli powszechne występujące w powięzi (również w lacertus fibrosus i troczkach) kończyny górnej włókna nerwowe. Kolejnym problemem w ocenie roli powięzi piersiowo lędźwiowej w generowaniu odczuć bólowych dolnego odcinka kręgosłupa, jest fakt, że wnioski wyciągnięte przez autorów niewielkiej ilości przeprowadzonych do tej pory badań są częściowo ze sobą sprzeczne. Dla przykładu; Bednar wraz z kolegami (1995) stwierdzili, że powięź piersiowo - lędźwiowa u pacjentowi z tym schorzeniem jest niedostatecznie unerwiona. Autorzy wyciągnęli ten wniosek po nieudanych próbach odnalezienia receptorów czuciowych w badanych tkankach. Jednak rezultaty badań przeprowadzonych przez Yahia wraz z kolegami (1992) wykazały unerwienie tkanki wolnymi i otoczonymi kapsułami zakończeniami nerwowymi. Te otoczone kapsułami zakończenia najprawdopodobniej są mechanoreceptorami. Dla celów tego artykułu wolne zakończenia nerwowe są bardziej interesujące, ponieważ wiele z nich ma rolę nocyceptywną i służy odczuciom bólu. W badaniach na ludziach odkryto, że przednia powięź piszczeli odgrywa rolę w generowaniu opóźnionego bólu mięśni (DOMS deleyed onset muscle sorennes) (Gibson et al. 2009). W badaniach tych, po wcześniejszym wywołaniu DOMS w mięśniu. w mięsień i otaczające struktury jako czynnik wywołujący ból został wstrzyknięty hipertoniczny roztwór. W wyniku tego stwierdzono, że miejsce wstrzyknięcia bezpośrednio pod powięzią było bardziej bolesne niż miejsce gdzie aplikowano roztwór pod tkanką mięśniową. Cel tego artykułu jest dwojaki: (1) potwierdzenie lub obalenie tezy, że powięź piersiowo lędźwiowa jest unerwiona, i jeśli tak, jakiego typu włóknami; (2) uzyskanie elektrofizjologicznych danych o odruchach neuronów czucia w rogach grzbietowych rdzenia kręgowego w odpowiedzi na stymulację tkanek powięzi piersiowo lędźwiowej. Pozostaje głębsze pytanie; gdzie w rdzeniu kręgowym zostają przetwarzane informacje płynące z receptorów i ogólnie w jaki sposób zachowują się neurony połączone z tą powięzią. Unerwienie powięzi piersiowo lędźwiowej Tkanka ta może odgrywać rolę jako organ czucia jedynie jeśli jest unerwiona. Jeśli chodzi o jej możliwą rolę w generowaniu bólu wśród pacjentów z dolegliwościami dolnego odcinka kręgosłupa, można oczekiwać występowania włókien nocyceptywnych wśród innych wstępujących (czuciowych) włókien nerwowych. W naszej grupie badaliśmy powięź piersiowo lędźwiową jako całą tkankę, jak i na przekrojach pobranych na poziomie lędźwiowym w płaszczyźnie czołowej.

3 W okolicach wyrostków kolczystych kręgosłupa tkanka ta ma trzy warstwy: Cienka warstwa zewnętrzna składająca się z równoległych do siebie włókien kolagenowych zorientowanych poprzecznie (w płaszczyźnie czołowej) Gruba warstwa pośrednia złożona z ogromnych wiązek włókien kolagenowych przebiegających skośnie do długiej osi ciała. Cienka warstwa składająca się z luźnej tkanki łącznej wyściełającej mięsnie wielodzielne (obraz 2.4.1A). Wszystkie włókna zostały zobrazowane przy wykorzystaniu immuno histo - chemicznych technik. Jako uniwersalny znacznik dla wszystkich włókien nerwowych przyjęto przeciwciała produktu proteiny genu 9.5 (PGP 9.5) (Lundberg et al. 1988). Przekrój w płaszczyźnie czołowej pokazany na obrazie 2.4.1A pokazuje PGP 9.5 immunoreaktywną (ir) strukturę nerwową głownie w tkance podskórnej i warstwie zewnętrznej i wewnętrznej. Włókna zawierają w sobie zarówno wiązki przechodzące (czarne strzałki), jak i zakończenia nerwowe (otwarte strzałki). W zbliżeniu, zakończenia nerwowe charakteryzuje globularna budowa, tłumaczona rozwojem aksonów (vericosity) w pobliżu zakończeń nerwów (poniżej). Włókna przechodzące przez tą tkankę niekoniecznie należą do unerwienia powięzi, teoretycznie mogą one zaopatrywać inne niż powięź tkanki. Obraz (D, a) jest ilościową ewaluacja włókien PGP 9.5-ir. W 5mm przekroju powięzi w płaszczyźnie czołowej, długość wszystkich włókien i zakończeń nerwowych w różnych warstwach powięzi została zmierzona i wyliczono ich srednia dlugosc.wykres graficzny poniżej pokazuje średnie długości włókien w poszczególnych warstwach. Ewaluacja ta wyraźnie pokazuje, że większość włókien znajdowała się w podskórnej warstwie tkanek i zewnętrznej warstwie powięzi. W środkowej i wewnętrznej warstwie wykryto jedynie ułamek z ogólnie odkrytych włókien. Jako że tkanki podskórne i zewnętrzna powięź częstą są jedną ciągłością, na wykresie wyniki z tych dwu warstw zostały scalone. Zidentyfikowano peptydergiczne zakończenia czuciowe nerwów wraz z przeciwciałami dla neuropeptydów CGRP (calcitonin gene releted peptide) i Substancji P (SP; Danielson et al. 2006). CGRP w dużych ilościach występuje we włóknach sensorycznych i służy jako ogólny znacznik dla tych włókien (Danielson et al. 2006). Włókna zawierające SP są podgrupą włókien CGRP, wszystkie włókna SP również zawierają CGRP. Oba typy włókien zaangażowane są w procesy bólowe poprzez wzbudzanie neurogenicznych stanów zapalnych tj., wytłaczaniem i wzrostem przepuszczalności naczyń krwionośnych spowodowanym potencjałem akcji, co wydziela CGRP i SP z sensorycznych, wolnych zakończeń nerwowych (Mense et al. 1996). Ten potencjał akcji rozpoczyna się w grzbietowych korzeniach lub nerwach obwodowych i zalewa zakończenia nerwowe antydromicznie (w przeciwnym do normalnego kierunku rozprzestrzeniania).

4 Jednym z celów tych badań było przeprowadzenie ilościowej oceny CGRP-ir i SP-ir włókien nerwowych i zakończeń sensorycznych. Taka ocena jest istotna, ponieważ gęstość włókien neuropeptydu ir (takich jak SP czy CGRP) różni się pomiędzy tkankami (McMahon et al. 1984, 1989; Brismee et al. 2009). Obraz (D, b i c) pokazuje ilościową ocenę włókien CGRP i SP. Porównując do wszystkich (PGP 9.5-ir), włókna CGRP były mniej liczne: około 16%. Podobnie jak i w innych tkankach włókna SP były jedynie ułamkiem wśród włókien CGRP. Obraz (B, C) pokazuje przykłady wolnych zakończeń nerwowych, które były immunoreaktywne dla tych peptydów. Typowym było dla tych zakończeń zgrubienia aksonu (tak zwane vericosities; obraz B), które wyglądają jak korale na sznurku. Te vericosities to miejsca gdzie oddziaływał bodziec. W kontekście tego artykułu zakończenia nerwowe SP Ir są szczególnie interesujące. Jak zaznaczono wcześniej, przyjmuje się, że włókna SP-ir są nocyceptywne, dlatego zakończenia pokazane na obrazie C prawdopodobnie przedstawia nocyceptor. Położony on był w warstwie tkanki podskórnej przykrywającej powięź właściwą. Interesujące, że nie odnaleziono włókien SP w środkowej warstwie powięzi (obraz D, c). Teleologicznie ma to sens; ponieważ średnia warstwa, musi przenosić napięcia związane z ruchem - gdyby zawierała w sobie, pomiędzy włóknami kolagenu, nocyceptywne zakończenia nerwowe, byłyby one nadwyrężone lub nawet niszczone ruchami tułowia (Sanchis Alfonso & Rosello Sastre 200). Obraz Gęstość unerwienia powięzi piersiowo lędźwiowej. (A) przekrój czołowy powięzi piersiowo lędźwiowej w okolicach wyrostków kolczystych L5 (grubość 40µm). zewnętrzna warstwa: włókna kolagenu ułożone poprzecznie; środkowa warstwa: wiązki kolagenu skośnie do długiej osi ciała; wewnętrzna warstwa: luźna tkanka łączna pokrywająca mięsnie wielodzielne. Czarne strzałki oznaczają PGP 9.5 immunoreaktywne (ir) przechodzące włókna nerwowe, otwarte strzałki wskazują zakończenia nerwowe PGP 9.5 Ir. (B) trzy zakończenia aksonów CGRP-ir (strzałki) z ciągami vericosities w spreparowanej tkance całej powięzi wewnętrznej (widok grzbietowy). Widoczne prążkowanie położonych poniżej mięśni wielodzielnych. (C) zakończenie aksonu SP-ir (strzałka) zlokalizowane w tkance podskórnej blisko zewnętrznej warstwy (płaszczyzna czołowa, grubość 40 µm). (D) ilościowa ocena średniej długości włókien w powięzi wskazanej A. (a) włókna nerwowe PGP 9.5- ir (uniwersalny marker dla wszystkich włókien nerwowych)(b) włókna nerwowe CGRP ir.(c) włókna nerwowe SP-ir. CGRP i SP sa znacznikami peptydergicznych włókien czucia. Biała cześć słupka: tkanka podskórna plus zewnętrzna warstwa powięzi: czarna: środkowa warstwa: szara: warstwa wewnętrzna. Nota: środkową warstwa nie zawiera włókien SP-ir (c).

5 Ruch wywoływałby ból u osób ze zdrowym dolnym odcinkiem kręgosłupa. To ubóstwo unerwienia średniej warstwy powięzi jest zgodne z twierdzeniem Hagert a i kolegów (2007), którzy rozróżniają pomiędzy więzadłami te mechanicznie ważne, ale słabo unerwione (więzadła nadgarstka), a więzadłami których główną rolą wydaje się być funkcja sensoryczna. Te ostatnie struktury maja luźniejszą tkankę łączną i to w niej głownie znajdują się włókna nerwowe. Jeśli chodzi o zakres unerwienia czuciowego powięzi piersiowo lędźwiowej, można dokonać tu prostej kalkulacji: peptydergiczne włókna CGRP i SP-ir nie są jedynie włóknami sensorycznymi, ponieważ są one również cienkimi niepeptydergicznymi/lektin pozytywnymi włóknami. Nawet jeśli taka samo ilość niepeptydergicznych włókien czucia zostałaby dodana do peptydergicznych co prawdopodobnie byłoby zbyt dużą liczbą, jako że włókna te pokrywają się (Hwang& Valtschanoff,2005) wszystkie włókna czuciowe dałyby około 1/3 ogółu. Oznacza to, że 2/3 unerwienia powięzi ma charakter zstępujący (eferentny), składając się prawdopodobnie z współczulnych włókien zazwojowych. Nasze wstępne badania laboratoryjne pokazują, że przy użyciu specyficznych dla włókien współczulnych znaczników (tyrosine hydroxylase, enzym niezbędny w syntezie (nor) epinefryny) wiele z tych włókien może zostać zidentyfikowanych. Odkrycie to, może tłumaczyć duży wpływ czynników psychologicznych na poziom bólu wśród pacjentów cierpiących na niespecyficzny ból dolnego odcinka kręgosłupa (Brage et al. 2007). Elektrofizjologia Jak do tej pory, przeprowadzono niewiele badan elektrofizjologicznych które skupiałyby się na głównych włóknach wstępujących i neuronach w tylnych rogach (drugoplanowe neurony) rdzenia, które mają swoje pola receptywne (receptive field RF)w miękkich tkankach lędźwi. W 1993 roku Yamashita wraz z kolegami pierwszy opisał czułe na mechaniczne bodźce afferentne zespoły nerwowe w tkankach dysków międzykręgowych i przylegających do nich mięśniach. Zidentyfikowali oni 13 czułych na bodźce mechaniczne formacji. Pola recepcji (RF) 10 zespołów zlokalizowane były w mięśniu lędźwiowym, 3 w dyskach międzykręgowych. Mechaniczny próg reakcji tych afferentnych zespołów znalezionych w mięśniach był od niskiego do wysokiego. Z drugiej strony, próg zespołów z polem recepcji zlokalizowanym w okolicach dysków międzykręgowych był wysoki ( 160g). Yamashita (wraz z innymi) zaproponował tezę, że odnalezione w mięśniu lędźwiowym formacje mogą odgrywać role w generowaniu,zarówno bodźców nocycepcji, jak i propriocepcji, a formacje odnalezione w okolicach dysków mogą mieć funkcje nocyceptywne, jako ze ich mechaniczny próg reakcji był wysoki. W literaturze nie ma informacji na temat wstępujących włókien nerwowych z obszaru powięzi piersiowo lędźwiowej. W 1995roku niemielinowane nocyceptory (n=57) w tkankach około kręgosłupowych szczurów sklasyfikowano pod względem rozmieszczenia ich pól recepcji (Bove & Ligot 1995):

6 1. formacje mięśniowo ścięgnowe (44%): Pole recepcji w mięśniach, ścięgnach, i powiązanych tkankach łącznych. 2. wiązki zespołów nerwowo - naczyniowych (21%): Pole recepcji związane z wiązkami nerwowo - naczyniowymi. 3. formacje podskórne (2%): Pola recepcji pod wewnętrzną powierzchnią skóry. 4. mieszany typ tkanek (33%): połączenie przedstawionych powyżej trzech typów. Należy również wspomnieć, że 7 receptorów z grupy mięśniowo - ścięgnowej odpowiedziało na stymulację powięzi. Nie zostały jednak podane szczegóły co do mechanicznego progu i reaktywności tych formacji na stymulacje chemiczna czy cieplna. Warto również wspomnieć, że przy pomiarach z grzbietowych korzeni L6 i S1, ośrodki przetwarzania bodźców z ich pól recepcji zlokalizowane były w ogonie lub przy jego podstawie. Pokazuje to, że istnieje kaudalne przesunięcie pola recepcji w relacji do poziomu segmentarnego korzeni grzbietu, przez który wstępujące włókna przyłączają się do centralnego układu nerwowego. Pierwsze zapisy elektrofizjologiczne (mikro - elektrodowe) neuronów grzbietowych rogów odbierających impulsy z lędźwiowych tkanek zostały wykonane przez Gillete wraz z zespołem w 1993 roku. Pracowali oni na pozakomórkowych neuronach w najbardziej bocznie położonych rogach grzbietowych segmentów kręgowych na poziomie L4-L5. boczna cześć tych rogów odbiera sygnały z włókien grzbietowej gałęzi, która unerwia tkanki miękkie dolnego odcinka kręgosłupa, takie jak na przykład mięśnie wielodzielne (Grant 1993; Taguchi et al. 2007). Millet z zespołem odkryli, że większa cześć neuronów (72%) odbierała zbierane ze skory i głębokich tkanek (komórki sd) pobudzające impulsy. Pole recepcji części neuronów (23%) było ograniczone do tkanek skóry, i tylko kilka neuronów (5%) odbierało sygnały z pól recepcji położonych w głębokich somatycznych tkankach (komórki d). Pola recepcji w tkankach głębokich zlokalizowane były w torebkach stawowych, okostnej, więzadłach, dyskach międzykręgowych, oponie twardej rdzenia, mięśniach dolnego odcinka kręgosłupa / biodra / uda, i ścięgnach. Przypomnijmy, że większość pól recepcji zlokalizowana była w tkankach głębokich na poziomie L6 L7, a zarejestrowano reakcje w segmentach L4 L5 kręgosłupa. Wygląda na to, że kaudalne przesuniecie pól recepcji względem reagujących segmentów jest ogólnym zjawiskiem. Do tej pory nie przeprowadzono jednak badan nad relacjami segmentarnej lokalizacji neuronów przetwarzających informacje czucia, a ich polami recepcji. Podobnie, nie zostały jeszcze zbadane możliwe zmiany w tej relacji pod wpływem ciągłych patofizjologicznych czynników. Ostatnie prace naszej grupy odkryły istnienie nocyceptywnych sygnałów z powięzi piersiowo - lędźwiowej do neuronów w tylnych rogach rdzenia kredowego, sugeruje to że powięź ta może być źródłem bólu dolnego odcinka kręgosłupa (obraz 2.4.2). W eksperymentach tych pozakomórkowo zarejestrowano reakcje neuronów tylnych rogów rdzenia w segmentach T13 L5 kręgosłupów szczurów. Procedury eksperymentalne szczegółowo opisane są w innym miejscu (Taguchi et al. 2008). Streszczając; eksperymenty zostały wykonane na żywych organizmach w głębokim znieczuleniu. Tkanka powięzi piersiowo lędźwiowej i rdzeń kręgowy zostały wyeksponowane poprzez ciecie skóry dolnego odcinka wzdłuż linii środkowej i usunięciu tkanek miękkich i blaszki kręgowej pokrywającej odcinek lędźwiowy i krzyżowy rdzenia kręgowego.

7 Z fałd skóry utworzono zagłębienie i dla przykrycia obszarów rdzenia gdzie dokonywano zapisów i miejsc wykonywania stymulacji wypełniono je olejem silikonowym. Zwykle utrzymywana była odległość około cm pomiędzy miejscem zapisu i miejscem stymulacji. Chirurgiczne otwarcie rdzenia kręgowego nie uszkodziło pól recepcji w tkankach dolnego odcinka poniżej kręgu L2, jako że segmenty T13 L5 położone są kranialnie na poziomie T10 T13 (Taguchi et al. 2008). Powięziowe pola recepcji odnajdywane były poprzez uszczypniecie zaostrzonymi szczypcami zegarmistrzowskimi (szkodliwa mechaniczna stymulacja). Przykładowy zapis wyładowania pojedynczego neuronu w segmencie T13 pokazany jest na obrazie 2.4.2(C). Neuron wykazał dodatkowe wyładowania po stymulacji, co obserwowane jest głownie w nocyceptywnych neuronach. Wiele neuronów w tylnych rogach mających pola recepcji w powięziach również reagowało na stymulacje chemiczną z użyciem 5% hipertonicznego roztworu na powierzchni powięzi. Odruch na ten bodziec występował często po bardzo krótkim okresie utajenia. Jest to zgodne z wynikami neuroanatomicznych badań lokalizujących zakończenia nerwowe SP głównie w warstwach tkanek podskórnych i w zewnętrznej warstwie powięzi (obraz D, c). Neurony zaopatrywane przez pola recepcji zlokalizowane w powięzi piersiowo lędźwiowej położone były w segmentach T13 L2, a nie w L3 L5 (obraz 2.4.2B). Około 6-14% neuronów w segmentach T13 L2 była zaopatrywana przez badaną tkankę. Gdy przeprowadzono zapis na segmentach T13- L2 ośrodki pól recepcji zlokalizowane były w okolicach L3- L6. Położenie powięziowych pól recepcji było przesunięte kaudalnie o około 3-4 poziomów poniżej miejsca zapisu (obraz 2.4.2A). To przesuniecie Obraz Neurony tylnych rogów przetwarzające sygnał z powiezie piersiowo lędźwiowej. (A) odkryte pole recepcji neuronów w tylnych rogach rdzenia w powięzi segmentu T13 (a) i lędźwiowym segmencie L1 (b) i L2 (c). cyfra oznacza kolejny wyrostek kolczysty kręgu. Pola recepcji zostały przesunięte kaudalnie w relacji do segmentów kręgosłupa na których zostały zarejestrowane. (B) proporcje neuronów zaopatrywanych przez powięź w segmentach T13 L5. Segmenty T13 L2 odbierały sygnały z powięzi, nie było tej funkcji w segmentach L3 L5. (C) oryginalny zapis potencjału akcji pojedynczego neuronu w trakcie uszczypnięcia powięzi na około 1.5s (ciemne kreski pod wykresem). zachodzi również w przypadku neuronów tylnych rogów rdzenia z polami położonymi w mięśniach i innych tkankach głębokich dolnego odcinka (Taguchi et al. 2008). Zwykle pola położone były po tej samej stronie co miejsce zapisu (obraz 2.4.2A). Większość neuronów zaopatrywanych w bodźce przez powięź piersiowo lędźwiową odbierała połączony sygnał z skóry i innych głębokich tkanek, ściany powłok brzucha, biodra, i kończyny dolnej. To odkrycie może tłumaczyć rozproszoną naturę syndromu niespecyficznego bólu.

8 W eksperymentach rejestrujących zachowanie neuronów czucia zaopatrywanych przez mięśnie brzuchaty łydki i płaszczkowy odkryto komórki o zarówno niskim, jak i wysokim mechanicznym progu reakcji (Hoheisel et al. 2000; Taguchi et al. 2008). Jak do tej pory nie podjęto jeszcze prób klasyfikacji neuronów czucia powięzi piersiowo lędźwiowej ze względu na ich mechaniczny próg reakcji. Jednak nasze wstępne wyniki wskazują, że większość neuronów zaopatrywanych z badanej tkanki miała wysoki próg reakcji, i dlatego jest neuronami nocyceptywnym. W eksperymentalnie tworzonych negatywnych sytuacjach, podniesiona była czułość neuronów tylnych rogów rdzenia. U zwierząt, u których eksperymentalnie wytworzono chroniczne napięciowe zapalenie mięśni wielodzielnych (na okres 6 dni) znacznie wzrastała proporcja neuronów zaopatrywanych z powięzi piersiowo lędźwiowej. Dodatkowo, wśród zwierząt z indukowanym stanem zapalnym, około 10% komórek nerwowych na poziomie L3, które zwykle nie odpowiadają na te sygnały, zareagowało na stymulacje z badanej tkanki powięzi. Te zapisy elektrofizjologiczne pobrane z neuronów tylnych rogów rdzenia szczurów odkrywają poważną nocyceptywną rolę jaką odgrywa w syndromie dolnego odcinka kręgosłupa powięź piersiowo lędźwiowa. Interesującym jest, że po indukowaniu stanu zapalnego większą cześć neuronów reagowała na bodźce z powięzi, a nie na bodźce z samego mięśnia w którym stan zapalny został wywołany. W badaniach z ludźmi u których indukowano objawy przemęczenia mięśnia, powięź pokrywająca go stawała się bardziej czuła na stymulację bólową, niż sam badany mięsień (Gibson et al. 2009). Zebrane razem wyniki tych badan sugerują, że tkanka powięzi może odgrywać ważniejszą niż właściwe mięśnia rolę w generowaniu odczuć bólowych w syndromie niespecyficznych bólów dolnego odcinka kręgosłupa. Podsumowując: Neurony czucia położone w tylnych rogach rdzenia kręgowego są zaopatrywane w bodźce z pól recepcji położonych w tkance powięzi piersiowo lędźwiowej. U zwierząt z nienaruszoną tkanką miękką, bodźce z tkanki powięzi są przetwarzane w segmentach powyżej L2 Ośrodki pól recepcji badanej powięzi zawsze były przesunięte kilka segmentów poniżej segmentów na których rejestrowano impuls U zwierząt z chronicznym napięciowym stanem zapalnym mięśni obszar pola recepcji w badanej powięzi zwiększał się, wzrastała liczba powiązanych z tkanką neuronów, poziom L3 zaczynał przyjmować impulsy z tkanki powięzi piersiowo lędźwiowej. W połączeniu razem z wynikami badan neuroanatomicznych, nasze neurofizjologiczne odkrycia pozwalają na lepsze zrozumienie mechanizmu syndromu niespecyficznego bólu dolnego odcinka kręgosłupa. Pod wpływem długotrwałych patologicznych czynników wzmocnione bodźce nocyceptywne płynące z powięzi piersiowo lędźwiowej mogą wpływać na odczucia cierpiących na to schorzenie pacjentów.

9 Literatura: Bednar, D.A., Orr, F.W., Simon, G.T.,1995. Observations on the pathomorphology of the thoracolumbar fascia in chronic mechanical back pain: A microscopic study. Spine 20, Benjamin, M., The fascia of the limbs and back - a review. J. Anat. 214, Bove, G.M., Light, A.R., Unmyelinated nociceptors of rat paraspinal tissues. J Neurophysiol. 73, Brage, S., Sandanger, I., NygArd, J.F., Emotional distress as a predictor for low back disability: a prospective 12-year population-based study. Spine 32, BrismCe, J.M., Sizer Jr., P.S., Dedrick, G.S., e t al., Immunohistochemical and histological study of human uncovertebral joints: a preliminary investigation. Spine 34, Danielson, P., Alfredson, H., Forsgren, S., Distribution of general (PCP 9.5) and sensory (substance P/CGRP) innervations in the human patellar tendon. Arthrosc. Knee Surg. Sports Traumatol. 14, Gibson, W., Arendt-Nielsen, L., Taguchi, T., e t al., Increased pain from muscle fascia following eccentric exercise: animal and human findings. Exp. Brain Res. 194, Gillette, R.G., Kramis, R.C., Roberts, W.J., Characterization of spinal somatosensory neurons having receptive fields in lumbar tissues of cats. Pain 54, Grant, G., Projection patterns of primary sensory neurons studied by transganglionic methods: somatotopy and target-related organization. Brain Res. Bull. 30, Hagert, E., Garcia-Elias, M., Forsgren, S., et al., Immunohistochemical analysis of wrist ligament innervation in relation to their structural composition. 1. Hand Surg. Am. 32, Hirsch, C., Ingelmark, B.E., Miller, M., The anatomical basis for low back pain. Studies on the presence of sensory nerve endings in ligamentous, capsular and intervertebral disk structures in the human lumbar spine. Acta. Orthop. Scand. 33, Hoheisel, U., Unger, T., Mense, S., A block of spinal nitric oxide synthesis leads to increased background activity predominantly in nociceptive dorsal horn neurones in the rat. Pain Hwang, S.J., Oh, J.M., Valtschanoff, J.G., The majority of bladder sensory afferents to the rat lumbosacral spinal cord are both IB4- and CGRP-positive. Brain Res. 1062, 86-91, Langevin, H.M., Bouffard, N.A., Churchill, D.L., e t al., Connective tissue fibroblast response to acupuncture: dose-dependent effect of bidirectional needle rotation. J. Altern. Complement. Med. 13, Lundberg, L.M., Alm, P., Wharton, J., e t al., Protein gene product 9.5 (PCP 9.5). A new neuronal marker visualizing the whole uterine innervation and pregnancy-induced and developmental changes in the guinea pig. Histochemistry 90, McMahon, S.B., Sykova, E., Wall, P.D., e t al., Neurogenic extravasations and substance P levels are low in muscle as compared to skin in the rat hindlimb. Neurosci. Lett. 52, McMahon, S.B., Lewin, G.R., Anand, P., e t al., Quantitative analysis of peptide levels and neurogenic extravasation following regeneration of afferents to appropriate and inappropriate targets. Neuroscience 33, Mense, S., Hoheisel, U., Reinert, A,, The possible role of substance P in eliciting and modulating deep somatic pain. Prog. Brain Res. 110,

10 Panjabi, M.M., A hypothesis of chronic back pain: ligament subfailure injuries lead to muscle control dysfunction. Eur. Spine J. IS, Sanchis-Alfonso, V., Rosell&Sastre, E., Immunohistochemical analysis for neural markers of the lateral retinaculum in patients with isolated symptomatic patellofemoral malalignment. A neuroanatomic basis for anterior knee pain in the active young patient. Am. J. Sports Med. 28, Schleip, R., Kingler, W., Lehmann-Horn, Fascia is able to contract in a smooth muscle-like manner and thereby influence musculoskeletal mechanics. In: Findley, T.W., Schleip, R. (Eds.), Fascia Research Basic Science and Implications for Conventional and Complementary Health Care. Urban and Fischer, Munich, pp Stecco, C., Cagey, O., Belloni, A,, et al., Anatomy of the deep fascia of the upper limb. Second part: study of innervation. Morphologie 91, Taguchi, T., John, V., Hoheisel, U., e t al., Neuroanatomical pathway of nociception originating in a low back muscle (multifidus) in the rat. Neurosci. Lett. 427, Taguchi, T., Hoheisel, U., Mense, S., Dorsal horn neurons having input from low back structures in rats. Pain 138, Yahia, L., Rhalmi, S., Newman, N., e t al., Sensory innervation of human thoracolumbar fascia: An immunohistochemical study. Acta. Orthop. Scand. 63, Yamashita, T., Minaki, Y., Oota, I., et al., Mechanosensitive afferent units in the lumbar intervertebral disk and adjacent muscle. Spine 18, Na zlecenie autora przetłumaczył Mariusz Kurkowski.

OBWODOWY UKŁAD NERWOWY

OBWODOWY UKŁAD NERWOWY KRĘGOSŁUP Cechy dzięki którym chroni rdzeń : Elastyczność połączeń międzykręgowych sprężystości krążków Krzywizny kręgosłupa Obszerne światło kanału kręgowego i OBWODOWY UKŁAD NERWOWY Nerwy łączą się z

Bardziej szczegółowo

Układ nerwowy. Centralny układ nerwowy Mózg Rdzeń kręgowy Obwodowy układ nerwowy Nerwy Zwoje Zakończenia nerwowe

Układ nerwowy. Centralny układ nerwowy Mózg Rdzeń kręgowy Obwodowy układ nerwowy Nerwy Zwoje Zakończenia nerwowe Układ nerwowy Centralny układ nerwowy Mózg Rdzeń kręgowy Obwodowy układ nerwowy Nerwy Zwoje Zakończenia nerwowe Tkanka nerwowa Komórki nerwowe NEURONY Komórki glejowe Typy neuronów Czuciowe (afferentne)

Bardziej szczegółowo

Adam Zborowski. ATLAS anatomii człowieka

Adam Zborowski. ATLAS anatomii człowieka Adam Zborowski ATLAS anatomii człowieka Kraków 2007 SPIS TREŚCI schemat komórki ludzkiej...12 rodzaje komórek...13 składniki komórkowe krw i... 14 rodzaje komórek...15 rodzaje nabłonków jednowarstwowych...

Bardziej szczegółowo

Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka.

Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Podaj nazwy odcinków kręgosłupa oznaczonych na schemacie literami A, B, C i D. Zadanie 2. (1 pkt) Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

UKŁAD MIĘŚNIOWY. Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 MIOLOGIA OGÓLNA BUDOWA MIĘŚNIA

UKŁAD MIĘŚNIOWY. Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 MIOLOGIA OGÓLNA BUDOWA MIĘŚNIA Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 MIOLOGIA OGÓLNA UKŁAD MIĘŚNIOWY Mięśnie tworzą czynny narząd ruchu. Zbudowane są z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej sterowanej przez ośrodkowy układ nerwowy. Ze względu

Bardziej szczegółowo

Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka

Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka Wpływ pozycji siedzącej na organizm człowieka Rozwój gospodarczy, dokonujący się we wszystkich obszarach życia ludzi, wiąże się nieodzownie ze zmianą dominującej pozycji ciała człowieka. W ciągu doby,

Bardziej szczegółowo

Ból z tkanki nerwowej a ból odbierany przez tkankę nerwową - dwa sposoby terapeutyczne

Ból z tkanki nerwowej a ból odbierany przez tkankę nerwową - dwa sposoby terapeutyczne Ból z tkanki nerwowej a ból odbierany przez tkankę nerwową - dwa sposoby terapeutyczne Dr n. med. Michał Dwornik Ból z tkanki nerwowej Rdzeń kręgowy Zwoje współczulne Korzenie rdzeniowe Nerwy rdzeniowe

Bardziej szczegółowo

Czucie bólu z zębów człowieka. dr n. med. Marcin Lipski dr n. med. Jarosław Zawiliński

Czucie bólu z zębów człowieka. dr n. med. Marcin Lipski dr n. med. Jarosław Zawiliński Czucie bólu z zębów człowieka dr n. med. Marcin Lipski dr n. med. Jarosław Zawiliński Nerwy Nerw trójdzielny Nerw szczękowy i nerw żuchwowy Gałęzie zębowy ww nerwów Miazga Włókna aferentne czuciowe Włókna

Bardziej szczegółowo

Tablica 18. Głowa szyja tułów. 18 Mięśnie właściwe (głębokie) grzbietu ( ryc , , 2.96) I Pasmo boczne

Tablica 18. Głowa szyja tułów. 18 Mięśnie właściwe (głębokie) grzbietu ( ryc , , 2.96) I Pasmo boczne Tablica 18 Głowa szyja tułów 18 Mięśnie właściwe (głębokie) grzbietu ( ryc. 2.76 2.79, 2.81 2.84, 2.96) I Pasmo Pasmo mięśni właściwych grzbietu pokrywa w odcinku szyjnym i lędźwiowym pasmo przyśrodkowe,

Bardziej szczegółowo

Spis Tabel i rycin. Spis tabel

Spis Tabel i rycin. Spis tabel Spis Tabel i rycin Spis tabel 1. Podział stawów ze względu na ilość osi ruchów i ukształtowanie powierzchni stawowych. 20 2. Nazwy ruchów w stawach człowieka w pozycji anatomicznej..... 21 3. Zestawienie

Bardziej szczegółowo

Układ ruchu Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka.

Układ ruchu Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Układ ruchu Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Podaj nazwy odcinków kręgosłupa oznaczonych na schemacie literami A, B, C i D. Zadanie 2. (1 pkt) Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 PODZIAŁ MIĘŚNI GRZBIETU MIĘŚNIE GRZBIETU POWIERZCHOWNE

Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3 PODZIAŁ MIĘŚNI GRZBIETU MIĘŚNIE GRZBIETU POWIERZCHOWNE Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 PODZIAŁ MIĘŚNI GRZBIETU Mięśnie grzbietu dzieli się na dwie grupy: - warstwę bardziej powierzchowną stanowią mięśnie związane ze szkieletem kończyny górnej - do warstwy głębokiej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp. I. Plan budowy ciała ludzkiego 9 Okolice ciata ludzkiego Układy narządów *P. Określenie orientacyjne w przestrzeni

Spis treści. Wstęp. I. Plan budowy ciała ludzkiego 9 Okolice ciata ludzkiego Układy narządów *P. Określenie orientacyjne w przestrzeni Wstęp 7 I. Plan budowy ciała ludzkiego 9 Okolice ciata ludzkiego Układy narządów *P Określenie orientacyjne w przestrzeni Płaszczyzny ciała Osie ciała II. Układ bierny i czynny ruchu (osteologia, syndesmołogia,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 Wstęp.............................................................. 7 I. Plan budowy ciała ludzkiego... 9 Okolice ciała ludzkiego........................................................................

Bardziej szczegółowo

Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010

Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010 Dyskopatia & co dalej? Henryk Dyczek 2010 Definicja - 1 Dyskopatia szerokie pojęcie obejmujące schorzenia krążka międzykręgowego. W większości przypadków jest to pierwszy z etapów choroby zwyrodnieniowej

Bardziej szczegółowo

Układ szkieletowy Iza Falęcka

Układ szkieletowy Iza Falęcka Układ szkieletowy Iza alęcka Zaznacz podpunkt, w którym nie wymieniono kości krótkich. a) kość łokciowa, kość miednicza, rzepka b) kość krzyżowa, paliczki, łopatka c) kość nadgarstka, kręgosłup, kość śródręcza

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia w autokorektorze

Ćwiczenia w autokorektorze Ćwiczenia w autokorektorze W proponowanej metodyce terapii uwzględniliśmy wytyczne i zalecenia opracowane przez SOSORT. 1 - najważniejszym elementem kinezyterapii skolioz są ćwiczenia czynne prowadzące

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU. Terapia Manualna Holistyczna Tkanek Miękkich

PROGRAM KURSU. Terapia Manualna Holistyczna Tkanek Miękkich PROGRAM KURSU Terapia Manualna Holistyczna Tkanek Miękkich MODUŁ I Koncepcja Terapii Manualnej Holistycznej. Miednica, stawy biodrowe, segmenty ruchowe kręgosłupa lędźwiowego i przejścia piersiowo-lędźwiowego.

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: ASYSTENT OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNEJ przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej Priorytet

Bardziej szczegółowo

Powięź charakterystyka ogólna. Marcin Brzozowski, Marcin Szkolnicki

Powięź charakterystyka ogólna. Marcin Brzozowski, Marcin Szkolnicki Powięź charakterystyka ogólna Marcin Brzozowski, Marcin Szkolnicki WSTĘP Powięzie (fasciae) to błoniaste struktury zbudowane z tkanki łącznej włóknistej. Podobnie jak kaletki maziowe, pochewki ścięgien,

Bardziej szczegółowo

Zespoły bólowe kręgosłupa

Zespoły bólowe kręgosłupa Zespoły bólowe kręgosłupa W około 70-80% przypadków pierwszego spotkania pacjenta i lekarza nie daje ustalić się dokładnie przyczyny bólów kręgosłupa. Świadczy to o złożoności tego problemu. Mimo tego

Bardziej szczegółowo

POŁĄCZENIA KRĘGOSŁUPA

POŁĄCZENIA KRĘGOSŁUPA POŁĄCZENIA KRĘGOSŁUPA KRĘGOSŁUP (columna vertebralis) Kręgosłup nie jest sztywnym słupem kostnym składa się z kręgów zrośniętych ze sobą w odcinkach krzyżowym i guzicznym oraz ruchomych połączeo w części

Bardziej szczegółowo

Rozdział 7. Masaż punktowy głębokotkankowy pobudzenie wrażeń proprioceptywnych

Rozdział 7. Masaż punktowy głębokotkankowy pobudzenie wrażeń proprioceptywnych Masaż punktowy głębokotkankowy pobudzenie wrażeń proprioceptywnych Masaż punktowy głębokotkankowy pobudzenie wrażeń proprioceptywnych Czucie proprioceptywne (głębokie) to drugi, poza czuciem powierzchownym,

Bardziej szczegółowo

IRINOTECANUM. Załącznik C.35.a. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA

IRINOTECANUM. Załącznik C.35.a. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA Załącznik C.35.a. IRINOTECANUM Lp 1. IRINO TECANUM C15 RAK PRZEŁYKU 2. IRINO TECANUM C15.0 SZYJNA CZĘŚĆ PRZEŁYKU 3. IRINO TECANUM C15.1 PIERSIOWA CZĘŚĆ PRZEŁYKU 4. IRINO TECANUM C15.2 BRZUSZNA CZĘŚĆ PRZEŁYKU

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2013/2014

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2013/2014 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Mechaniczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 013/014 Kierunek studiów: Inżynieria Biomedyczna Forma

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1097 Poz. 42 Załącznik C.35. IRINOTECANUM

Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1097 Poz. 42 Załącznik C.35. IRINOTECANUM Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1097 Poz. 42 Załącznik C.35. IRINOTECANUM 1. IRINOTECANUM C15 RAK PRZEŁYKU 2. IRINOTECANUM C15.0 SZYJNA CZĘŚĆ PRZEŁYKU 3. IRINOTECANUM C15.1 PIERSIOWA CZĘŚĆ PRZEŁYKU

Bardziej szczegółowo

ZOFIA IGNASIAK WYDANIE II ELSEYIER URBAN&PARTNER

ZOFIA IGNASIAK WYDANIE II ELSEYIER URBAN&PARTNER ZOFIA IGNASIAK ELSEYIER URBAN&PARTNER WYDANIE II Zofia Ignasiak Anatomia układu ruchu Wydanie II Elsevier Urban & Partner Wrocław \ Spis treści J Wstęp... I. Plan budowy ciała ludzkiego... Okolice ciała

Bardziej szczegółowo

UKŁAD RUCHU (UKŁAD KOSTNY, UKŁAD MIĘŚNIOWY)

UKŁAD RUCHU (UKŁAD KOSTNY, UKŁAD MIĘŚNIOWY) Zadanie 1. (2 pkt). Na rysunku przedstawiono szkielet kończyny dolnej (wraz z częścią kości miednicznej) i kość krzyżową człowieka. a) Uzupełnij opis rysunku ( ) o nazwy wskazanych kości. b) Wybierz z

Bardziej szczegółowo

ZROZUMIENIE RUCHU I JEGO FUNKCJI. KLASYFIKACJA, DIAGNOSTYKA I REHABILITACJA NIESTABILNEGO I NIEKONTROLOWANEGO RUCHU.

ZROZUMIENIE RUCHU I JEGO FUNKCJI. KLASYFIKACJA, DIAGNOSTYKA I REHABILITACJA NIESTABILNEGO I NIEKONTROLOWANEGO RUCHU. PROGRAM 1 MODUŁU ZROZUMIENIE RUCHU I JEGO FUNKCJI. KLASYFIKACJA, DIAGNOSTYKA I REHABILITACJA NIESTABILNEGO I NIEKONTROLOWANEGO RUCHU. Wstęp i przedstawienie koncepcji Kinetic Control (1 dzień kursu) Program

Bardziej szczegółowo

Skóra. - jest dużym i rozległym narządem, osiąga powierzchnię około 2 m 2. - u dorosłego człowieka waży 4-5 kg, co stanowi 6% masy ciała

Skóra. - jest dużym i rozległym narządem, osiąga powierzchnię około 2 m 2. - u dorosłego człowieka waży 4-5 kg, co stanowi 6% masy ciała Skóra - jest dużym i rozległym narządem, osiąga powierzchnię około 2 m 2 - u dorosłego człowieka waży 4-5 kg, co stanowi 6% masy ciała - grubość skóry jest zmienna i w zależności od okolicy ciała wynosi

Bardziej szczegółowo

Metody oceny dynamiki struktur nerwowych ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego.

Metody oceny dynamiki struktur nerwowych ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego. Metody oceny dynamiki struktur nerwowych ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego. Wobec wysokiego poziomu badao technicznych wykonywanych za pomocą różnego rodzaju aparatów stosowanych w diagnostyce

Bardziej szczegółowo

Anatomia, Kinezjologia. Anatomia topograficzna. mgr E. Kamińska 2 ECTS F-1-K-AT-06 studia

Anatomia, Kinezjologia. Anatomia topograficzna. mgr E. Kamińska 2 ECTS F-1-K-AT-06 studia Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

MODUŁ II Kolano, stopa. Neurologia kliniczna cz. 1.

MODUŁ II Kolano, stopa. Neurologia kliniczna cz. 1. MODUŁ II Kolano, stopa. Neurologia kliniczna cz. 1. 1. Anatomia palpacyjna 1.1 Anatomia palpacyjna kolana, podudzia, stopy Elementy kostne: Rzepka Kość piszczelowa Guzowatość przednia piszczeli Śródlinia

Bardziej szczegółowo

Kręgosłup składa się z 33, 34 kości, zbudowanych symetrycznie i ściśle ze sobą połączonych.

Kręgosłup składa się z 33, 34 kości, zbudowanych symetrycznie i ściśle ze sobą połączonych. Wstęp Aby zrozumieć dolegliwości bólowe krzyża, niezbędne jest minimum wiedzy z dziedziny anatomii, fizjologii, biomechaniki i patologii narządu ruchu człowieka. Każdy ból grzbietu jest objawem, zaistniałych

Bardziej szczegółowo

Ruch i mięśnie. dr Magdalena Markowska

Ruch i mięśnie. dr Magdalena Markowska Ruch i mięśnie dr Magdalena Markowska Zjawisko ruchu Przykład współpracy wielu układów Szkielet Szkielet wewnętrzny: szkielet znajdujący się wewnątrz ciała, otoczony innymi tkankami. U kręgowców składa

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Lewandowski. Wydanie poprawione

Grzegorz Lewandowski. Wydanie poprawione Grzegorz Lewandowski O Wydanie poprawione GRZEGORZ LEWANDOWSKI Masaż leczniczy Wydanie poprawione i uzupełnione Łódź 2012 4 Spis treści W prowadzenie... 3 Rozdział I. Okolice ciała ludzkiego... 11 Rozdział

Bardziej szczegółowo

grupa a Klasa 7. Zaznacz prawidłowe zakończenie zdania. (0 1)

grupa a Klasa 7. Zaznacz prawidłowe zakończenie zdania. (0 1) grupa a Regulacja nerwowo-hormonalna 37 pkt max... Imię i nazwisko Poniższy test składa się z 20 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź.... Za rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

ul. Belgradzka 52, 02-795 Warszawa-Ursynów tel. kom. +48 794 207 077 www.fizjoport.pl

ul. Belgradzka 52, 02-795 Warszawa-Ursynów tel. kom. +48 794 207 077 www.fizjoport.pl Coraz większa liczba pacjentów zgłasza się do fizjoterapeutów z problemami bólowymi w obrębie kręgosłupa. Często postawiona diagnoza dyskopatia, wywołuje niepokój o własne zdrowie i wątpliwości w jaki

Bardziej szczegółowo

- obrzęk po złamaniu kości oraz zwichnięciach i skręceniach stawów, - ostre zapalenie tkanek miękkich okołostawowych (ścięgien, torebki stawowej,

- obrzęk po złamaniu kości oraz zwichnięciach i skręceniach stawów, - ostre zapalenie tkanek miękkich okołostawowych (ścięgien, torebki stawowej, Fizykoterapia jest działem lecznictwa, w którym stosuje się występujące w przyrodzie naturalne czynniki fizyczne, jak czynniki termiczne, promieniowanie Słońca oraz czynniki fizyczne wytworzone przez różnego

Bardziej szczegółowo

Rozluźnianie. mięśniowo-powięziowe. Carol J. Manheim. Wydanie pierwsze polskie. Wydawnictwo WSEiT

Rozluźnianie. mięśniowo-powięziowe. Carol J. Manheim. Wydanie pierwsze polskie. Wydawnictwo WSEiT Rozluźnianie mięśniowo-powięziowe Wydanie pierwsze polskie Carol J. Manheim Wydawnictwo WSEiT Rozluźnianie mięśniowo-powięziowe Wydanie pierwsze polskie Carol J. Manheim, MS, MEd, PT, LPC Plantation Plaża

Bardziej szczegółowo

MIĘŚNIE Czynności i fizjologia mięśni

MIĘŚNIE Czynności i fizjologia mięśni Biomechanika sportu MIĘŚNIE Czynności i fizjologia mięśni CZYNNOŚCI MIĘŚNIA W opisie czynności mięśnia i siły przez niego wyzwolonej odwołujemy się do towarzyszącej temu zmianie jego długości. Zmiana długości

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie narządu ruchu. Kinga Matczak

Funkcjonowanie narządu ruchu. Kinga Matczak Funkcjonowanie narządu ruchu Kinga Matczak Narząd ruchu zapewnia człowiekowi utrzymanie prawidłowej postawy ciała, dowolne zmiany pozycji i przemieszczanie się w przestrzeni. Ze względu na budowę i właściwości

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie neuromobilizacji w leczeniu uszkodzeń nerwów obwodowych. Piotr Pietras Michał Dwornik

Zastosowanie neuromobilizacji w leczeniu uszkodzeń nerwów obwodowych. Piotr Pietras Michał Dwornik Zastosowanie neuromobilizacji w leczeniu uszkodzeń nerwów obwodowych Piotr Pietras Michał Dwornik Terapia manualna - wstęp Medycyna manualna jest nauką o diagnozowaniu i leczeniu odwracalnych zaburzeń

Bardziej szczegółowo

Slajd 1 KOŃCZYNA DOLNA: MIĘŚNIE OBRĘCZY. Slajd 2. Slajd 3 MM WEWNĘTRZNE

Slajd 1 KOŃCZYNA DOLNA: MIĘŚNIE OBRĘCZY. Slajd 2. Slajd 3 MM WEWNĘTRZNE Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 KOŃCZYNA DOLNA: MIĘŚNIE OBRĘCZY Do tej grupy należą mięśnie działające na staw biodrowy jako: zginacze, prostowniki, odwodziciele, przywodziciele oraz rotatory uda. Otaczają one

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ W POSZCZEGÓLNYCH KOMÓRKACH ORGANIZACYJNYCH SZPITALA ODDZIAŁ CHIRURGII URAZOWO-ORTOPEDYCZNEJ

WYKAZ ŚWIADCZEŃ W POSZCZEGÓLNYCH KOMÓRKACH ORGANIZACYJNYCH SZPITALA ODDZIAŁ CHIRURGII URAZOWO-ORTOPEDYCZNEJ WYKAZ ŚWIADCZEŃ W POSZCZEGÓLNYCH KOMÓRKACH ORGANIZACYJNYCH SZPITALA ODDZIAŁ CHIRURGII URAZOWO-ORTOPEDYCZNEJ Kod usługi Nazwa usługi A01 ZABIEGI WEWNĄTRZCZASZKOWE Z POWODU POWAŻNEGO 5.51.01.0001001 URAZU

Bardziej szczegółowo

Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory

Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory Mechanoreceptory (dotyk, słuch) termoreceptory i nocyceptory Iinformacja o intensywności bodźca: 1. Kodowanie intensywności bodźca (we włóknie nerwowym czuciowym) odbywa się za pomocą zmian częstotliwość

Bardziej szczegółowo

Czynność rdzenia kręgowego Odruch

Czynność rdzenia kręgowego Odruch Czynność rdzenia kręgowego Odruch Bodziec za słaby nie wywołuje rozchodzącego się impulsu, ale tylko zmiany miejscowe bodziec podprogowy. Najsłabszy bodziec wywołujący już impuls bodziec progowy. Każdy

Bardziej szczegółowo

Co działa na nerwy rdzeniowi kręgowemu? Marta Błaszkiewicz

Co działa na nerwy rdzeniowi kręgowemu? Marta Błaszkiewicz Co działa na nerwy rdzeniowi kręgowemu? Marta Błaszkiewicz Rdzeń kręgowy > część ośrodkowego UN > bodźce z mózgowia do obwodowego UN > Ф 1cm, 30g, 45cm > poniżej L2: ogon koński Uszkodzenia rdzenia kręgowego

Bardziej szczegółowo

RF Radiofrekwencja + laser Biostymulujący w głowicach. Fale Radiowe

RF Radiofrekwencja + laser Biostymulujący w głowicach. Fale Radiowe RF Radiofrekwencja + laser Biostymulujący w głowicach Fale Radiowe Najskuteczniejsza technologia potwierdzona badaniami naukowymi! Teraz ta technologia może być w Twoim gabinecie! RF emituje falę elektromagnetyczną

Bardziej szczegółowo

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk (spondylolisteza) - jest to zsunięcie się kręgu do przodu (w kierunku brzucha) w stosunku do kręgu położonego poniżej. Dotyczy to

Bardziej szczegółowo

CZYNNOŚĆ BŁĘDNIKA, MECHANORECEPTORÓW I BÓL A D R I A N A S C H E T Z

CZYNNOŚĆ BŁĘDNIKA, MECHANORECEPTORÓW I BÓL A D R I A N A S C H E T Z CZYNNOŚĆ BŁĘDNIKA, MECHANORECEPTORÓW I BÓL A D R I A N A S C H E T Z NARZĄD CORTIEGO RZĘSKI ZEWNĘTRZNA KOMÓREK SŁUCHOWYCH JORASZ, U., WYKŁADY Z PSYCHOAKUSTYKI, WYDAWNICTWO NAUKOWE UAM, POZNAŃ 1998

Bardziej szczegółowo

BIOMECHANIKA NARZĄDU RUCHU CZŁOWIEKA

BIOMECHANIKA NARZĄDU RUCHU CZŁOWIEKA Praca zbiorowa pod redakcją Dagmary Tejszerskiej, Eugeniusza Świtońskiego, Marka Gzika BIOMECHANIKA NARZĄDU RUCHU CZŁOWIEKA BIOMECHANIKA narządu ruchu człowieka Praca zbiorowa pod redakcją: Dagmary Tejszerskiej

Bardziej szczegółowo

Zdzisław Marek Zagrobelny Woźniewski W ro c ła w iu

Zdzisław Marek Zagrobelny Woźniewski W ro c ła w iu Zdzisław Zagrobelny Marek Woźniewski Wrocławiu Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu Zdzisław Z agrobelny M arek W oźeiewsm BIOMECHANIKA KLINICZNA część ogólna Wrocław 2007 Spis treści Podstawy biomfci

Bardziej szczegółowo

MIGRENY. Henryk Dyczek 2010

MIGRENY. Henryk Dyczek 2010 MIGRENY Henryk Dyczek 2010 Wstęp http://zdrowie.flink.pl/migrenowe_bole_glowy.php Migrenowe bóle głowy stanowią problem epidemiologiczny, diagnostyczny i terapeutyczny. Powszechnie występuje niedostateczna

Bardziej szczegółowo

5dni / 35godzin (7h zajęć / 1h na lunch w sumie 8h dziennie) pon-pt; godz. 09:00-17:00

5dni / 35godzin (7h zajęć / 1h na lunch w sumie 8h dziennie) pon-pt; godz. 09:00-17:00 William Huhn Method - Advanced Clinical Trigger Point From Understanding to Implementing [ Od zrozumienia do realizacji ] TRIGGER POINT COURSE - www.rehabilitacja-warszawa.pl Punkty spustowe - kurs w Warszawie

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Anatomia Kod przedmiotu: 3 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

SZKIELET KOŃCZYNY DOLNEJ

SZKIELET KOŃCZYNY DOLNEJ Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 SZKIELET KOŃCZYNY DOLNEJ SZKIELET KOŃCZYNY DOLNEJ DZIELI SIĘ NA: kości obręczy kończyny dolnej, który stanowią kości miedniczne, kości części wolnej kończyny dolnej: - kość udowa

Bardziej szczegółowo

Schemat stosowania poszczególnych CMD

Schemat stosowania poszczególnych CMD Schemat stosowania poszczególnych CMD 13 produktów do stosowania osobno lub w połączeniu w zależności od przypadku klinicznego ZABIEGI w przypadku bólu kręgosłupa: MD-Neck, MD-Thoracic, MD-Lumbar: do stosowania

Bardziej szczegółowo

KOŃCZYNA GÓRNA. Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3. Położenie mm przedramienia

KOŃCZYNA GÓRNA. Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3. Położenie mm przedramienia Slajd Slajd Slajd KOŃCZYNA GÓRNA MIĘŚNIE PRZEDRAMIENIA Położenie mm przedramienia Mięśnie przedramienia rozpoczynają się na nadkłykciach kości ramiennej oraz na kościach przedramienia. Należą do nich m.in.

Bardziej szczegółowo

Staw skroniowo-żuchwowy - ewolucja, neurofizjologia, tensegracja. Dr n. med. Małgorzata Chochowska

Staw skroniowo-żuchwowy - ewolucja, neurofizjologia, tensegracja. Dr n. med. Małgorzata Chochowska Staw skroniowo-żuchwowy - ewolucja, neurofizjologia, tensegracja Dr n. med. Małgorzata Chochowska Staw skroniowo-żuchwowy długa droga ewolucji Ewolucja i specjalizacja układu ruchu Ewolucja ruchu w trzech

Bardziej szczegółowo

mgr Grzegorz Witkowski Układ mięśniowy

mgr Grzegorz Witkowski Układ mięśniowy mgr Grzegorz Witkowski Mięsień kurczliwy narząd, jeden ze strukturalnych i funkcjonalnych elementów narządu ruchu, stanowiący jego element czynny. Jego kształt i budowa zależy od roli pełnionej w organizmie.

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE MD-SHOULDER W LECZENIU ZESPOŁU CIEŚNI PODBARKOWEJ

ZASTOSOWANIE MD-SHOULDER W LECZENIU ZESPOŁU CIEŚNI PODBARKOWEJ Dolegliwości bólowe w obrębie obręczy barkowej to problem, który dotyczy coraz większej liczby osób, niestety coraz młodszych. Dawniej typowym pacjentem zgłaszającym się z bólem barku była osoba starsza,

Bardziej szczegółowo

Leki przeciwbólowe (analgetica)

Leki przeciwbólowe (analgetica) 255 Rozdział 11 (analgetica) 11.1. Definicje bólu Ból to odczucie subiektywne, trudne do pełnego zdefiniowania. Powstaje na skutek uświadomienia (u człowieka) dotarcia do mózgu impulsów nerwowych, wywołanych

Bardziej szczegółowo

OSTEOPATIA GINEKOLOGICZNA OSTEOPATA EWELINA TYSZKO-BURY

OSTEOPATIA GINEKOLOGICZNA OSTEOPATA EWELINA TYSZKO-BURY OSTEOPATIA GINEKOLOGICZNA OSTEOPATA EWELINA TYSZKO-BURY MIEDNICA- budowa Żródło: grafika google MIEDNICA- kość biodrowa TRZON KOŚCI BIODROWEJ- stanowi część panewki stawu biodrowego (ok 2/5 panewki) TALERZ

Bardziej szczegółowo

ORTOPEDIA Z ELEMENTAMI RADIOLOGII. Witold Miecznikowski

ORTOPEDIA Z ELEMENTAMI RADIOLOGII. Witold Miecznikowski ORTOPEDIA Z ELEMENTAMI RADIOLOGII Witold Miecznikowski DEFINICJA Ortopedia (gr. orthos prosty, prawidłowy oraz paideía wychowanie, wykształcenie) Co obejmuje? Choroby i urazy kości, stawów, aparatu więzadłowego,

Bardziej szczegółowo

Wykłady i ćwiczenia w dużych grupach

Wykłady i ćwiczenia w dużych grupach Fizjoterapia w dysfunkcjach narządu ruchu plan przedmiotu Dr n. med. Małgorzata Chochowska UWAGA OGÓLNA: Studenci na zajęciach muszą posiadać wygodny zmienny strój, zmienne obuwie oraz ręcznik. Jest to

Bardziej szczegółowo

Układ nerwowy. /Systema nervosum/

Układ nerwowy. /Systema nervosum/ Układ nerwowy /Systema nervosum/ Autonomiczny układ nerwowy Autonomiczny układ nerwowy = = wegetatywny -jest częścią UN kontrolującą i wpływającą na czynności narządów wewnętrznych, w tym mięśni gładkich,

Bardziej szczegółowo

Anna Słupik. Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym

Anna Słupik. Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym Anna Słupik Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym 16.05.2007 Struktura układu czucia głębokiego Receptory w strukturach układu ruchu: mięśnie + ścięgna więzadła torebka

Bardziej szczegółowo

ZABIEGI DOSTĘPNE W STREFIE POPRAWY ZDROWIA

ZABIEGI DOSTĘPNE W STREFIE POPRAWY ZDROWIA ZABIEGI DOSTĘPNE W STREFIE POPRAWY ZDROWIA Zabiegi w tej strefie dobierane są na podstawie badania fizjoterapeutycznego. ELEKTROTERAPIA Metoda fizjoterapeutyczna, polegająca na oddziaływaniu prądem elektrycznym

Bardziej szczegółowo

MIĘŚNIE GOLENI. Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3. Powięzie goleni. Na goleni wyróżnia się trzy grupy mięśni działających głównie na staw skokowogoleniowy.

MIĘŚNIE GOLENI. Slajd 1. Slajd 2. Slajd 3. Powięzie goleni. Na goleni wyróżnia się trzy grupy mięśni działających głównie na staw skokowogoleniowy. Slajd Slajd Slajd MIĘŚNIE GOLENI Na goleni wyróżnia się trzy grupy mięśni działających głównie na staw skokowogoleniowy. Część z nich bierze udział w ruchach stawu kolanowego, ponieważ ich przyczepy położone

Bardziej szczegółowo

Leszek Magiera KLASYCZNY MASAŻ LECZNICZY

Leszek Magiera KLASYCZNY MASAŻ LECZNICZY Leszek Magiera KLASYCZNY MASAŻ LECZNICZY A U T O M A S A Ż Leszek Magiera KLASYCZNY MASAŻ LECZNICZY Teoria i praktyka Automasaż Wydanie II poprawione i uzupełnione BIO-STYL KRAKÓW 2012 SPIS TREŚCI Przedm

Bardziej szczegółowo

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK Temat: Układ nerwowy i hormonalny Zadanie 1. Zaznacz poprawną odpowiedź. Co to są hormony? a) związki chemiczne wytwarzane w gruczołach łojowych, które regulują pracę

Bardziej szczegółowo

Podstawy anatomii, wykłady

Podstawy anatomii, wykłady Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Nauk Przyrodniczych Zakład: Anatomii i Antropologii Podstawy anatomii, wykłady Osoby prowadzące przedmiot: Barbara Duda, prof. nadzw. dr hab.,

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE MD-TISSUE W TERAPII ANTI-AGING

ZASTOSOWANIE MD-TISSUE W TERAPII ANTI-AGING Starzenie się skóry jest rezultatem wpływu wielu czynników biologicznych, biochemicznych i genetycznych na indywidualne jednostki. Jednocześnie wpływ czynników zewnętrznych chemicznych i fizycznych determinują

Bardziej szczegółowo

Jolanta Kujawa 1, Michał Dwornik 2. Zakład Rehabilitacji Oddziału Fizjoterapii II WL, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Jolanta Kujawa 1, Michał Dwornik 2. Zakład Rehabilitacji Oddziału Fizjoterapii II WL, Warszawski Uniwersytet Medyczny Jolanta Kujawa 1, Michał Dwornik 2 Ocena porównawcza skuteczności metody neuromobilizacji i tradycyjnego postępowania fizjoterapeutycznego u chorych z zespołem bólowym części lędźwiowo-krzyżowej kręgosłupa

Bardziej szczegółowo

NAUKI O CZŁOWIEKU. Biologia kości Terminologia

NAUKI O CZŁOWIEKU. Biologia kości Terminologia NAUKI O CZŁOWIEKU Biologia kości Terminologia PODSTAWOWE INFORMACJE O KOŚCIACH Kośd jest jedną z najmocniejszych substancji biologicznych Szkielet jednak to mniej niż 20% masy ciała FUNKCJE KOŚCI Układ

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia. ANATOMIA CZYNNOŚCIOWA UKŁADU RUCHU CZŁOWIEKA Autor; dr Ida Wiszomirska

Wybrane zagadnienia. ANATOMIA CZYNNOŚCIOWA UKŁADU RUCHU CZŁOWIEKA Autor; dr Ida Wiszomirska Wybrane zagadnienia ANATOMIA CZYNNOŚCIOWA UKŁADU RUCHU CZŁOWIEKA Autor; dr Ida Wiszomirska 1. Nazwy kości oraz powierzchnie stawowe tych kości. 2. Podział połączeń: połączenia ścisłe (stałe) i wolne (ruchome).

Bardziej szczegółowo

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU Dla stomatologów, foniatrów, laryngologów, okulistów i fizjoterapeutów WERSJA 2014.2 20 godzin akademickich zrealizowanych

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i zabiegi osteopatyczne w zespole korzeniowym rzeczywistym i rzekomym

Diagnostyka i zabiegi osteopatyczne w zespole korzeniowym rzeczywistym i rzekomym Wydział Medycyny Osteopatycznej Podkowiańska Wyższa Szkoła Medyczna Diagnostyka i zabiegi osteopatyczne w zespole korzeniowym rzeczywistym i rzekomym Zespół korzeniowy rzeczywisty Mechaniczny konflikt

Bardziej szczegółowo

TERAPIA FALĄ UDERZENIOWĄ

TERAPIA FALĄ UDERZENIOWĄ TERAPIA FALĄ UDERZENIOWĄ Jest nowoczesną, wysoce efektywną metodą leczenia. Fale uderzeniowe przyspieszają proces zdrowienia poprzez stymulację metabolizmu i pobudzenie cyrkulacji krwi, rozpuszczenie zwapniałych

Bardziej szczegółowo

w kontekście percepcji p zmysłów

w kontekście percepcji p zmysłów Układ nerwowy człowieka w kontekście percepcji p zmysłów Układ nerwowy dzieli się ę na ośrodkowy i obwodowy. Do układu nerwowego ośrodkowego zalicza się mózgowie (mózg, móżdżek i pień mózgu) oraz rdzeń

Bardziej szczegółowo

AUTOR WAŻNE WIĘCEJ INFORMACJI. Więcej treści związanych z profesjonalnym treningiem koszykarzy znajdziesz:

AUTOR WAŻNE WIĘCEJ INFORMACJI. Więcej treści związanych z profesjonalnym treningiem koszykarzy znajdziesz: FOAM ROLL FOR BASKETBALL PLAYERS BASIC EXERICES AUTOR Trener przygotowania motorycznego, motywator, twórca motta GET BETTER every single day! Od ponad 6 lat pracuje jako trener, właściwie od początku życia

Bardziej szczegółowo

Miejsce metod neurofizjologicznych w terapii manualnej i chiropraktyce

Miejsce metod neurofizjologicznych w terapii manualnej i chiropraktyce Miejsce metod neurofizjologicznych w terapii manualnej i chiropraktyce Metody neurofizjologiczne Mają na celu badanie i leczenie ludzi z zaburzeniami napięcia, ruchu i aktywności w oparciu o wiedzę z zakresu

Bardziej szczegółowo

Zaopatrzenie ortopedyczne

Zaopatrzenie ortopedyczne Zaopatrzenie ortopedyczne ZAOPATRZENIE KOŃCZYNY GÓRNEJ Sprężynowa szyna odwodząca staw ramienny (szyna podpiera staw ramienny wraz z ramieniem i ręką) Wskazania W ostrych zespołach bólowych i urazach barku.

Bardziej szczegółowo

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Nefrektomia Nefrektomia jest metodą umożliwiającą całkowite wyleczenie

Bardziej szczegółowo

Układ kostny jest strukturą żywą, zdolną do:

Układ kostny jest strukturą żywą, zdolną do: FUNKCJE KOŚCI Układ kostny jest strukturą żywą, zdolną do: wzrostu adaptacji naprawy FUNKCJE KOŚCI Podstawowym elementem składowym układu kostnego jest tkanka kostna. FUNKCJE KOŚCI Układ kostny składa

Bardziej szczegółowo

Nowotwory u dzieci we wskazaniach innych niż wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego zakwalifikowanych do poniższych rozpoznań wg ICD-10

Nowotwory u dzieci we wskazaniach innych niż wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego zakwalifikowanych do poniższych rozpoznań wg ICD-10 Załącznik C.64. TEMOZOLOMIDUM Nowotwory u dzieci we wskazaniach innych niż wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego zakwalifikowanych do poniższych rozpoznań wg ICD-10 L.p. 1 TEMOZOLOMIDUM C22.0

Bardziej szczegółowo

Układ kostny jest strukturą żywą, zdolną do:

Układ kostny jest strukturą żywą, zdolną do: FUNKCJE KOŚCI Układ kostny jest strukturą żywą, zdolną do: wzrostu adaptacji naprawy ROZWÓJ KOŚCI przed 8 tyg. życia płodowego szkielet płodu złożony jest z błon włóknistych i chrząstki szklistej po 8

Bardziej szczegółowo

Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie

Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie Tkanka mięśniowa Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana poprzecznie prążkowana serca gładka Tkanka mięśniowa Podstawową własnością

Bardziej szczegółowo

Neurodynamika kliniczna

Neurodynamika kliniczna Neurodynamika kliniczna Koncepcja Neurodynamiki Klinicznej (NDS) została stworzona i opisana przez Michaela Shacklocka. Dzięki latom badań naukowych i zdobywanego doświadczenia opisał on koncpecję pracy

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie neuromobilizacji w nowoczesnej rehabilitacji narządu ruchu

Zastosowanie neuromobilizacji w nowoczesnej rehabilitacji narządu ruchu Zakład Rehabilitacji Oddziału Fizjoterapii II WL, Warszawski Uniwersytet Medyczny Zastosowanie neuromobilizacji w nowoczesnej rehabilitacji narządu ruchu dr n. med. Michał Dwornik Neuromobilzacja Jest

Bardziej szczegółowo

BTL -4000 Smart & Premium Elektroterapia Nowe rodzaje prądów. BTL -4000 Smart & Premium. Nowe rodzaje prądów

BTL -4000 Smart & Premium Elektroterapia Nowe rodzaje prądów. BTL -4000 Smart & Premium. Nowe rodzaje prądów BTL -4000 Smart & Premium Elektroterapia 1. Prąd Kotz`a średniej częstotliwości, bipolarny. Prąd Kotz`a jest jednym z grupy prądów, z których pochodzi rosyjska stymulacja, stąd prąd Kotz`a może być również

Bardziej szczegółowo

Próba oceny wpływu zabiegów neuromobilizacji na spoczynkowe napięcie spastyczne mięśni u pacjentów po udarach mózgu. Badanie pilotażowe

Próba oceny wpływu zabiegów neuromobilizacji na spoczynkowe napięcie spastyczne mięśni u pacjentów po udarach mózgu. Badanie pilotażowe Łukasz Gąsior 1 Anna Józefiak 1, Fabian Mikuła 1 Próba oceny wpływu zabiegów neuromobilizacji na spoczynkowe napięcie spastyczne mięśni u pacjentów po udarach mózgu. Badanie pilotażowe 1 Studenckie Koło

Bardziej szczegółowo

Rola kręgosłupa w powstawaniu chorób

Rola kręgosłupa w powstawaniu chorób Rola kręgosłupa w powstawaniu chorób Prawdopodobnie żaden system w organizmie człowieka nie odgrywa tak ważnej roli dla ludzkiego zdrowia oraz długiego i aktywnego życia, jak kręgosłup. Kręgosłup tworzy

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność w terapii skolioz, metodyka i aparatura SKOL-AS PROGRAM SZKOLENIA. I dzień 9:00-18:45

Innowacyjność w terapii skolioz, metodyka i aparatura SKOL-AS PROGRAM SZKOLENIA. I dzień 9:00-18:45 Innowacyjność w terapii skolioz, metodyka i aparatura SKOL-AS PROGRAM SZKOLENIA I dzień 9:00-18:45 I. Wprowadzenie i dyskusja moderowana 1. Morfofizjologiczne podstawy metody SKOL-AS. a) Współzależność

Bardziej szczegółowo

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 2 :

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 2 : Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia zajecia 2 : 15.10.15 Kontakt: michaladammichalowski@gmail.com https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/ I gr 08:30 10:00 II gr 10:15 11:45 III gr 12:00 13:30

Bardziej szczegółowo

Plan Szkolenia Medical Personal Trainer

Plan Szkolenia Medical Personal Trainer Plan Szkolenia Medical Personal Trainer Zjazd I Dzień 1. (10-18) Pierwszy zjazd poświęcony jest wadom postawy oraz dolegliwościom kręgosłupa. Uczestnicy szkolenia uczą się jak zapobiegać powstawaniu dolegliwości

Bardziej szczegółowo

Aparat więzadłowy stawu kolanowego

Aparat więzadłowy stawu kolanowego Aparat więzadłowy stawu kolanowego Aparat więzadłowy stawu kolanowego nie tylko ogranicza ruchy w stawie kolanowym, ale także wpływa na ich charakter. Utworzony jest on przez więzadła: poboczne piszczelowe

Bardziej szczegółowo