KOREFERAT DO RAPORTÓW ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO PLANOWANYCH FARM WIATROWYCH KOBYLANY, GRZYWACKA ORAZ PIELGRZYMKA W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KOREFERAT DO RAPORTÓW ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO PLANOWANYCH FARM WIATROWYCH KOBYLANY, GRZYWACKA ORAZ PIELGRZYMKA W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM"

Transkrypt

1 KOREFERAT DO RAPORTÓW ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO PLANOWANYCH FARM WIATROWYCH KOBYLANY, GRZYWACKA ORAZ PIELGRZYMKA W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM Przemysław Chylarecki Muzeum i Instytut Zoologii PAN, Warszawa Spis treści 1. CEL OPRACOWANIA WYKORZYSTANE DOKUMENTY PODSTAWOWE PROBLEMY MERYTORYCZNE CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘWZIĘĆ ODDZIAŁYWANIE FARM WIATROWYCH NA PTAKI PROGNOZOWANIE WPŁYWU FARM WIATROWYCH NA PTAKI ZAKRES ZGROMADZONEJ INFORMACJI O UśYTKOWANIU TERENÓW PRZEDMIOTOWYCH INWESTYCJI PRZEZ PTAKI ADEKWATNOŚĆ PROGNOZ ODDZIAŁYWANIA NA POPULACJE PTAKÓW POPRAWNOŚĆ OCEN ODDZIAŁYWANIA NA OBSZARY NATURA WNIOSKI LITERATURA ZAŁĄCZNIK 1. DOBRE PRAKTYKI W OCENACH ODDZIAŁYWANIA SIŁOWNI WIATROWYCH NA POPULACJE PTAKÓW: BASELINE SURVEY A1. Strategia prowadzenia badań A2. Zakres zbieranych danych A3. Stratyfikacja A4. Uwagi końcowe Cel opracowania Celem niniejszego koreferatu jest zaopiniowanie merytorycznej poprawności dokumentacji słuŝącej ocenie oddziaływania na środowisko trzech przedsięwzięć planowanych do realizacji na terenie województwa podkarpackiego: farma wiatrowa Kobylany (gm. Nowy śmigród, Chorkówka, Dukla), farma wiatrowa Grzywacka (gm. Nowy śmigród), farma wiatrowa Pielgrzymka (gm. Osiek Jasielski). W szczególności, przedmiotem oceny są zagadnienia związane z oddziaływaniem planowanych przedsięwzięć na populacje ptaków, przede wszystkim na populacje ptaków wymagających ochrony na przyległych terenach spełniających kryteria wskazywania obszarów specjalnej ochrony ptaków (OSOP) w ramach sieci Natura

2 Poza zagadnieniami dotyczącymi dokumentacji przedmiotowych przedsięwzięć, w opracowaniu przedstawiono równieŝ pobieŝnie zagadnienia ogólne związane z OOŚ dla farm wiatrowych w kontekście ich negatywnego oddziaływania na populacje ptaków. Koreferat został opracowany na zlecenie Departamentu Ocen Oddziaływania na Środowisko w Ministerstwie Środowiska 2. Wykorzystane dokumenty Przedmiotem oceny były wymienione niŝej dokumenty. Farma wiatrowa Kobylany Raport oddziaływania na środowisko budowy farmy wiatrowej "Kobylany" w aspekcie oddziaływania na proponowany obszar Natura 2000 Beskid Niski (dr S. Tworek, mgr G. Cierlik; Kraków, maj 2006); Raport o oddziaływaniu na środowisko farmy wiatrowej "Kobylany" połoŝonej na terenie miejscowości Kobylany, Draganowa i Głojsce (mgr inŝ. M. Boczar; listopad 2005); Raport o oddziaływaniu na środowisko części farmy wiatrowej "Kobylany" zlokalizowanej na terenie gminy Nowy śmigród (mgr inŝ. M. Boczar; maj 2006); Informacja o planowanym przedsięwzięciu "Budowa i eksploatacja Farmy Wiatrowej KOBYLANY połoŝonej na terenie miejscowości: Kobylany, Draganowa i Głojsce" (mgr inŝ. M. Boczar; grudzień 2005). Informacja o planowanym przedsięwzięciu "Budowa i eksploatacja Farmy Wiatrowej KOBYLANY 15 x 2 MW w części połoŝonej w gminie Nowy śmigród" (mgr inŝ. M. Boczar; styczeń 2006). Farma wiatrowa Grzywacka Raport oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia budowa parku elektrowni wiatrowych "Grzywacka" gm. Nowy śmigród i Osiek Jasielski (R. Bajda, A. Niespodziewany, J. Perzanowska i G. Połczyńska-Konior; Tarnów Kraków, czerwiec 2006), wraz z 33 załącznikami do raportu, wśród których znajdują się 4 dalsze opracowania o charakterze samodzielnych ekspertyz, wymienione niŝej; Uwarunkowania ornitologiczne lokalizowania inwestycji park elektrowni wiatrowych Grzywacka (prof. M. Gromadzki; Gdańsk, kwiecień 2006); załącznik 26 do w/w Raportu ; Uwarunkowania florystyczne i faunistyczne lokalizacji inwestycji park elektrowni wiatrowych "Grzywacka" (J. Perzanowska, G. Połczyńska-Konior; Kraków, maj 2006); załącznik 27 do w/w Raportu.; Ekspertyza dotycząca wpływu na krajobraz elektrowni wiatrowych usytuowanych w lokalizacji Grzywacka (mgr inŝ. M. Walczak, mgr M. Hajto, mgr inŝ. M. Brodowska, mgr J. Borzyszkowski, mgr A. Kuśmierz; Warszawa; czerwiec 2006); załącznik 28 do w/w Raportu ; Krajobraz i efekty wizualne park elektrowni wiatrowych "Grzywacka" (ERM - Ireland Office; lipiec 2006); załącznik 29 do w/w Raportu 2

3 Farma wiatrowa Pielgrzymka Opinia dotycząca występowania chronionej prawem fauny i flory oraz siedlisk przyrodniczych na działkach o nr; 306/3 i 300/5 oraz w ich sąsiedztwie w promieniu do 0.5 km, połoŝonych w miejscowości Pielgrzymka, gmina Osiek Jasielski, woj. podkarpackie (M. Stój; Jasło, maj 2006); Raport o oddziaływaniu na środowisko przedsięwzięcia inwestycyjnego polegającego na budowie trzech elektrowni wiatrowych wraz z urządzeniami do przesyłu energii energetycznej na działkach nr nr 300/3 i 306/5 w obrębie Pielgrzymka gmina Osiek Jasielski (M. Goliński; Łódź, marzec 2006). 3. Podstawowe problemy merytoryczne Analiza wymienionych w poprzednim rozdziale opracowań pozwoliła na identyfikację trzech zasadniczych grup problemów merytorycznych: zakres zgromadzonej informacji o wykorzystaniu obszarów proponowanych inwestycji przez ptaki (mówiąc inaczej: czy istniejąca informacja jest wystarczająca do oceny wpływu na ptaki?); poprawność oceny oddziaływania na populacje ptaków (czy wzięto pod uwagę i właściwie oceniono wszystkie istotne czynniki?); poprawność oceny oddziaływania na przedmiot ochrony w ramach obszarów Natura 2000 (czy oceny są zgodne z procedurą wymaganą art. 6 Dyrektywy Siedliskowej?). Zagadnienia te stanowią przedmiot szczegółowych rozwaŝań dalszej części niniejszego opracowania. 4. Charakterystyka przedsięwzięć Stanowiące przedmiot rozwaŝań trzy farmy wiatrowe zlokalizowane są w pobliŝu siebie na terenie wierzchowin górskich na przedgórzu Beskidu Niskiego w okolicach Nowego śmigrodu (pogranicze powiatów Jasło i Krosno, woj. podkarpackie). W ramach farmy wiatrowej Kobylany przewiduje się budowę 15 turbin o mocy 2 MW, wysokości wieŝy m i średnicy wirnika m. Zakres pracy wirnika obejmuje strefę wysokości rozciągająca się w zakresie od 38 do 145 m nad poziomem gruntu. Projekt farmy wiatrowej Grzywacka zakłada budowę 15 turbin o zasadniczo takich samych wymiarach. Natomiast farma Pielgrzymka zakłada budowę 3 mniejszych turbin o mocy 150 kw kaŝda, średnicy wirnika 23 m i wysokości wieŝy ponad 30 m. Trzynaście spośród 15 turbin farmy Grzywacka jest zlokalizowanych w granicach proponowanego OSOP Beskid Niski. Turbiny farmy Kobylany zlokalizowane są w odległości od 1 do ok. 7 km na północ od granicy posop, a 3 turbiny farmy Pielgrzymka ok. 2-3 km na północ od granicy tegoŝ posop. Proponowany do ochrony w ramach sieci Natura 2000 Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków (posop) Beskid Niski stanowi jedną z najcenniejszych ostoi ptaków o znaczeniu europejskim w Polsce (Sidło et al. 2004). Jest najwaŝniejszą w Polsce (i zapewne w całej UE) ostoja lęgową orlika krzykliwego ( par; ok. 10% populacji krajowej) i puszczyka uralskiego ( par, >25% populacji krajowej); poza tym jest to jedno z najwaŝniejszych krajowych lęgowisk orła przedniego, bociana czarnego, dzięciołów zielonosiwego, białogrzbietego i trójpalczastego, a takŝe muchołówki małej. Jest to równieŝ waŝna ostoja derkacza a takŝe obszar szczególnie licznego występowania ptaków drapieŝnych innych niŝ wymienione wcześniej orły (więcej szczegółów: patrz Stój 2004). 3

4 5. Oddziaływanie farm wiatrowych na ptaki W literaturze przedmiotu istnieje powszechny konsensus, iŝ farmy wiatrowe mogą negatywnie oddziaływać na populacje ptaków (przegląd w: Langston & Pullan 2003, Hotker et al. 2004, Drewitt & Langston 2006). MoŜliwe formy niekorzystnego oddziaływania na ptaki obejmują szereg mechanizmów (ryc. 1), które moŝna podzielić na cztery grupy: śmiertelność w wyniku kolizji z wirnikiem, fizyczna utrata siedlisk w wyniku zajęcia terenu przez siłownie, efektywna utrata siedlisk spowodowana odstraszającym działaniem siłowni, wymuszone zmiany tras przelotów spowodowane odstraszającym działaniem siłowni (efekt bariery). NatęŜenie poszczególnych oddziaływań i ich znaczenie dla populacji ptaków są pochodną duŝej ilości zmiennych lokalnych. NajwaŜniejsze z nich to: liczba ptaków wykorzystujących dany teren, gatunek ptaka, pora roku, topografia terenu, siedliska, pogoda. W szczególności ten pierwszy czynnik ma kardynalne znaczenie dla rzeczywistych efektów farm wiatrowych na ptaki na terenach słabo wykorzystywanych przez ptaki farmy mogą praktycznie nie wywierać znaczącego wpływu na ich populacje, podczas gdy na terenach gęsto przez nie zasiedlonych efekty mogą być duŝe i stanowić czynnik spadku lokalnych populacji, szczególnie w powiązaniu z działaniem innych czynników antropogenicznych (np. utrata siedlisk). narazenie bodzce wzrokowe efekt unikania utrata lub modyfikacja siedliska smiertelne kolizje efekt fizyczny efekt ekologiczny bariery dla poruszania (migracje, loty na zerowiska itp.) loty na dalsze odleglosci odstraszanie od zerowisk efektywna utrata siedlisk utrata zerowisk (fundamenty itp.) fizyczna utrata siedlisk zmiana charakteru zerowisk fizyczna utrata siedlisk kolizje z elementami konstrukcji wiatraka lub na skutek ruchu powietrza koszty energetyczne zwiekszone zuzycie energii zmniejszone pobór energii lub/i zwiekszony wydatek energii konsekwencje dla fitness osobnika zmiany w sukcesie legowym i przezywalnosci obnizenie przezywalnosci konsekwencje dla populacji gatunku zmiany w ogólnej liczebnosci populacji Ryc. 1. Podstawowe mechanizmy negatywnego oddziaływania elektrowni wiatrowych na ptaki 4

5 Śmiertelność spowodowana kolizjami jest najwaŝniejszym czynnikiem negatywnego wpływu farm wiatrowych na ptaki. Generalnie, rozmiary śmiertelności są pochodną liczby ptaków wykorzystujących przestrzeń powietrzną w miejscu posadowienia turbin i na wysokości objętej zakresem działania wirnika. Bardzo istotne znaczenie ma teŝ gatunek ptaka istnieją bowiem grupy systematyczne, które ewidentnie są bardziej niŝ inne naraŝone na kolizje. Do takich szczególnie wraŝliwych ("kolizyjnych") ptaków naleŝą ptaki drapieŝne (z orłem przednim na czele), a takŝe inne duŝe ptaki o słabej manewrowości w locie (bociany, łabędzie, Ŝurawie). NatęŜenie śmiertelności ptaków spowodowanej kolizjami z turbinami waha się w szerokich granicach, od 0.01 do ponad 30 ofiar/mw/rok (maks. nawet ponad 60; Hotker et al. 2004, Smallwood & Thelander 2004). Kolizje z ptakami drapieŝnymi mają średnie natęŝenie na poziomie 0.6 ofiar/mw/rok, ale w skrajnych przypadkach jest ono wielokrotnie większe, na poziomie 8 ofiar/mw/rok. Pozostałe rodzaje oddziaływań mają z reguły mniejsze znaczenie w warunkach farm zlokalizowanych na lądzie i omówione są szeroko literaturze przedmiotu (Langston & Pullan 2003, Hotker et al. 2004, Stewart et al. 2005, Drewitt & Langston 2006). 6. Prognozowanie wpływu farm wiatrowych na ptaki Powszechnie stosowany, najprostszy schemat oceny wpływu proponowanej farmy wiatrowej na ptaki odwołuje się do stosunkowo prostego protokołu badań terenowych, określanego jako baseline survey (Anderson et al. 1999, Langston & Pullan 2003, Drewitt & Langston 2006). Szkic tego protokołu przedstawiony jest w załączniku 1 do niniejszego koreferatu. Baseline survey moŝna w tej chwili uznać za najlepszą dostępne praktykę pozwalającą prognozować ewentualny wpływ farmy wiatrowej na populacje ptaków. W ostatnich latach rozwijane są intensywnie takŝe daleko bardziej wyrafinowane techniki oceny wpływu farm na ptaki (np. Desholm et al. 2006, Fox et al. 2006). 7. Zakres zgromadzonej informacji o uŝytkowaniu terenów przedmiotowych inwestycji przez ptaki Informacja o uŝytkowaniu terenu potencjalnej farmy wiatrowej przez ptaki ma kluczowe znaczenie dla prawidłowej oceny stopnia ryzyka związanego z realizacją inwestycji. Stanowi równieŝ niezbędny element przyszłego systemu monitoringu jej efektów, w przypadku, gdy przedsięwzięcie będzie realizowane. W przypadku proponowanej farmy Kobylany w przedłoŝonej dokumentacji zestawiono oszacowania liczebności 13 gatunków ptaków, dla których przylegające tereny posop Beskid Niski stanowią jedno z najwaŝniejszych lęgowisk krajowych (tzw. gatunki kwalifikujące teren jako ostoję ptaków o znaczeniu europejskim wg kryteriów BirdLife International; Sidło et al. 2004). Dla kaŝdego z tych gatunków podano oszacowania liczebności populacji lęgowej na terenie ograniczonym buforem 5 km wokół kaŝdej z proponowanych lokalizacji 15 siłowni. Powierzchnia tak wyznaczonego obszaru potencjalnego oddziaływania farmy na ptaki nie została podana w OOŚ, ale moŝna biorąc pod uwagę mapy rozmieszczenia siłowni oszacować ją na ok. 300 km 2. Szacując zgrubnie udział lasów na 25% moŝna przyjąć, Ŝe ich powierzchnia wynosi ok. 75 km 2. PoniewaŜ miarodajna eksploracja ornitologiczna tak rozległych powierzchni nie jest w Ŝaden sposób moŝliwa w trakcie 4 dni wizji terenowej ( ), naleŝy przyjąć, Ŝe: (i) spora część 5

6 danych pochodzi z innych źródeł, sygnalizowanych przez autorów (Kartoteka Małopolskiego Towarzystwa Ornitologicznego), oraz (ii) rzeczywisty promień miarodajnej inwentaryzacji był wyraźnie mniejszy od 5 km wokół kaŝdej siłowni. Dodatkowo naleŝy uwzględnić teŝ fakt, Ŝe: (iii) Kartoteka MTO gromadzi przede wszystkim dane zbierane (przez wiele lat) w sposób daleki od planowej, systematycznej penetracji terenów o których mowa, oraz (iv) termin wykonanej inwentaryzacji terenowej w 2006 rozmijał się z okresem największej aktywności sezonowej wielu spośród 13 gatunków, a takŝe (v) prawdopodobieństwa stwierdzenia w trakcie jednokrotnej kontroli terenu gatunków o niskiej wykrywalności (trzmielojad, lelek, puchacz, sóweczka, puszczyk uralski) są bardzo niskie. W rezultacie, przedstawione oszacowania liczebności moŝna traktować jako wartości absolutnie minimalne, w nieznanym stopniu odległe od wartości uzyskiwanych w toku standardowych inwentaryzacji ornitologicznych. Co waŝniejsze, w raporcie OOŚ dla projektowanej farmy Kobylany brak podstawowych danych kwantyfikujących wykorzystanie obszaru inwestycji przez ptaki. Nie wiadomo jaki jest skład gatunkowy zgrupowań wykorzystujących tereny zarówno w okresie lęgowym, jak i w pozostałych okresach roku. Nie wiadomo jak często na terenie tym spotykane są ptaki z grup naraŝonych na najwyŝsze ryzyko kolizji (w szczególności ptaki drapieŝne) oraz z grupy gatunków dla ochrony których powołano posop? I co najistotniejsze nie wiadomo, jak często i jak licznie ptaki wykorzystują przestrzeń powietrzną w strefie wysokości pracujących wirników. Ta ostatnia kwestia kluczowa dla prognozy wpływu inwestycji na awifaunę pozostaje nierozpoznana zarówno dla okresu lęgowego, jak i dla okresu pozalęgowego, w szczególności okresu jesiennej i wiosennej migracji. Jeszcze gorzej wygląda ten aspekt w przypadku dokumentacji przedstawionej dla projektowanej farmy Grzywacka. Jedyne dane ilościowe dotyczące awifauny lęgowej to mapa (załącznik nr 15A) przedstawiająca rozmieszczenie stanowisk gniazdowych orlika krzykliwego, orła przedniego, bociana czarnego i puchacza (czyli gatunków objętych strefową ochroną tychŝe stanowisk). Autorzy nie podali do jakiego okresu (jakich lat) odnoszą się te dane, czy były zbierane w toku systematycznych penetracji terenu, czy teŝ w sposób przypadkowy. Wysoce niejasna jest więc aktualność i kompletność tych danych. Poza tym brak jest jakichkolwiek danych ilościowych o awifaunie terenów inwestycji, zarówno w okresie lęgowym, jak i pozalęgowym. Podobnie jak w przypadku farmy Kobylany, nie przedstawiono Ŝadnych danych dokumentujących intensywność wykorzystania przestrzeni powietrznej przez ptaki szczególnie naraŝone na kolizje, ptaki szczególnie cenne, czy ptaki migrujące. Informacja dotycząca walorów awifauny farmy wiatrowej Pielgrzymka mieści się w kilku wierszach maszynopisu i jako taka nie poddaje się jakiejkolwiek ocenie, gdyŝ jej zawartość informacyjna w sensie tzw. twardych danych jest bliska zeru. Nawet stwierdzenie, Ŝe nie zaobserwowano uŝytkowania tego terenu przez orliki krzykliwe z odległego o 3 km gniazda nie daje się zinterpretować wobec braku danych o nakładach prac terenowych (liczba kontroli, czas ich trwania, terminy). W sumie, Ŝaden z raportów OOŚ nie zawiera danych zgodnych choćby w połowie ze standardem zawartości informacyjnej baseline survey stosowanym współcześnie w Europie i USA (patrz rozdział 6 i Załącznik 1). Przedstawione dane dla farmy Kobylany i (w daleko mniejszym stopniu) dla farmy Grzywacka pretendują do ocen liczebności naraŝonych na oddziaływanie siłowni populacji gatunków kluczowych, ale ich kompletność i aktualność pozostają w najlepszym przypadku niejasne. Jako takie mogą stanowić podstawę jedynie 6

7 do zaplanowania rzetelnych inwentaryzacji gatunków kluczowych i przyszłych badań wykorzystania przez nie obszaru inwestycji. W kontekście wymogów procedury OOŚ z art. 6 Dyrektywy Siedliskowej (EC 2002), przedstawione dokumenty dla farmy Grzywacka i farmy Kobylany moŝna traktować jedynie jako pierwszą fazę oceny, czyli kwalifikację przedsięwzięcia (screening). Nie dają się one jednak zakwalifikować jako tzw. ocena właściwa (appropriate assessment). 8. Adekwatność prognoz oddziaływania na populacje ptaków Biorąc pod uwagę brak podstawowych informacji ilościowych o wykorzystaniu przestrzeni wszystkich trzech inwestycji przez ptaki, wiarygodne prognozowanie wpływu planowanych farm na populacje ptaków nie jest obecnie moŝliwe. Nie dysponując informacjami o natęŝeniu wykorzystania przestrzeni powietrznej przez ptaki trudno jednoznacznie orzekać o moŝliwym nasileniu negatywnych oddziaływań. Z drugiej strony, istniejąca informacja mimo, Ŝe wysoce niekompletna sugeruje jednak, Ŝe szczegółowe badania spełniające kryteria baseline survey nie mają duŝych szans na uzyskanie wyniku wykazującego brak znaczącego oddziaływania inwestycji na populacje ptaków. W sytuacji, gdy niekompletne i prawdopodobnie zaniŝone oceny liczebności wskazują na gniazdowanie w strefie oddziaływania proponowanych farm przynajmniej kilkunastu par orlika krzykliwego, 2 par orła przedniego, oraz puszczyka uralskiego, puchacza, czy bociana czarnego wydaje się wysoce prawdopodobne, Ŝe lokalizacje planowanego posadowienia siłowni są regularnie i dość intensywnie wykorzystywane przez te ptaki jako Ŝerowiska. Tym samym moŝna spodziewać, się Ŝe właściwie przeprowadzone badania wykaŝą, iŝ planowane turbiny mogą znacząco oddziaływać na lokalne populacje ptaków, przede wszystkim drapieŝnych, naraŝając je na wysokie ryzyko kolizji. NiezaleŜnie od braku rzetelnych ilościowych danych stanowiących podstawę dobrych prognoz, warto zwrócić uwagę na kilka kontrowersyjnych aspektów wnioskowania przedstawionych w analizowanych OOŚ, omówionych niŝej. Farma Kobylany Autorzy OOŚ dla farmy Kobylany prognozując wpływ inwestycji na populacje ptaków biorą pod uwagę obecność w promieniu do 5 km gniazd gatunków ptaków z Aneksu I Dyrektywy Ptasiej (DP), które wskazano jako tzw. gatunki kwalifikujące teren do rangi ostoi ptaków o znaczeniu europejskim wg kryteriów BirdLife International (Sidło et al. 2004), a tym samym do rangi OSOP w ramach sieci Natura Takie podejście rodzi wątpliwości, gdyŝ przyjęcie arbitralnej strefy oddziaływania na maksimum 5 km od gniazda wydaje się ewidentnie zaniŝone w obliczu wiedzy o przemieszczeniach terytorialnych osobników tych gatunków. o Orliki krzykliwe z reguły Ŝerują w promieniu rzędu 3-4 km od gniazda, ale nierzadko nawet km od gniazda (Komischke et al. 2005). Co więcej, badania z uŝyciem nadajników satelitarnych wykazały, Ŝe lęgowe ptaki mogą regularnie wizytować obszary odległe o ponad 50 km (!) od gniazda z młodymi (Meyburg & Meyburg 2005). o Terytorialne orły przednie w okresie zimowym Ŝerują z reguły w promieniu do 3.5 km od gniazda, niektóre osobniki poruszają się jednak po daleko większym terenie, wizytując miejsca odległe o ponad 20 km od gniazda (Marzluff et al. 1997). 7

8 o Lęgowe bociany czarne regularnie Ŝerują w promieniu do km od gniazda (Jiguet & Villarubias 2004). Tym samym, zasięg moŝliwego negatywnego oddziaływania inwestycji Kobylany na populacje tych trzech gatunków musi obejmować daleko więcej osobników niŝ sugerują to zestawione dane. Tym bardziej, Ŝe część stanowisk gniazdowych orlika połoŝonych w strefie oddziaływania siłowni Kobylany jest pokazana tylko w dokumentacji dla farmy Grzywaczewska. I odwrotnie inne gniazda połoŝone w strefie oddziaływania obu farm są wskazywane jedynie na mapach dla Kobylan. Nie wiadomo, na jakiej podstawie autorzy raportu OOŚ dla farmy Kobylany prognozują, Ŝe działania polegające na zamalowaniu jednego ze skrzydeł wirnika czarną farbą (pozostałe pozostawione jako jasne) skutecznie zmniejszą ryzyko kolizji duŝych ptaków (ptaki szponiaste, bociany, Ŝurawie) ze znaczącego (2 w przyjętej przez nich skali 0-3) na znikome lub potencjalne (0 lub 1). Istnieją wprawdzie badania wykazujące, Ŝe ptaki lepiej dostrzegają pracujące turbiny o takim wzorcu barwnym (Hodos 2003), lecz lektura źródłowego opracowania nie pozostawia złudzeń, Ŝe fakt ten moŝe mieć istotne znaczenie przy turbinach nowej generacji charakteryzujących się duŝą średnicą wirnika i relatywnie powolnymi obrotami. Widoczność końców łopat wirnika jest poza ich kolorem takŝe funkcją średnicy wirnika i szybkości jego obrotów. W rezultacie, duŝe, wolno pracujące turbiny nowej generacji, nie dają szansy na uniknięcie kolizji nawet przy stosowaniu proponowanego wzorca malowania, gdyŝ nieproporcjonalnie szybko wzrasta strefa, w której ptaki nie są w stanie dostrzec czubków łopat niezaleŝnie od wzorca ich zabarwienia. Przy średnicy wirnika wynoszącej 85 m i 19 obrotach/sekundę (dane dla siłowni przewidzianych w Kobylanach), strefa w której wierzchołki łopat są niewidoczne dla ptaka wzrasta z m (turbiny starej generacji, na których eksperymentował Hodos 2003) do ok. 43 m. Tak więc, jakakolwiek poprawa sytuacji spowodowana specjalnym malowaniem łopat nie zmienia faktu, Ŝe turbiny nowej generacji znacząco poszerzają strefę ryzyka kolizji dla ptaków. Autor proponowanych rozwiązań (Hodos 2003) był w pełni świadom tego faktu i podkreślał iŝ średnica wirnika i prędkość jego obrotów mają daleko większe znaczenie dla moŝliwości spostrzeŝenia wierzchołka łopat przez ptaki niŝ jakiekolwiek systemy zwiększania widoczności poprzez odpowiednie wzorce malowania (Hodos 2003: 31 oraz 28-29). W konsekwencji, przy parametrach siłowni stosowanych w Kobylanach, jakakolwiek poprawa widoczności turbin poprzez ich specjalne malowanie nie moŝe doprowadzić do znaczącego zmniejszenia ryzyka kolizji ptaków. Oznacza to, Ŝe wbrew załoŝeniu Autorów ryzyko kolizji duŝych ptaków (głównie drapieŝnych) nie daje się zminimalizować z poziomu określonego przez nich jako 2 do poziomu 0-1, a tym samym dla przynajmniej 8 gatunków pozostaje ono na poziomie określanym przez nich samych jako "znaczący". Autorzy OOŚ proponując działania minimalizujące negatywne oddziaływania farmy wiatrowej Kobylany na ptaki zalecają coroczne wykaszanie łąk w otoczeniu siłowni, aby zmniejszyć rozmiary utarty siedlisk lęgowych derkacza. JednakŜe takie postępowanie oznacza jednocześnie zwiększenie ryzyka kolizji dla orlika krzykliwego i bociana białego. Dla obu tych gatunków, skoszone łąki są preferowanym typem Ŝerowiska, zwabiającym ponadprzeciętne ilości osobników (Komischke et al. 2005, obserwacje własne). Podobnego efektu moŝna oczekiwać dla myszołowa i kani rdzawej. Nie jest jasne, dlaczego w OOŚ dla Kobylan podano, iŝ w promieniu 5 km nie są znane stanowiska orła przedniego, skoro opracowanie wykonane dla przyległej farmy 8

9 Grzywacka wykazuje, iŝ trzy siłownie w lokalizacji Głojsce połoŝone są ok. 4 km na wschód od terytorium tego gatunku w dolinie Wisłoki? Farma Grzywacka Autorzy OOŚ zupełnie zignorowali moŝliwość kolizji gniazdujących w otoczeniu proponowanej farmy ptaków drapieŝnych z turbinami. Jest to uderzający błąd w sztuce, szczególnie biorąc pod uwagę bardzo wysokie zagęszczenia gniazdującego w otoczeniu orlika krzykliwego, fakt posadowienia łańcucha turbin na skraju terytorium orła przedniego i bliskie gniazdowanie całego szeregu innych gatunków duŝych ptaków znanych z wysokiego ryzyka kolizji, udokumentowanego na mapie stanowiącej załącznik 15A do opracowania. Nie znajduję uzasadnienia dla tak wybiórczego potraktowania tego kluczowego problemu. Nie rozumiem sensu wyznaczania hipotetycznych szlaków wędrówek ptaków, w sytuacji gdy sami autorzy stwierdzają, Ŝe o lokalnych trasach przelotów migracyjnych nic nie wiadomo. RozwaŜania o braku odstraszającego wpływu siłowni zlokalizowanych ponad 1 km od doliny Wisłoki mają być moŝe jakieś (hipotetyczne!) uzasadnienie dla migrantów dziennych, jednakŝe zdecydowana większość "masy" migrantów to ptaków wędrujące nocą. Nie wiem zatem, na jakiej podstawie autorzy twierdzą, Ŝe wędrujące nocą ptaki wróblowe będą podąŝać wzdłuŝ nieznacznie wciętej i niemiłosiernie krętej doliny Wisłoki zamiast podąŝać jak wykazują badania radarowe na właściwej dla nocnych migrantów wysokości rzędu ok m nad podłoŝem, niezaleŝnej od przebiegu lokalnych dolin i uskoków górskich (Mabee et al. 2004)? Narysowane przez autorów hipotetyczne przebiegi szlaków wędrówkowych wyznaczane jakoby przez topografię podłoŝa skutkują absurdalnym kilkukrotnym wydłuŝeniem trasy migracji, przez przeszkodę której przewyŝszenie nie przekracza pułapu migracji. ZałoŜenie, Ŝe topografia podłoŝa gra rolę w wyznaczaniu tras przelotu wędrujących nocą wróblowców nie znajduje potwierdzenia w danych eksperymentalnych wykazujących jednoznacznie, Ŝe podstawowe systemy ich nawigacji opierają się na percepcji sygnałów z połoŝenia ciał niebieskich oraz pola magnetycznego ziemi. W konsekwencji nie znajduję podstaw do twierdzenia, Ŝe lokalizacja farmy Grzywacka nie będzie powodować dodatkowej śmiertelności wśród ptaków migrujących nocą przez ten rejon kraju. 9. Poprawność ocen oddziaływania na obszary Natura 2000 Przedstawiona dokumentacja ma za zadanie nie tylko ocenę oddziaływania na populacje ptaków, ale przede wszystkim na przedmiot ochrony obszarowej w ramach proponowanego OSOP Beskid Niski. W tym kontekście jasne jest, Ŝe pomimo, iŝ duŝa część turbin zlokalizowana jest formalnie poza obszarem posop, to z uwagi na zasięg regularnych przemieszczeń ptaków dla ochrony których wyznacza się przedmiotowy obszar Natura 2000 (patrz poprzedni rozdział), wszystkie inwestycje mogą znacząco oddziaływać na cele ochrony posop. Mechanizm tego oddziaływania obejmuje: (i) naraŝenie lokalnych populacji duŝych ptaków (głównie drapieŝnych: orlik krzykliwy) na podwyŝszoną śmiertelność z uwagi na moŝliwe (i wysoce prawdopodobne) kolizje z pracującymi turbinami siłowni wiatrowych. Bez wykonania miarodajnego baseline survey nie moŝna teŝ wykluczyć (ii) wystąpienia efektu bariery oraz (iii) efektywną utratę siedlisk Ŝerowiskowych dla gatunków stanowiących przedmiot ochrony obszarowej w granicach OSOP. Brak dokładnych danych 9

10 potwierdzających i kwantyfikujących te moŝliwości powinien być interpretowany w świetle zasady przezorności przywoływanej w Dyrektywie Siedliskowej. Rozmiary i prawdopodobieństwo negatywnego oddziaływania inwestycji na populacje cennych gatunków ptaków zasiedlających posop są dodatkowo zwiększone poprzez skumulowane efekty oddziaływania wszystkich 3 inwestycji, które efektywnie dla ptaków stanowią jedno przedsięwzięcie przewidujące budowę 33 turbin o mocy blisko 65 MW na obszarze wykorzystywanym przez nie jako Ŝerowisko części par. Oddziaływania te nie były rozwaŝane w ramach przedmiotowych materiałów. Co więcej, efekty skumulowane są dodatkowo spotęgowane projektami budowy dalszych farm wiatrowych na terenach przylegających do farmy Kobylany od wschodu i jednocześnie zlokalizowanych w pobliŝu północnej granicy posop Beskid Niski. Autorzy OOŚ dla farmy wiatrowej Grzywacka wymieniają (poza Kobylanami i Pielgrzymką) 6 takich inwestycji obejmujących 36 turbin o łącznej mocy przekraczającej 64 MW. W sumie zatem, mamy do czynienia z projektami budowy zespołu farm wiatrowych o mocy ok. 130 MW na terenie przylegającym do posop Beskid Niski i wykorzystywanym przez gniazdujące tam ptaki drapieŝne stanowiące przedmiot ochrony obszarowej. Przyjmując śmiertelność ptaków drapieŝnych w wyniku kolizji z turbinami wiatrowymi na poziomie 0.61 ofiar/mw/rok (średnia dla 18 badań w USA; Smallwood & Thelander 2004) moŝna prognozować, Ŝe realizacja całego tego zespołu farm mogłaby powodować corocznie śmiertelność ptaków drapieŝnych na poziomie ponad 70 osobników rocznie. Realizacja samych tylko 3 projektów będących przedmiotem niniejszych rozwaŝań daje prognozę na poziomie 40 ofiar rocznie. Jeśli przyjąć, Ŝe tereny przyległe do posop Beskid Niski są miejscem szczególnie licznego występowania ptaków drapieŝnych (co jest faktem w świetle danych dla całości tego obszaru; Stój 2004), to oszacowania te mogą wzrosnąć nawet dwukrotnie. Jakkolwiek tego typu prognozowanie jest obarczone pewnym błędem z uwagi na brak danych o rzeczywistym wykorzystaniu terenu przez ptaki drapieŝne (z uwagi na brak właściwego baseline survey), to oczywiste jest, Ŝe omawiane projekty mogą znacząco, negatywnie oddziaływać na populacje ptaków drapieŝnych dla ochrony których powinien być powołany OSOP Beskid Niski. W odniesieniu do proponowanej farmy wiatrowej Grzywacka, fakt proponowania w OOŚ działań kompensacyjnych stanowi potwierdzenie, iŝ sami autorzy raportu dostrzegają realne moŝliwości wystąpienia znaczących negatywnych oddziaływań na populacje ptaków chronione w granicach posop. Proponowane w ramach rekompensaty dla farmy Grzywacka działania polegające na: (i) wspieraniu ekstensywnej gospodarki na terenach rolniczych oraz (ii) wspieraniu rozbudowy infrastruktury turystycznej na przyległych terenach nie stanowią rekompensaty utraconych walorów przyrodniczych w znaczeniu Dyrektywy Siedliskowej. Wspieranie ekstensywnej gospodarki rolnej jest bowiem jedynie deklaracją woli, która nie nosi znamion rzeczywistej rekompensaty bez wskazania konkretnych działek oraz ustalenia harmonogramu i zakresu niezbędnych prac skutkujących zwiększeniem liczebności zagroŝonych ptaków drapieŝnych. Podobnie projekty rozbudowy infrastruktury turystycznej nie stanowią rekompensaty, gdyŝ w oczywisty sposób nie mogą przełoŝyć się na zwiększenie liczebności populacji ptaków drapieŝnych, dla których uprzednia budowa farmy wiatrowej moŝe grozić spadkiem lokalnych populacji. Biorąc pod uwagę wysokie prawdopodobieństwo znaczącego negatywnego oddziaływania na populacje ptaków stanowiące przedmiot ochrony obszarowej, inwestorzy powinni rozwaŝyć 10

11 alternatywne lokalizacje inwestycji, w miejscach nie stwarzających zagroŝenia dla cennych ptaków gniazdujących na terenie posop Beskid Niski. Dostępne obecnie nie pozwalają w świetle procedur art. 6 Dyrektywy Siedliskowej na wydanie zgody na realizację przedmiotowych przedsięwzięć. 10. Wnioski 1. Planowane przedsięwzięcia mają duŝy potencjał znaczącego negatywnego oddziaływania na przedmiot ochrony w ramach posop Beskid Niski, w szczególności na populacje orlika krzykliwego, orła przedniego i bociana czarnego. 2. Przedstawiona dokumentacja nie spełnia kryteriów dobrej praktyki rozpoznania zasobów ornitologicznych w miejscu planowanych siłowni wiatrowych. Brak jest baseline survey lub jego zakres jest bardzo ograniczony (brak danych o wykorzystaniu przestrzeni powietrznej). Brak teŝ danych o wykorzystaniu terenu przez nocne migranty. W konsekwencji brak jest danych pozwalających na bardziej precyzyjne prognozowanie wpływu inwestycji na ptaki. 3. Ocena wpływu na populacje ptaków nie spełnia kryteriów właściwej oceny oddziaływania na obszar Natura 2000 w rozumieniu art. 6 Dyrektywy Siedliskowej z uwagi na: (i) zignorowanie oddziaływań skumulowanych, (ii) praktyczne zignorowanie moŝliwości kolizji z ptakami drapieŝnymi, (iii) brak rozwaŝenia alternatywnych lokalizacji przedsięwzięć. 4. Brak podstaw do wydania pozytywnych decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację inwestycji dla trzech proponowanych przedsięwzięć. 11

12 Literatura Anderson R., Morrison M., Sinclair K., Strickland D., Davis H. & Kendall W. (1999). Studying Wind Energy/Bird Interactions: A Guidance Document. Washington, DC; National Wind Coordinating Committee. Bibby C. J. (2004). Bird diversity survey methods. In: Bird Ecology and Conservation: A Handbook of Techniques. (eds W. J. Sutherland, I. Newton, and R. E. Green); pp Oxford University Press, Oxford. Desholm M., Fox A. D., Beasley P. D. L. & Kahlert J. (2006) Remote techniques for counting and estimating the number of bird wind turbine collisions at sea: a review. Ibis 148: S76-S89. Drewitt A. L. & Langston R. H. W. (2006). Assessing the impacts of wind farms on birds. Ibis 148: S29-S42. EC [=European Commission] (2002). Assessment of plans and projects significantly affecting Natura 2000 sites: Methodological guidance on the provisions of Article 6(3) and (4) of the Habitats Directive 92/43/EEC. European Commission, Environment DG. Fox A. D., Desholm M., Kahlert J., Christensen T. K. & Peteresen I. K. (2006). Information needs to support environmental impact assessment of the effects of European marine offshore wind farms on birds. Ibis 148: S129-S144. Gotelli N. J. & Colwell R. K. (2001). Quantifying biodiversity: procedures and pitfalls in the measurement and comparison of species richness. Ecology Letters 4: Gregory R. D., Gibbons D. W., & Donald P. F. (2004). Bird census and survey techniques. In: Bird Ecology and Conservation: A Handbook of Techniques. (eds W. J. Sutherland, I. Newton, and R. E. Green); pp Oxford University Press, Oxford. Hodos W. (2003). Minimization of motion smear: reducing avian collisions with wind turbines. Report NREL/SR Golden, CO; National Renewable Energy Laboratory. Hotker H., Thomsen K. & Koster H. (2004). Auswirkungen Regenerativer Energiegewinnung Auf die Biologische Vielfalt an Beispiel der Vögel und der Fledermäuser - Fakten, Wissenslücken, Anforderungen an die Forschung, Ornithologische Kriterien Zum Ausbau Von Regenerativen Energiegewinnungsformen. NABU & Bundesamt fur Naturschutz. Jiguet F. & Villarubias S. (2004) Satellite tracking of breeding black storks Ciconia nigra: new incomes for spatial conservation issues. Biological Conservation 120: Kery M. & Schmid H. (2006). Estimating species richness: calibrating a large avian monitoring programme. Journal of Applied Ecology 43: Kery M., Royle J. A., & Schmid H. (2005). Modeling avian abundance from replicated counts using binomial mixture models. Ecological Applications 15: Komischke B., Graszynski K., & Meyburg B. U. (2005). Materiały do biologii orlika grubodziobego Aquila clanga. W: Badania i problemy ochrony orlika grubodziobego Aquila clanga i orlika krzykliwego Aquila pomarina (eds T. Mizera and B. U. Meyburg) pp Biebrzański Park Narodowy, Osowiec-Twierdza. Langston R. H. W. & Pullan J. D. (2003). Wind farm and birds: an analysis of the effects of wind farms on birds, and guidance on environmental assessment criteria and site selection issues. Strasbourg, Council of Europe, Directorate of Culture and of Cultural and Natural Heritage. Mabee T. J., Cooper B. A., & Plissner J. H. (2004). Radar study of nocturnal bird migration at the proposed Mount Storm Wind-Power Development, West Virginia, Fall Forest Grove, OR; ABR, Inc. Magurran A. E. (2004). Measuring Biological Diversity. Blackwell Publishing, Malden. Marzluff J. M., Knick S. T., Vekasy M. S., Schueck L. S., & Zarriello T. J. (2006). Spatial use and habitat selection of Golden Eagles in southwestern Idaho. Auk 114: Meyburg B. U. & Meyburg C. (2005). Zastosowanie nowych metod badawczych z uzyciem nadajnikow GPS sprzezonych z nadajnikiem satelitarnym oraz analizy genetycznej w badaniach orlików krzykliwych Aquila pomarina. W: Badania i problemy ochrony orlika grubodziobego Aquila clanga i orlika 12

13 krzykliwego Aquila pomarina (eds T. Mizera and B. U. Meyburg) pp Biebrzański Park Narodowy, Osowiec-Twierdza. Rosenstock S. S., Anderson D. R., Giesen K. M., Leukering T., & Carter M. F. (2002). Landbird counting techniques: Current practices and an alternative. Auk 119: Sidło P.O., Błaszkowska B. & Chylarecki P. [red] (2004). Ostoje ptaków o znaczeniu europejskim w Polsce. OTOP, Warszawa. Smallwood K. S. & Thelander C. G. (2004). Developing methods to reduce bird mortality in the Altamont Pass Wind Resource Area. Report # California Energy Commission. Stewart G. B., Pullin A. S. & Coles C. F. (2005). Effects of wind turbines on bird abundance: Review Report. Systematic Review No. 4. Birmingham, Centre for Evidence-Based Conservation, University of Birmingham. Stój M. (2004). Beskid Niski. W: Ostoje ptaków o znaczeniu europejskim w Polsce (eds P.O. Sidło, B. Błaszkowska & P. Chylarecki). pp OTOP, Warszawa. Thompson W. L. (2002). Towards reliable bird surveys: Accounting for individuals present but not detected. Auk 119: Tomiałojć L. (1980). Kombinowana odmiana metody kartograficznej do liczenia ptaków lęgowych. Notatki Ornitologiczne 21: Tomiałojć L. (1980). Podstawowe informacje o sposobie prowadzenia cenzusów z zastosowaniem kombinowanej metody kartograficznej. Notatki Ornitologiczne 21: Young D. P. Jr., Strickland D., Erickson W. P., Bay K. J., Canterbury R., Mabee T. J., Cooper B. A. & Plissner J. H. (2004). Baseline avian studies Mount Storm Wind Power Project, Grant County, West Virginia. Chantilly, VA; NedPower Mount Storm, LLC. 13

14 Dobre praktyki w ocenach oddziaływania siłowni wiatrowych na populacje ptaków: Baseline survey Załącznik 1 A1. Strategia prowadzenia badań Celem baseline survey jest uzyskanie podstawowych, ilościowych charakterystyk populacji ptaków uŝytkujących teren planowanej inwestycji. Charakterystyki te powinny spełniać następujące kryteria: ilościowy charakter oszacowań. Dla kaŝdego parametru naleŝy podać miary tendencji centralnej (np. średnia lub mediana) i dyspersji (np. błąd standardowy lub 95% przedział ufności). WiąŜe się to ściśle z koniecznością stosowania formalnego schematu próbkowania parametrów reprezentatywność Stosowanie formalnego schematu pobierania prób, adekwatnie reprezentującego zmienność danego parametru w czasie i przestrzeni (stratyfikacja; vide punkt A3 niŝej). standaryzacja metodyki ocen liczebności ptaków. Wskazane jest stosowanie współczesnych, wysoce zestandaryzowanych technik ocen liczebności i bogactwa gatunkowego ptaków (Bibby 2004, Gregory et al. 2004, Rosenstock et al. 2002), w szczególności metod transektowych (point transect counts, line transect counts). Najbardziej rozpowszechniona wśród krajowych ornitologów technika badań ilościowych ptaków mapowanie terytoriów (znane powszechnie pod nazwą "metody kartograficznej"; Tomiałojć 1980a, 1980b) jest mało uŝyteczna z uwagi na niską powtarzalność ocen oraz wysoką praco- i czasochłonność. DuŜe gatunki, występujące w niŝszych zagęszczeniach (np. ptaki drapieŝne) wymagają stosowania specjalnych technik, często połączonych z wyszukiwaniem aktywnych gniazd. Rzetelne rozpoznanie i opis zgrupowania ptaków danego obszaru musi uwzględniać fakt, Ŝe: Prawdopodobieństwo wykrycia w terenie ptaka rzeczywiście występującego na danym terenie jest zawsze mniejsze od 100%, często bardzo wyraźnie (Thompson 2002, Kery et al. 2005, Kery & Schmid 2006). Oznacza to, Ŝe w miarę pewne wnioskowanie o występowaniu lub nie występowaniu danego gatunku na analizowanym obszarze jest moŝliwe dopiero po wykonaniu kilku kontroli terenowych. Liczba wykrytych gatunków i osobników jest rosnącą funkcją wielkości obszaru i nakładów czasu poświęconych na kontrole terenowe (Gotelli & Colwell 2001, Magurran 2004). Stąd ogromna rola standaryzacji metod i technik ocen liczebności, obejmująca m.in. standaryzację wielkości kontrolowanej powierzchni i/lub czasu kontroli. Nakłady na prace terenowe potrzebne do miarodajnego oszacowania parametrów opisanych w punkcie 2 moŝna dla planowanej farmy wiatrowej o przeciętnej wielkości szacować na poziomie: Minimum 300 h obserwacji dziennych / rok Minimum 1-2 kontrole nocne całości obszaru w okresie lęgowym Minimum 2 cykle roczne 14

15 Koreferat do raportów OOŚ planowanych farm wiatrowych Kobylany, Grzywacka oraz Pielgrzymka w woj. podkarpackim Załącznik 1 P.Chylarecki A2. Zakres zbieranych danych A2.1. Dane podstawowe Skład gatunkowy zgrupowania ptaków uŝytkującego tereny inwestycji Zagęszczenia (miary liczebności) poszczególnych gatunków Nie są konieczne oceny absolutnych zagęszczeń populacji; wystarczą miary (wskaźniki) zagęszczeń uzyskane standardowymi metodami, np. liczba osobników stwierdzonych w trakcie 10 minut kontroli (point transect counts) czy liczba osobników stwierdzonych na 1 km transektu liniowego (line transect counts). Zagęszczenia osobników w locie (w podziale na kategorie wysokości i kierunek przelotu) Kategorie wysokości: np. 0-10, 10-30, , >120 m; w szczególności naleŝy tu wyróŝnić kategorię wysokości (jedną lub kilka) pokrywającą się z zasięgiem pracy turbin Zagęszczenia osobników lecących w zasięgu turbin A2.2. Oceny liczebności (i produktywności) występujących lokalnie gatunków kluczowych DuŜe ptaki znane ze swej kolizyjności z napowietrznymi przeszkodami (np. ptaki drapieŝne, sowy, bociany, Ŝurawie, łabędzie) Wybrane gatunki o niekorzystnym statusie ochronnym, przesądzające o szczególnych walorach danego miejsca (np. gatunki dla ochrony których powołano pobliski OSOP, wybrane gatunki z Aneksu I Dyrektywy Ptasiej, gatunki z Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt). A2.3. Badania przelotu nocnego w okresie migracji Nie istnieją w tej chwili powody, by nie stosować w Polsce nowoczesnych metod pomiaru intensywności i kierunków przelotów nocnych migrantów, które stanowią obecnie standard badań ilościowych w tym zakresie. Opierają się one na wykorzystaniu przenośnych stacji radarowych czy systemów wykrywania ptaków opartych o rejestrację promieniowania podczerwonego (Mabee et al. 2004, Desholm et al. 2006). A2.4. Badania tras przelotów lokalnych gatunków kluczowych znanych z duŝej podatności na kolizje Trasy i pułapy przelotów z i do gniazda lokalnie lęgowych bocianów, ptaków drapieŝnych itd. Trasy, pułapy i gęstości strumienia dolotów z i na noclegowisko (np. gęsi, Ŝurawie) A3. Stratyfikacja Większość badanych parametrów, charakteryzujących uŝytkowanie danego miejsca przez populacje ptaków, zmienia się bardzo wyraźnie w zaleŝności od szeregu czynników. Zmienność ta musi być uwzględniona przy planowaniu badań i w opisie wyników (stratyfikacja danych). NajwaŜniejsze czynniki wymagające uwzględnienia przy stratyfikacji materiału wymienione są niŝej. A3.1. Aspekty czasowe Sezon w obrębie roku (np. [sezon lęgowy, okres dyspersji polęgowej, przelot jesienny, zimowanie, przelot wiosenny]; podział na miesiące, tygodnie lub pentady [okresy 5-dniowe]) 15

16 Koreferat do raportów OOŚ planowanych farm wiatrowych Kobylany, Grzywacka oraz Pielgrzymka w woj. podkarpackim Załącznik 1 P.Chylarecki Pora doby (np. rano, przed południem, w nocy); np. ptaki wróblowe najbardziej aktywne są wczesnym rankiem, ptaki drapieŝne późnym przedpołudniem, chruściele i sowy - nocą A3.2.Warunki meteorologiczne Siła wiatru Pogoda (np. słoneczna, deszczowa) A3.3. Charakterystyka fizjograficzna powierzchni sposób uŝytkowania gruntów (np. grunty orne, trwałe uŝytki zielone) elewacja (róŝne kategorie wysokości n.p.m.) nachylenie stoku (róŝne kategorie nachylenia zbocza w rejonie posadowienia siłowni) sąsiedztwo lasu (róŝne kategorie odległości od zwartego kompleksu leśnego) sąsiedztwo cieków i zbiorników wodnych (róŝne kategorie odległości) A4. Uwagi końcowe Wykonanie dobrych badań typu baseline survey nie jest moŝliwe bez udziału wysoko wykwalifikowanych ornitologów terenowych. Zaprojektowanie dobrego schematu próbkowania i opracowanie wyników moŝe wymagać konsultacji ze specjalistą w zakresie statystyki. Raport Young'a et al. (2004) stanowi stosunkowo dobry przykład baseline survey spełniającego standardy dobrej praktyki dla projektów zlokalizowanych na śródlądziu, w miejscach nie wyróŝniających się wysokim zagęszczeniem ptaków drapieŝnych lub innych gatunków szczególnie podatnych na kolizje. 16

Przemysław Wylegała. Farmy wiatrowe a ochrona ptaków

Przemysław Wylegała. Farmy wiatrowe a ochrona ptaków Przemysław Wylegała Farmy wiatrowe a ochrona ptaków Oddziaływanie na ptaki Śmiertelność na skutek kolizji z siłowniami oraz elementami infrastruktury towarzyszącej Utrata i fragmentacja siedlisk Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Zawartość raportu OOŚ. Przemysław Chylarecki

Zawartość raportu OOŚ. Przemysław Chylarecki Zawartość raportu OOŚ Przemysław Chylarecki Raport OOŚ część ornitologiczna Kompromis pomiędzy Czytelną syntezą danych Dokumentacją dla potrzeb weryfikacji Dokument powstający w warunkach konfliktu interesów

Bardziej szczegółowo

Opinia ornitologiczna dotycząca planowanej budowy elektrowni wiatrowych w gminie Osiek Jasielski.

Opinia ornitologiczna dotycząca planowanej budowy elektrowni wiatrowych w gminie Osiek Jasielski. PARUS PRACOWNIA EKSPERTYZ ŚRODOWISKOWYCH ul. Heweliusza3/35 60-281 Poznań NIP: 781-175-36-42 REGON: 301577956 Tel. +48 607-781-904 Opinia ornitologiczna dotycząca planowanej budowy elektrowni wiatrowych

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja i kontrola zasiedlenia gniazd ptaków drapieŝnych i rzadkich na obszarze Bieszczadzkiego Parku Narodowego w sezonie 2010

Inwentaryzacja i kontrola zasiedlenia gniazd ptaków drapieŝnych i rzadkich na obszarze Bieszczadzkiego Parku Narodowego w sezonie 2010 Inwentaryzacja i kontrola zasiedlenia gniazd ptaków drapieŝnych i rzadkich na obszarze Bieszczadzkiego Parku Narodowego w sezonie 2010 Opracowanie, prace terenowe: Pirga Bartosz B.Pirga 2010. UŜytkowane

Bardziej szczegółowo

NATURA 2000. www.ek-kom.pl. Janusz Bohatkiewicz. EKKOM Sp. z o.o. Regietów, 21 stycznia 2010

NATURA 2000. www.ek-kom.pl. Janusz Bohatkiewicz. EKKOM Sp. z o.o. Regietów, 21 stycznia 2010 DROGI SAMORZĄDOWE X LAT AKTUALNE PROBLEMY ZWIĄZANE Z OBSZARAMI NATURA 2000 Janusz Bohatkiewicz EKKOM Sp. z o.o. www.ek-kom.pl Regietów, 21 stycznia 2010 Krótka informacja nt. obszarów NATURA 2000 SYSTEM

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa Siedliskowa NATURA 2000. Dyrektywa Ptasia N2K - UE. N2K w Polsce. N2K w Polsce

Dyrektywa Siedliskowa NATURA 2000. Dyrektywa Ptasia N2K - UE. N2K w Polsce. N2K w Polsce NATURA 2000 Dyrektywa Siedliskowa Sieć obszarów chronionych na terenie Unii Europejskiej Celem wyznaczania jest ochrona cennych, pod względem przyrodniczym i zagrożonych, składników różnorodności biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka środowiskowego podczas realizacji projektów parków w wiatrowych

Ocena ryzyka środowiskowego podczas realizacji projektów parków w wiatrowych Ocena ryzyka środowiskowego podczas realizacji projektów parków w wiatrowych Maciej Stryjecki Dyrektor Generalny Polskiej Izby Gospodarczej Energii Odnawialnej Po co oceniać ryzyko środowiskowe przy budowie

Bardziej szczegółowo

WÓJT GMINY OSTASZEWO ul. Kościuszki 51 82 112 Ostaszewo 74 tel. (55) 247 13 18, 247 13 28, faks 55 247 13 69 www.ostaszewo.pl, ug@ostaszewo.

WÓJT GMINY OSTASZEWO ul. Kościuszki 51 82 112 Ostaszewo 74 tel. (55) 247 13 18, 247 13 28, faks 55 247 13 69 www.ostaszewo.pl, ug@ostaszewo. WÓJT GMINY OSTASZEWO ul. Kościuszki 51 82 112 Ostaszewo 74 tel. (55) 247 13 18, 247 13 28, faks 55 247 13 69 www.ostaszewo.pl, ug@ostaszewo.pl SM.7624.1.2011 Ostaszewo, dnia 10.02.2012 rok POSTANOWIENIE

Bardziej szczegółowo

ANEKS do PROGNOZY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO

ANEKS do PROGNOZY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO ANEKS do PROGNOZY ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego części obrębów geodezyjnych Grzegórzki, Bartoszki, Waszulki gmina Nidzica Wykonawca: Zbigniew Zaprzelski.

Bardziej szczegółowo

Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych

Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Olsztynie Maria Mellin Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie

Bardziej szczegółowo

INWESTOR WIND FIELD KORYTNICA Sp. z o.o. 02-674 Warszawa, ul. Marynarska 15

INWESTOR WIND FIELD KORYTNICA Sp. z o.o. 02-674 Warszawa, ul. Marynarska 15 INWESTOR WIND FIELD KORYTNICA Sp. z o.o. 02-674 Warszawa, ul. Marynarska 15 UZUPEŁNIENIE DO RAPORTU o oddziaływaniu na środowisko przedsięwzięcia Farma Wiatrowa Korytnica S polegającego na budowie zespołu

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach ochrony

Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach ochrony Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Podstawowe informacje o Naturze 2000 i planach

Bardziej szczegółowo

- 1 / 7- Ponadto w opracowanej ekspertyzie mogą być zawarte są informacje na temat:

- 1 / 7- Ponadto w opracowanej ekspertyzie mogą być zawarte są informacje na temat: na wykonanie standardowej ekspertyzy dotyczącej oceny zasobów 1 SIŁOWNIA Ekspertyza standardowa dotyczy jednej potencjalnej lokalizacji i jednego typu generatora Wykonywana jest na podstawie 10-letniej

Bardziej szczegółowo

PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ

PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO DLA PROJEKTÓW SPALARNIOWYCH POIIŚ Mariusz Włodarczyk Senior Consultant for Environment Protection Mott MacDonald Polska Sp. z o.o. PONOWNA OCENA ODDZIAŁYWANIA

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska Janina Kawałczewska 1. Wykorzystanie OZE jako przeciwdziałanie zmianom klimatu. OZE jak przeciwwaga dla surowców energetycznych (nieodnawialne źródła energii),

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie farm wiatrowych na ptaki

Oddziaływanie farm wiatrowych na ptaki Oddziaływanie farm wiatrowych na ptaki mechanizmy, metody prognozowania i krajowa praktyka Przemysław Chylarecki Muzeum i Instytut Zoologii PAN Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków O czym będę mówił

Bardziej szczegółowo

Czyste energie. PSEW (2008). Wytyczne w zakresie oceny oddziaływania elektrowni wiatrowych na ptaki. wykład 12. dr inż.

Czyste energie. PSEW (2008). Wytyczne w zakresie oceny oddziaływania elektrowni wiatrowych na ptaki. wykład 12. dr inż. Czyste energie wykład 12 PSEW (2008). Wytyczne w zakresie oceny oddziaływania elektrowni wiatrowych na ptaki. dr inż. Janusz Teneta Wydział EAIiE Katedra Automatyki AGH Kraków 2011 Polskie Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Państwowy monitoring ptaków szponiastych metodyka oceny liczebności i rozpowszechnienia na rozległych powierzchniach próbnych

Państwowy monitoring ptaków szponiastych metodyka oceny liczebności i rozpowszechnienia na rozległych powierzchniach próbnych Państwowy monitoring ptaków szponiastych metodyka oceny liczebności i rozpowszechnienia na rozległych powierzchniach próbnych Zdzisław Cenian Komitet Ochrony Orłów GIOŚ Wyniki projektu realizowanego na

Bardziej szczegółowo

Budowy 27 turbin produkujących energię elektryczną, kaŝda o mocy 2 MW wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną (transformatory, rozdzielnie) oraz

Budowy 27 turbin produkujących energię elektryczną, kaŝda o mocy 2 MW wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną (transformatory, rozdzielnie) oraz STANOWISKO KRAJOWEJ KOMISJI DO SPRAW OCEN ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO W SPRAWIE PLANOWANYCH DZIAŁAŃ ZWIĄZANYCH Z REALIZACJĄ FARM WIATROWYCH W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM W dniu 17 lutego 2010 r. w Generalnej

Bardziej szczegółowo

Wpływ parków wiatrowych na ekosystemy morskie

Wpływ parków wiatrowych na ekosystemy morskie Wpływ parków wiatrowych na ekosystemy morskie Radosław Opioła, Lidia Kruk-Dowgiałło Instytut Morski w Gdańsku, ul. Abrahama 1, 80-307 Gdańsk Samodzielna Pracownia Ekologii tel. 058 552 00 94, faks 058

Bardziej szczegółowo

Zielona infrastruktura w Polsce. Anna Liro Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska

Zielona infrastruktura w Polsce. Anna Liro Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Zielona infrastruktura w Polsce Anna Liro Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Zielona infrastruktura priorytet nowej strategii Realizacja Strategii UE ochrony różnorodności biologicznej na lata 2020

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek

PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek Kierownik Projektu: mgr inŝ. Ksenia Czachor Opracowanie: mgr Katarzyna Kędzierska

Bardziej szczegółowo

Specyfika ocen oddziaływania na środowisko

Specyfika ocen oddziaływania na środowisko Specyfika ocen oddziaływania na środowisko dotyczących obszarów Natura 2000 Przemysław Chylarecki Prawo UE dotyczące obszarów N2K Dyrektywa Siedliskowa UE nie tylko obszary siedliskowe (SOOS) równieŝ obszary

Bardziej szczegółowo

Farmy wiatrowe zlokalizowane w pobliżu parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu. Teresa Świerubska Suwalski Park Krajobrazowy

Farmy wiatrowe zlokalizowane w pobliżu parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu. Teresa Świerubska Suwalski Park Krajobrazowy Farmy wiatrowe zlokalizowane w pobliżu parków krajobrazowych i obszarów chronionego krajobrazu Teresa Świerubska Suwalski Park Krajobrazowy Dlaczego wiatraki wybrały Suwalszczyznę? Biegun zimna i wichrowe

Bardziej szczegółowo

Występowanie i biologia wybranych gatunków ptaków gnieżdżących się w Bieszczadach Zachodnich

Występowanie i biologia wybranych gatunków ptaków gnieżdżących się w Bieszczadach Zachodnich Występowanie i biologia wybranych gatunków ptaków gnieżdżących się w Bieszczadach Zachodnich Orelec, 23.05.2015 Ptaki polskich Bieszczadów W polskich Bieszczadach stwierdzono występowanie przeszło 200

Bardziej szczegółowo

żerowania z całą gamą gatunków ptaków towarzyszących, charakterystycznych dla

żerowania z całą gamą gatunków ptaków towarzyszących, charakterystycznych dla Uzasadnienie Polska, zgodnie z Traktatem Akcesyjnym podpisanym w 2003 roku w Atenach zobowiązana była wyznaczyć obszary specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (OSO) na podstawie: 1) Dyrektywy Rady 79/409/EWG

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu zamówienia. Przyrodniczy monitoring po realizacyjny dla farmy wiatrowej Resko I

Opis przedmiotu zamówienia. Przyrodniczy monitoring po realizacyjny dla farmy wiatrowej Resko I Opis przedmiotu zamówienia Przyrodniczy monitoring po realizacyjny dla farmy wiatrowej Resko I Warszawa 3.12.2014 Przedmiotem zamówienia jest wykonanie 4 letniego porealizacyjnego monitoringu przyrodniczego

Bardziej szczegółowo

Co to jest przedsięwzięcie?

Co to jest przedsięwzięcie? Wprowadzenie do systemu ocen oddziaływania na środowisko Krzysztof Mielniczuk r. Co to jest przedsięwzięcie? Rozumie się przez to zamierzenie budowlane lub inną ingerencję w środowisko polegającą na przekształceniu

Bardziej szczegółowo

MoŜliwa do uzyskania liczba punktów w ocenie tego kryterium wynosi od 1 do 5. Punktujemy: 1) miejsce projektu: - obszary Natura 2000

MoŜliwa do uzyskania liczba punktów w ocenie tego kryterium wynosi od 1 do 5. Punktujemy: 1) miejsce projektu: - obszary Natura 2000 KARTA MERYTORYCZNEJ OCENY WNIOSKU O PRZYZNANIE DOFINANSOWANIA PROJEKTU ZE ŚRODKÓW EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO W RAMACH RPOWL KRYTERIA STRATEGICZNE Numer i nazwa Osi Priorytetowej: VI Środowisko

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia z PZO obszarów ptasich

Doświadczenia z PZO obszarów ptasich Doświadczenia z PZO obszarów ptasich Przemysław Chylarecki Muzeum i Instytut Zoologii PAN Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków Co ja tutaj robię? Moje związki z PZO PZO dla OSO Puszcza Białowieska

Bardziej szczegółowo

Zasięg przestrzenny i czasowy oddziaływań planowanej farmy wiatrowej Zarzecze na ptaki.

Zasięg przestrzenny i czasowy oddziaływań planowanej farmy wiatrowej Zarzecze na ptaki. 7.9 Ocena przewidywanego oddziaływania na faunę 7.9.1 Oddziaływanie na ptaki Dotychczasowe badania wskazują, iż elektrownie wiatrowe mogą oddziaływać w sposób negatywny na ptaki na cztery zasadnicze sposoby,

Bardziej szczegółowo

BUDŻET PROJEKTU: Kwota całkowita: 2 920 160 zł (703 653 Euro) % współfinansowania KE: 1 460 080 zł (351 826 Euro)

BUDŻET PROJEKTU: Kwota całkowita: 2 920 160 zł (703 653 Euro) % współfinansowania KE: 1 460 080 zł (351 826 Euro) Tytuł projektu i/lub akronim: Ochrona rzadkich ptaków strefowych w wybranych obszarach Natura 2000 na Lubelszczyźnie LIFE13 NAT/PL/000060, LIFEZONE LOKALIZACJA PROJEKTU: SE Polska, woj. lubelskie BUDŻET

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska 1)

USTAWA. z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska 1) USTAWA z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska 1) Art. 6. 1. Kto podejmuje działalność mogącą negatywnie oddziaływać na środowisko, jest obowiązany do zapobiegania temu oddziaływaniu. 2. Kto

Bardziej szczegółowo

Nocne migracje ptaków i ich obserwacje za pomocą radaru ornitologicznego

Nocne migracje ptaków i ich obserwacje za pomocą radaru ornitologicznego Nocne migracje ptaków i ich obserwacje za pomocą radaru ornitologicznego Marek Ksepko Krzysztof Gajko Źródło: Swiss birdradar The history http://www.swiss-birdradar.com 3BirdRadarSystem detekcja obiektów

Bardziej szczegółowo

Europejska Sieć Natura 2000

Europejska Sieć Natura 2000 Europejska Sieć Natura 2000 Europejska Sieć Natura 2000 jest systemem ochrony zagroŝonych składników róŝnorodności biologicznej kontynentu europejskiego, który w Unii Europejskiej jest wdraŝany od 1992

Bardziej szczegółowo

NATURA 2000 Opracowanie: Agnieszka Daca

NATURA 2000 Opracowanie: Agnieszka Daca http://natura2000.gdos.gov.pl/ NATURA 2000 Opracowanie: Agnieszka Daca NATURA 2000 W EUROPIE środowisko przyrodnicze Europy ulega ciągłym zmianom; ubocznym skutkiem rozwoju cywilizacyjnego jest m.in.:

Bardziej szczegółowo

Przestrzenne uwarunkowania i ograniczenia rozwoju energetyki wiatrowej dr Zdzisław Cichocki

Przestrzenne uwarunkowania i ograniczenia rozwoju energetyki wiatrowej dr Zdzisław Cichocki Na podstawie pracy wykonanej w Instytucie Ochrony Środowiska - Państwowym Instytucie Badawczym w Warszawie i Wrocławiu w ramach tematu badawczego "Analiza podstaw lokalizacji elektrowni wiatrowych w aspekcie

Bardziej szczegółowo

Minimalizacja oddziaływania linii kolejowych na dziko żyjące zwierzęta

Minimalizacja oddziaływania linii kolejowych na dziko żyjące zwierzęta Minimalizacja oddziaływania linii kolejowych na dziko żyjące zwierzęta Metody, doświadczenia i problemy Rafał T. Kurek fot. Krzysztof Czechowski 1 Oddziaływanie infrastruktury liniowej Formy negatywnego

Bardziej szczegółowo

Badania przedrealizacyjne i prognoza oddziaływań. Przemysław Chylarecki

Badania przedrealizacyjne i prognoza oddziaływań. Przemysław Chylarecki Badania przedrealizacyjne i prognoza oddziaływań Przemysław Chylarecki Ocena oddziaływania farmy na ptaki Rozpoznanie ornitologicznych walorów terenu Ocena wraŝliwości (potencjału strat) Prognoza natęŝenia/rozmiaru

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 kwietnia 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 kwietnia 2010 r. Dziennik Ustaw Nr 77 6591 Poz. 510 510 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 kwietnia 2010 r. w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a

Bardziej szczegółowo

ZESTAWIENIE UWAG WNIESIONYCH

ZESTAWIENIE UWAG WNIESIONYCH ZESTAWIENIE UWAG WNIESIONYCH w ramach konsultacji społecznych projektu planu zadań ochronnych obszaru Natura 2000 Wybrzeże Trzebiatowskie PLB320010 z informacją o sposobie rozpatrzenia Lp. 1. 2. 3. Uwagi

Bardziej szczegółowo

ENERGIA WIATRU. Dr inŝ. Barbara Juraszka

ENERGIA WIATRU. Dr inŝ. Barbara Juraszka ENERGIA WIATRU. Dr inŝ. Barbara Juraszka Prognozy rozwoju energetyki wiatrowej Cele wyznacza przyjęta w 2001 r. przez Sejm RP "Strategia rozwoju energetyki odnawialnej". Określa ona cel ilościowy w postaci

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANO W RAMACH KAMPANII

PRZYGOTOWANO W RAMACH KAMPANII PRZYGOTOWANO W RAMACH KAMPANII PROMUJĄCEJ SIEĆ NATURA 2000 POD HASŁEM NATURA SIĘ O(D)PŁACA. PROJEKT REALIZOWANY W RAMACH PROGRAMU OPERACYJNEGO INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO, FINANSOWANY ZE ŚRODKÓW EUROPEJSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie obszarów Natura 2000

Wyznaczanie obszarów Natura 2000 Wyznaczanie obszarów Natura 2000 Europejskie Dyrektywy Przyrodnicze Dyrektywa Ptasia 79/409/EWG z 1979 r. o ochronie dziko żyjących ptaków Dyrektywa Siedliskowa 92/43/EWG z 1992 r w sprawie ochrony siedlisk

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia ochrony ptaków

Zagadnienia ochrony ptaków Zagadnienia ochrony ptaków w kontekście funkcjonowania farm wiatrowych Przemysław Chylarecki Muzeum i Instytut Zoologii PAN Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków O czym będę mówił Oddziaływanie farm

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o

Ustawa z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o Ustawa z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko obejmuje : udostępnianie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Gniew, dnia 2014-07-09. RGP.6220.2.2014.AW /za potwierdzeniem odbioru/

POSTANOWIENIE. Gniew, dnia 2014-07-09. RGP.6220.2.2014.AW /za potwierdzeniem odbioru/ RGP.6220.2.2014.AW /za potwierdzeniem odbioru/ Gniew, dnia 2014-07-09 POSTANOWIENIE Na podstawie art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 11 lutego 2008. Sz. P. dr Maciej Trzeciak Główny Konserwator Przyrody Warszawa

Warszawa, 11 lutego 2008. Sz. P. dr Maciej Trzeciak Główny Konserwator Przyrody Warszawa PAŃSTWOWA RADA OCHRONY PRZYRODY THE STATE COUNCIL FOR NATURE CONSERVATION CONSEIL NATIONAL POUR LA PROTECTION DE LA NATURE Member of IUCN The World Conservation Union Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa, e-mail:

Bardziej szczegółowo

r.pr. Michał Behnke 12.10.2011

r.pr. Michał Behnke 12.10.2011 Analiza wariantowajako przesłanka wskazania wariantu innego niż proponowany przez inwestora lub odmowy wydania decyzji środowiskowej r.pr. Michał Behnke 12.10.2011 1 PLAN PREZENTACJI Podstawy prawne analizy

Bardziej szczegółowo

Procedura oceny oddziaływania na środowisko stan obecny i kierunki zmian

Procedura oceny oddziaływania na środowisko stan obecny i kierunki zmian Procedura oceny oddziaływania na środowisko stan obecny i kierunki zmian Tomasz Siwowski PP Promost Consulting, Rzeszów Politechnika Rzeszowska ZMRP/PKD, Kraków 1 Stan prawny (prawo polskie) ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

KARTY DODATKOWE. Orlik w locie. Wytnij, pozaginaj i posklejaj

KARTY DODATKOWE. Orlik w locie. Wytnij, pozaginaj i posklejaj KARTY DODATKOWE Orlik w locie. Wytnij, pozaginaj i posklejaj Zagadka Znajdź 10 różnic. bąk błotniak łąkowy dzięcioł czarny dudek dziecioł średni dziecioł białogrzbiety kobuz łoś orlik grubodzioby orlik

Bardziej szczegółowo

Ocena oddziaływania na obszary Natura 2000 w systemie ocen oddziaływania na środowisko

Ocena oddziaływania na obszary Natura 2000 w systemie ocen oddziaływania na środowisko Ocena oddziaływania na obszary Natura 2000 w systemie ocen oddziaływania na środowisko Dorota Janic Bora Wydział Ochrony Przyrody i Obszarów Natura 2000 Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska we Wrocławiu

Bardziej szczegółowo

Nowa sytuacja prawna ochrony przyrody w lasach

Nowa sytuacja prawna ochrony przyrody w lasach Nowa sytuacja prawna ochrony przyrody w lasach Opracowanie wsparł NFOŚiGW w ramach projektu Dofinansowanie instytucjonalne POE na lata 2010-2011 Paweł Pawlaczyk Jak dbać o obszar Natura 2000 i wody w procesach

Bardziej szczegółowo

Rafał T. Kurek Radosław Ślusarczyk. fot. GDDKiA

Rafał T. Kurek Radosław Ślusarczyk. fot. GDDKiA Analiza podstawowych korzyści oraz praktycznych problemów w ochronie przyrody przy realizacji inwestycji drogowych w ramach obecnego systemu ocen oddziaływania na środowisko w Polsce Rafał T. Kurek Radosław

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Dziennik Ustaw Nr 64 5546 Poz. 401 401 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Na podstawie art. 29 ust. 10 ustawy

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do SIWZ

Załącznik nr 1 do SIWZ Załącznik nr 1 do SIWZ Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia Przeprowadzenie monitoringu przedinwestycyjnego 23 powierzchni w gminie Ostrowice woj. zachodniopomorskie wskazanych do oceny pod kątem możliwości

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne Dyrektywa Ptasia Dyrektywa Siedliskowa

Podstawy prawne Dyrektywa Ptasia Dyrektywa Siedliskowa Obszary Natura 2000 Podstawy prawne Dyrektywa Ptasia (Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa - wcześniej dyrektywa Rady 79/409/EWG

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia dla korytarzy ekologicznych w Polsce

Zagrożenia dla korytarzy ekologicznych w Polsce Zagrożenia dla korytarzy ekologicznych w Polsce Program Budowy Dróg Krajowych na lata 2011 2015 Rafał T. Kurek Cel strategicznej OOS 2 Określenie oddziaływania skutków realizacji Programu Budowy Dróg Krajowych

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DZIKO śyjących ZWIERZĄT W PROJEKTACH MODERNIZACJI LINII KOLEJOWECH. Urszula Michajłow

OCHRONA DZIKO śyjących ZWIERZĄT W PROJEKTACH MODERNIZACJI LINII KOLEJOWECH. Urszula Michajłow OCHRONA DZIKO śyjących ZWIERZĄT W PROJEKTACH MODERNIZACJI LINII KOLEJOWECH Urszula Michajłow Łagów, 24-26 września 2007 1 Podstawowe przyczyny istotnie wpływające na zagroŝenie dla świata zwierząt to:

Bardziej szczegółowo

Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych

Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych Sebastian Kokot XXI Krajowa Konferencja Rzeczoznawców Majątkowych, Międzyzdroje 2012 Rzetelnie wykonana analiza rynku nieruchomości

Bardziej szczegółowo

ELEKTROWNIE WIATROWE W GMINIE MYSŁOWICE - PROJEKT

ELEKTROWNIE WIATROWE W GMINIE MYSŁOWICE - PROJEKT ELEKTROWNIE WIATROWE W GMINIE MYSŁOWICE - PROJEKT Plan prezentacji O nas informacje na temat naszej firmy; Informacje dotyczące planowanej inwestycji lokalizacja, etapy inwestycji, koncepcja projektu;

Bardziej szczegółowo

Oddziaływania farm wiatrowych na ptaki. Przemysław Chylarecki

Oddziaływania farm wiatrowych na ptaki. Przemysław Chylarecki Oddziaływania farm wiatrowych na ptaki Przemysław Chylarecki Oddziaływanie farm wiatrowych na populacje ptaków Śmiertelność w wyniku kolizji Fizyczna utrata siedlisk zajęcie terenu przez siłownie Zmiany

Bardziej szczegółowo

zakresu uwzględnienia uwag i wniosków w postępowaniu z udziałem społeczeństwa

zakresu uwzględnienia uwag i wniosków w postępowaniu z udziałem społeczeństwa Załącznik: Uzasadnienie zakresu uwzględnienia uwag i wniosków w postępowaniu z udziałem społeczeństwa przy opracowywaniu Programu ochrony środowiska przed hałasem dla terenów poza aglomeracjami połoŝonych

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do rozporządzenia w sprawie energii wiatru. Stan aktualizacji: sierpień 2013 roku

Załącznik nr 2 do rozporządzenia w sprawie energii wiatru. Stan aktualizacji: sierpień 2013 roku Załącznik nr 2 do rozporządzenia w sprawie energii wiatru Stan aktualizacji: sierpień 2013 roku Wymogi dotyczące przeprowadzania badań faunistycznych w ramach postępowań w sprawie zezwolenia na budowę

Bardziej szczegółowo

Właściwy dobór metod obserwacji i wskaźników w ocenie wpływu farm wiatrowych na bioróżnorodność ptaków i nietoperzy

Właściwy dobór metod obserwacji i wskaźników w ocenie wpływu farm wiatrowych na bioróżnorodność ptaków i nietoperzy Właściwy dobór metod obserwacji i wskaźników w ocenie wpływu farm wiatrowych na bioróżnorodność ptaków i nietoperzy Marek Ksepko Badania monitoringowe zagadnienia podstawowe (Wytyczne: PSEW 2008, GDOŚ

Bardziej szczegółowo

Przepisy o ochronie przyrody

Przepisy o ochronie przyrody Przepisy o ochronie przyrody Paulina Kupczyk kancelaria Ochrona Środowiska i działalno inwestycyjna Konsulting Szkolenie Interwencje ekologiczne w obronie ostoi Natura 2000 w ramach projektu Ogólnopolskiego

Bardziej szczegółowo

Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy

Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy NATURA 2000 MOTOREM ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU http://natura2000.org.pl Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy Zbigniew Witkowski przy współpracy Krystyny Krauz i Adama Mroczka Szkolenie regionalne

Bardziej szczegółowo

OCENA RYZYKA ŚRODOWISKOWEGO PRZY REALIZACJI INWESTYCJI W ENERGETYCE WIATROWEJ. Przewodnik dla inwestorów

OCENA RYZYKA ŚRODOWISKOWEGO PRZY REALIZACJI INWESTYCJI W ENERGETYCE WIATROWEJ. Przewodnik dla inwestorów OCENA RYZYKA ŚRODOWISKOWEGO PRZY REALIZACJI INWESTYCJI W ENERGETYCE WIATROWEJ Przewodnik dla inwestorów ul. Gotarda 9, 02-683 Warszawa tel. +48 (22) 548 4999, fax +48 (22) 548 4998 www.pigeo.org.pl pigeo@pigeo.org.pl

Bardziej szczegółowo

Marta Roszko, Aneta Skrzypko Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku. Poznań, luty 2013 r.

Marta Roszko, Aneta Skrzypko Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku. Poznań, luty 2013 r. Marta Roszko, Aneta Skrzypko Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku Poznań, luty 2013 r. Istota ocen oddziaływania na Ocena oddziaływania na jest jednym z podstawowych narzędzi zarządzania

Bardziej szczegółowo

Prawo ochrony środowiska w planowaniu energetycznym

Prawo ochrony środowiska w planowaniu energetycznym Regionalny Program Operacyjny dla Województwa Pomorskiego na lata 2007-2013 UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Prawo ochrony środowiska w planowaniu energetycznym Gdańsk, 08 lipca

Bardziej szczegółowo

Mała energetyka wiatrowa

Mała energetyka wiatrowa Energetyka Prosumencka-Korzyści dla Podlasia" Białystok, 8/04/2014 Mała energetyka wiatrowa Katarzyna Michałowska-Knap Instytut Energetyki Odnawialnej ; kmichalowska@ieo.pl Moc zainstalowana (kolor niebieski)

Bardziej szczegółowo

Natura 2000. Fundacja EkoRozwoju. Krzysztof Smolnicki Sabina Lubaczewska

Natura 2000. Fundacja EkoRozwoju. Krzysztof Smolnicki Sabina Lubaczewska Natura 2000 Fundacja EkoRozwoju Krzysztof Smolnicki Sabina Lubaczewska W prezentacji wykorzystano materiały: z arch. dr Krzysztofa Świerkosza, Uniwersytet Wroclawski, prezentację Marzeny Zblewskiej Europejska

Bardziej szczegółowo

Lista sprawdzająca projektu zgłoszonego do dofinansowania w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014 2020

Lista sprawdzająca projektu zgłoszonego do dofinansowania w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014 2020 Załącznik nr 6 do Regulaminu konkursu 2 Ocena merytoryczna 2.1 Ocena merytoryczna w oparciu o kryteria merytoryczne I stopnia Lista sprawdzająca projektu zgłoszonego do dofinansowania w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia.

Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Wójt Gminy Piaski Piaski, dnia 18.06.2008r. OS-7624/07/05/08 Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Na podstawie art. 46 ust. 1 pkt 1, art. 46a ust.1 i 7 pkt 4 oraz

Bardziej szczegółowo

PRAWNE I FINANSOWE ASPEKTY INWESTYCJI W BIOGAZOWNIE

PRAWNE I FINANSOWE ASPEKTY INWESTYCJI W BIOGAZOWNIE PRAWNE I FINANSOWE ASPEKTY INWESTYCJI W BIOGAZOWNIE 28 kwietnia 2011r., Warszawa 9.00-9.30 Rejestracja, poranna kawa I. Prawne zagadnienia procesu inwestycyjnego w projektach biogazowych: 9.30-11.00 Prawne

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie budowy autostrady A1 od Sośnicy do granicy państwa w Gorzyczkach na płazy

Oddziaływanie budowy autostrady A1 od Sośnicy do granicy państwa w Gorzyczkach na płazy Oddziaływanie budowy autostrady A1 od Sośnicy do granicy państwa w Gorzyczkach na płazy cz.2. Bełk - Świerklany km 534+785-548+897 km Marek Sołtysiak soltysiak.marek@gmail.com lipiec 2008 Badania prowadzono

Bardziej szczegółowo

Środowiskowa ocena projektów inwestycyjnych w energetyce wiatrowej

Środowiskowa ocena projektów inwestycyjnych w energetyce wiatrowej Środowiskowa ocena projektów inwestycyjnych w energetyce wiatrowej Maciej Stryjecki Grupa Doradcza SMDI Warszawa, 21 maja 2012 r. Zakres prezentacji 1. Audyt środowiskowy na co należy zwrócić uwagę przy

Bardziej szczegółowo

Oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięć energetycznych współfinansowanych z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko

Oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięć energetycznych współfinansowanych z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięć energetycznych współfinansowanych z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Zmiany w polskich przepisach dotyczących OOŚ Jakość OOŚ/unikanie błędów

Bardziej szczegółowo

Problemy ochrony korytarzy ekologicznych dla duŝych ssaków w Polsce

Problemy ochrony korytarzy ekologicznych dla duŝych ssaków w Polsce Problemy ochrony korytarzy ekologicznych dla duŝych ssaków w Polsce Dr Sabina PieruŜek-Nowak i mgr inŝ. Robert W. Mysłajek Stowarzyszenie dla Natury WILK DuŜe ssaki leśne o dalekich zasięgach migracji

Bardziej szczegółowo

Ochrona ostoi karpackiej fauny puszczańskiej - korytarze migracyjne (KIK/53)

Ochrona ostoi karpackiej fauny puszczańskiej - korytarze migracyjne (KIK/53) Ochrona ostoi karpackiej fauny puszczańskiej - korytarze migracyjne (KIK/53) Lutowiska 2013-02-07 Pirga Bartosz Wasiak Przemysław Raport techniczny z dotychczasowej realizacji działań przez Bieszczadzki

Bardziej szczegółowo

Sieć Natura 2000. Departament Obszarów w Natura 2000 Ministerstwo Środowiska

Sieć Natura 2000. Departament Obszarów w Natura 2000 Ministerstwo Środowiska Sieć Natura 2000 Departament Obszarów w Natura 2000 Ministerstwo Środowiska Sieć Natura 2000 480 obszarów Natura 2000 18,27% całkowitej powierzchni Polski 364 SOO - 8,95% 124 OSO - 15,62% Status wyznaczenia

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków

Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków Projekt KIK/25 - Ochrona różnorodności gatunkowej cennych przyrodniczo siedlisk na użytkach rolnych na obszarach Natura 2000 w woj. lubelskim Bernadetta Wołczuk

Bardziej szczegółowo

Aspekty formalne sporządzania planu ochrony dla Świętokrzyskiego Parku Narodowego

Aspekty formalne sporządzania planu ochrony dla Świętokrzyskiego Parku Narodowego PLAN OCHRONY ŚWIĘTOKRZYSKIEGO PARKU NARODOWEGO z uwzględnieniem zakresu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Łysogóry Aspekty formalne sporządzania planu ochrony dla Świętokrzyskiego Parku Narodowego

Bardziej szczegółowo

Gmina i Miasto Lwówek Śląski Al. Wojska Polskiego 25A, 59-600 Lwówek Śląski PODSUMOWANIE

Gmina i Miasto Lwówek Śląski Al. Wojska Polskiego 25A, 59-600 Lwówek Śląski PODSUMOWANIE Gmina i Miasto Lwówek Śląski Al. Wojska Polskiego 25A, 59-600 Lwówek Śląski PODSUMOWANIE Załącznik Nr 1 do Aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy i Miasta Lwówek Śląski na lata 2012 2015, z

Bardziej szczegółowo

Opracowanie narzędzi informatycznych dla przetwarzania danych stanowiących bazę wyjściową dla tworzenia map akustycznych

Opracowanie narzędzi informatycznych dla przetwarzania danych stanowiących bazę wyjściową dla tworzenia map akustycznych Opracowanie zasad tworzenia programów ochrony przed hałasem mieszkańców terenów przygranicznych związanych z funkcjonowaniem duŝych przejść granicznych Opracowanie metody szacowania liczebności populacji

Bardziej szczegółowo

Fakty i mity procesu oceny oddziaływania na środowisko w projektach drogowych. Analiza wybranych zagadnień prowadząca do wypracowania dobrych praktyk

Fakty i mity procesu oceny oddziaływania na środowisko w projektach drogowych. Analiza wybranych zagadnień prowadząca do wypracowania dobrych praktyk Fakty i mity procesu oceny oddziaływania na środowisko w projektach drogowych. Analiza wybranych zagadnień prowadząca do wypracowania dobrych praktyk 2-dniowe warsztaty dla beneficjentów projektów drogowych

Bardziej szczegółowo

Monitoring przejść dla zwierząt

Monitoring przejść dla zwierząt Monitoring przejść dla zwierząt Rafał T. Kurek Zakres, metodyka oraz harmonogram realizacji 2 Podstawy prawne W obowiązującym prawie krajowym a także europejskim, brak szczegółowych zapisów odnoszących

Bardziej szczegółowo

URZĄD GMINY I MIASTA KLECZEW pl. Kościuszki 5, 62-540 Kleczew TEL: +48 63 27 00 900 NIP: 6651804524 REGON: 000529462

URZĄD GMINY I MIASTA KLECZEW pl. Kościuszki 5, 62-540 Kleczew TEL: +48 63 27 00 900 NIP: 6651804524 REGON: 000529462 URZĄD GMINY I MIASTA KLECZEW pl. Kościuszki 5, 62-540 Kleczew TEL: +48 63 27 00 900 NIP: 6651804524 REGON: 000529462 Kleczew, dnia 15.05.2013 Znak sprawy: GK.6220.00007.2013 OBWIESZCZENIE BURMISTRZA GMINY

Bardziej szczegółowo

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH FORMULARZ DANYCH 1 NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH DLA OBSZARÓW SPECJALNEJ OCHRONY (OSO) DLA OBSZARÓW SPEŁNIAJĄCYCH KRYTERIA OBSZARÓW O ZNACZENIU WSPÓLNOTOWYM (OZW) I DLA SPECJALNYCH OBSZARÓW

Bardziej szczegółowo

Propozycja monitoringu i badań ptaków. Grzegorz Grzywaczewski, Piotr Marczakiewicz. Lublin-Osowiec-Warszawa, maj 2013 r.

Propozycja monitoringu i badań ptaków. Grzegorz Grzywaczewski, Piotr Marczakiewicz. Lublin-Osowiec-Warszawa, maj 2013 r. PRZYGOTOWANIE PROJEKTÓW PLANÓW ZADAŃ OCHRONNYCH DLA OBSZARÓW NATURA 2000: SOO DOLINA BIEBRZY I OSO OSTOJA BIEBRZAŃSKA, WŁĄCZNIE Z PRZEPROWADZENIEM INWENTARYZACJI PRZEDMIOTÓW OCHRONY Propozycja monitoringu

Bardziej szczegółowo

Potrzeba rzeczywistego uwzględniania zagadnień ochrony zasobów przyrody i krajobraz w planowaniu przestrzennym na poziomie województwa

Potrzeba rzeczywistego uwzględniania zagadnień ochrony zasobów przyrody i krajobraz w planowaniu przestrzennym na poziomie województwa Potrzeba rzeczywistego uwzględniania zagadnień ochrony zasobów przyrody i krajobraz w planowaniu przestrzennym na poziomie województwa Kazimierz Walasz Dol. Prądnika Januszowice Ochrona terenów cennych

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona obszarów NATURA 2000 moŝe zablokować połączenie elektroenergetyczne Polska-Litwa?

Czy ochrona obszarów NATURA 2000 moŝe zablokować połączenie elektroenergetyczne Polska-Litwa? Czy ochrona obszarów NATURA 2000 moŝe zablokować połączenie elektroenergetyczne Polska-Litwa? Autor: dr inŝ. Marek Szuba - Politechnika Wrocławska, Instytut Energoelektryki ( Wokół Energetyki luty 2007)

Bardziej szczegółowo

KARTY DODATKOWE. Orlik w locie. Wytnij, pozaginaj i posklejaj

KARTY DODATKOWE. Orlik w locie. Wytnij, pozaginaj i posklejaj KARTY DODATKOWE Orlik w locie. Wytnij, pozaginaj i posklejaj Zagadka Znajdź 10 różnic. bąk błotniak łąkowy dzięcioł czarny dudek dziecioł średni dziecioł białogrzbiety kobuz łoś orlik grubodzioby orlik

Bardziej szczegółowo

WYNIK OCENY MERYTORYCZNEJ WNIOSKU O DOFINANSOWANIE W RAMACH RPOWS 2014-2020

WYNIK OCENY MERYTORYCZNEJ WNIOSKU O DOFINANSOWANIE W RAMACH RPOWS 2014-2020 Karta informacyjna dla Wnioskodawcy RPOWŚ 214-22 Wynik Oceny Merytorycznej dla Działania 4.5 RPOWŚ 214-22 WYNIK OCENY MERYTORYCZNEJ WNIOSKU O DOFINANSOWANIE W RAMACH RPOWS 214-22 PRIORYTET INWESTYCYJNY:

Bardziej szczegółowo

Opis zagrożenia. Przedmiot ochrony istniejące. Lp. potencjalne

Opis zagrożenia. Przedmiot ochrony istniejące. Lp. potencjalne Identyfikacja istniejących i potencjalnych zagrożeń dla zachowania właściwego stanu ochrony gatunków ptaków będących przedmiotami ochrony oraz ich siedlisk Lp. Przedmiot ochrony istniejące Zagrożenia potencjalne

Bardziej szczegółowo

Metody prognozowania produktywności i ich wpływ na wyniki prognozowania. Kamil Beker

Metody prognozowania produktywności i ich wpływ na wyniki prognozowania. Kamil Beker Metody prognozowania produktywności i ich wpływ na wyniki prognozowania Kamil Beker Szacowanie zasobów wiatru Faza developmentu Faza eksploatacji Pomiary wiatru Optymalizacja farmy wiatrowej Analiza produktywności

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 71/2010 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 kwietnia 2010r.

Zarządzenie Nr 71/2010 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 kwietnia 2010r. Zarządzenie Nr 71/2010 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 28 kwietnia 2010r. w sprawie : wprowadzenia procedury Identyfikacji zagroŝeń oraz oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy w Urzędzie Miasta

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka przedsięwzięcia

Charakterystyka przedsięwzięcia Załącznik do decyzji WRINŚ 6220.14.12.2013 z dnia 19.05.2014 r. Charakterystyka przedsięwzięcia Przedmiotowe przedsięwzięcie będzie polegało na budowie farmy wiatrowej liczącej maksymalnie 6 siłowników

Bardziej szczegółowo

OCENA RYZYKA ŚRODOWISKOWEGO PRZY REALIZACJI INWESTYCJI W ENERGETYCE WIATROWEJ

OCENA RYZYKA ŚRODOWISKOWEGO PRZY REALIZACJI INWESTYCJI W ENERGETYCE WIATROWEJ Polska Izba Gospodarcza Energii Odnawialnej OCENA RYZYKA ŚRODOWISKOWEGO PRZY REALIZACJI INWESTYCJI W ENERGETYCE WIATROWEJ PRZEWODNIK DLA INWESTORÓW Polska Izba Gospodarcza Energii Odnawialnej ul. Gotarda

Bardziej szczegółowo

Farma wiatrowa Założenia przyjęte przez Unię Europejską w dziedzinie produkowanej energii są takie, że do 2020

Farma wiatrowa Założenia przyjęte przez Unię Europejską w dziedzinie produkowanej energii są takie, że do 2020 E X P R ES S Nr 5/2012 Do rywal( )i Farma wiatrowa Założenia przyjęte przez Unię Europejską w dziedzinie produkowanej energii są takie, że do 2020 roku 20 procent energii ma pochodzić z odnawialnych źródeł.

Bardziej szczegółowo