Bezpieczeństwo i rozwój

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Bezpieczeństwo i rozwój"

Transkrypt

1 KLIENT DYSTRYBUCJA PRZESY Elektryczna ISSN Biuletyn Branżowy 6/2014 Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej Z działalności Towarzystwa Paragraf w sieci Wydarzenia w branży Zderzenie systemów Zarządzanie zmianą w projektach Rozwój sieci w latach Możliwości redukcji strat sieciowych dzięki optymalizacji układu pracy sieci Medaliści w międzynarodowym towarzystwie Cezary Szwed: Bezpieczeństwo i rozwój

2

3 W NUMERZE Zdjęcie: Julia Sheveloff Szanowni Państwo! Bezpieczeństwo energetyczne kraju pojęcie to regularnie, choć z różnym natężeniem pojawia się w przestrzeni publicznych dyskusji. Zazwyczaj odmieniane jest przez wszystkie przypadki w czasie niepokojów, zagrożeń i międzynarodowych napięć, natomiast w obliczu względnej stabilizacji politycznej schodzi z pierwszych stron gazet. Z perspektywy naszej branży troska o bezpieczeństwo energetyczne kraju to w pierwszej kolejności konieczność zapewnienia dostaw energii elektrycznej w każdych warunkach. I to zarówno dziś, jak i w przyszłości. Aby sprostać temu wyzwaniu, konieczne jest perspektywiczne myślenie o sieci, dbałość o jej ciągły rozwój i technologiczną innowacyjność. Tylko dzięki takiemu, systematycznemu podejściu, opierającemu się modom i nastrojom, jesteśmy w stanie realnie odpowiedzieć na potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju w zakresie dostaw energii elektrycznej. Bieżące wydanie naszego miesięcznika w znacznej części poświęcone jest właśnie sieci i różnym aspektom jej rozwoju. Numer otwiera Rozmowa miesiąca z Cezarym Szwedem, członkiem zarządu Polskich Sieci Elektroenergetycznych SA, zatytułowana Bezpieczeństwo i rozwój. Nasz gość przybliża kluczowe projekty realizowane przez PSE oraz odnosi się do innych zagadnień, ważnych z punktu widzenia rozwoju sieci. Z pewnością jednym z wyzwań, przed którymi staną zarządzający siecią, może być zmiana struktury źródeł wytwórczych, rozwój OZE i energetyki prosumenckiej. Główne głosy w dyskusji na temat wad i zalet energetyki rozproszonej próbujemy zebrać i przytoczyć w artykule Zderzenie systemów. Naturalnym i nieodzownym komponentem wszystkich planów rozwojowych jest zapewnienie źródeł finansowania ich realizacji. Tu ważną rolę z pewnością mogą odegrać fundusze unijne na lata Jak wynika z analizy Magdaleny Kuczyńskiej z Biura PTPiREE, główny strumień pieniędzy z tego źródła zasili rozwój sieci inteligentnych. Znaczące kwoty na rozbudowę Krajowego Systemu Elektroenergetycznego znajdą się w Programie Infrastruktura i Środowisko. Inwestycje te zostały uznane za kluczowe z punktu widzenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej. Innym aspektem unowocześniania przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej jest dążenie do redukcji strat. Metody optymalizacji pracy sieci, częściowo zweryfikowane empirycznie na Helu, przedstawiamy w dziale Technika i technologie. Ponadto w czerwcowej edycji Energii Elektrycznej znajdą Państwo szereg innych tematów, a także informacje ze spółek, relacje z targów i wydarzeń branżowych oraz ponadczasową, felietonową refleksję Andrzeja Nehrebeckiego pt. Pomagać. Zapraszam do lektury! Biuletyn Branżowy Energia Elektryczna miesięcznik Polskiego Towarzystwa Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej Redaguje zespół: Andrzej Pazda (redaktor naczelny), Piotr Begier (zastępca redaktora naczelnego), Małgorzata Władczyk (sekretarz redakcji), Aleksandra Rakowska (redaktor dział techniczny), Sebastian Brzozowski, Marzanna Kierzkowska Adres redakcji: ul. Wołyńska 22, Poznań, tel , faks , Wydawca: Polskie Towarzystwo Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej, Andrzej Pazda (dyrektor Biura PTPiREE), ul. Wołyńska 22, Poznań, tel , faks , ISSN Opracowanie graficzne, skład, łamanie i druk: Media i Rynek, ul. Polna 20/204, Kalisz Redakcja nie odpowiada za treść reklam i ogłoszeń. Redakcja nie zwraca nadesłanych materiałów oraz zastrzega sobie prawo skracania i adiustacji tekstów oraz zmianę ich tytułów. Nakład: 1000 egzemplarzy Data zamknięcia numeru: 10 czerwca 2014 r. 4 INFORMACJE ZE SPÓŁEK 6 ROZMOWA MIESIĄCA Wywiad z Cezarym Szwedem, członkiem Zarządu Polskich Sieci Elektroenergetycznych SA i członkiem Zarządu PTPiREE 10 Z DZIAŁALNOŚCI PTPiREE RYNEK I REGULACJE 11 Zderzenie systemów 14 Rozwój sieci w latach Zarządzanie zmianą w projektach 20 Paragraf w sieci TECHNIKA I TECHNOLOGIE 22 Możliwości redukcji strat sieciowych dzięki optymalizacji układu pracy sieci WYDARZENIA 25 Medaliści w międzynarodowym towarzystwie 27 Enea Operator wdraża PPN Wydarzenia w branży 30 FELIETON 31 TERMINARZ Zdjęcie: archiwum PSE KLIENT DYSTRYBUCJA PRZESY Elektryczna Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej Z działalności Towarzystwa Zderzenie systemów Zarządzanie zmianą w projektach Rozwój sieci w latach Możliwości redukcji strat sieciowych dzięki optymalizacji układu pracy sieci Medaliści w międzynarodowym towarzystwie Paragraf w sieci ISSN Biuletyn Branżowy Wydarzenia w branży 6/2014 Cezary Szwed: Bezpieczeństwo i rozwój Na okładce: Cezary Szwed, członek Zarządu Polskich Sieci Elektroenergetycznych SA, członek Zarządu PTPiREE czerwiec 2014 ENERGIA elektryczna l 3

4 INFORMACJE ZE SPÓŁEK Energa-Operator Zasila rozwój Trójmiasta Zdjęcie: Energa-Operator Uroczyste otwarcie GPZ Gdynia Stocznia Wpołowie maja uroczyście otwarto dwa nowe Główne Punkty Zasilania (GPZ), należące do Energa-Operator SA. Stacje Młode Miasto w Gdańsku i Gdynia Stocznia w Gdyni zapewnią najwyższą jakość dostaw energii elektrycznej odbiorcom z Trójmiasta. Umożliwią rozwój obecnym i nowym firmom, szczególnie na terenach postoczniowych, gdzie dostawy energii elektrycznej były ograniczone, głównie ze względu na upadłość dotychczasowego właściciela i brak odpowiedniego zarządzania siecią energetyczną. Teraz, dzięki inwestycjom spółki, podmioty tam działające zyskały pewność dostaw energii. Oprócz zasilenia nowych inwestycji, gdańska stacja Młode Miasto przejmie zasilanie obszarów terenu Głównego Miasta Gdańsk, w tym Dworca PKP oraz dużych galerii handlowych. Oba GPZ korzystają z najnowszych technologii zdalnego sterowania, stanowiąc integralną część inteligentnej sieci, budowanej przez spółkę od kilku lat. PGE Dystrybucja Więcej transformatorów PGE Dystrybucja realizuje cztery projekty (oddziały: Lublin, Łódź-Teren, Warszawa i Zamość), w ramach których wymienionych będzie blisko 5900 transformatorów. Dotychczasowe jednostki zostaną zastąpione nowymi o niższych stratach. Inwestycje przeprowadzane są w ramach działania Efektywna dystrybucja energii, realizowanego przez PGE Dystrybucja oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Po zakończeniu pozwolą one na ok. 13,2 tys. MWh oszczędności rocznie. RWE Stoen Operator Rozbudowa sieci energetycznej Wlatach RWE Stoen Operator zrealizuje w Warszawie inwestycje sieciowe o łącznej wartości 1641,5 mln zł. W ramach uzgodnionego z Urzędem Regulacji Energetyki Planu Rozwoju RWE Stoen Operator, w stolicy położonych zostanie: ponad 165 km linii wysokiego napięcia, 512 km linii średniego napięcia oraz 1332 km linii niskiego napięcia. Oprócz tego, planowane jest wybudowanie i zmodernizowanie: 24 stacji elektroenergetycznych WN i 843 stacji elektroenergetycznych SN/nn (w tym stacje typu smart). Jak wynika z analizy demograficznej, liczba mieszkańców Warszawy po 2030 r. będzie dwukrotnie wyższa niż obecnie. Konsekwencją tego jest zwiększone zapotrzebowanie na prąd i większe obciążenie sieci energetycznej. Planowane inwestycje mają za zadanie zapewnienie bezpieczeństwa i ciągłości dostaw energii elektrycznej w przyszłości. 4 l ENERGIA elektryczna czerwiec 2014

5 Enea Operator Mobilna strona Strona jest już dostępna w wersji mobilnej. Użytkownicy smartfonów mogą z dowolnego miejsca korzystać z serwisu. Mobilna wersja strony internetowej operatora oparta jest na skróconym menu, dzięki któremu można szybko dotrzeć do najważniejszych informacji i usług. Aplikacja daje również możliwość sprawdzenia kalendarium planowanych wyłączeń energii elektrycznej oraz szybkiego podania stanu licznika. Tauron Dystrybucja Dolnośląskie bezpieczniki INFORMACJE ZE SPÓŁEK URE przyznał PSE certyfikat niezależności Prezes URE przyznał pierwszy w Polsce certyfikat niezależności operatorowi systemu przesyłowego. Otrzymały je Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE). Przyznanie certyfikatu oznacza, że operator został uznany za niezależnego pod względem prawnym i organizacyjnym oraz w podejmowaniu decyzji niezależnie od innych działalności, niezwiązanych z przesyłaniem energii elektrycznej. Prezes URE od kilku miesięcy prowadził postępowanie administracyjne, w trakcie którego oceniał spełnianie przez PSE kryteriów zawartych w ustawie Prawo energetyczne. W kwietniu br. Komisja Europejska pozytywnie zaopiniowała projekt decyzji regulatora o przyznaniu certyfikatu niezależności PSE. Jest to pierwszy tego typu proces certyfikacyjny prowadzony w Polsce. Jest on ważny tym bardziej, że niezależność operatorów jest jednym z filarów zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej wszystkim odbiorcom powiedział Prezes URE Maciej Bando. Zdjęcie: archiwum Tauron Działaniami edukacyjno-szkoleniowymi objętych zostanie ponad 45 tys. dzieci i młodzieży ze 100 gmin Dolnego Śląska Połączenie sił w działaniach związanych z bezpieczeństwem dzieci to wspólna inicjatywa Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego, Urzędu Marszałkowskiego, Stowarzyszenia Gmin Polskich Euroregionu Nysa oraz Tauron Dystrybucja. Programy edukacyjne będą realizowane pod wspólnym szyldem Dolnośląskie bezpieczniki. Głównym założeniem tej inicjatywy jest wsparcie systemu bezpieczeństwa w województwie oraz koordynacja największych przedsięwzięć edukacyjnych dla dzieci i młodzieży. Będą to programy: Bezpieczny Dolnoślązak, Uczę się bezpiecznie żyć oraz Bezpieczniki Taurona. Zarówno wojewoda, jak i marszałek województwa dolnośląskiego podkreślają, że bezpieczeństwo dzieci to jeden z priorytetów polityki edukacyjnej w regionie. Tauron Dystrybucja od lat prowadzi różnego rodzaju działania edukacyjne dla dzieci i młodzieży w zakresie bezpiecznego oraz racjonalnego korzystania z energii elektrycznej, a także bezpiecznego zachowania w pobliżu infrastruktury energetycznej. PGE Dystrybucja Mniej, ale efektywniej PGE Dystrybucja zmniejsza liczbę Centrów Dyspozytorskich w następstwie programu konsolidacji rejonów i posterunków energetycznych. Rezultatem będzie zgodność obszarów sieci zarządzanych przez Obszarowe Centra Dyspozytorskie (OCD) i Rejony Energetyczne, co ułatwi planowanie prac oraz nadzór nad ich wykonywaniem. Jednocześnie poprawi efektywność zarządzania oraz pomoże zoptymalizować prace, poprzez wyrównanie obszarów obsługiwanych przez poszczególne Oddziałowe Centra Dyspozytorskie (CO). Informacje ze spółek opracowała Marzanna Kierzkowska czerwiec 2014 ENERGIA elektryczna l 5

6 ROZMOWA MIESIĄCA Bezpieczeństwo i rozwój Wywiad z Cezarym Szwedem, członkiem Zarządu Polskich Sieci Elektroenergetycznych SA, członkiem Zarządu PTPiREE. Znaczenie operatora systemu przesyłowego dla Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE) jest tak istotne, że aż trudno o tym dyskutować. Sterowanie generacją energii elektrycznej w elektrowniach, których sumaryczna moc przekracza 30 GW, kierowanie przepływami w sieci najwyższych napięć o łącznej długości ponad 13,5 tys. km, koordynowanie pracą sieci o napięciu znamionowym 110 kv, która jest we władztwie operatorów systemów dystrybucyjnych, to zasadnicze, lecz nie jedyne zadania firmy, którą Pan współzarządza. Czy można prosić o uzupełnienie tej listy? Najważniejszym zadaniem jest zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej zarówno obecnie, jak i w perspektywie długoterminowej. Musimy też tworzyć warunki dla przyłączania do sieci przesyłowej i wyprowadzanie mocy z nowych elektrowni oraz odnawialnych źródeł energii (OZE), a także rozwijać połączenia transgraniczne. Aby skutecznie realizować te zadania, niezbędna jest sprawna i dobrze rozwinięta infrastruktura sieciowa linie i stacje elektroenergetyczne, dlatego też niezwykle istotnym jest nadzorowany przeze mnie obszar inwestycji. Jednym z najważniejszych obecnie realizowanych przedsięwzięć jest budowa tzw. mostu elektroenergetycznego pomiędzy Polską i Litwą. Projekt ten obejmuje nie tylko zbudowanie połączenia stacji Ełk Bis ze stacją Alytus na Litwie. Równolegle, po stronie polskiej, budowane i modernizowane są linie oraz stacje elektroenergetyczne na terenie województw: mazowieckiego, podlaskiego i warmińsko-mazurskiego. W sumie, w ramach projektu realizowanych jest 11 dużych inwestycji w infrastrukturę sieciową. Związane są one z budową 4 linii elektroenergetycznych 400 kv o łącznej długości ok. 400 km, wybudowaniem 5 stacji elektroenergetycznych oraz z modernizacją 2 stacji już pracujących. Jednym z zadań projektu Polska-Litwa, które zostało zrealizowane jako pierwsze, jest zbudowanie stacji elektroenergetycznej Jednym z najważniejszych obecnie realizowanych przedsięwzięć jest budowa tzw. mostu elektroenergetycznego pomiędzy Polską i Litwą. Projekt ten obejmuje nie tylko zbudowanie połączenia stacji Ełk Bis ze stacją Alytus na Litwie. Równolegle, po stronie polskiej, budowane i modernizowane są linie oraz stacje elektroenergetyczne na terenie województw: mazowieckiego, podlaskiego i warmińsko-mazurskiego. W sumie, w ramach projektu realizowanych jest 11 dużych inwestycji w infrastrukturę sieciową. 400/220/110 kv Ołtarzew, zlokalizowanej w gminie Ożarów Mazowiecki. Jest to jedna z najbardziej nowoczesnych w Europie stacji transformujących napięcie z 400 kv na 220 kv i 110 kv. Do stacji wprowadzone zostały, przebiegające w pobliżu, 2 linie sieci dystrybucyjnej 110 kv, 4 linie przesyłowe o napięciu 400 kv oraz 4 linie przesyłowe o napięciu 220 kv. Na pozostałych stacjach realizowane są zaawansowane prace budowlane. Budowę SE Łomża i modernizację SE Narew planujemy zakończyć w IV kwartale Natomiast pozostałe inwestycje stacyjne do połowy 2015 r. W 2014 r. planujemy też zakończenie budowy linii 400 kv Ostrołęka Łomża Narew, a do końca 2015 r. wybudowanie 3 kolejnych nowych linii. Ta nowoczesna sieć linii i stacji, która obejmie blisko jedną czwartą kraju, zwiększy pewność zasilania centralnej i północno-wschodniej Polski oraz umożliwi przesył energii elektrycznej pomiędzy naszym krajem a Litwą, przyczyniając się tym samym do zlikwidowania barier funkcjonowania europejskiego rynku energii oraz Europejskiego Systemu Przesyłowego, poprzez zamknięcie tzw. Pierścienia Bałtyckiego (ang. Baltic Ring). Nie da się zaprzeczyć, że PSE prowadzą obecnie jeden z największych programów inwestycyjnych w kraju. Rozbudowywana jest sieć nowoczesnych stacji i połączeń przesyłowych, a także modernizowana obecna infrastruktura, służącą do przesyłania energii elektrycznej. 6 l ENERGIA elektryczna czerwiec 2014

7 ROZMOWA MIESIĄCA Zdjęcie: archiwum PSE Cezary Szwed, członek Zarządu Polskich Sieci Elektroenergetycznych SA, członek Zarządu PTPiREE To prawda. Realizując Politykę Energetyczną Polski, ukierunkowujemy działalność inwestycyjną głównie na rozwój linii 400 kv, które posiadają większe możliwości przesyłu, przy mniejszych stratach energii. Realizujemy stopniowe zastępowanie istniejącej sieci 220 kv siecią o napięciu 400 kv oraz wieloletni program wymiany transformatorów na jednostki zapewniające niższy poziom strat. Chciałbym też podkreślić, że plany rozwoju sieci przesyłowej zawsze koordynujemy z planami rozwojowymi sieci dystrybucyjnej. Kluczowe projekty realizowane w ciągu najbliższych 5 lat dotyczą m.in. wspomnianej budowy połączenia elektroenergetycznego Polska Litwa, rozbudowy Krajowego Systemu Przesyłowego pod kątem wyprowadzenia mocy i przyłączenia nowych źródeł wytwórczych w północnej Polsce (źródła konwencjonalne i OZE), południowej i południowo-zachodniej Polsce (również źródła konwencjonalne i OZE) oraz rozbudowy tzw. Węzła Centralnego linii i stacji w centrum kraju. Do 2018 r. planowana jest budowa, m.in.: ok km torów prądowych linii 400 kv, ok. 170 km torów prądowych linii 220 kv, oraz modernizacja, m.in.: ok. 200 km torów prądowych linii 400 kv, ok km torów prądowych linii 220 kv. Do tego bardzo ambitnego procesu inwestycyjnego spółka przygotowywała się od kilku lat. Opracowaliśmy i wdrożyliśmy nowy, efektywny model realizacji inwestycji, a dzięki taryfie wieloletniej mamy w znacznej części zapewnione finansowanie. Jest to niezwykle ważne, bowiem chodzi o niebagatelne kwoty w okresie 5-letnim na realizację zaplanowanych inwestycji PSE zamierzają przeznaczyć łącznie ok. 7-8 mld zł. Tworzenie się rynku energii elektrycznej w Unii Europejskiej nie następuje tak szybko jak oczekują tego unijni decydenci. Jakie Pan przedstawiłby prognozy rozwoju sytuacji w tym zakresie? Podjętych zostało wiele działań niezbędnych do utworzenia jednolitego rynku energii elektrycznej. Należy tu wymienić m.in. prace projektowe na szczeblu regionalnym, prace nad poprawą transparentności funkcjonowania rynku, optymalizację procesów planowania czy rozbudowę infrastruktury w celu zmniejszenia ograniczeń sieciowych. Obecnie czerwiec 2014 ENERGIA elektryczna l 7

8 ROZMOWA MIESIĄCA ENTSO-E (organizacja europejskich OSP) opracowuje Kodeksy Sieciowe, które będą stanowiły ramy prawne dla rozwoju rynku energii elektrycznej w Unii Europejskiej. Warunkiem ich przyjęcia jest pozytywna opinia Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) i akceptacja Komisji Europejskiej (KE), a czas publikacji przez KE zależy od uwag zgłaszanych w trakcie procedury komitologii. Przewiduje się, że pierwsze kodeksy wejdą w życie na początku 2015 r. Zgodnie z pierwotnymi planami, europejski jednolity rynek energii elektrycznej miał być wdrożony do końca 2014 r. Jednak ze względu na dużą złożoność projektu i związane z tym liczne opóźnienia, również po stronie KE, termin ten nie zostanie dotrzymany. Niemniej, tak ambitnie wyznaczony termin wdrożenia europejskiego rynku energii stanowił czynnik mobilizujący dla całego sektora. Równolegle do opracowywania ram prawnych, określających zasady funkcjonowania połączonego europejskiego rynku energii, rozpoczęto prace implementacyjne. W lutym br. został wdrożony wspólnotowy mechanizm market coupling dla rynku dnia następnego w regionie Europy północno-zachodniej (NWE), który jest traktowany jako projekt pilotażowy dla rynku UE. Do powstałego w ten sposób rynku będą dołączać się kolejne regiony. Zgodnie z zapowiedziami, do końca 2014 r. do rynku NWE powinny dołączyć kraje Półwyspu Iberyjskiego. W regionie Europy środkowo- -wschodniej (CEE) zostało podpisane stosowne porozumienie inicjujące projekt wdrożenia rynku dnia następnego zgodnego z modelem docelowym unijnego rynku energii. Zakończenie prac w CEE oraz dołączenie naszego regionu do rynku NWE planowane jest na pierwszy kwartał Równolegle do implementacji rynku dnia następnego, trwają prace nad mechanizmem europejskiego rynku dnia bieżącego. Z uwagi na fakt, że rynek dnia bieżącego ma być oparty o zasadę handlu ciągłego, bez jednej dedykowanej sesji rynkowej dla całej Europy, projekt ten jest bardziej złożony, niż rynek dnia następnego. Wdrożenie tego rozwiązania w regionie NWE nastąpi nie wcześniej niż w II połowie 2015 r. Kilka lat temu PSE uruchomiły proces budowy własnej sieci telekomunikacyjnej. Na jakim etapie jest ten projekt? Jesteśmy w fazie końcowej. Myślę, że śmiało można powiedzieć, że PSE już dziś posiada największą, opartą o własne łącza, telekomunikacyjną sieć korporacyjną w kraju. Podjęta przez nas rozbudowa własnych zasobów infrastruktury telekomunikacyjnej, w powiązaniu z inwestycjami w rozbudowę i eksploatację sieci przesyłowej, pozwoli na utrzymanie i dalsze rozwijanie niezawodnego systemu telekomunikacyjnego dla potrzeb wymiany PSE już dziś posiada największą, opartą o własne łącza, telekomunikacyjną sieć korporacyjną w kraju. Podjęta przez nas rozbudowa własnych zasobów infrastruktury telekomunikacyjnej, w powiązaniu z inwestycjami w rozbudowę i eksploatację sieci przesyłowej, pozwoli na utrzymanie i dalsze rozwijanie niezawodnego systemu telekomunikacyjnego dla potrzeb wymiany danych czasu rzeczywistego pomiędzy systemami SCADA OSP i OSD. danych czasu rzeczywistego pomiędzy systemami SCADA OSP i OSD. Ponadto, dzięki stosowaniu coraz bardziej efektywnych technologii, nie tylko lepiej wykorzystujemy posiadane zasoby infrastrukturalne, ale bardzo istotnie zmniejszyliśmy koszty w zakresie telekomunikacji. Nasza sieć służy zarówno do przesyłania sygnałów sterowania, przesyłu i wymiany danych, jak i do łączności głosowej, a wszystkie połączenia telekomunikacyjne są redundantne. Mamy też całodobowe centrum zarządzania tą siecią, co łącznie bez wątpienia gwarantuje większe bezpieczeństwo, ciągłość i rozwój usług przesyłu, a tym samym bezpieczną pracę KSE. W obliczu postępującej integracji rynków oraz zmian zachodzących w strukturze źródeł wytwórczych, wyzwaniem dla OSP jest zwiększający się rozdźwięk pomiędzy wynikami rynku a fizycznymi warunkami pracy systemu, co skutkuje m.in. znaczącym wzrostem poziomu przepływów nieplanowych. Jakie działania w tym obszarze podejmuje PSE? Problem przepływów nieplanowych i ich wpływu na pracę synchronicznie połączonych systemów przesyłowych jest znany od wielu lat i został zidentyfikowany na szczeblu OSP w regionie CEE. Ze względu na rosnącą skalę zjawiska i zwiększający się wpływ na zagrożenie bezpiecznej pracy połączonych systemów elektroenergetycznych, problem ten wielokrotnie był podnoszony na forum różnych organizacji operatorskich, tj. UCTE w przeszłości, a obecnie ENTSO-E. Ponieważ wzrost przepływów nieplanowanych z systemu niemieckiego, zwłaszcza do i przez system Polski, przybrał szczególnie gwałtowny charakter (przede wszystkim ze względu na brak rozwiązań na poziomie europejskim), PSE, po dokonaniu odpowiednich analiz, bezzwłocznie podjęły negocjacje z sąsiednim operatorem niemieckim 50Hertz, w celu wprowadzenia rozwiązań prowadzących do ograniczenia tego zjawiska, tj. mających na celu ochronę polskiego systemu elektroenergetycznego przed stanami zagrażającymi jego bezpiecznej pracy. W ramach współpracy opracowano katalog środków zaradczych, eliminujących bieżące zagrożenia i sposoby rozliczania tych przedsięwzięć, a także podjęto działania zmierzające do instalacji przesuwników fazowych na istniejących połączeniach z Niemcami (budowa przesuwników znalazła się, m.in. na liście projektów infrastrukturalnych BEMIP). Rozmowy z 50Hertz rozpoczęły się w 2012 r., a ich wynikiem było zawarcie 18 grudnia 2012 r. Umowy na Wirtualny Przesuwnik Fazowy (vpst) Faza Pilotażowa. Mechanizm vpst to 8 l ENERGIA elektryczna czerwiec 2014

9 ROZMOWA MIESIĄCA zestaw międzyoperatorskich działań zaradczych, uzgodnionych pomiędzy sąsiednimi operatorami, mających na celu ograniczenie skali zagrożeń pracy sieci, wynikających z nieplanowanych przepływów energii. Doświadczenia z fazy pilotażowej vpst potwierdziły potrzebę instalacji fizycznych przesuwników fazowych na połączeniu systemów elektroenergetycznych Polski i Niemiec, przy jednoczesnej realizacji mechanizmu vpst. W efekcie w pierwszym kwartale br. operatorzy systemów przesyłowych Polski (PSE) i Niemiec (50Hertz) podpisali Umowę o Prowadzeniu Ruchu Fizycznych Przesuwników Fazowych oraz Fazie Operacyjnej Wirtualnego Przesuwnika Fazowego. Uzyskane porozumienie stanowi unikatowe w skali europejskiej rozwiązanie, wprowadzające nową jakość do współpracy pomiędzy PSE i 50Hertz. Umowa przewiduje skoordynowaną instalację fizycznych przesuwników fazowych na granicy polsko-niemieckiej oraz uruchomienie od 18 marca 2014 r. fazy operacyjnej mechanizmu wirtualnego przesuwnika fazowego. Uzgodniony zestaw operatorskich środków zaradczych pozwoli na poprawę bezpieczeństwa systemów elektroenergetycznych Polski i Niemiec oraz wzrost poziomu wymiany energii elektrycznej pomiędzy tymi systemami, dzięki wyższym zdolnościom przesyłowym. 27 marca br. zarząd PSE i spółki obszarowe zależne od PSE upubliczniły plan połączenia. Jakie korzyści są oczekiwane z tego planowanego rozwiązania? Trwający obecnie w PSE SA proces inkorporacji Spółek Obszarowych jest III etapem realizowanego od 2010 r. Projektu Strategicznego Organizacja Spółek Obszarowych, mającego na celu optymalizację działania Grupy Kapitałowej PSE. Inkorporacja Spółek Obszarowych wiąże się z wdrożeniem uproszczonej struktury zarządczej wraz ze wskazaniem jednolitego właścicielstwa danego obszaru funkcjonalnego w skali centrali i oddziałów spółki oraz osiąganie efektów synergii w nowym modelu organizacyjnym. Usprawni to proces podejmowania decyzji oraz spowoduje, że będzie bardziej jednolity i spójny w przekroju całej spółki. Konsolidacja Spółek Obszarowych bez wątpienia zwiększy efektywność procesów realizowanych w GK PSE na skutek ich standaryzacji, uproszczenia i skrócenia ścieżek decyzyjnych. W jakim stopniu w rozwiązywaniu złożonych zagadnień elektroenergetyki, które są istotnymi dla operatora przesyłowego i operatorów dystrybucyjnych, pomocny może być szyld Polskiego Towarzystwa Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej? Współpraca pomiędzy OSP a OSD w ramach PTPiREE jest bardzo ważna, a przy tym satysfakcjonująca dla wszystkich jego członków. Charakter i forma samego Towarzystwa pozwala na wspólne wypracowanie jednolitego stanowiska sektora elektroenergetyki zajmującego się dystrybucją i przesyłem energii elektrycznej w oparciu o różnorodne doświadczenia podmiotów, równoważąc często rozbieżne interesy. Możliwość dialogu, uzgodnień Współpraca pomiędzy OSP a OSD w ramach PTPiREE jest bardzo ważna, a przy tym satysfakcjonująca dla wszystkich jego członków. Możliwość dialogu, uzgodnień i prezentowania wspólnego stanowiska w obszarach taryf, dystrybucji i obsługi odbiorców, zarządzania majątkiem sieciowym oraz prawa, dotyczących zarówno zagadnień technicznych, ekonomicznych, jak i legislacyjnych to główna siła PTPiREE. Renoma i marka PTPiREE nadaje prowadzonym pod jego szyldem projektom odpowiednią rangę i znaczenie dla sektora energetyki oraz ułatwia prowadzenie rozmów z jego otoczeniem. i prezentowania wspólnego stanowiska w obszarach taryf, dystrybucji i obsługi odbiorców, zarządzania majątkiem sieciowym oraz prawa, dotyczących zarówno zagadnień technicznych, ekonomicznych, jak i legislacyjnych to główna siła PTPiREE. Renoma i marka PTPiREE nadaje prowadzonym pod jego szyldem projektom odpowiednią rangę i znaczenie dla sektora energetyki oraz ułatwia prowadzenie rozmów z jego otoczeniem. Obszarów, nad którymi obecnie pracujemy jest wiele. Spośród nich chciałbym wspomnieć chociażby o projekcie związanym z wdrożeniem inteligentnego opomiarowania. Projekt ten dotyczy budowy infrastruktury inteligentnego opomiarowana, która polega na wymianie obecnych liczników energii elektrycznej na liczniki zdalnego odczytu, które są skomunikowane z centralnym systemem teleinformatycznym operatora systemu dystrybucyjnego (OSD). Część operatorów prowadzi obecnie projekty pilotażowe albo przystępuje do nich, a Energa-Operator realizuje już projekt wielkoskalowego wdrożenia na swoim obszarze działania. Celem wymiany doświadczeń oraz stworzenia jednolitych wymagań dla infrastruktury AMI u wszystkich OSD, w ramach PTPiREE, pod auspicjami Warsztatów Rynku Energetycznego i patronatem Urzędu Regulacji Energetyki (URE), realizowana jest inicjatywa opracowania wzorcowej specyfikacji technicznej dla prowadzonych w przyszłości postępowań przetargowych na dostawę infrastruktury AMI. Specyfikacja ta była w ramach konsultacji publicznych opublikowana na stronie internetowej URE, a obecnie zespół specjalistów, reprezentujących poszczególnych OSD, OSP, TOE oraz KIGEiT, przy udziale URE, prowadzi ocenę zgłoszonych w konsultacjach publicznych uwag. Jestem przekonany, że dzięki tym działaniom w naszym kraju powstanie infrastruktura o optymalnej z punktu widzenia użytkowników KSE funkcjonalności, zapewniającej interoperacyjność i uzyskanie korzyści przez odbiorców energii elektrycznej. Dziękuję za rozmowę. Rozmawiał Andrzej Pazda czerwiec 2014 ENERGIA elektryczna l 9

10 Z DZIAŁALNOŚCI PTPiREE Dary serca na Dzień Dziecka Osobistą refleksją na temat więzi, przyjaźni i zrozumienia podzielił się z uczestnikami spotkania dyrektor Biura PTPiREE Andrzej Pazda Roman Kuczkowski wręczył upominki od przyjaciół z Torunia Nie zatwardzajmy serc, gdy słyszymy krzyk biednych. Starajmy się usłyszeć to wołanie. Starajmy się tak postępować i tak żyć, by nikomu w naszej Ojczyźnie nie brakło dachu nad głową i chleba na stole, by nikt nie czuł się samotny, pozostawiony bez opieki. Święty Jan Paweł II, (Ełk, 8 czerwca 1999) To motto przyświecało uroczystości z okazji Dnia Dziecka, zorganizowanej przez Stowarzyszenie Pomocy Mieszkaniowej dla Sierot. Uroczystość odbyła się 31 maja br. w auli Gimnazjum im. Polskich Noblistów w Baranowie koło Poznania. Dzięki ofiarność darczyńców i współpracujących firm oraz instytucji, przekazano wsparcie finansowe i rzeczowe dla 80 potrzebujących młodych ludzi, którzy wraz z opiekunami przybyli z różnych stron kraju: z Konina, Koziegłów, Łodzi, Poznania, Strzelna, Tarnowa Opolskiego, Sadów, Sulmierzyc, Torunia, Tucholi, Wejherowa i Wrocławia. Pomoc na poprawę warunków mieszkaniowych otrzymało 6 podopiecznych, zaś pozostali cenne podarunki: urządzenia AGD, audio, narzędzia ułatwiające start zawodowy, specjalistyczne pomoce naukowe dla dzieci niewidomych oraz sprzęt do rehabilitacji medycznej. W działania filantropijne Stowarzyszenia od wielu już lat zaangażowane jest Polskie Towarzystwo Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej oraz osoby prywatne związane z branżą energetyczną. Osobistą refleksją na temat więzi, przyjaźni i zrozumienia podzielił się z uczestnikami spotkania dyrektor Biura PTPiREE Andrzej Pazda, który wręczył byłemu wychowankowi Ośrodka dla Dzieci Niewidomych w Owińskach wspaniały prezent od pragnącego zachować anonimowość prezesa dużej korporacji energetycznej. Uroczystość była niezwykle barwna i radosna dzięki zespołowi Modraki. Talenty artystyczne zaprezentowali również podopieczni Stowarzyszenia. Stowarzyszenie Pomocy Mieszkaniowej dla Sierot działa nieprzerwanie od 1981 r. Od samego początku organizuje każdego roku uroczyste spotkania z podopiecznymi z okazji Dnia Dziecka i Bożego Narodzenia. Jest organizacją pożytku publicznego o ogólnopolskim zasięgu, działającą wyłącznie w oparciu o ofiarność społeczną i fundusze otrzymane z tytułu 1 proc. podatku. Barbara Dickert Stowarzyszenie Pomocy Mieszkaniowej dla Sierot Radosne powitanie w wykonaniu dzieci z gminy Tarnowo Podgórne Barwny występ zespołu Modraki 10 l ENERGIA elektryczna czerwiec 2014

11 RYNEK I REGULACJE Zderzenie systemów Debata o wadach i zaletach energetyki rozproszonej, a w tym o net meteringu, nabiera rumieńców. Resort rolnictwa optuje za rozszerzeniem definicji prosumenta na wszystkich, którzy chcą produkować energię elektryczną ze źródeł OZE mocy do 40 kw. Ireneusz Chojnacki Uchylenie furtki dla energetyki prosumenckiej, poprzez regulacje zawarte w tzw. małym trójpaku energetycznym, i zapowiedź szerszego jej otwarcia zawarta w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii (OZE) przyjętym przez rząd wywołują coraz częstsze dyskusje. Czasami o bardzo wysokiej temperaturze, czego dowiodły ostatnio debaty zorganizowane podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego 2014 i przez Procesy Inwestycyjne. Zasadniczo nie ma się czemu dziwić. Scentralizowany, kontrolowany przez państwo, korporacyjny system produkcji i dostaw energii elektrycznej zderza się bowiem z systemem zdecentralizowanym, prosumenckim opartym na własności prywatnej, którego kształt zależy wszakże od państwa (regulacje). Zmiany zachodzą w dużej mierze pod wpływem opinii publicznej, która wywiera już istotny wpływ na regulacje energetyki także w Polsce. Tomasz Tomczykiewicz, wiceminister gospodarki, wskazuje, że w energetyce ewolucja się dokonuje, ale rewolucji nie będzie. Przypomnę, że w stosunku do siły nabywczej obywatela mamy jedną z najwyższych cen energii w Europie. Nie wyobrażam sobie, żeby ta cena miała rosnąć w imię jakiejś doktryny rozwoju OZE i teorii, że za 30 lat będzie tańsza. Jak będzie tańsza, to w oczywisty sposób wyprze energię klasyczną powiedział Tomczykiewicz. Wydaje się więc, że przynajmniej obecne władze w przypadku energetyki rozproszonej będą starały się głównie o wypełnienie zobowiązań Na pierwszej linii frontu struktur scentralizowanych i zdecentralizowanych są operatorzy systemów dystrybucyjnych (OSD) i to im głównie przyjdzie się mierzyć z prawami i oczekiwaniami prosumentów oraz skutkami regulacji. Te mogą być dosyć dalekosiężne. Raz, bo okazuje się, że o patologie wcale nie trudno, a dwa, bo wyraźne są oczekiwania, żeby krąg korzystających z przywilejów prosumenckich poszerzyć. Marek Sawicki, minister rolnictwa, opowiada się za rozwiązaniem, które poszerzy grono prosumentów OZE o wszystkich, co będą produkować energię elektryczną z instalacji o mocy do 40 kw. międzynarodowych dotyczących OZE. Nie oznacza to jednak wcale o czym za chwilę że definicja prosumenta nie może zostać poszerzona. W każdym razie, jeśli rząd premiera Donalda Tuska nie wycofa się w jakimś momencie z już przyjętych kierunków działania, to energetyka korporacyjna i rozproszona będą musiały może nawet szybko nauczyć się współistnieć. Energetyka prosumencka ma potencjał rozwoju. Gdybyśmy przyjęli bardzo ambitny, ale realny program rozwoju energetyki prosumenckiej, to moglibyśmy z niej uzyskać jakieś 33 proc. mocy zainstalowanej w Polsce, ale z uwagi na charakter tych źródeł byłoby to 7-10 proc. energii konsumowanej w kraju ocenił prof. Krzysztof Żmijewski, sekretarz generalny Społecznej Rady ds. Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej. Może morze prosumentów Na pierwszej linii frontu struktur scentralizowanych i zdecentralizowanych są operatorzy systemów dystrybucyjnych (OSD) i to im głównie przyjdzie się mierzyć z prawami i oczekiwaniami prosumentów oraz skutkami regulacji. Te mogą być dosyć dalekosiężne. Raz, bo okazuje się, że o patologie wcale nie trudno, a dwa, bo wyraźne są oczekiwania, żeby krąg czerwiec 2014 ENERGIA elektryczna l 11

12 RYNEK I REGULACJE Zdjęcie: Stocklib Część obywateli jest przygotowana, także finansowo, do inwestycji w mikrogenerację korzystających z przywilejów prosumenckich poszerzyć. Portal reo.pl podał, że Marek Sawicki, minister rolnictwa, opowiada się za rozwiązaniem, które poszerzy grono prosumentów OZE o wszystkich, co będą produkować energię elektryczną z instalacji o mocy do 40 kw. Wspiera też pomysł autonomicznych regionów energetycznych z biogazowniami o mocy 0,5-1,5 MW. To może jeszcze dodatkowo pobudzić dyskusje o wadach i zaletach mikrogeneracji. Twórcy projektu ustawy o OZE mają świadomość, że już zaproponowane regulacje prosumenckie nie są przyjmowane jednoznacznie. Mam świadomość tego, że szereg rozwiązań, które ta ustawa niesie, ma charakter dyskusyjny. Sądzę jednak, że najistotniejsze jest to, aby energetyka prosumencka zaistniała w polskim prawie i przyniosła realne efekty w postaci przyrostu zainstalowanej mocy, dowodząc, że niesie ze sobą nie są tylko problemy dla operatorów sieci, ale też szanse aktywności gospodarczej, wyeliminowania różnic w rozwoju gospodarczym pomiędzy regionami kraju wskazuje Janusz Pilitowski, dyrektor Departamentu Energii Odnawialnej Ministerstwa Gospodarki. Prof. Krzysztof Żmijewski, sekretarz generalny Społecznej Rady ds. Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej, jest zdania, że przy wszystkich niedociągnięciach projektu ustawy o OZE dotyczących prosumenta stoimy w obliczu początku rewolucji energetycznej. Między innymi dlatego, że są przełamywane podstawowe bariery powstrzymujące energetykę prosumencką (proponowany w projekcie net metering zwiększa opłacalność, a inne regulacje dają prawo do przyłączenia do sieci). Uważa jednak, podobnie jak minister Sawicki, że prosumentem powinien móc być każdy, kto ma mikroinstalację o mocy do 40 kw, a także, iż powinno być miejsce dla prosumentów zbiorowych. Z tego, co wiem, chociaż Ministerstwo Gospodarki nie wprowadziło do projektu ustawy prosumenta zbiorowego, to pracuje nad tym tematem. Chyba został ostatnio rozstrzygnięty jakiś konkurs ofert na prace w tym zakresie. Bardzo silnie to popiera minister rolnictwa wskazuje prof. Żmijewski. Minister Sawicki mówiąc o systemie autonomicznych regionów energetycznych z biogazowniami wskazywał, że idzie o to, żeby były one rejony, gminy, powiaty samowystarczalne energetycznie, niekoniecznie włączając się w sieć zewnętrzną. To kolejny element dyskusji. Eksperci wskazują bowiem, że prognozy przewidują wzrost cen energii sieciowej i spadek cen mikrogeneracji, a zatem można nawet zakładać, że odbiorcy będą się odłączać od sieci. Przy tym w rynek prosumencki zaczynają się angażować instytucje finansowe. Specjalny produkt przygotował BOŚ Bank. Jego prezes Mariusz Klimczak uważa, że o ile instalacja byłaby dopasowana do potrzeb i możliwości konkretnego gospodarstwa domowego oraz gdyby 100 proc. energii produkowała na własne potrzeby, to opłacalność jest już zapewniona bez dodatkowego wsparcia w postaci programu Prosument. 12 l ENERGIA elektryczna czerwiec 2014

13 RYNEK I REGULACJE Prof. Żmijewski wskazuje, że jeśli energetyka prosumencka się rozwinie, to jakaś część odbiorców energii elektrycznej nie będzie płacić za jej dostawy, a uniknięte przez nich koszty stałe dystrybucji trzeba będzie rozłożyć na innych odbiorców. Ale przekonuje, żeby się nie bać tego zjawiska. Ocenia, że z tego powodu w długim czasie koszty dystrybucji wzrosnąć mogą maksymalnie o 7 proc., a rachunki za energię o 3,5 proc. (bez uwzględnienia efektywności energetycznej). Złoty środek poszukiwany OSD w sprawie energetyki prosumenckiej zajmują stanowisko krytyczne, ale konstruktywne. Robert Stelmaszczyk, prezes Polskiego Towarzystwa Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej, deklaruje m.in., iż operatorzy chcą, żeby powstawały mikroinstalacje. Zwraca jednak uwagę, że głównym nośnikiem kosztów stałych jest dystrybuowana energia ze stawką określoną za kwh. Wskazuje, że jeśli zmieniamy system, to trzeba odpowiedzieć na pytanie, ja kie będą tego konsekwencje. Prezes Stelmaszczyk uważa, że co do zasa dy można dokonać takich zmian, żeby w systemie zmieścił się prosument i duże OZE, a system nie został zde molowany. Ale w debacie nie można milcząco przechodzić obok pół rocznego bilansowania, bo jego zda niem ma zbyt wiele minusów. Uważamy, że net metering spowoduje zawyżenie wielkości instalacji, nadmierne wsparcie i zbyt wiele kosztów w stosunku do korzyści. Pozostaję neutralny co do tego, czy dopuścić do bycia prosumentami osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. To jest tak naprawdę decyzja polityczna. Musimy tylko ustalić, na jakie podniesienie taryf dystrybucyjnych dla pozostałych odbiorców nas stać podkreśla prezes Stelmaszczyk. Inni eksperci też zwracają uwagę, że nie jest wcale oczywiste, iż rozwój energetyki prosumenckiej to tylko plusy. Paweł Skowroński z Instytutu Techniki Cieplnej im. Bohdana Stefanowskiego Politechniki Warszawskiej, uważa, że jeśli będzie się rozwijała energetyka prosumencka, to w takim zakresie, w jakim prosumenci nie pobiorą energii z sieci, tylko ją zużyją z własnej produkcji, spadną straty sieciowe. Wskazał jednak, że gdyby prosumenci produkowali znacznie więcej energii niż jej zużywali, to mogłoby się okazać, że w systemie straty wzrosną. Przy rozliczeniu rzeczywistym inni nie dopłacają do prosumenta w nocy i wieczorem, a dopłacają od 5 rano do 21 i uważamy, że to jest rozsądny system. Natomiast w systemie net metering prosumenci tak dobiorą moc instalacji, że wszystko skompensują przynajmniej tak mi się wydaje bo wtedy jest to najbardziej ekonomiczne OSD w sprawie energetyki prosumenckiej zajmują stanowisko krytyczne, ale konstruktywne. Robert Stelmaszczyk, prezes Polskiego Towarzystwa Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej, deklaruje m.in., iż operatorzy chcą, żeby powstawały mikroinstalacje. Zwraca jednak uwagę, że głównym nośnikiem kosztów stałych jest dystrybuowana energia ze stawką określoną za kwh. Wskazuje, że jeśli zmieniamy system, to trzeba odpowiedzieć na pytanie, ja kie będą tego konsekwencje. i przez całą dobę ktoś inny będzie do nich dopłacał przestrzega prezes Stelmaszczyk, który zachowuje pewną rezerwę ( byłbym ostrożny ) wobec spółdzielni energetycznych. Z kolei prezes Klimczak powiedział, że z rozmów z potencjalnymi klientami BOŚ wynika, iż od 30 do 50 proc. z nich chce wykonać instalacje z własnych pieniędzy, a tylko połowa informuje, że chciałaby jednocześnie otrzymać dofinansowanie m.in. z banku. Jakaś część obywateli jest więc ewidentnie gotowa, także finansowo, do inwestycji w mikrogenerację. Natomiast brak wiedzy co do konkretnych rozwiązań i ich jakości, wielkości instalacji, czy łączenia kilku instalacji. Wcale nie musimy w godzinach szczytu oddawać dużej ilości energii do sieci. Tak może być, ale nie musi. Możemy stosować rozwiązania, które takie problemy niwelują i w tym jest duża rola legislacji oraz systemów wsparcia, żebyśmy popierali te regulacje, co wychodzą naprzeciw zastrzeżeniom, zgłaszanym m.in. przez przedstawicieli sieci powiedział prezes Klimczak. Prezes PTPiREE wskazuje, że na razie nic takiego się nie dzieje, żeby stosować tak duże wsparcie jak net metering. Ocenia m.in., iż jeśli zostanie wprowadzony rynek mocy, to osoby, które skorzystają z półrocznego bilansowania nie będą w nim partycypowały. Wskazuje też, że gdyby net metering wprowadzić w takiej formule, jak został zaproponowany, to po krótkim czasie boomu i tak musiałby zostać ograniczony lub zatrzymany. Proponujemy dotacje do inwestycji w mikroźródła, dobieranie wielkości źródeł odpowiednio do potrzeb prosumenta i zwolnienie prosumentów od opłat sieciowych za tę porcję energii, którą w tym samym czasie wyprodukowali i naprawdę zużyli powiedział prezes Robert Stelmaszczyk. Dyskusja na temat podziału kosztów i korzyści związanych z rozwojem energetyki prosumenckiej na dobrą sprawę dopiero się zaczyna. Wymaga uczciwej wymiany argumentów w sposób na tyle klarowny, żeby odbiorcy energii rozumieli, na czym polegają interesy zainteresowanych stron i co dla nich wynika z propozycji poszczególnych rozwiązań. I musi to być debata z wyobraźnią, bo jak chociażby ocenia prezes Klimczak z powodu rozwoju technologii za kilka lat energetyka może wyglądać już zupełnie inaczej niż dzisiaj. Autor jest dziennikarzem miesięcznika Nowy Przemysł i portalu wnp.pl czerwiec 2014 ENERGIA elektryczna l 13

14 RYNEK I REGULACJE Fundusze unijne Rozwój sieci w latach Fundusze Unii Europejskiej na rozwój sieci elektroenergetycznej w latach to przede wszystkim inwestycje w sieć inteligentną. Magdalena Kuczyńska BIURO PTPiREE Z początkiem 2014 r. wkroczyliśmy w nowy okres budżetowy UE, obejmujący lata Mimo że do końca 2015 r. realizowane będą jeszcze inwestycje zakontraktowane w latach , już od niemal 2 lat sektor przesyłu i dystrybucji energii przygotowuje się do nowego rozdania środków. Wielomiesięczna współpraca branży reprezentowanej przez Polskie Towarzystwo Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej z resortami gospodarki oraz infrastruktury i rozwoju, a także Komisją Europejską (KE), pozwoliła wypracować podstawowy zakres inwestycji, jaki będzie mógł zostać objęty unijnym dofinansowaniem przez kolejne 7 lat. Sprowadza się on przede wszystkim do szeroko rozumianej sieci inteligentnej. Rozwój inteligentnych sieci energetycznych to jeden z priorytetów budowy wspólnego rynku energii. Objęcie tych inwestycji unijnym dofinansowaniem wynika z nowego podejścia KE do inwestowania w infrastrukturę elektroenergetyczną. O ile dotychczas dopuszczalne i najbardziej popularne było dotowanie standardowych inwestycji sieciowych w celu poprawy pewności dostaw i ograniczenia strat energii, o tyle w nowej polityce spójności to już nie wystarcza. Według KE, niemal każda nowa inwestycja w sieć elektroenergetyczną, dofinansowana z funduszy UE, powinna obejmować także elementy i funkcjonalności smart grid. Nowe podejście UE Nowe podejście UE do rozwoju doskonale prezentują dokumenty strategiczne przygotowane przez KE na nowy okres finansowy r. w ramach polityki spójności. Choć celem strategii UE jest wzmocnienie spójności gospodarczej i społecznej krajów członkowskich, poprzez zmniejszanie dysproporcji w poziomach rozwoju różnych regionów, to coraz mocniej uwidocznione jest dążenie UE do budowania przewagi konkurencyjnej i wysokiej pozycji UE w światowej gospodarce, zamiast jedynie wyrównywania pozycji i potencjału jej członków. Ze swojego budżetu na lata UE przeznaczy 351,8 mld euro na realizację tej strategii, z czego Polska otrzyma 82,5 mld euro. We Wspólnych Ramach Strategicznych i rozporządzeniach 1 na przyszłą perspektywę KE wskazała 11 celów tematycznych, które państwa członkowskie muszą uwzględnić, przygotowując zasady podziału funduszy europejskich w latach Są to: 1. badania naukowe, rozwój technologiczny i innowacje; 2. zwiększenie dostępności, stopnia wykorzystania i jakości technologii informacyjno-komunikacyjnych; 3. podnoszenie konkurencyjności mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, sektora rolnego oraz sektora rybołówstwa i akwakultury; 4. wspieranie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną we wszystkich sektorach; 5. promowanie dostosowania do zmian klimatu, zapobiegania ryzyku i zarządzania ryzykiem; 6. ochrona środowiska naturalnego i wspieranie efektywności wykorzystania zasobów; 7. promowanie zrównoważonego transportu i usuwanie niedoborów przepustowości w działaniu najważniejszych infrastruktur sieciowych; 8. wspieranie zatrudnienia i mobilności pracowników; 9. wspieranie włączenia społecznego i walka z ubóstwem; 10. inwestowanie w edukację, umiejętności i uczenie się przez całe życie; 11. wzmacnianie potencjału instytucjonalnego i skuteczności administracji publicznej. Dla inwestycji sieciowych sektora przesyłu i dystrybucji energii znaczenie mają przede wszystkim cele tematyczne 4 i 7. Jednakże podmioty sektora mogą, a nawet powinny, w dużej mierze wykorzystać także środki dostępne w ramach celu 1, obejmującego obszar badań, rozwoju i innowacji w sektorze. Wszystkim celom przypisane są szczegółowe priorytety inwestycyjne. 14 l ENERGIA elektryczna czerwiec 2014

15 RYNEK I REGULACJE Fundusze UE w Polsce Najważniejsze cele, jakie nasz kraj chce osiągnąć dzięki unijnemu wsparciu, wskazane są w Umowie Partnerstwa (zatwierdzonej 23 maja br. przez KE) oraz poszczególnych programach operacyjnych, opisujących, jak wdrażane będą fundusze unijne w podziale na obszary tematyczne. Negocjacje tych programów z KE dopiero się rozpoczynają i powinny zostać przez nią zatwierdzone nie później niż do końca stycznia 2015 r. W Polsce realizowane będą programy regionalne oraz 6 programów krajowych (w tym jeden ponadregionalny dla województw Polski wschodniej). Z punktu widzenia sektora przesyłu i dystrybucji energii, najważniejsze znaczenie będą miały: Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (ponad 27,5 mln euro funduszy UE), Program Operacyjny Inteligentny Rozwój (8,6 mln euro funduszy UE), Program Operacyjny Polska Cyfrowa (2,25 mln euro funduszy UE), Program Operacyjny Wiedza, Edukacja, Rozwój (4,4 mln euro funduszy UE) regionalne programy operacyjne, na których realizację zostanie przeznaczone ok. 60 proc. funduszy strukturalnych (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i Europejski Fundusz Społeczny). Fundusze UE na rozwój sieci Najwięcej środków finansowych UE przeznaczonych na sieciowe inwestycje infrastrukturalne podmioty sektora elektroenergetycznego mają szansę uzyskać w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko. I to na tym obszarze koncentrują się działania przygotowawcze branży. Wynika to z faktu, że przedsięwzięcia sektora, z uwagi na ich strategiczny charakter, będą realizowane przede wszystkim w trybie pozakonkursowym. To wymaga dobrego zaplanowania inwestycji, które wpisując się w cele i wymogi UE, będą mogły liczyć na finansowe wsparcie ze środków publicznych. W Programie inwestycje w rozbudowę Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE) zostały uznane za jedną z kluczowych potrzeb w zakresie bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej, w tym z odnawialnych źródeł energii (OZE). Wyraźnie też podkreślono, że w kontekście występującego niedoboru bądź złego stanu sieci przesyłowej i dystrybucyjnej oraz mocy wytwórczych szczególnego znaczenia nabiera technologia inteligentnych rozwiązań dla infrastruktury energetycznej. Ile smartu w sieciach? Inwestycje branży, zebrane w ramach tzw. Project Pipeline (listy projektów kluczowych) wpisują się w następujące priorytety inwestycyjne (PI) nowej perspektywy UE: PI 4.1. Wspieranie wytwarzania i dystrybucji energii pochodzącej z OZE projekty dotyczące m.in. budowy i modernizacji sieci umożliwiających przyłączanie jednostek wytwarzania energii z OZE do sieci o napięciu 110 kv i wyższym; Inwestycje w rozbudowę KSE zostały uznane za jedną z kluczowych potrzeb w zakresie bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej PI 4.4. Rozwój i wdrażanie inteligentnych systemów dystrybucji na niskich i średnich poziomach napięcia inwestycje niezbędne w procesie przekształcania sieci dystrybucyjnej SN i nn w sieć inteligentną; PI 7.5. Zwiększenie efektywności energetycznej i bezpieczeństwa dostaw, poprzez rozwój inteligentnych systemów dystrybucji, magazynowania i przesyłu energii oraz poprzez integrację rozproszonego wytwarzania energii z OZE rozwój sieci przesyłowych i dystrybucyjnych o napięciu 110 kv i wyższym, poprzez ich budowę, rozbudowę oraz modernizację w celu zapewnienia sprawnego funkcjonowania KSE. Stan infrastruktury sieciowej w Polsce i poszczególnych krajach UE jest mocno zróżnicowany, co determinuje m.in. zakres niezbędnych inwestycji. Ma to ogromne znaczenie w kontekście rozwoju inteligentnych sieci w Europie. Wysoki poziom złożoności tego typu przedsięwzięć, a także rozbieżności na poziomie europejskim w podejściu do osiągania funkcjonalności smart niosą ryzyko przyjęcia zbyt restrykcyjnych wymogów w odniesieniu do uwarunkowań i możliwości, jakie Zdjęcie: Stocklib czerwiec 2014 ENERGIA elektryczna l 15

16 RYNEK I REGULACJE w tym zakresie mają operatorzy w Polsce. Dlatego też jednym z trudniejszych obszarów uzgodnień z KE jest właśnie zdefiniowanie pojęcia smart grid na potrzeby przyszłego dofinansowania oraz minimalnych funkcjonalności, które będą mogły zostać objęte unijnym dofinansowaniem. Przedstawiciele sektora angażują się w proces tworzenia zasad finansowania smart grid. Na obecnym etapie prac, w tym w ramach działań PTPiREE w zespołach roboczych przy Ministerstwie Gospodarki (MG) oraz Ministerstwie Infrastruktury i Rozwoju (MIiR), a wynikających z uzgodnień z KE, wciąż nie ma jednoznacznej decyzji, w jakim zakresie inwestycje w ramach PI 4.1, 4.4 i 7.5 będą musiały wpisać się w trend smart. Na potrzeby właściwego i tożsamego z branżą rozumienia przez MG oraz MIiR zakresu inwestycji smart, PTPiREE opracowało listę funkcjonalności sieci inteligentnej wraz z przypisanymi im elementami składowymi. Na dalszych etapach prac przedmiotem działań PTPiREE będzie bazując na proponowanym zakresie smart grid wypracowanie wspólnie z MG, przy wsparciu ekspertów unijnej inicjatywy JASPERS, zakresu kosztów kwalifikowanych projektów smard grid, wskaźników oraz kryteriów oceny projektów, a także metodyki obliczania luki finansowej. Współpraca sektora przesyłu i dystrybucji z MG oraz MIiR zaowocowała także utworzeniem listy projektów kluczowych sektora, zawierającej inwestycje, które będą mogły podlegać dofinansowaniu. Obecnie 2 lista ta, nie licząc inwestycji PSE SA, łącznie dla Priorytetów Inwestycyjnych 4.1, 4.4 i 7.5 obejmuje niemal 200 przedsięwzięć, zgłoszonych przez wszystkich 5 operatorów systemów dystrybucyjnych, o łącznej wartości ponad 5,2 mld zł. Pomoc publiczna nowe wymagania Analizując możliwości dofinansowania sieci elektroenergetycznych w latach , należy mieć również na uwadze szereg zagadnień szczegółowych, wciąż pozostających w fazie przygotowań i uzgodnień, a których rozstrzygnięcie będzie miało zasadnicze znaczenie dla zakresu wsparcia inwestycji branży. Wśród zagadnień wymagających szczególnego monitorowania i zaangażowania należy wskazać zasady udzielania pomocy publicznej na inwestycje infrastrukturalne w energetyce. Nowa perspektywa finansowa niesie ze sobą dużo bardziej restrykcyjne wymogi odnoszące się do pomocy publicznej, co znalazło odzwierciedlenie m.in. w wytycznych wspólnotowych w sprawie pomocy państwa na ochronę środowiska i energetykę (EEAG), przyjętych przez KE 9 kwietnia br. Wiele wątpliwości branży budzą m.in. aspekty związane z zaostrzeniem wymogu spełnienia tzw. efektu zachęty przez beneficjentów funduszy czy kwalifikowalności kosztów. Ważnym aspektem zagadnienia jest intensywność i zakres dofinansowania inwestycji sieciowych. Zgodnie z wspomnianymi wytycznymi, poziom dofinansowania infrastruktury energetycznej wyniesie do 100 proc. kosztów kwalifikowanych, stanowiących lukę finansową danego przedsięwzięcia, będącą zdyskontowaną częścią kosztu inwestycji, nie pokrytą dochodem netto z projektu. Jednakże realna wartość dotacji będzie zależeć od metodyki obliczania luki finansowej i katalogu kosztów kwalifikowanych. Prace w tym zakresie są na początkowym etapie. Dużą niewiadomą jest także możliwość uzyskania wsparcia rozbudowy i modernizacji elektroenergetycznej sieci dystrybucyjnej w ramach regionalnych programów operacyjnych (RPO). Z założenia zakres wsparcia objęty finansowaniem 16 programów regionalnych jest komplementarny do programów o zasięgu krajowym. Ze względu na to, że przewidywane interwencje w ramach RPO realizować mają cele strategiczne i operacyjne strategii rozwoju danego województwa do 2020 r., również zakres ujęcia potrzeb sieci elektroenergetycznej w ramach dofinansowanych projektów będzie zróżnicowany w poszczególnych regionach. Ponadto, należy mięć na uwadze brak rozstrzygnięć odnośnie do sposobu udzielania pomocy publicznej dla energetyki w regionach, gdyż została ona wykluczona z pomocy regionalnej 3. Resort gospodarki wciąż pracuje nad instrumentami, które mogłyby stanowić podstawę udzielania pomocy publicznej dla energetyki w regionach. Najbliższe miesiące przyniosą zapewne odpowiedzi na wiele pytań, które dziś pozostają bez odpowiedzi. Ważne, że istotny udział w ich udzieleniu będzie miałą także branża, która współuczestniczy w pracach, mających na celu wypracowanie optymalnych rozwiązań związanych z programowaniem nowych funduszy UE. Ważne również, że sektor elektroenergetyczny w Polsce coraz mocniej dojrzewa do wprowadzania kolejnych funkcjonalności smart w ramach prowadzonych inwestycji sieciowych. Tym samym może się to przełożyć na wyższy poziom dotacji UE dla branży w perspektywie 2020 r. Aktualne informacje na temat programowania funduszy UE dla energetyki można uzyskać w Biurze PTPiREE lub pod adresem Przypisy 1. Wybrane Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE dotyczące perspektywy : Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1300/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1084/2006 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1301/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i przepisów szczególnych dotyczących celu Inwestycje na rzecz wzrostu i zatrudnienia oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1080/2006 (958 KB) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/ Zaktualizowana lista inwestycji na potrzeby tzw. project pipeline przekazana przez PTPiREE do Ministerstwa Gospodarki w kwietniu 2014 r. 3. Rozporządzenie KE uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (GBER) - art. 13 ust. 1 lit. a 16 l ENERGIA elektryczna czerwiec 2014

17 RYNEK I REGULACJE Korzyści OSD Zarządzanie zmianą w projektach Zmiana to istotny element współczesnej rzeczywistości, odnoszący się niemal do wszystkich obszarów działalności człowieka. W projekty wpisana jest w sposób nieodzowny i bezdyskusyjny. Elastyczna reakcja oraz dostosowanie się organizacji do zmian zachodzących zarówno w jej wnętrzu, jak też otoczeniu stanowi istotny warunek przetrwania i rozwoju. Przy czym, równie ważna jest umiejętność przewidywania i wyprzedzania zmian, a nie tylko reakcja na już zaistniałe. Monika Patan Bartosz Woźniak ENEA OPERATOR SP. Z O.O. Zarządzanie zmianą to stały element procesu budowy i modernizacji linii elektroenergetycznych oraz stacji transformatorowych. Liczba zmian powstałych w trakcie realizacji projektu waha się od kilkudziesięciu do nawet kilku tysięcy w przypadku dużych inwestycji. Jedne są mniej ważne, a decyzja o ich podjęciu nie wymaga szczególnych działań informacyjnych. Inne zaś mające istotny wpływ na projekt pociągają za sobą potrzebę konsultacji eksperckich czy decyzji najwyższego kierownictwa. Jednak tym, co wydaje się najbardziej istotne przy planowaniu i realizacji procesu zmiany jest odpowiedzialność za swoje decyzje, zaangażowanie w przewidywanie oraz usuwanie ryzyk w razie ich materializacji. Zmiany występują przez cały okres realizacji projektu. Nietrudno przewidzieć, że największa intensyfikacja zmian występuje w sytuacji materializacji jednego lub kilku ryzyk projektowych. Dla inwestycji prowadzonych przez OSD największym ryzykiem obarczone jest uzyskanie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane (zarówno dla budowy nowych odcinków sieci, jak i przebudowy istniejących ciągów liniowych) oraz określenie Właściwe i w miarę możliwości pełne określenie rejestru ryzyk jest kluczowe dla odpowiedzialnego zarządzania zmianą w projekcie. Adekwatne nazwanie ryzyka, świadomość możliwości jego wystąpienia i wpływu na projekt pozwala właściwie i w odpowiednim momencie ukierunkować przebieg realizacji inwestycji w sposób zapewniający minimalizację prawdopodobieństwa materializacji ryzyka. W chwili materializacji ryzyka niezbędna staje się właściwa komunikacja w celu analizy stanu faktycznego i rzetelnego rozpoznania sytuacji w drodze decyzji administracyjnej środowiskowych uwarunkowań realizacji inwestycji. Przed rozpoczęciem prac budowlanych konieczne jest uzyskanie przez inwestora wielu uzgodnień, pozwoleń i opinii wydawanych przez różne organy administracji publicznej. Ponieważ rzecz dotyczy decyzji lokalizacyjnych, miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz oddziaływania linii elektroenergetycznych na środowisko i ludzi, temat budzi wiele kontrowersji i niejednokrotnie wywołuje niepokój społeczny. Przyjęcie udoskonalonych narzędzi prawnych i rozwiązań systemowych w zakresie ustanawiania służebności przesyłu, czy też uchwalenie ustawy korytarzowej zdecydowanie poprawiłoby komfort pracy kierownika projektu. Aby poradzić sobie ze zmianą w sposób skuteczny i najmniej inwazyjny dla przebiegu inwestycji, należy rozpocząć od właściwego przemyślenia przez kierownika charakteru i specyfiki projektu, jakim przyszło mu zarządzać. Dogłębne zrozumienie danego obszaru pozwoli swobodniej zarządzać kontraktami o wysokim stopniu złożoności i ryzyka. Warto pamiętać, że przy realizacji robót budowlanych zakres jest ściśle czerwiec 2014 ENERGIA elektryczna l 17

18 RYNEK I REGULACJE (M. Patan i D. Dankowski) skorelowany z budżetem. Właściwe i w miarę możliwości pełne określenie rejestru ryzyk jest kluczowe dla odpowiedzialnego zarządzania zmianą w projekcie. Adekwatne nazwanie ryzyka, świadomość możliwości jego wystąpienia i wpływu na projekt pozwala właściwie i w odpowiednim momencie ukierunkować przebieg realizacji inwestycji w sposób zapewniający minimalizację prawdopodobieństwa materializacji ryzyka. W chwili materializacji ryzyka niezbędna staje się właściwa komunikacja w celu analizy stanu faktycznego i rzetelnego rozpoznania sytuacji przez kierownika projektu, określenie zasobów koniecznych do uruchomienia środków zaradczych, a także sprecyzowanie zmiany koniecznej do ukierunkowania przebiegu realizacji inwestycji tak, aby zminimalizować jej wpływ na istotne parametry inwestycji, jak np. budżet czy termin. W takich sytuacjach przydaje się otwarty dialog z osobami biorącymi udział w projekcie oraz scedowanie przez kierownika projektu odpowiedzialności za podejmowane decyzje na członków zespołu projektowego. Najczęściej mamy do czynienia ze zmianami mało istotnymi dla projektu, czyli takimi, które m.in. nie powodują wydłużenia jego harmonogramu i nie wymagają dodatkowych zasobów dla jej obsłużenia. Jednak nie dajmy się zwieść. Także takimi z pozoru błahymi zmianami musimy sprawnie zarządzać na bieżąco, aby w konsekwencji braku lub nieprawidłowej reakcji nie przerodziły się one w zmiany istotne. Nawet kilkudniowe przesunięcia w realizacji poszczególnych zadań lub drobne konflikty czasowe mogą w konsekwencji stać się poważną przeszkodą w realizacji aktualnego planu projektu. Zamiatanie problemów pod dywan i unikanie decyzji dotyczących kłopotliwych sytuacji zupełnie się nie sprawdza. Warto od samego początku określić formalne procedury dokonywania zmian w projekcie, na bieżąco kontrolować budżet i harmonogram, a także wspólnie z zespołem uczyć się, jak rozróżniać zmiany istotne od mniej ważnych. Zmiany istotne rozumiane jako wszystkie zmiany wpływające na kluczowe parametry projektu, czyli budżet, termin i zakres - występują rzadziej. Ze względu na ich duży wpływ na projekt, wymagają jednak znacznie większych nakładów pracy, uruchomienia dodatkowych zasobów ludzkich czy sprzętowych. Jest wtedy wymagana akceptacja na wyższym szczeblu struktury projektowej. Częściej występują jednak zmiany mniej (M. Patan i D. Dankowski) 18 l ENERGIA elektryczna czerwiec 2014

19 RYNEK I REGULACJE ważne o niższym szczeblu wymaganej akceptacji. Należy również przeprowadzić analizę ryzyk w związku z wprowadzanymi zmianami, gdzie szczególną uwagę trzeba poświęcić kosztom zaniechania zmian. Ten sposób postępowania pozwala zgromadzić wszystkie dane, które są niezbędne do podjęcia decyzji o dalszym postępowaniu w projekcie. Niezależnie od rodzaju podjętej decyzji, informacja o niej, wraz z uzasadnieniem, powinna być zakomunikowana wszystkim podmiotom zaangażowanym w projekt. Działania zaradcze w obszarze projektów sieciowych można powiązać z wcześniejszym rozpoznaniem tematu w zakresie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, zgromadzeniem opinii prawnych, a także bieżącymi umiejętnościami negocjacji, wypracowywania konsensu, działań polubownych z gminą. Najważniejsze okazuje się porzucenie biurka, wyjście w teren i bezpośrednie rozmowy z osobami decyzyjnymi. Żadna procedura nie zastąpi zdrowego rozsądku oraz bezpośredniej komunikacji. Ludzi, jakich dobieramy sobie do prowadzenia projektu, warto wyposażyć nie tylko w wystandaryzowane opisy techniczne, formalnoprawne i harmonogramy zawierające zadania, kamienie milowe i relacje między nimi, ale przede wszystkim w zdroworozsądkowe, elastyczne i zarazem odpowiedzialne podejście. Dobra organizacja pracy i pozytywne nastawienie znaczą czasem więcej niż zapisane wytyczne. Przyjęcie jako standard regularnych spotkań zespołu projektowego, okresowe kontakty ze sponsorem i interesariuszami spowodują mniejszą liczbę nieporozumień i zwiększą tempo realizacji prac. Nie wyklucza to, rzecz jasna, stosowania ustalonego systemu kontroli, a więc schematu zgłoszenia, rozpatrywania i prowadzenia zmian, a także powiadamiania o zaniechaniu ich wprowadzania. Środkami zaradczymi, umożliwiającymi utrzymanie inwestycji na pierwotnym torze, mogą być: przydzielenie najlepiej wykwalifikowanych pracowników do realizacji ścieżki krytycznej, planowanie działań równolegle, a nie sekwencyjnie, uzupełnienie składu zespołu o dodatkowe osoby, wykorzystanie rezerw czasowych, zaoszczędzonych w trakcie dotychczasowej realizacji projektu w stosunku do planu, analiza strategii organizacji oraz zmian zachodzących w jej otoczeniu, zarówno bliższym, jak i dalszym, planowanie zmiany w sposób wielowariantowy, przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu wszystkich zainteresowanych stron. Właściwa komunikacja oraz stały dostęp do pełnej informacji jest kluczowym wymogiem dla sprawnego i skutecznego osiągania założonych celów inwestycyjnych. Zbudowanie właściwych relacji, praca w dobrej atmosferze, ze świadomością dążenia do wspólnego celu, jest podstawą powodzenia projektu. Komunikatywność powinna opierać się na elastyczności i umiejętności słuchania oraz zrozumienia drugiej strony. Do zmian należy podejść w sposób zorganizowany. Jednym z elementów jest zaproponowanie sposobu dokumentowania zmian. Stąd w organizacjach projektowych przygotowuje się formularze zmian, zawierające informacje dotyczące opisu zmiany oraz jej przyczyny. Notuje się również nazwisko osoby (M. Patan i D. Dankowski) zgłaszającej zmianę. Organizuje się rejestr zmian, w którym zapisuje się wszystkie informacje dotyczące statusu zgłoszenia zmiany. Istotne przy tym jest określenie sposobu eskalowania żądania zmiany. Decyzje dotyczące niektórych z nich mogą być podejmowane przez członków zespołu projektowego, inne przez kierownika projektu, jeszcze inne przez ciało nadzorcze komitet sterujący lub sponsora projektu. Kryterium stanowi najczęściej wpływ zmiany na zwiększenie kosztów, czasu realizacji albo istotność zmiany funkcjonalnej. Podsumowując, czasy się zmieniają i my zmieniamy się wraz z nimi głosi łacińska paremia. Wynika to ze zmienności otoczenia, w którym projekty są realizowane. Zarządzanie zmianą ma na celu przewidywanie negatywnych skutków zmian w projekcie oraz zapobieganie im lub ich łagodzenie. Staje się stopniowo kluczową umiejętnością w organizacjach uczących się i nastawionych na ciągły proces ulepszania oraz ważnym aspektem przekształcania się dotychczasowych podmiotów gospodarczych w firmy zarządzające wiedzą. Tym samym OSD powinny ze szczególną uwagą skłaniać się ku zarządzaniu zmianą w projektach, które jest narzędziem i jednocześnie sposobem na odnalezienie się w permanentnie ewoluującej rzeczywistości. czerwiec 2014 ENERGIA elektryczna l 19

20 RYNEK I REGULACJE Paragraf w sieci Rubrykę, poświęconą zagadnieniom prawnym w energetyce, redagują: mec. Katarzyna Zalewska-Wojtuś z Biura PTPiREE i mec. Przemysław Kałek z Kancelarii Chadbourne & Parke LLP Projekty ustaw zmieniających ustawę Prawo energetyczne Ograniczenie wstrzymywania dostarczania energii elektrycznej Pod obrady Sejmu trafił poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (druk 2298), który zmienia ustawę Prawo energetyczne, poprzez wprowadzenie zakazu wstrzymywania dostarczania energii elektrycznej do odbiorców w gospodarstwach domowych w okresie od 1 grudnia do 1 marca roku następnego. Projekt ten zmienia także ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwalniając dodatek energetyczny od podatku dochodowego. Ochrona przeciwpożarowa Do Sejmu z inicjatywy poselskiej trafił projekt ustawy zmieniającej ustawę Prawo energetyczne. Zgodnie z jego założeniami, przedsiębiorstwa energetyczne będą zaangażowane w realizację przedsięwzięć z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Do ich obowiązków należeć ma m.in. uwzględnianie w taryfach kosztów realizacji takich przedsięwzięć, jak również tworzenie odrębnych grup taryfowych dla jednostek ochrony przeciwpożarowej. Według uzasadnienia projektu, jego celem jest przede wszystkim wsparcie ochotniczych straży pożarnych. Liberalizacja rynku gazu ziemnego W Sejmie trwają prace nad nowelizacją ustawy Prawo energetyczne (druk 2389), która ma umożliwić faktyczny i prawny rozdział działalności detalicznej od hurtowej w grupie kapitałowej PGNiG, poprzez ułatwienie przeniesienia umów z detalicznymi odbiorcami gazu ziemnego na nową spółkę zajmującą się obrotem paliwami gazowymi. Jest to model powtarzający rozwiązanie dotyczące sektora energii elektrycznej, wdrożone w czerwcu i lipcu 2007 r. przy okazji wydzielenia prawnego operatorów systemów dystrybucyjnych. Powodem prac nad tą zmianą ustawy Prawo energetyczne jest również potrzeba zapewnienia rzeczywistych możliwości funkcjonowania tzw. obligo giełdowego na rynku gazu (tj. obowiązku sprzedaży przez przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się obrotem paliwami gazowymi co najmniej 55 proc. gazu ziemnego wysokometanowego wprowadzanego w danym roku do sieci przesyłowej na giełdach towarowych lub na rynku organizowanym przez podmiot prowadzący rynek regulowany). Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu zwolnione z podatku Zgodnie z projektem ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (druk 2330) wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu będzie zwolnione z podatku dochodowego. Jak pisaliśmy już o tym wcześniej, od dłuższego czasu trwały kontrowersje, czy wynagrodzenie to jest zwolnione z tego podatku (jako typ służebności gruntowej według stanowiska sądów administracyjnych), czy też temu podatkowi podlega (według stanowiska organów skarbowych). Ostatecznie wątpliwość tę ma rozstrzygnąć na korzyść podatników zmiana ustawy o podatku dochodowym. Zmiana ta jest spójna z najnowszą interpretacją Ministra Finansów z dnia 21 maja 2014 r., w której oświadczył, że uwzględniając orzecznictwo sądów administracyjnych, w celu zapewnienia jednolitego stosowania przepisów prawa podatkowego przez organy podatkowe oraz organy kontroli skarbowej w zakresie możliwości zastosowania do wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu zwolnienia podatkowego określonego w art. 21 ust. 1 pkt 120 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zmienia interpretację ogólną z dnia 10 lipca 2013 r., zgodnie z którą wynagrodzenie z tytułu ustanowienia służebności przesyłu nie korzystało ze zwolnienia od podatku dochodowego. Wyjaśnił jednocześnie, że zmiana spowodowana jest tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych po wejściu w życie przepisów o służebności przesyłu (sierpień 2008 r.) zwolnienie dotyczące odszkodowania za ustanowienie służebności gruntowej jest odnoszone także do służebności przesyłu ze względu na to, że służebność przesyłu zastąpiła praktykę ustanawiania służebności 20 l ENERGIA elektryczna czerwiec 2014

Rozwój sieci w latach 2014-2020

Rozwój sieci w latach 2014-2020 Rozwój sieci w latach 2014-2020 Autor: Magdalena Kuczyńska - biuro PTPiREE ("Energia elektryczna" - czerwiec 2014) Fundusze Unii Europejskiej na rozwój sieci elektroenergetycznej w latach 2014-2020 to

Bardziej szczegółowo

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r.

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020. Warszawa, 14 października 2014 r.

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020. Warszawa, 14 października 2014 r. Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 Warszawa, 14 października 2014 r. 1 Cele tematyczne 2 Programy operacyjne na poziomie krajowym i regionalnym 3 Programy ramowe Unii Europejskiej Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego 1 Łukasz Urbanek Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji Departament RPO Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Strategia lizbońska 2007-2013 Strategia Europa 2020 2014-2020 Główne założenia

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Stabilizacja sieci - bezpieczeństwo energetyczne metropolii - debata Redakcja Polityki, ul. Słupecka 6, Warszawa 29.09.2011r. 2 Zagadnienia bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Innowacje w Grupie Kapitałowej ENERGA. Gdańsk. 10.2015

Innowacje w Grupie Kapitałowej ENERGA. Gdańsk. 10.2015 Innowacje w Grupie Kapitałowej ENERGA Gdańsk. 10.2015 ENERGA liderem energetycznych innowacji Grupa ENERGA wykorzystując postęp technologiczny wdraża innowacje w kluczowych obszarach swojej działalności.

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Warszawa, 20 marca 2015 r.

Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020. Warszawa, 20 marca 2015 r. Wsparcie gospodarki niskoemisyjnej w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Warszawa, 20 marca 2015 r. UMOWA PARTNERSTWA Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii. Janusz Pilitowski, Departament Energii Odnawialnej

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii. Janusz Pilitowski, Departament Energii Odnawialnej Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii Janusz Pilitowski, Departament Energii Odnawialnej Marzec 2015 2 Ustawa OZE Cel uchwalenia ustawy o odnawialnych źródłach energii 1. Celem

Bardziej szczegółowo

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 12.08.2014, Łódź Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 12.08.2014, Łódź PLAN PREZENTACJI 1. Opis Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rozwoju OZE w perspektywie finansowej UE 2014-2020

Wsparcie rozwoju OZE w perspektywie finansowej UE 2014-2020 Wsparcie rozwoju OZE w perspektywie finansowej UE 2014-2020 Marceli Niezgoda Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Infrastruktury i Rozwoju Lublin, 26 marca 2015 r. Europejskie Fundusze Strukturalne i Inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb sektora ciepłownictwa w obszarze B+R+I. Iwona Wendel, Podsekretarz Stanu w MIiR

Nowa perspektywa finansowa ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb sektora ciepłownictwa w obszarze B+R+I. Iwona Wendel, Podsekretarz Stanu w MIiR Nowa perspektywa finansowa ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb sektora ciepłownictwa w obszarze B+R+I Iwona Wendel, Podsekretarz Stanu w MIiR XIX Forum Ciepłowników Polskich Międzyzdroje, 13-16 września

Bardziej szczegółowo

Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii

Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii Sławomir Siejko Konferencja Gospodarka jutra Energia Rozwój - Środowisko Wrocław 20 stycznia 2016 r. Prezes Rady Ministrów Regulator

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE EUROPEJSKIE PERSPEKTYWA FINANSOWA 2014-2020

FUNDUSZE EUROPEJSKIE PERSPEKTYWA FINANSOWA 2014-2020 FUNDUSZE EUROPEJSKIE PERSPEKTYWA FINANSOWA 2014-2020 Ewa Sobiecka Bielsko-Biała, 20.03.2014 Plan prezentacji Wprowadzenie Umowa partnerska (08.01.2014) Program Operacyjny Inteligentny Rozwój Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE

WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE Możliwości finansowania inwestycji w biomasę DZIAŁALNOŚĆ WFOŚIGW PRZYCHODY Przychody statutowe WF - ogółem Przychody z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska WYDATKI

Bardziej szczegółowo

Program priorytetowy Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Inteligentne Sieci Energetyczne. (Smart Grid)

Program priorytetowy Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Inteligentne Sieci Energetyczne. (Smart Grid) Program priorytetowy Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Inteligentne Sieci Energetyczne (Smart Grid) Uruchomiony w 2012 roku nowy program priorytetowy Narodowego Funduszu Ochrony

Bardziej szczegółowo

SMART LAB laboratorium testów urządzeń i systemów z zakresu SMART GRID i SMART METERING (Środowiskowe laboratorium SM/SG propozycja projektu)

SMART LAB laboratorium testów urządzeń i systemów z zakresu SMART GRID i SMART METERING (Środowiskowe laboratorium SM/SG propozycja projektu) Warszawa, 6 lipca 2012 r. Spotkanie Forum Energia Efekt Środowisko Program Priorytetowy NFOŚiGW Inteligentne Sieci Energetyczne SMART LAB laboratorium testów urządzeń i systemów z zakresu SMART GRID i

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020

Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020 Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego na lata 2014-2020 efektywność energetyczna i odnawialne źródła energii Anna Drążkiewicz Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Perspektywa finansowa 2014-2020

Perspektywa finansowa 2014-2020 Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Perspektywa finansowa 2014-2020 UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Europa 2020 1. Inteligentny rozwój budowanie gospodarki opartej

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Projekt Integracji?

Dlaczego Projekt Integracji? Integracja obszaru wytwarzania w Grupie Kapitałowej ENEA pozwoli na stworzenie silnego podmiotu wytwórczego na krajowym rynku energii, a tym samym korzystnie wpłynie na ekonomiczną sytuację Grupy. Wzrost

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE JEST NIEWIDOCZNE...

NAJWAŻNIEJSZE JEST NIEWIDOCZNE... NAJWAŻNIEJSZE JEST NIEWIDOCZNE......TAK JAK 170 TYS. KM NASZYCH GAZOCIĄGÓW. 2 MIEJSCE NA RYNKU GAZU DZIAŁALNOŚĆ PSG MIEJSCE NA RYNKU GAZU DZIAŁALNOŚĆ PSG Jesteśmy nowoczesnym przedsiębiorstwem o bogatych

Bardziej szczegółowo

PROSUMENT sieć i rozliczenia Net metering

PROSUMENT sieć i rozliczenia Net metering PROSUMENT sieć i rozliczenia Net metering Janusz Pilitowski Dyrektor Departamentu Energii Odnawialnej Ministerstwo Gospodarki Warszawa, 15 maja 2014 r. 2 PROJEKT USTAWY OZE Działalność prosumencka energia

Bardziej szczegółowo

POTRZEBY INWESTYCYJNE SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH

POTRZEBY INWESTYCYJNE SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH ZYGMUNT MACIEJEWSKI Prof. Politechniki Radomskiej POTRZEBY INWESTYCYJNE SIECI ELEKTROENERGETYCZNYCH Warszawa 31 marca 2010 r. KRAJOWA SIEĆ PRZESYŁOWA DŁUGOŚCI LINII NAPOWIETRZNYCH: 750 kv 114 km; 400 kv

Bardziej szczegółowo

2014-2020. Program. Infrastruktura i Środowisko. Wsparcie projektów z zakresu efektywności energetycznej w perspektywie programowej 2014-2020

2014-2020. Program. Infrastruktura i Środowisko. Wsparcie projektów z zakresu efektywności energetycznej w perspektywie programowej 2014-2020 Program 2014-2020 Infrastruktura i Środowisko Wsparcie projektów z zakresu efektywności energetycznej w perspektywie programowej 2014-2020 Warszawa, 23 kwietnia 2014 r. CELE TEMATYCZNE CELE TEMATYCZNE

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020

Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020 BIBLIOTEKA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH Agnieszka Pogorzelska ekspert ds. funduszy europejskich w Centralnym Punkcie Informacyjnym Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020 Strona 2 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Wzrost efektywności energetycznej: uwarunkowania prawno-regulacyjne oraz mechanizmy wsparcia inwestycji.

Wzrost efektywności energetycznej: uwarunkowania prawno-regulacyjne oraz mechanizmy wsparcia inwestycji. Wzrost efektywności energetycznej: uwarunkowania prawno-regulacyjne oraz mechanizmy wsparcia inwestycji. Seminarium "Bezpieczna Chemia Warszawa, 5 listopada 2014 roku Pan Zbigniew Szpak, Prezes KAPE S.A.

Bardziej szczegółowo

Energetyka rozproszona Szanse i korzyści dla wszystkich samorządów przedsiębiorców mieszkańców

Energetyka rozproszona Szanse i korzyści dla wszystkich samorządów przedsiębiorców mieszkańców Energetyka rozproszona Szanse i korzyści dla wszystkich samorządów przedsiębiorców mieszkańców Mariusz Klimczak Prezes Zarządu Banku Ochrony Środowiska Wyobraź sobie mamy rok 2025 OZE Jesteśmy w gminie

Bardziej szczegółowo

Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r.

Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r. Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r. PRZEGLĄD REGULACJI UE Zestawienie aktualnych dokumentów Strategia Europa 2020

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

OZE -ENERGETYKA WIATROWAW POLSCE. Północno Zachodniego Oddziału Terenowego Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie

OZE -ENERGETYKA WIATROWAW POLSCE. Północno Zachodniego Oddziału Terenowego Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie OZE -ENERGETYKA WIATROWAW POLSCE Północno Zachodniego Oddziału Terenowego Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie Szczecin, 2012 2020 = 3 x 20% Podstawowe cele europejskiej polityki energetycznej do 2020

Bardziej szczegółowo

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEH - MAPA DOTACJI

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEH - MAPA DOTACJI PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEH - MAPA DOTACJI Finansowanie działań ujętych w PGN PROGRAMY PO Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 RPO woj. lubelskiego na lata 2014-2020 PROGRAM OPERACYJNY POLSKA WSCHODNIA

Bardziej szczegółowo

Platforma IUSER. 2 lata działalności. Inteligentne Urządzenia i Systemy Energetyki Rozproszonej. 2 października 2014

Platforma IUSER. 2 lata działalności. Inteligentne Urządzenia i Systemy Energetyki Rozproszonej. 2 października 2014 Platforma IUSER Inteligentne Urządzenia i Systemy Energetyki Rozproszonej 2 lata działalności 2 października 2014 prof. Józef Modelski, Politechnika Warszawska USTANOWIENIE PLATFORMY 10 października 2012

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności UE na lata 2014 2020

Polityka spójności UE na lata 2014 2020 UE na lata 2014 2020 Propozycje Komisji Europejskiej Unii Europejskiej Struktura prezentacji 1. Jakie konsekwencje będzie miała polityka spójności UE? 2. Dlaczego Komisja proponuje zmiany w latach 2014

Bardziej szczegółowo

Środki unijne - Jak najlepiej wykorzystać ostatnią szansę?

Środki unijne - Jak najlepiej wykorzystać ostatnią szansę? Środki unijne - Jak najlepiej wykorzystać ostatnią szansę? Magdalena Bednarska - Wajerowska Dyrektor Wydziału Koordynacji Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Budżet Unii

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Cel główny WRPO 2014+ POPRAWA KONKURENCYJNOŚCI I SPÓJNOŚCI WOJEWÓDZTWA Alokacja

Bardziej szczegółowo

Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego. Kraków, 23 października 2014 r.

Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego. Kraków, 23 października 2014 r. Jakość energii elektrycznej w oczach Operatora Systemu Przesyłowego Kraków, 23 października 2014 r. Regulacje prawne dotyczące jakości dostaw energii Ustawa Prawo Energetyczne z dnia 10 kwietnia 1997 r.

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Nowe liczniki energii w Kaliszu Nowe możliwości dla mieszkańców. Adam Olszewski

Nowe liczniki energii w Kaliszu Nowe możliwości dla mieszkańców. Adam Olszewski Nowe liczniki energii w Kaliszu Nowe możliwości dla mieszkańców Adam Olszewski Kalisz, 10 kwietnia 2013 Czym jest AMI AMI, czyli inteligentne opomiarowanie, to system pozwalający na dwustronny przepływ

Bardziej szczegółowo

Środa z Funduszami Europejskimi ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH

Środa z Funduszami Europejskimi ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH 1 Środa z Funduszami Europejskimi dla ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH 2 Środa z FE dla organizacji pozarządowych 1. Wprowadzenie do FE 2014-2020 2. Fundusze Europejskie dla NGO i wsparcia procesu stanowienia

Bardziej szczegółowo

Rozwój energetyki wiatrowej w Polsce w kontekście planów przekształcenia polskiej gospodarki z wysokoemisyjnej na niskoemisyjną

Rozwój energetyki wiatrowej w Polsce w kontekście planów przekształcenia polskiej gospodarki z wysokoemisyjnej na niskoemisyjną Rozwój energetyki wiatrowej w Polsce w kontekście planów przekształcenia polskiej gospodarki z wysokoemisyjnej na niskoemisyjną Polska energetyka wiatrowa szybki rozwój i duży potencjał dalszego wzrostu

Bardziej szczegółowo

INTEGRATOR MIKROINSTALACJI ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ZYGMUNT MACIEJEWSKI. Wiejskie sieci energetyczne i mikrosieci. Warszawa, Olsztyn 2014

INTEGRATOR MIKROINSTALACJI ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ZYGMUNT MACIEJEWSKI. Wiejskie sieci energetyczne i mikrosieci. Warszawa, Olsztyn 2014 INTEGRATOR MIKROINSTALACJI ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII w ramach projektu OZERISE Odnawialne źródła energii w gospodarstwach rolnych ZYGMUNT MACIEJEWSKI Wiejskie sieci energetyczne i mikrosieci Warszawa,

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

URE na rzecz wdrożenia inteligentnych sieci. Marek Woszczyk Prezes Urzędu Regulacji Energetyki

URE na rzecz wdrożenia inteligentnych sieci. Marek Woszczyk Prezes Urzędu Regulacji Energetyki URE na rzecz wdrożenia inteligentnych sieci. Marek Woszczyk Prezes Urzędu Regulacji Energetyki Warszawa 18 września 2012 Działania na rzecz budowy inteligentnej sieci (1) Fundamentalne cele: poprawa bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Projekt ElGrid a CO2. Krzysztof Kołodziejczyk Doradca Zarządu ds. sektora Utility

Projekt ElGrid a CO2. Krzysztof Kołodziejczyk Doradca Zarządu ds. sektora Utility Projekt ElGrid a CO2 Krzysztof Kołodziejczyk Doradca Zarządu ds. sektora Utility Energetyczna sieć przyszłości, a może teraźniejszości? Wycinki z prasy listopadowej powstanie Krajowa Platforma Inteligentnych

Bardziej szczegółowo

Sulechów, 18 Listopad 2011 r. Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce

Sulechów, 18 Listopad 2011 r. Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce Pełnomocnik Wojewody Zachodniopomorskiego ds. Bezpieczeństwa Energetycznego Witold KĘPA 2020

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne dla rozwoju energetyki odnawialnej System wsparcia energetyki odnawialnej w Polsce - planowane zmiany

Uwarunkowania prawne dla rozwoju energetyki odnawialnej System wsparcia energetyki odnawialnej w Polsce - planowane zmiany Uwarunkowania prawne dla rozwoju energetyki odnawialnej System wsparcia energetyki odnawialnej w Polsce - planowane zmiany Na podstawie informacji Departament Energii Odnawialnej Ministerstwo Gospodarki

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Rola miast w polityce spójności

Rola miast w polityce spójności Rola miast w polityce spójności Plan prezentacji 1. Zintegrowane Inwestycje Terytorialne podstawy prawne i cele wdrażania instrumentu 2. Zintegrowane Inwestycje Terytorialne Warszawskiego Obszaru Funkcjonalnego

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE Uwarunkowania prawne wspierania instalacji fotowoltaicznych ze środków UE w latach 2014-2020 Wojewódzki Fundusz

Bardziej szczegółowo

Odmowy przyłączenia OZE do sieci przedsiębiorstw energetycznych

Odmowy przyłączenia OZE do sieci przedsiębiorstw energetycznych Odmowy przyłączenia OZE do sieci przedsiębiorstw energetycznych Małgorzata Górecka Wszytko Północno Zachodni Oddziału Terenowy Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie Szczecin, 2012 2020 = 3 x 20% Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Zasady realizacji Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w Polsce. Departamentu Koordynacji Polityki Strukturalnej MRR

Zasady realizacji Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w Polsce. Departamentu Koordynacji Polityki Strukturalnej MRR Zasady realizacji Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w Polsce Departamentu Koordynacji Polityki Strukturalnej MRR 1 Cele realizacji ZIT w Polsce Wynikają z projektu UP oraz Zasad realizacji ZIT w

Bardziej szczegółowo

Zmiany na rynku energii elektrycznej w Polsce 2013/2014

Zmiany na rynku energii elektrycznej w Polsce 2013/2014 Zmiany na rynku energii elektrycznej w Polsce 2013/2014 Coroczne spotkanie przedstawicieli Towarzystwa Rozwoju Małych Elektrowni Wodnych Marek Kulesa dyrektor biura TOE Ślesin, 29 listopada 2013 r. Zakres

Bardziej szczegółowo

PROSUMENT finansowanie energetyki rozproszonej doświadczenia wdrażania projektu Jacek Chrzanowski Prezes Zarządu WFOŚiGW w Szczecinie

PROSUMENT finansowanie energetyki rozproszonej doświadczenia wdrażania projektu Jacek Chrzanowski Prezes Zarządu WFOŚiGW w Szczecinie PROSUMENT finansowanie energetyki rozproszonej doświadczenia wdrażania projektu Jacek Chrzanowski Prezes Zarządu WFOŚiGW w Szczecinie PROGRAM PROSUMENT 16 września 2014 r. WFOŚiGW w Szczecinie podpisał

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Projekt Smart Toruń - pilotażowe wdrożenie Inteligentnej Sieci Energetycznej przez Grupę Kapitałową Energa

Projekt Smart Toruń - pilotażowe wdrożenie Inteligentnej Sieci Energetycznej przez Grupę Kapitałową Energa 1 Projekt Smart Toruń - pilotażowe wdrożenie Inteligentnej Sieci Energetycznej przez Grupę Kapitałową Energa Inteligentne sieci energetyczne w ENERGA-OPERATOR Sieć dystrybucyjna i powiązane z nią technologie

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015

FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 Książki Małgorzata Sikora- Gaca, Urszula Kosowska (Fundusze Europejskie w teorii i praktyce, Warszawa 2014 Magdalena Krasuska, Fundusze Unijne w

Bardziej szczegółowo

Inteligentne sieci energetyczne po konsultacjach.

Inteligentne sieci energetyczne po konsultacjach. Projekt Programu Priorytetowego Inteligentne sieci energetyczne po konsultacjach. Dalsze prace dla jego wdrożenia. Agnieszka Zagrodzka Zastępca Dyrektora Departamentu Ochrony Klimatu XX spotkanie Forum

Bardziej szczegółowo

Marlena Ballak Obowiązki podmiotów publicznych i podmiotów gospodarczych w ramach narodowego programu rozwoju gospodarki niskoemisyjnej

Marlena Ballak Obowiązki podmiotów publicznych i podmiotów gospodarczych w ramach narodowego programu rozwoju gospodarki niskoemisyjnej Marlena Ballak Obowiązki podmiotów publicznych i podmiotów gospodarczych w ramach narodowego programu rozwoju gospodarki niskoemisyjnej Szczecin, 15 kwietnia 2016 r. GOSPODARKA NIESKOEMISYJNA zapewnienie

Bardziej szczegółowo

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność dr inż. Janusz Ryk Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych II Ogólnopolska Konferencja Polska

Bardziej szczegółowo

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011 Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku Zespół ds. opracowania ramowego zintegrowanego programu regionalnego, 7 listopada, 2011 Cele bieżącej i przyszłej polityki: Nowa Polityka

Bardziej szczegółowo

Projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2014-2020

Projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2014-2020 Projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2014-2020 2 Opis metodyki programowania RPO WM 2014-2020 Spotkanie cel Statystyki spotkań Terminy spotkań Liczba spotkań Spotkania w

Bardziej szczegółowo

Projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Lubuskie 2020 postulaty organizacji pozarządowych

Projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Lubuskie 2020 postulaty organizacji pozarządowych Projekt Regionalnego Programu Operacyjnego Lubuskie 2020 postulaty organizacji pozarządowych Przemysław Kalinka Ekspert ds. funduszy UE, Polska Zielona Sieć Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w

Bardziej szczegółowo

Forum Gospodarki Niskoemisyjnej Warszawa, dnia 19 kwietnia 2013 r. Dr Małgorzata SKUCHA Prezes Zarządu NFOŚiGW

Forum Gospodarki Niskoemisyjnej Warszawa, dnia 19 kwietnia 2013 r. Dr Małgorzata SKUCHA Prezes Zarządu NFOŚiGW Mechanizmy wsparcia gospodarki niskoemisyjnej dotychczasowe doświadczenia i nowa perspektywa finansowa (wprowadzenie do dyskusji na IV sesji panelowej) Dr Małgorzata SKUCHA Prezes Zarządu NFOŚiGW Forum

Bardziej szczegółowo

Nadzieje związane z nowym obszarem rynku energii Ustawa o efektywności energetycznej

Nadzieje związane z nowym obszarem rynku energii Ustawa o efektywności energetycznej Nadzieje związane z nowym obszarem rynku energii Ustawa o efektywności energetycznej Roman Warchoł, TAURON Sprzedaż Forum Polska Efektywna Energetycznie, Gdańsk, 6 marca 2012r. Unijne cele 3x20% Unia Europejska

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Gospodarka niskoemisyjna

Gospodarka niskoemisyjna Pracownia Badań Strategicznych, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Gospodarka niskoemisyjna dr hab. Joanna Kulczycka, prof. AGH, mgr Marcin Cholewa Kraków, 02.06.2015

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła a rozwój systemów elektroenergetycznych

Pompy ciepła a rozwój systemów elektroenergetycznych Pompy ciepła a rozwój systemów elektroenergetycznych Konferencja III Kongres PORT PC - Technologia jutra dostępna już dzisiaj Wojciech Lubczyński Ekspert PSE S.A. Warszawa, 23 września 2014 r. Agenda 1.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja wdrożenia systemu AMI w ENERGA-OPERATOR

Koncepcja wdrożenia systemu AMI w ENERGA-OPERATOR Koncepcja wdrożenia systemu AMI w ENERGA-OPERATOR Rafał Czyżewski Wiceprezes Zarządu, Dyrektor ds. Rozwoju Warszawa, 22 lipca 2010 Inteligentne opomiarowanie (AMI) w kontekście strategii Grupy Energa (slajd

Bardziej szczegółowo

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Pytanie: Jak wykorzystać praktyczną wiedzę z zakresu wydawania decyzji środowiskowych w celu prawidłowej identyfikacji obszarów

Bardziej szczegółowo

Europejska Współpraca Terytorialna w latach 2014-2020

Europejska Współpraca Terytorialna w latach 2014-2020 Europejska Współpraca Terytorialna w latach 2014-2020 Współpraca międzyregionalna doświadczenia i szanse Centrum Informacji Naukowej i Biblioteki Akademickiej Katowice, 15 października 2013 r. Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Stan budowy projektów szerokopasmowych finansowanych ze środków UE

Stan budowy projektów szerokopasmowych finansowanych ze środków UE Stan budowy projektów szerokopasmowych finansowanych ze środków UE Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Departament Funduszy Strukturalnych 1 Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej Dotychczas w ramach

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 INFORMACJE OGÓLNE Dodatkowe wsparcie dla Polski Wschodniej województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ UNIHUT S.A. INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ Część ogólna Tekst obowiązujący od dnia. SPIS TREŚCI I.A. Postanowienia ogólne... 3 I.B. Podstawy prawne opracowania IRiESD... 5 I.C. Zakres

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

II POSIEDZENIE ZESPOŁU

II POSIEDZENIE ZESPOŁU Posiedzenie zespołu ds. opracowania projektu krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niemal zerowym zużyciu energii oraz optymalizacji zasad ich finansowania II POSIEDZENIE ZESPOŁU

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce

Rynek energii. Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce 4 Rynek energii Podmioty rynku energii elektrycznej w Polsce Energia elektryczna jako towar Jak każdy inny towar, energia elektryczna jest wytwarzana przez jej wytwórców, kupowana przez pośredników, a

Bardziej szczegółowo

Środa z Funduszami Europejskimi JEDNOSTEK NAUKOWYCH

Środa z Funduszami Europejskimi JEDNOSTEK NAUKOWYCH 1 Środa z Funduszami Europejskimi dla JEDNOSTEK NAUKOWYCH 2 3 1. Wprowadzenie do Funduszy Europejskich na lata 2014-2020 Dokumenty na poziomie unijnym Europa 2020 Pakiet Rozporządzeń Wspólne Ramy strategiczne

Bardziej szczegółowo

REGIONALNY OŚRODEK DEBATY MIĘDZYNARODOWEJ w LUBLINIE. Zadanie dofinansowane ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych PONADTO W NUMERZE POLECAMY :

REGIONALNY OŚRODEK DEBATY MIĘDZYNARODOWEJ w LUBLINIE. Zadanie dofinansowane ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych PONADTO W NUMERZE POLECAMY : Zadanie dofinansowane ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych BIULETYN INFORMACYJNY grudzień 2014 BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE Polska w UE - modernizacja infrastruktury PONADTO W NUMERZE POLECAMY :

Bardziej szczegółowo

Pakiet legislacyjny dla Polityki Spójności 2014-2020 Projekty rozporządzeń opublikowane 6 października 2011 r.:

Pakiet legislacyjny dla Polityki Spójności 2014-2020 Projekty rozporządzeń opublikowane 6 października 2011 r.: Pakiet legislacyjny dla Polityki Spójności 2014-2020 Projekty rozporządzeń opublikowane 6 października 2011 r.: Rozporządzenie ogólne (dwie części dla funduszy oraz dla polityki spójności) Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Instrumenty finansowania w okresie programowania 2014-2020. Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych

Instrumenty finansowania w okresie programowania 2014-2020. Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych Instrumenty finansowania w okresie programowania 2014-2020 Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych Invest Expo, Katowice, 08.12.2014 Fundusze Europejskie 2014-2020 innowacje

Bardziej szczegółowo

Nowe zadania i nowe wyzwania w warunkach deficytu mocy i niedoboru uprawnień do emisji CO2 Jan Noworyta Doradca Zarządu

Nowe zadania i nowe wyzwania w warunkach deficytu mocy i niedoboru uprawnień do emisji CO2 Jan Noworyta Doradca Zarządu Rola giełdy na rynku energii elektrycznej. Nowe zadania i nowe wyzwania w warunkach deficytu mocy i niedoboru uprawnień do emisji CO2 Jan Noworyta Doradca Zarządu Warszawa, 25 kwietnia 2008 Międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki

Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki 2 Legalizacja liczników w procesie wdrażania smart meteringu w Polsce Potrzeba prac nad wdrożeniem inteligentnego opomiarowania w Polsce - Formalna Polityka

Bardziej szczegółowo

Działania FNEZ w 2014 r. w kontekście Planu działania dla morskiej energetyki wiatrowej w regionach nadmorskich. Mariusz Wójcik

Działania FNEZ w 2014 r. w kontekście Planu działania dla morskiej energetyki wiatrowej w regionach nadmorskich. Mariusz Wójcik Działania FNEZ w 2014 r. w kontekście Planu działania dla morskiej energetyki wiatrowej w regionach nadmorskich Mariusz Wójcik Prezentacja Wybrane dotychczasowe działania FNEZ Program rozwoju morskiej

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

Projekt MGrid - od prosumentów do spółdzielni energetycznych

Projekt MGrid - od prosumentów do spółdzielni energetycznych Projekt MGrid - od prosumentów do spółdzielni energetycznych Marek Maniecki Warszawa, 13 maja 2014 roku Przesłanki projektu Uwolnienie rynku energii - wzrastające ceny energii dla odbiorców, taryfy dynamiczne

Bardziej szczegółowo

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA GMINY MOSINA. dr Jacek Zatoński Consus Carbon Engineering Sp. z o.o.

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA GMINY MOSINA. dr Jacek Zatoński Consus Carbon Engineering Sp. z o.o. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA GMINY MOSINA dr Jacek Zatoński Consus Carbon Engineering Sp. z o.o. AGENDA Czym jest gospodarka niskoemisyjna PGN czym jest i do czego służy Dotychczasowy przebieg prac

Bardziej szczegółowo

ELME PRIMUS www.elme.pl info@elme.pl tel. 602 433 228 Nowe zasady przyznawania dotacji unijnych perspektywa 2014-2020

ELME PRIMUS www.elme.pl info@elme.pl tel. 602 433 228 Nowe zasady przyznawania dotacji unijnych perspektywa 2014-2020 Nowe zasady przyznawania dotacji unijnych perspektywa 2014-2020 Perspektywa na lata 2014-2020 będzie wdrażana w Polsce poprzez 6 krajowych programów operacyjnych zarządzanych przez Ministerstwo Infrastruktury

Bardziej szczegółowo

ZASADY WDRAŻANIA ŚRODKÓW UNIJNYCH W OCHRONIE ZDROWIA. AMT Partner Sp. z o.o.

ZASADY WDRAŻANIA ŚRODKÓW UNIJNYCH W OCHRONIE ZDROWIA. AMT Partner Sp. z o.o. ZASADY WDRAŻANIA ŚRODKÓW UNIJNYCH W OCHRONIE ZDROWIA AMT Partner Sp. z o.o. POLITYKA SPÓJNOŚCI W PERSPEKTYWIE 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma 82,5 mld euro, w tym: 1. ok. 76,9 mld euro w programach

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM podstawowe założenia Dąbie 13-14.06.2013 2013-06-24 1 Dokumenty Strategiczne Program rozwoju elektroenergetyki z uwzględnieniem źródeł odnawialnych w Województwie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

WYMIAR TERYTORIALNY EUROPEJSKIEJ POLITYKI SPÓJNOŚCI I POLSKIEJ POLITYKI ROZWOJU 2014-2020

WYMIAR TERYTORIALNY EUROPEJSKIEJ POLITYKI SPÓJNOŚCI I POLSKIEJ POLITYKI ROZWOJU 2014-2020 WYMIAR TERYTORIALNY EUROPEJSKIEJ POLITYKI SPÓJNOŚCI I POLSKIEJ POLITYKI ROZWOJU 2014-2020 Jarosław Komża doradca strategiczny ds. funduszy europejskich 1 WYMIAR TERYTORIALNY Nowe regulacje europejskiej

Bardziej szczegółowo

Energetyka rewolucja na rynku?

Energetyka rewolucja na rynku? Energetyka rewolucja na rynku? Forum Zmieniamy Polski Przemysł 17 lutego 2014 r. Marek Kulesa dyrektor biura Warszawa Czy rok 2014 przyniesie przełom na rynku energii elektrycznej? KORZYSTANIE Z PRAWA

Bardziej szczegółowo

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 Jacek Woźniak Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej UMWM Kraków, 15 maja 2008 r. 2 Programy operacyjne Realizacja wspieranego projektu Poprawa efektywności

Bardziej szczegółowo

RYNEK FOTOWOLTAICZNY. W Polsce. Instytut Energetyki Odnawialnej. Warszawa Kwiecień, 2013r

RYNEK FOTOWOLTAICZNY. W Polsce. Instytut Energetyki Odnawialnej. Warszawa Kwiecień, 2013r 2013 RYNEK FOTOWOLTAICZNY W Polsce Instytut Energetyki Odnawialnej Warszawa Kwiecień, 2013r STRONA 2 2013 IEO RAPORT Rynek Fotowoltaiczny w Polsce Podsumowanie roku 2012 Edycja PIERWSZA raportu Autorzy

Bardziej szczegółowo