WYBRANE ASPEKTY WALIDACJI WYNIKÓW SYMULACJI KRZEPNIĘCIA ODLEWÓW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WYBRANE ASPEKTY WALIDACJI WYNIKÓW SYMULACJI KRZEPNIĘCIA ODLEWÓW"

Transkrypt

1 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2001, Rocznik 1, Nr 1 (1/2) Archives of Foundry Year 2001, Volume 1, Book 1 (1/2) PAN - Katowice PL ISSN WYBRANE ASPEKTY WALIDACJI WYNIKÓW SYMULACJI KRZEPNIĘCIA ODLEWÓW Z.IGNASZAK 1, J.CIESIÓŁKA 2 Politechnika Poznańska, Instytut Technologii Materiałów (1), ul. Piotrowo 3, POZNAŃ Odlewnia Żeliwa ŚREM S.A., ul.staszica 1, ŚREM STRESZCZENIE Właściwa walidacja wyników symulacji jest warunkiem akceptacji modelu krzepnięcia, baz danych i skutecznej optymalizacji technologii odlewania. Badania nienis z- czące dają komplementarne i istotne informacje dotyczące tego ważnego etapu zwanego virtual prototyping. Procedura ta została przedstawiona na przykładach odlewów przemysłowych. Key words: solidification simulation, model validation, NDT, ultrasonic testing. 1.WPROWADZENIE Niekwestionowanym sposobem umożliwiającym definiowanie jakości odlewów, jej identyfikację i ostateczną ocenę, w oparciu o uogólnione lub indywidualne normy i/lub normatywy, stanowiące odniesienie do jakości wymaganej, rozumianej jako a k- ceptowalny stan wad w odlewie, jest platforma kontroli i badań nieniszczących [1,17]. W odlewnictwie światowym, szczególnie odlewów wielkogabarytowych ze stopów żelaza, obserwuje się szerokie stosowanie metod ultradźwiękowych i zdecydowane odchodzenie od metod radiograficznych. Nowoczesne rozwiązania ap a- raturowe i skuteczność metod kontroli spowodowały, że większość odlewni i ich odbiorcy zaakceptowali warunki odbioru oparte całkowicie o metody UT. Wyjątek stan o- wią niektóre odlewy, zwłaszcza staliwne, gdzie wady podpowierzchniowe i powierzchniowe niewidoczne gołym okiem wykrywa się metodami magnetycznymi. Podobnie też w odniesieniu głównie do powierzchni obrobionych znaczenie metod penetracyjnych nie podlega dyskusji. 1 dr hab. inż. prof. Politechniki Poznańskiej, mail: 2 mg inż., mail: 67

2 Metody ultradźwiękowe mają zastosowanie także do monitorowania stanu strukt u- ry i poziomu naprężeń, a źródłem sygnału może być również impuls laserowy i jego oddziaływanie na elementy struktury, o określonym stanie naprężeń. To skanowanie (zwane tez tomografią ultradźwiękową) umożliwia pogłębianie studium nad materiałem. Szerzej wykorzystane metody emisji akustycznej mogą dostarczać komplementarnych informacji o przebiegu zjawisk w procesach przetwarzania materiałów [2]. Jednocześnie, wprowadzenie do biur technologicznych odlewni systemów (kodów) symulacyjnych umożliwiło stworzenie nowego połączonego wymiaru dla zagadnień optymalizacji technologii i nowych możliwości wykorzystania wyników kontroli jakości z badań nieniszczących. Zdefiniowane przez odbiorcę kryteria jakości, w funkcji znanych wymagań eksploatacyjnych, w których zawarte są parametry określające stan ścisłości odlewu, parametry jego struktury, parametry mechaniczne, umożliwiają stosowanie rozwiązań technologicznych, optymalnych również pod względem kosztów produkcji. Miejsce i możliwości badań nieniszczących, a szczególnie metod ultradźwiękowych w zakresie identyfikacji parametrów jakości, a nie tylko obecności wad, skorelowane z prognozą virtual prototyping jest przedmiotem postulowanych zwią z- ków jakości wirtualnej (projektowanej) i rzeczywistej, ocenianej po wykonaniu rzeczywistego prototypu odlewu. W artykule wskazano na te powiązania i podano przykłady z praktyki odlewania, ilustrujące konieczność analizy i rozwijania takich procedur. 2. PROGNOZOWANIE JAKOŚCI ODLEWÓW Z ZASTOSOWANIEM SYMULACJI PROCESU ODLEWANIA (VIRTUAL PROTOTYPING) Podczas międzynarodowej konferencji 10 th Conference and Exhibition on VIR- TUAL PROTOTYPING by NUMERICAL SIMULATION EUROPAM 2000, Nantes 2000 (France) w plenarnym referacie otwarcia zacytowano następujące zdanie (źródło: OSAT Study, June 2000) : The explosive increase in use of CAE tools represents a revolution in the vehicleengineering process. Physical prototypes, one might conclude, will become dinosaurs. We predict a 40 percent reduction in the number of prototypes needed by the year Inżynieria wirtualna (VE Virtual Engineering, CAE Computer Aided Engineering) obejmująca coraz szerzej obszary koncepcji, projektowania, wytwarzania, eksploatacji i recyklingu wyrobów w ogólnie pojętej działalności człowieka. Ma swoje miejsce w technologiach materiałowych, także w odlewnictwie [3,4]. Istotne są powiązania istniejące podczas opracowywania tzw. wirtualnego prototypu (virtual protot y- ping), który jest ważnym etapem weryfikującym jakość i skuteczność opracowania technologii przed podjęciem wytwarzania. Zgodzić się należy, że jednym z najbardziej obiecujących kierunków rozwoju w obszarze odlewnictwa, szczególnie w zakresie projektowania i sterowania procesami, jest coraz pełniejsze wykorzystywanie modelowania zjawisk i symulacji procesów wytwarzania wysokojakościowych odlewów. Ta optymistyczna wizja możliwości symulacji w służbie inżyniera 68

3 ARCHIWUM ODLEWNICTWA technologa nie oznacza braku problemów warunkujących ich szerokie stosowanie. Ograniczenia natury ogólnej to: bardzo wysoki koszt systemów (kodów) symulacyjnych i odpowiedniego sprzętu komputerowego, uzależnienie klasy i rozmiaru symulowanych zadań od mocy sprzętu komputerowego (ciągły postęp mikroelektroniki, szybkie starzenie się sprzętu i ciągle niezaspokojone oczekiwania użytkownika), wysoki koszt kreowania nowych procedur symulacyjno optymalizacyjnych i koszt eksperymentalnych badań walidacyjnych (uwiarygodniających). Ograniczenia związane z podstawami teoretycznymi oraz uwarunkowania aplikacyjnymi są dwojakiego rodzaju [4,5]: 1. Problemy związane ze zmianą skali w modelowaniu mechaniki wytężenia materiału odlewu, z możliwie pełnym uwzględnieniem składowych elementów struktury (ziaren) i możliwie pełnym opisem elementarnych mechanizmów ich niszczenia. 2. Niedostateczna znajomość wielkości fizycznych niezbędnych do wprowadzania do modeli i realizowanych na ich podstawie symulacji komputerowych. Dotyczy to wszystkich domen modelowania i wymaga wysiłku eksperyment a- torów. Istnieje zatem konieczność permanentnego uzupełniania, doskonalenia i dopasowywania banków danych do postępu w obszarze formułowania modeli fizycznych [6]. Mimo wskazanych problemów wymagających stopniowego rozwiązywania, w skali światowego odlewnictwa symulacja komputerowa jest postrzegana, jako jedyne tak skuteczne narzędzie optymalizowania technologii odlewania. Narzędzie to kosztowne i wymagające. Operatorem takiego systemu może być osoba przyuczona, przyjmijmy, że nawet znakomita pod względem formalnego opanowania obsługi sprzętu komput e- rowego, umiejętnie wykorzystująca wiedzę instrumentalną. Prawdziwy jednak sukces można osiągnąć dopiero, kiedy wspomaganiem CAD zajmie się specjalista posiadający wiedzę o modelowaniu procesów i podstawach fizycznych zachodzących procesów, potrafiący ją powiązać z wiedzą operatora systemu. To jest warunkiem pełnego powodzenia i najczęściej szybko przynosi wymierne korzyści w postaci dotrzymania terminu i korzyści finansowe. Podobnie przyuczony, nawet z dużym stażem, operator wykonujący kontrolę stosując konkretną metodą nieniszczącą, nie osiągnie klasy kontrolera posiadającego przynajmniej podstawową wiedzę o procesie, o jego potencjalnych anomaliach, powodujących zagrożenia wystąpieniem konkretnych wad. Taki specjalista kontrolując stan jakości, przewiduje lokalizację wad i szuka potwierdzenia lub zaprzeczenia ich obecności w skali całego odlewu. 69

4 3. JAKOŚĆ ODLEWÓW W UJĘCIU KRYTERIÓW PROGNOZOWANIA W SYSTEMACH SYMULACYJNYCH W oparciu o uzyskane na drodze obliczeń symulacyjnych mapy temperatury dla wybranych chwil czasu, na podstawie numerycznego rozwiązania równań Fouriera Kirchhoffa, stworzono szereg kryteriów prognozujących stan jakości odlewu. Analiza parametrów kryterialnych pozwala zrozumieć przebieg procesu krzepnięcia i zidentyfikować obszary wad w odlewach, dla przyjętych warunków symulacji, adekwatnie do studiowanego przypadku technologii. Wizualizacja wyników symulacji w połączeniu z tymi kryteriami, daje podstawy do prognozowania obszarów zagrożonych wadami. Większość z nich dotyczy problemów zasilania odlewu podczas krzepnięcia i uwzglę d- nia procesy skurczowe, podstawową przyczynę wad wewnętrznych, z zasady niemożliwych do naprawy. Najczęściej wnioskuje się na podstawie wyników przedstawianych w objętości odlewu podzielonej na elementy (objętości) skończone (w tym opcja tzw. X ray) lub/i na jego przekrojach na przykład jako [7,8,9] : izolinie (powierzchnie) temperatur, np. izolikwidusy, izosolidusy, izolinie(powierzchnie) tzw. ułamków fazy stałej, w tym ułamków krytycznych, izolinie(powierzchnie) całkowitych czasów krzepnięcia tzw. izochrony, izolinie (powierzchnie) szybkości stygnięcia i szybkości ruchu izotermy solidusu. Można także skorzystać, jeżeli użytkownik oczekuje szybkiej odpowiedzi lub jeżeli nie czuje się na siłach, aby dokładnie analizować proces, z podpowiedzi zawartej w got o- wym kryterium jakości będącym wprost wskaźnikiem porowatości skurczowej (poros i- ty, shirnkage defects) lub współczynnikiem skuteczności zasilania (feeding, shrinkage), w zależności od rodzaju kodu symulacyjnego. W tym przypadku użytkownik nie zna algorytmu, którego autorami są twórcy oprogramowania, a więc zdany jest na założenie słuszności przyjętych tam szczegółowych rozwiązań. Ponadto twórcy kodów zmieniają w kolejnych wersjach algorytm tej interpretacji wad, co może prowadzić do nieporozumień i wymaga śledzenia i porównywania ze skatalogowanymi wynikami obliczeń zrealizowanych w przeszłości dla innych naszych odlewów. Oczekuje się, aby ten rodzaj bezpośredniego wskazania miejsca wystąpienia wady typu skurczowego i wskazanie jej intensywności znalazł potwierdzenie w badaniach ultradźwiękowych. Obie metody: prognozująca i kontrolna charakteryzują się pewnym marginesem niepewności. Biorąc pod uwagę metody prognozowania, pogłębienie analizy wyników symulacji prowadzi do pełniejszego zrozumienia zjawisk i uściślenia prognozy wad. Tych możliwości upatruje się w gradiencie temperatury, w tzw. gradiencie czasowym, w kryterium Niyamy (gradient zmodyfikowany) i w gradiencie podwójnie zmodyfikowanym [7,10,11]. Nowe ujęcie interpretacyjne i nowe podejście do granicznych wartości gradientu zmodyfikowanego, rozwinięto w pracy [12]. W trakcie symulacji procesu, źródłem niejednoznaczności w prognozowaniu p o- rowatości odlewów są założenia związane ze sposobem dyskretyzacji przestrzeni odlewu. Omówiono to w pracy [13], przedstawiając przyczyny otrzymywania zróżnicowanych wartości gradientowych parametrów kryterialnych. Na podstawie tychże samych spreparowanych temperaturowych wyników symulacji procedury systemów symulacyjnych pomagają przewidywać lokalnie strukturę (nie- 70

5 ARCHIWUM ODLEWNICTWA które systemy stosują tzw. mikromodelowanie [11] czyli modelowanie zarodkowania i wzrostu kryształów) i właściwości mechaniczne (twardość, wytrzymałość, wydłużenie). W systemach symulacyjnych, które zawierają moduły termomechaniczne możliwe jest prognozowanie stanu naprężeń i odkształceń. Jak wiadomo i te informacje o strukturze, jej elementach składowych, o właściwościach mechanicznych, o naprężeniach mogą pochodzić z właściwej interpretacji sygn a- łu ultradźwiękowego, będącego swoistą odpowiedzią materiału i jego stanu. 4. BADANIA NIENIS ZCZĄCE W WALIDACJI MODELU SYMULACJI Szczególne miejsce badania nieniszczących w powiązaniu z potrzebami ilościowego szacowania jakości produkcji jest powszechnie uznane. Trudno sobie wyobrazić odbiór odlewów bez zdefiniowanych progów wad dopuszczalnych dla poszczególnych stref (por. przykład warunków odbioru w rozdz.6). Korelacja informacji o lokalizacji i natężeniu wad z prognozami systemu symulacyjnego powinna być przedmiotem szczególnej troski. Powiązania te przedstawiono na rys.1. Niektórzy te informacje (źródło II grupy) uważają jako podstawowe, służące walidacji modelu symulacji. Problem ten rozwinięto w [5]. Brak ciągłości materiału w rozumieniu jego obniżonej ścisłości [15] wskazywany w prognozach symulacyjnych, jest relatywnie łatwy do potwierdzenia metodami UT podczas kontroli rzeczywistego odlewu. Nie zawsze jednak należy oczekiwać ewiden t- nej korelacji między prognozą wad skurczowych a tymi nieciągłościami wykrytymi przez UT. Zgodności można oczekiwać jedynie dla wad pochodzenia skurczowego, związanych bezpośrednio (wady skupione lub rozproszone porowatości skurczowe) lub pośrednio (rozerwania pęknięcia międzydendrytyczne) z istnieniem skurczu zasilania czyli skurczu przegrzania i krzepnięcia. Inne wady typu brak ciągłości np. pochodzenia gazowego nie są przedmiotem modelowania i nie mogą być prognozowane. Nie oznacza to, że analizując pola temperatur, pola ciśnień, pola prędkości należy à priori odstąpić od wiązania ich ze stanem wykrytych wad. Należy wykazać tutaj jednak dużą ostrożność. Biorąc pod uwagę inne informacje pochodzące z badań ultradźwiękowych (szybkość fali, tłumienie sygnału echa dna, porównanie informacji pochodzących z różnych głowic) można odnosić te parametry do prognozowanych i/lub rzeczywistych struktur i cech materiałowych. Może to oczywiście także być elementem walidacji procedur prognozujących systemów symulacyjnych. Zagadnienia te nie są omawiane w tym art y- kule. 71

6 ź r ó d ł a II grupy ź r ó d ł a I grupy PRE- ODLEWANIE KRZEPNIĘCIE SUROWY OBROBIONY PROCESSING (w ypełnianie formy) I STYGNIĘCIE ODLEW ODLEW Model procesu Analiza (1) termo mechaniczna ukł. O-F Analiza (2) termo mechaniczna ukł. O-F Kontrola Nieniszcz, Kontrola Niszcząca Kontrola Nieniszcz, Kontrola Niszcząca bazy danych materiałowych czasy zalewania (całkow ity, cząstkowe) krzywe stygnięcia odlewu i nagrzewania formy geometria dynamika wypełniania pola temperatury układu podział (mesh) w ady zewnętrzne w ady w ewnętrzne : - zidentyfikowane struktura w ybrane temperatury emisja akustyczna - niezidentyfikowane inne w ady odkryte podczas skrawania tw ardość anomalie procesu naprężenia struktura naprężenia ciśnienia metalu i gazów zmiany dylatacyjne zmiany dylatacyjne układu tw ardość naprężenia w łaściwości mechaniczne (w czasie rzeczywistym) (w czasie rzeczywistym) (w czasie poza procesem) (w czasie poza procesem) Rys. 1 Miejsce kontroli jakości odlewów na schemacie walidacji modelu procesu odlewania. Źródła i przepływ informacji o procesie odlewania. 72

7 ARCHIWUM ODLEWNICTWA 5. PRAKTYCZNE ASPEKTY METOD UT W BADANIACH ODLEWÓW ŻE- LIWNYCH. W praktyce badań ultradźwiękowych wyróżnia się zasadniczo dwie metody oceny wad. Jeżeli średnica wiązki ultradźwiękowej jest mniejs za od najmniejszego wymiaru wady to wykonuje się punktowania obrysu wady i określa jej powierzchnię stosując umowne kryteria dotyczące wysokości sygnału na granicy wady. Jeżeli średnica wiązki ultradźwiękowej jest większa niż największy wymiar wady to porównuje się największą amplitudę echa odbitego od wady z amplitudą echa odbitego od sztucznej wady porównawczej położonej na tej samej głębokości. Należy pamiętać przy tym, że echo odbite od małej wady rzeczywistej jest najczęściej mniejsze niż echo odbite od wady sztucznej o tej samej wielkości. Spowodowane to jest np. stanem ro z- winięcia powierzchni wady rzeczywistej lub/i nie prostopadłym padaniem wiązki ultradźwiękowej na jej powierzchnię. Ponadto jak wiadomo, fala ultradźwiękowa podlega tłumieniu w każdym materiale zależnie od jego natury, gęstości i stanu struktury oraz postaci jej faz składowych. W przypadku odlewu, nawet jeżeli jego materiał nie wykazuje wad skupionych, co oznacza jego ścisłość w skali makroskopowej [14], w zależności od lokalnych warunków krzepnięcia można zidentyfikować znaczące różnice tłumienia fali. Znane i powszechnie stosowane jest na przykład odnoszenie prędkości fali dla konkretnego odlewu do jego strefy brzegowej czyli krzepnącej z większą szybkością w stosunku do reszty odlewu jako najzdrowszej. Jeżeli fala ultradźwiękowa dodatkowo przechodzi przez większe grubości odlewu to występujący duży stopień tłumienia powoduje wystąpienie niebezpieczeństwa osłabienia echa odbić od naturalnych wad. Szczególnym przypadkiem silnego tłumienia jest żeliwo szare (z grafitem płatkowym). Nowoczesny aparat ultradźwiękowy USN 52 (f my Krautkrämer) dzięki swoim funkcjom i parametrom, znacznie ułatwia badanie żeliwa. W oparciu o doświadczenia odlewni zachodnich opracowano instrukcje kontroli ultradźwiękowej i wdrożono ich stosowanie w odlewni. Najczęściej do badań żeliwa sferoidalnego stosowane są metody OWR (AVG) odległość - wzmocnienie -rozmiar i metody DAC (CAD) odległość amplituda krzywa. 6. ANALIZA PROGNOZ JAKOŚCI I WYNIKÓW KONTROLI ULTRADŹWIĘKOWEJ. PRZYKŁADY Przykład odlewu korpusu z żeliwa sferoidalnego Na rysunkach 2 do 5 przedstawiono sekwencję ilustrującą przykład ciężkiego odlewu korpusu z żeliwa sferoidalnego (40015). Ten odpowiedzialny odlew wymagał szczególnie pieczołowitego opracowania technologii, z uwzględnieniem sterowania krzepnięciem z zastosowaniem ochładzalników zewnętrznych, w formach piaskowych o odpowiedniej sztywności. Na rys.2 przedstawiono fragment wyników symulacji, z których widać, iż na obszary wystąpienia wad wynikające z nieskutecznego zasilania. Rys.3 wskazuje precyzyjniej wady tego samego pochodzenia w dolnej części korpusu. 73

8 a. b. F Rys. 2. Fragmenty odlewu korpusu z żeliwa sferoidalnego (ciężar około 12 ton) a wygląd odlewu po dyskretyzacji metodą objętości skończonych; b umiejscowienie wad wg prognozy nieskutecznego zasilania feeding (F) na tle zarysu siatki dyskretyzacji (z rys. a) (obliczenia wykonano przy pomocy systemu Magma, we współpracy z firmą KomOdlew Kraków) Prognoza feeding Rys. 3. Umiejscowienie wad wg prognozy skuteczności zasilania feeding na tle zarysu siatki dyskretyzacji przestrzennej w dolnej części odlewu korpusu (różne przekroje) 74

9 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rys. 4. Prognoza skuteczności zasilania fragmentu odlewu korpusu w części odpowiadającej wykrytej wadzie typu dross (w środku wady skuteczność zasilenia około 90% kolor niebieski, dół skali, część odpowiednio zasilona kolor biały) (obliczenia wykonano przy pomocy systemu Magma, we współpracy z firmą KomOdlew Kraków) Rys. 5. Szkic roboczy pozycji głowic 2MHz i 1MHz podczas badań strefy dross. A pozycja głowicy w strefie z wyraźnym echem dna, B w strefie z wadą. 75

10 Rys.5 uściśla obraz wady w rejonie środkowym, potwierdzając jej charakter skurczowy. Badania ultradźwiękowe w rejonie środkowym (rys. 5) pozwoliły na zidentyfikowanie położenia wady poza obszarem osi cieplnej ściany, w jej części górnej. Mimo dużej zgodności lokalizacji powierzchni wad z wynikami symulacji dla tej części odlewu, ze szczegółowego porównania położenia wady na przekroju ścianki nie wynika, aby była ona spowodowana bezpośrednio zjawiskami skurczowymi. Nasze doświadczenie z odlewami o średnich i dużych grubościach ścianek wskazuje raczej na typową wadę zwaną dross (ang.) lub crasses (franc.), spowodowana opóźnioną dekantacją produktów po reakcji sferoidyzacji żeliwa magnezem (głównie kompleksy krzemianów i siarczków magnezu oraz tlenków żelaza). Według tychże doświadczeń łączenie tych wad z problemami zasilania nie znajduje uzasadnienia. Z kolei wady wskazywane przez prognozy dla części dolnej korpusu (rys.3) relatywnie dobrze zgadzają się z wynikami badań ultradźwiękowych. W warunkach odbioru odlewu dopuszczano wady o max. średnicy równoważnej 3 mm. Jednocześnie wykluczono ich odkrycie w miejscach wierceń (przyszłe badania penetracyjne). Na rys.9 pokazano przykład dokładnej analizy położenia wad zidentyfikowanych ultradźwiękowo, w stosunku do położenia wierconych otworów. W tej strefie (dolnej), w której uzyskano dobrą zgodność prognozy symulacyjnej i kontroli UT, ilościowo wyrażona prognozowana skuteczność zasilania (rys. 4) zmienia się od 90 do 100%. Potwierdzona lokalizacja wad jest pierwszym warunkiem kolejnego wnioskowania o zgodności ilościowej i próby prognozowania w kategoriach wymiaru wady równoważnej. Jest to ważne zwłaszcza w kolejnych próbach optymalizacji technologii dla tego samego odlewu i porównywania wad wirtualnych i rzeczywistych. Uogólnienia tego rodzaju procedury porównawczej na inne odlewy musi być poparte bądź dużym zasobem informacji ze skatalogowanych uruchomień podobnych przypadków (symulacja i udokumentowana kontrola jakości odlewu) lub badaniami odlewów próbnych Przykład odlewów wieńców zębatych z żeliwa sferoidalnego Ten rodzaj odlewów często jest przedmiotem badań symulacyjnych w celu prognozowania obecności ewentualnych wad i optymalizacji opracowań technologicznych z udziałem ochładzalników. Na rys. 7 przedstawiono wybrane wyniki symulacji. `Procedury kontroli. Kontrola wizualna, kontrola ultradźwiękową i magnetyczna mogą być wykonywane zarówno przed jak i po obróbce skrawaniem. Odbiorca może żądać, aby dodatkowo końcowa kontrola była prowadzona także metodą penetracyjną. Strefy 1, 2 i 3 (rys. 6) są badana metodą magnetyczną (dopuszczalne wady liniowe max. 3 mm). Kontrola ultradźwiękowa obejmuje strefy 1 i 2. Tej procedurze poświęcimy więcej miejsca. 76

11 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rys. 6. Schemat stref jakości na przekroju wielkogabarytowego wieńca zębatego z żeliwa sferoidalnego (zakres średnic od kilku do kilkunastu m). Rys. 7. Prognoza wad skurczowych dla odlewu 1/4 wieńca zębatego (technologia z zastosowaniem ochładzalników zewnętrznych). Klamrami oznaczono nadlewy.ws prognozowane wady skurczowe w strefie 2 (poza uzębieniem). Wykorzystano kod symulacyjny NovaSolid (f ma NovaCast).Wynik symulacji wskazuje, że wady powinny być zlokalizowane poza strefą 1, gdzie będzie nacinane uzębienie (z uwzględnieniem ochronnej grubości materiału). 77

12 Zawiera ona następujące istotne punkty : Wyposażenie aparatura ultradźwiękowa np. f my Krautkrämer (USN 50, US D10, USN 52) f my Sofranel (Epoch 2002), Głowice o średnicy 24 mm, częstotliwości 0,5 do 2 MHz, Kalibracja na wzorcu schodkowym odlanym z żeliwa sferoidalnego (generowanie krzywej DAC, otwory płaskodenne o średnicy 6 mm, wg ASTM A609), przeniesienie między wzorcem a odlewem 80% wysokości ekranu w obu przypadkach, Realizacja przy pomocy głowicy 2MHz, z rejestracją następujących przypadków echo wady ponad krzywą DAC tłumienie sygnału większe niż 90% (dla staliwa 75%) Kryteria akceptacji Strefa 1 : klasa 1 wg ASTM A609 Strefa 2 : klasa 3 wg ASTM A609 lub inne uzgodnione wg specyfikacji odbiorcy Przykład testu odlewu wirnika z żeliwa sferoidalnego Poniższy przykład dotyczy etapu produkcji po wykonaniu pierwszego odlewu, którego technologię optymalizowano przy pomocy systemu symulacyjnego Magma [16]. Strefa B Strefa A Rys.8. Odlew wirnika z żeliwa sferoidalnego. Badanie przy pomocy USN 52.Strefy A i B oznaczają wykryte miejsca wad wewnętrznych, przypuszczalnie pochodzenia skurczowego. 78

13 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rys. 9. Prognoza wad skurczowych (skuteczność zasilania feeding ) odlewu wirnika [16]. Przedstawiony na rys.9 widok miejsc, gdzie przewidywane były problemy w zas i- laniu, wskazuje na równomierne obwodowe rozłożenie wad. Maksymalna porowatość zgodnie z tą prognozą nie powinna przekroczyć 6%. Oczekiwano zatem, że wady przy takim rozłożeniu nie przekroczą średnicy równoważnej 6 mm (wymóg odbiorcy). Strefy A i B, wyróżnione na rys.8, nie potwierdzają równomiernego rozłożenia wad na obwodzie. Ponadto w tych strefach stwierdzono, że wielkość wad równoważnych przekracza znacznie wartość dopuszczalną. Fakt lokalności wad potwierdzono prześwietlając odlew przy pomocy betatronu. Prototyp ten został poddany więc badaniom niszczącym. Chodziło głównie o porównanie wady odkrytej przez frezowanie z wynikiem badań ultradźwiękowych średnicą wady równoważnej [18]. Odkryto rzeczywiście, że lokalne wady (A i B) mają zdecydowanie charakter wad sku r- czowych (ewidentna obecność dendrytów we wnętrzu wad). Ich wymiar równoważny odpowiednio : 9 i 17 mm stanowi podstawę do odniesienia : średnica równoważna faktyczny obraz wady. Potwierdzono w ten sposób prawidłowość decyzji o niespełnieniu przez odlew wymagań jakościowych na podstawie wskazań USN 52. Przypadek powyższy należy wyjaśnić dodatkowo. Prognoza z symulacji (virtual prototyping) nie wskazywała na tendencję do wystąpienia wady o takim natężeniu i skupieniu. Podczas wypełniania formy musiało nastąpić silne przegrzanie tej części odlewu (strefa A i B znajdują się po tej samej stronie). Takie silne przegrzanie nie wystąpiło, gdy oceniano wyniki mapy temperatury po symulacji wypełnienia wnęki formy. Mimo to uznano, że opracowanie technologiczne należy optymalizować, 79

14 aby wykluczyć możliwość niekontrolowanego zaistnienia warunków prowadzących do lokalnego przegrzania fragmentu formy. Zwiększono ilość ochładzalników, uwzględniając między innymi wytyczne zawarte w [19]. 7. PODSUMOWANIE Obie przedstawione metody oceny jakości odlewu : prognozowanie przez wykonanie wirtualnego prototypu oraz kontrola stanu jakości prototypu rzeczywistego metodami ultradźwiękowymi, są szeroko stosowane w światowym przemyśle odlewn i- czym. W obszarze interpretacyjnym, prognozy dokonywane na bazie każdej z tych dwóch metod należy łączyć ze zdefiniowaniem marginesu niepewności. Dokładność metod symulacyjnych zależy od czynników obiektywnych i subie k- tywnych (najważniejsze z nich wskazano w treści artykułu). Metody ultradźwiękowej kontroli jakości (powtarzalności i jednoznaczności interpretacyjnej sygnału) są wrażliwe na błędy metodyczne operatora, rodzaj i klasę sprzętu. Obie metody wymagają d u- żego operacyjnego doświadczenia użytkowników i wiedzy o procesie technologicznym. Opisane metody stały się standardem, każda w swoim zakresie stosowania. Ich komplementarność nie podlega dyskusji. Niepodważalną role pełnią one także (niektóre ośrodki uważają, że głównie [19]) w zakresie edukacji technologicznej specjalistów technologów i kontrolerów. Ustawiczne katalogowanie wyników prognoz symulacyjnych zestawionych z wynikami kontroli ultradźwiękowej odlewów umożliwi pogłębienie analizy i uogólnienie wyników porównań w celu ułatwienia prognozowania virtual prototyping bezpośre d- nio w kategoriach spodziewanych wskazań z metody UT. LITERATURA [1] Julian DEPUTAT Nowe osiągnięcia ultradźwiękowych badań materiałów. Bad a- nia Nieniszczące, nr 3 4, [2] Zenon IGNASZAK, Maria GOLEC, Zdzisław GOLEC The comparison of methods of non ferrous alloys solidification testing by means of thermal analysis and acoustic emission. Archives of Metallurgy, vol.43, 1998, no4, pp [3] Giles POMMIER, Andre PINEAU, Gerard LESOULT: Matériaux métalliques. [w:] Instantanés Techniques ; Revue trimestrielle de Techniques de l ingénieur, juin [4] Zenon IGNASZAK Tendencje rozwojowe w odlewnictwie u progu XXI wieku. Przegląd Odlewnictwa nr 9, 2000 (numer z okazji Polskiego Kongresu Odlewnictwa), [5] Zenon IGNASZAK Aplikacyjne uwarunkowania rozwoju modelowania i symul a- cji procesów odlewania. Proceedings Konferencji sprawozdawczej Komitetu Hutnictwa PAN, Krynica,

15 ARCHIWUM ODLEWNICTWA [6] Zenon IGNASZAK Simulation model sensivity to quality of material properties. Solidification of Metals and Alloys, 1999, vol.1, Book no 40, [7] Zenon IGNASZAK, Adam Baranowski - Studium porównawcze kryteriów zasilania odlewów. Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 18, wyd.pan, Oddz.Katowice, [8] Zenon IGNASZAK - Symulacja krzepnięcia i zasilania. Stosowanie programów symulacyjnych we francuskich centrach badawczych i odlewniach. Krzepniecie Metali i Stopów, nr 18, wyd.pan, Oddz.Katowice, [9] Zenon IGNASZAK, Piotr Wołujewicz - Analiza możliwosci identyfikacji porowatości skurczowych w odlewach ze stopów aluminium. Archiwum Technologii Maszyn i Automatyzacji, Oddz. PAN w Poznaniu, z.13, Poznań [10] Jean Baptiste PRUNIER, Zenon IGNASZAK Simulation de remplissage et de solidification. Optimisation d une traverse de bien d équipement en EN GJS 500 7, en collaboration avec le client, par simulation de remplissage et de solidific a- tion. Hommes et Fonderie, no 296, septembre [11] Zenon IGNASZAK, Nicolas HUEBER Simulation codes industrial application problems. Referat i publikacja CD na V th International Symposium MODELING OF CASTING AND FOUNDRY PROCESSES Ostrowieczno Śrem Poznań. [12] Zenon IGNASZAK i inni - Niekonwencjonalna metoda doskonalenia ścisłości odlewów z identyfikacją i weryfikacją procesów zasilania i krzepnięcia na drodze symulacyjno-eksperymentalnej. Proj.bad KBN 7 T08B Archiwum prac Zakładu Odlewnictwa PP, Poznań [13] Zenon IGNASZAK, Piotr MIKOŁAJCZAK Chosen aspects of gradient criteria correlation with shrinkage defects in post-processing procedure of simulation code. 10 th Conference and Exhibition on VIRTUAL PROTOTYPING by NUMERICAL SIMULATION EUROPAM 2000, Nantes [14] Zenon IGNASZAK, Mieczysław HAJKOWSKI - Ścisłość i struktura krzepnięcia odlewów ze staliwa niskostopowego. [w] Krzepnięcie metali i stopów, nr 33, wyd. PAN Katowice [15] Zenon IGNASZAK Identyfikacja oddziaływania ochładzalników na krzepnięcie odlewów staliwnych. Solidification of Metals and Alloys, 2000, vol.2, Book no 41 [16] Bogusław MAREK, Bogdan BESZTERDA Solidification simulation of rotor housing casting. Attempt of technology optimisation. Referat i publikacja CD V th International Symposium MODELING OF CASTING AND FOUNDRY PRO- CESSES Ostrowieczno Śrem Poznań. [17] Joanna CIESIÓŁKA, Zenon IGNASZAK Ultrasonic tests control in aspect to prevision of casting quality. Referat i publikacja CD V th International Symposium MODELING OF CASTING AND FOUNDRY PROCESSES Ostrowieczno Śrem Poznań. [18] Zenon IGNASZAK Krzepnięcie i zasilanie odlewów z żeliwa sferoidalnego. Przegląd Odlewnictwa, nr 9,

16 [19] Philippe THEVOZ Informacja prywatna dot. kodu PROCast. CALCOM. Lausanne SUMMARY CHOSEN ASPECTS OF VALIDATION OF SOLIDIFICATION SIMULATION RESULTS The adequate validation of the simulation results is the acceptance condition of solidification model, material data base and effective technology optimisation. Non destructive tests give the complementary and the essential information concerning this important stage called virtual prototyping. This procedure is presented by the examples of indu s- trial castings. Recenzował prof. dr hab. inż. Stanisław Pietrowski 82

STUDIUM NAD WZORCOWĄ WADĄ NIECIĄGŁOŚCI W ODLEWACH W ASPEKCIE JEJ WYKRYWALNOŚCI ME- TODAMI ULTRADŹWIĘKOWYMI

STUDIUM NAD WZORCOWĄ WADĄ NIECIĄGŁOŚCI W ODLEWACH W ASPEKCIE JEJ WYKRYWALNOŚCI ME- TODAMI ULTRADŹWIĘKOWYMI 30/9 Archives of Foundry, Year 2003, Volume 3, 9 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2003, Rocznik 3, Nr 9 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 STUDIUM NAD WZORCOWĄ WADĄ NIECIĄGŁOŚCI W ODLEWACH W ASPEKCIE JEJ WYKRYWALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: PODSTAWY MODELOWANIA PROCESÓW WYTWARZANIA Fundamentals of manufacturing processes modeling Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności APWiR Rodzaj

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: MODELOWANIE I SYMULACJA PROCESÓW WYTWARZANIA Modeling and Simulation of Manufacturing Processes Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy specjalności PSM Rodzaj zajęć: wykład,

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu ODLEWNICTWO STOPÓW ŻELAZA Casting of ferrous alloys Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Management and Engineering of Production Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy Poziom studiów:

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si 53/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU

Bardziej szczegółowo

NUMERYCZNA SYMULACJA NAPRĘŻEŃ I DEFORMACJI W ODLEWACH MOŻLIWOŚCI I KOSZTY ANALIZY

NUMERYCZNA SYMULACJA NAPRĘŻEŃ I DEFORMACJI W ODLEWACH MOŻLIWOŚCI I KOSZTY ANALIZY 48/17 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2005, Rocznik 5, Nr 17 Archives of Foundry Year 2005, Volume 5, Book 17 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 NUMERYCZNA SYMULACJA NAPRĘŻEŃ I DEFORMACJI W ODLEWACH MOŻLIWOŚCI

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU 51/17 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2005, Rocznik 5, Nr 17 Archives of Foundry Year 2005, Volume 5, Book 17 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN. Ćwiczenie D - 4. Zastosowanie teoretycznej analizy modalnej w dynamice maszyn

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN. Ćwiczenie D - 4. Zastosowanie teoretycznej analizy modalnej w dynamice maszyn POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN Ćwiczenie D - 4 Temat: Zastosowanie teoretycznej analizy modalnej w dynamice maszyn Opracowanie: mgr inż. Sebastian Bojanowski Zatwierdził:

Bardziej szczegółowo

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym

Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym Badanie ultradźwiękowe grubości elementów metalowych defektoskopem ultradźwiękowym 1. Badania nieniszczące wprowadzenie Badania nieniszczące polegają na wykorzystaniu nieinwazyjnych metod badań (bez zniszczenia

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOSCI OCENY NIECIĄGŁOŚCI POWIERZCHNIOWYCH ODLEWÓW. L. SOZAŃSKI 1 Politechnika Wrocławska

MOŻLIWOSCI OCENY NIECIĄGŁOŚCI POWIERZCHNIOWYCH ODLEWÓW. L. SOZAŃSKI 1 Politechnika Wrocławska 138/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (2/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 MOŻLIWOSCI OCENY NIECIĄGŁOŚCI POWIERZCHNIOWYCH ODLEWÓW

Bardziej szczegółowo

Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania

Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania Andrzej URBANIAK Metodyka projektowania KSS (1) 1 Projektowanie KSS Analiza wymagań Opracowanie sprzętu Projektowanie systemu Opracowanie oprogramowania

Bardziej szczegółowo

BADANIA NIENISZCZĄCE I ICH ODPOWIEDZIALNOŚĆ A BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SZYNOWEGO Badanie ultradźwiękowe elementów kolejowych

BADANIA NIENISZCZĄCE I ICH ODPOWIEDZIALNOŚĆ A BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SZYNOWEGO Badanie ultradźwiękowe elementów kolejowych BADANIA NIENISZCZĄCE I ICH ODPOWIEDZIALNOŚĆ A BEZPIECZEŃSTWO TRANSPORTU SZYNOWEGO Badanie ultradźwiękowe elementów kolejowych Ireneusz Mikłaszewicz 1. Badania ultradźwiękowe 2. Badania magnetyczno-proszkowe

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5. Kierunek: Inżynieria Materiałowa Specjalność: Inżynieria spajania

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5. Kierunek: Inżynieria Materiałowa Specjalność: Inżynieria spajania Nazwa modułu: Nieniszczące metody badań połączeń spajanych Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MIM-2-205-IS-n Punkty ECTS: 5 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Inżynieria Materiałowa

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

SYMULACJA PROCESU ODLEWANIA Z ZASTOSOWANIEM FORMY WIRTUALNEJ

SYMULACJA PROCESU ODLEWANIA Z ZASTOSOWANIEM FORMY WIRTUALNEJ 2/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 SYMULACJA PROCESU ODLEWANIA Z ZASTOSOWANIEM FORMY WIRTUALNEJ IGNASZAK Zenon

Bardziej szczegółowo

ZB nr 5 Nowoczesna obróbka mechaniczna stopów magnezu i aluminium

ZB nr 5 Nowoczesna obróbka mechaniczna stopów magnezu i aluminium ZB nr 5 Nowoczesna obróbka mechaniczna stopów magnezu i aluminium Prof. dr hab. inż. Józef Kuczmaszewski CZ 5.1 opracowanie zaawansowanych metod obróbki skrawaniem stopów lekkich stosowanych na elementy

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: SYSTEMY PROJEKTOWANIA PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: Automatyzacja wytwarzania i robotyka Rodzaj zajęć:

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W)

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W) EFEKTY KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU "MECHATRONIKA" nazwa kierunku studiów: Mechatronika poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia profil kształcenia: ogólnoakademicki symbol kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

BADANIA MATERIAŁOWE ODLEWÓW GŁOWIC SILNIKÓW

BADANIA MATERIAŁOWE ODLEWÓW GŁOWIC SILNIKÓW 16/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 BADANIA MATERIAŁOWE ODLEWÓW GŁOWIC SILNIKÓW ORŁOWICZ Władysław, OPIEKUN Zenon

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów

Laboratorium Wytrzymałości Materiałów Katedra Wytrzymałości Materiałów Instytut Mechaniki Budowli Wydział Inżynierii Lądowej Politechnika Krakowska Laboratorium Wytrzymałości Materiałów Praca zbiorowa pod redakcją S. Piechnika Skrypt dla studentów

Bardziej szczegółowo

ADAPTACJA METODY QFD DLA POTRZEB ODLEWNI ŻELIWA

ADAPTACJA METODY QFD DLA POTRZEB ODLEWNI ŻELIWA 35/19 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 19 Archives of Foundry Year 2006, Volume 6, Book 19 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 ADAPTACJA METODY QFD DLA POTRZEB ODLEWNI ŻELIWA J. SITKO 1 Politechnika

Bardziej szczegółowo

Aparaty słuchowe Hi-Fi z Multiphysics Modeling

Aparaty słuchowe Hi-Fi z Multiphysics Modeling Aparaty słuchowe Hi-Fi z Multiphysics Modeling POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Mechanika i Budowa Maszyn Technologia Przetwarzania Materiałów Prowadzący: dr hab. Tomasz Stręk

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ Jarosław MAŃKOWSKI * Andrzej ŻABICKI * Piotr ŻACH * MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ 1. WSTĘP W analizach MES dużych konstrukcji wykonywanych na skalę

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej.

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Andrzej Hantz Dyrektor Centrum Metrologii RADWAG Wagi Elektroniczne Pomiary w laboratorium

Bardziej szczegółowo

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu

Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych wytłaczanych z polietylenu POLITECHNIKA ŚLĄSKA ZESZYTY NAUKOWE NR 1676 SUB Gottingen 7 217 872 077 Andrzej PUSZ 2005 A 12174 Materiałowe i technologiczne uwarunkowania stanu naprężeń własnych i anizotropii wtórnej powłok cylindrycznych

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE WYTWARZANIA CAM Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności APWiR Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN

ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN MODELOWANIE INŻYNIERSKIE ISSN 1896-771X 37, s. 141-146, Gliwice 2009 ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN KRZYSZTOF HERBUŚ, JERZY ŚWIDER Instytut Automatyzacji Procesów

Bardziej szczegółowo

ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH

ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH Zbigniew Bonderek, Stefan Chromik Kraków 2006 r. WYDAWNICTWO NAUKOWE AKAPIT Recenzenci: Prof. Dr hab. Inż. Józef Dańko Prof. Dr

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Poznań, 16.05.2012r. Raport z promocji projektu Nowa generacja energooszczędnych

Bardziej szczegółowo

Proces technologiczny. 1. Zastosowanie cech technologicznych w systemach CAPP

Proces technologiczny. 1. Zastosowanie cech technologicznych w systemach CAPP Pobożniak Janusz, Dr inż. Politechnika Krakowska, Wydział Mechaniczny e-mail: pobozniak@mech.pk.edu.pl Pozyskiwanie danych niegeometrycznych na użytek projektowania procesów technologicznych obróbki za

Bardziej szczegółowo

Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych

Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych Projektowanie elementów z tworzyw sztucznych Wykorzystanie technik komputerowych w projektowaniu elementów z tworzyw sztucznych Tematyka wykładu Techniki komputerowe, Problemy występujące przy konstruowaniu

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY MES W MECHANICE

SYSTEMY MES W MECHANICE SPECJALNOŚĆ SYSTEMY MES W MECHANICE Drugi stopień na kierunku MECHANIKA I BUDOWA MASZYN Instytut Mechaniki Stosowanej PP http://www.am.put.poznan.pl Przedmioty specjalistyczne będą prowadzone przez pracowników:

Bardziej szczegółowo

Pytania kierunkowe KIB 10 KEEEIA 5 KMiPKM 5 KIS 4 KPB 4 KTMiM 4 KBEPiM 3 KMRiMB 3 KMiETI 2

Pytania kierunkowe KIB 10 KEEEIA 5 KMiPKM 5 KIS 4 KPB 4 KTMiM 4 KBEPiM 3 KMRiMB 3 KMiETI 2 Kierunek: INŻYNIERIA BEZPIECZEŃSTWA I stopień studiów I. Pytania kierunkowe Pytania kierunkowe KIB 10 KEEEIA 5 KMiPKM 5 KIS 4 KPB 4 KTMiM 4 KBEPiM 3 KMRiMB 3 KMiETI 2 Katedra Budowy, Eksploatacji Pojazdów

Bardziej szczegółowo

NIENISZCZĄCE BADANIA GAZOCIĄGÓW PRZESYŁOWYCH - ZAŁOŻENIA DO PROCEDURY BADANIA OBIEKTU - WYMAGANIA NORMY WYROBU EN 12732

NIENISZCZĄCE BADANIA GAZOCIĄGÓW PRZESYŁOWYCH - ZAŁOŻENIA DO PROCEDURY BADANIA OBIEKTU - WYMAGANIA NORMY WYROBU EN 12732 NIENISZCZĄCE BADANIA GAZOCIĄGÓW PRZESYŁOWYCH - ZAŁOŻENIA DO PROCEDURY BADANIA OBIEKTU - WYMAGANIA NORMY WYROBU EN 12732 MAREK ŚLIWOWSKI MIROSŁAW KARUSIK NDTEST Sp. z o.o, Warszawa www.ndtest.com.pl e-mail:

Bardziej szczegółowo

Projektowanie Wirtualne bloki tematyczne PW I

Projektowanie Wirtualne bloki tematyczne PW I Podstawowe zagadnienia egzaminacyjne Projektowanie Wirtualne - część teoretyczna Projektowanie Wirtualne bloki tematyczne PW I 1. Projektowanie wirtualne specyfika procesu projektowania wirtualnego, podstawowe

Bardziej szczegółowo

Regionalna Izba Gospodarcza, ul. 1-go Sierpnia 26 b, 37-450 Stalowa Wola, tel. 15844 03 57

Regionalna Izba Gospodarcza, ul. 1-go Sierpnia 26 b, 37-450 Stalowa Wola, tel. 15844 03 57 Ocena jakości odlewów na podstawie wzorców wzrokowo dotykowych wg normy EN 1370:2012 Roman Gruca TÜV Akademia Polska Sp. z o.o. TÜV Rheinland Uprawnienia 3 st. VT, MT, PT, ET, UT, RT wg EN 473 / ISO 9712

Bardziej szczegółowo

POSTĘPY W KONSTRUKCJI I STEROWANIU Bydgoszcz 2004

POSTĘPY W KONSTRUKCJI I STEROWANIU Bydgoszcz 2004 POSTĘPY W KONSTRUKCJI I STEROWANIU Bydgoszcz 2004 METODA SYMULACJI CAM WIERCENIA OTWORÓW W TARCZY ROZDRABNIACZA WIELOTARCZOWEGO Józef Flizikowski, Kazimierz Peszyński, Wojciech Bieniaszewski, Adam Budzyński

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYKRYWALNOŚCI WAD POŁĄCZEŃ SPAWANYCH METODAMI ULTRADŹWIĘKOWĄ I MPM

ANALIZA WYKRYWALNOŚCI WAD POŁĄCZEŃ SPAWANYCH METODAMI ULTRADŹWIĘKOWĄ I MPM mgr inż. Janusz ŁUKASZEWICZ Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia ANALIZA WYKRYWALNOŚCI WAD POŁĄCZEŃ SPAWANYCH METODAMI ULTRADŹWIĘKOWĄ I MPM W artykule przedstawiono porównanie wyników uzyskanych podczas

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia

ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA Kierunek: Inżynieria Materiałowa Studia I stopnia Tabela odniesień efektów kierunkowych do efektów obszarowych Odniesienie do Symbol Kierunkowe efekty kształcenia efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Obróbka po realnej powierzchni o Bez siatki trójkątów o Lepsza jakość po obróbce wykańczającej o Tylko jedna tolerancja jakości powierzchni

Obróbka po realnej powierzchni o Bez siatki trójkątów o Lepsza jakość po obróbce wykańczającej o Tylko jedna tolerancja jakości powierzchni TEBIS Wszechstronny o Duża elastyczność programowania o Wysoka interaktywność Delikatne ścieżki o Nie potrzebny dodatkowy moduł HSC o Mniejsze zużycie narzędzi o Mniejsze zużycie obrabiarki Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (15) nr 1, 2002 Stanisław JURA Roman BOGUCKI ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Streszczenie: W części I w oparciu o teorię Bittera określono

Bardziej szczegółowo

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie System zarządzania energią to uniwersalne narzędzie dające możliwość generowania oszczędności energii, podnoszenia jej efektywności

Bardziej szczegółowo

METODA ELEMENTÓW SKOŃOCZNYCH Projekt

METODA ELEMENTÓW SKOŃOCZNYCH Projekt METODA ELEMENTÓW SKOŃOCZNYCH Projekt Wykonali: Maciej Sobkowiak Tomasz Pilarski Profil: Technologia przetwarzania materiałów Semestr 7, rok IV Prowadzący: Dr hab. Tomasz STRĘK 1. Analiza przepływu ciepła.

Bardziej szczegółowo

Mgr inż. Wojciech Chajec Pracownia Kompozytów, CNT Mgr inż. Adam Dziubiński Pracownia Aerodynamiki Numerycznej i Mechaniki Lotu, CNT SMIL

Mgr inż. Wojciech Chajec Pracownia Kompozytów, CNT Mgr inż. Adam Dziubiński Pracownia Aerodynamiki Numerycznej i Mechaniki Lotu, CNT SMIL Mgr inż. Wojciech Chajec Pracownia Kompozytów, CNT Mgr inż. Adam Dziubiński Pracownia Aerodynamiki Numerycznej i Mechaniki Lotu, CNT SMIL We wstępnej analizie przyjęto następujące założenia: Dwuwymiarowość

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA SILUMINU AK20. F. ROMANKIEWICZ 1 Politechnika Zielonogórska,

MODYFIKACJA SILUMINU AK20. F. ROMANKIEWICZ 1 Politechnika Zielonogórska, 42/44 Solidification of Metals and Alloys, Year 2000, Volume 2, Book No. 44 Krzepnięcie Metali i Stopów, Rok 2000, Rocznik 2, Nr 44 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 MODYFIKACJA SILUMINU AK20 F. ROMANKIEWICZ

Bardziej szczegółowo

The development of the technological process in an integrated computer system CAD / CAM (SerfCAM and MTS) with emphasis on their use and purpose.

The development of the technological process in an integrated computer system CAD / CAM (SerfCAM and MTS) with emphasis on their use and purpose. mgr inż. Marta Kordowska, dr inż. Wojciech Musiał; Politechnika Koszalińska, Wydział: Mechanika i Budowa Maszyn; marteczka.kordowska@vp.pl wmusiał@vp.pl Opracowanie przebiegu procesu technologicznego w

Bardziej szczegółowo

Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ.

Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ. Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ. Jolanta Zimmerman 1. Wprowadzenie do metody elementów skończonych Działanie rzeczywistych

Bardziej szczegółowo

ul. Zakopiańska 73 30-418 Kraków, Polska tel: +48 (12) 261-83-24 fax +48 (12) 266-08-70 iod@iod.krakow.pl Rok założenia Established in 1946

ul. Zakopiańska 73 30-418 Kraków, Polska tel: +48 (12) 261-83-24 fax +48 (12) 266-08-70 iod@iod.krakow.pl Rok założenia Established in 1946 ul. Zakopiańska 73 30-418 Kraków, Polska tel: +48 (12) 261-83-24 fax +48 (12) 266-08-70 iod@iod.krakow.pl Rok założenia Established in 1946 Propozycje badawczo-wdrożeniowe Instytutu Odlewnictwa Konwersja

Bardziej szczegółowo

DiaSter - system zaawansowanej diagnostyki aparatury technologicznej, urządzeń pomiarowych i wykonawczych. Politechnika Warszawska

DiaSter - system zaawansowanej diagnostyki aparatury technologicznej, urządzeń pomiarowych i wykonawczych. Politechnika Warszawska Jan Maciej Kościelny, Michał Syfert DiaSter - system zaawansowanej diagnostyki aparatury technologicznej, urządzeń pomiarowych i wykonawczych Instytut Automatyki i Robotyki Plan wystąpienia 2 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE.

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE. Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE Marcin Kautsch Opracowanie dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego Kraków,

Bardziej szczegółowo

METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH.

METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH. METODA ELEMENTÓW SKOŃCZONYCH. W programie COMSOL multiphisics 3.4 Wykonali: Łatas Szymon Łakomy Piotr Wydzał, Kierunek, Specjalizacja, Semestr, Rok BMiZ, MiBM, TPM, VII, 2011 / 2012 Prowadzący: Dr hab.inż.

Bardziej szczegółowo

Definicje. Najprostszy schemat blokowy. Schemat dokładniejszy

Definicje. Najprostszy schemat blokowy. Schemat dokładniejszy Definicje owanie i symulacja owanie zastosowanie określonej metodologii do stworzenia i weryfikacji modelu dla danego rzeczywistego Symulacja zastosowanie symulatora, w którym zaimplementowano model, do

Bardziej szczegółowo

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI Opracował: Paweł Urbańczyk Zawiercie, marzec 2012 1 Charakterystyka stali stosowanych w energetyce

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy przedmiot kierunkowy Rodzaj zajęć: laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Zapoznanie

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁTOWANIE KLIMATU AKUSTYCZNEGO PROJEKTOWANYCH STANOWISK PRACY Z WYKORZYSTANIEM NARZĘDZI WSPOMAGAJĄCYCH

KSZTAŁTOWANIE KLIMATU AKUSTYCZNEGO PROJEKTOWANYCH STANOWISK PRACY Z WYKORZYSTANIEM NARZĘDZI WSPOMAGAJĄCYCH KSTAŁTOWANIE KLIMATU AKUSTYCNEGO PROJEKTOWANYCH STANOWISK PRACY WYKORYSTANIEM NARĘDI WSPOMAGAJĄCYCH Waldemar PASKOWSKI, Artur KUBOSEK Streszczenie: W referacie przedstawiono wykorzystanie metod wspomagania

Bardziej szczegółowo

10 powodów przemawiających za wyborem oprogramowania Moldex3D

10 powodów przemawiających za wyborem oprogramowania Moldex3D 10 powodów przemawiających za wyborem oprogramowania Moldex3D 1. CORETECH jest jednym z największych niezależnych światowych dostawców rozwiązań CAE Około 30 lat doświadczeń na rynku symulacji wtrysku.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW TRANSPORT STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW TRANSPORT STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW TRANSPORT STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów Transport należy do obszaru kształcenia

Bardziej szczegółowo

NOWE PROPOZYCJE OŚRODKA KSZTAŁCENIA I NADZORU SPAWALNICZEGO INSTYTUTU SPAWALNICTWA

NOWE PROPOZYCJE OŚRODKA KSZTAŁCENIA I NADZORU SPAWALNICZEGO INSTYTUTU SPAWALNICTWA LICZBA OSÓB PRZESZKOLONYCH NOWE PROPOZYCJE OŚRODKA KSZTAŁCENIA I NADZORU SPAWALNICZEGO INSTYTUTU SPAWALNICTWA Anna Sędek, Janusz Czuchryj Instytut Spawalnictwa Wprowadzenie Spawanie jest procesem specjalnym,

Bardziej szczegółowo

Podstawy technik wytwarzania PTWII - projektowanie. Ćwiczenie 4. Instrukcja laboratoryjna

Podstawy technik wytwarzania PTWII - projektowanie. Ćwiczenie 4. Instrukcja laboratoryjna PTWII - projektowanie Ćwiczenie 4 Instrukcja laboratoryjna Człowiek - najlepsza inwestycja Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Warszawa 2011 2 Ćwiczenie

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Jesionek Zastosowanie symulacji dynamiki cieczy oraz ośrodków sprężystych w symulatorach operacji chirurgicznych.

Katarzyna Jesionek Zastosowanie symulacji dynamiki cieczy oraz ośrodków sprężystych w symulatorach operacji chirurgicznych. Katarzyna Jesionek Zastosowanie symulacji dynamiki cieczy oraz ośrodków sprężystych w symulatorach operacji chirurgicznych. Jedną z metod symulacji dynamiki cieczy jest zastosowanie metody siatkowej Boltzmanna.

Bardziej szczegółowo

GNIAZDO FORMIERSKIE Z WIELOZAWOROWĄ GŁOWICĄ IMPULSOWĄ

GNIAZDO FORMIERSKIE Z WIELOZAWOROWĄ GŁOWICĄ IMPULSOWĄ GNIAZDO FORMIERSKIE Z WIELOZAWOROWĄ GŁOWICĄ IMPULSOWĄ Tadeusz Mikulczyński Zdzisław Samsonowicz Mirosław Ganczarek *Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej Janusz Polański

Bardziej szczegółowo

Wiedza. P1P_W01 S1P_W05 K_W03 Zna podstawowe prawa fizyki i chemii pozwalające na wyjaśnianie zjawisk i procesów zachodzących w przestrzeni

Wiedza. P1P_W01 S1P_W05 K_W03 Zna podstawowe prawa fizyki i chemii pozwalające na wyjaśnianie zjawisk i procesów zachodzących w przestrzeni Załącznik nr 1 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Gospodarka przestrzenna studia pierwszego stopnia - profil praktyczny studia inżynierskie Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek

Bardziej szczegółowo

VI KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA REMONTY I UTRZYMANIE RUCHU W ENERGETYCE 2013

VI KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA REMONTY I UTRZYMANIE RUCHU W ENERGETYCE 2013 VI KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA REMONTY I UTRZYMANIE RUCHU W ENERGETYCE 2013 19-20 Listopad 2013 LICHEŃ PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Bełchatów WYKORZYSTANIE NOWOCZESNEJ

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla studiów podyplomowych

Opis efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Opis efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Nazwa studiów podyplomowych Nazwa obszaru kształcenia, w zakresie którego są prowadzone studia podyplomowe Nazwa kierunku studiów, z którym jest związany

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH. Nr 2

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH. Nr 2 Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH Nr 2 POMIAR I KASOWANIE LUZU W STOLE OBROTOWYM NC Poznań 2008 1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest

Bardziej szczegółowo

NOWA GENERACJA OPROGRAMOWANIA WSPOMAGAJĄCEGO PROJEKTOWANIE PROCESÓW ODLEWNICZYCH

NOWA GENERACJA OPROGRAMOWANIA WSPOMAGAJĄCEGO PROJEKTOWANIE PROCESÓW ODLEWNICZYCH Sol ijification of Metais and Alloys, No.30, 1997 Krzepnięcie Metali i Stopów, Nr 30, 1997 PAN - Oddział Katowice; PL ISSN 0208-9386 MARCIN PERZYK. NOWA GENERACJA OPROGRAMOWANIA WSPOMAGAJĄCEGO PROJEKTOWANIE

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PRAC INŻYNIERSKICH Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: Komputerowe projektowanie maszyn i urządzeń Rodzaj zajęć:

Bardziej szczegółowo

Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego

Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego Wojciech Dziemianowicz prezentacja składa się z materiałów przygotowanych przez firmy GEOPROFIT i ECORYS Polska sp. z o.o. na zlecenie Urzędu

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA Kierunek studiów: INFORMATYKA Stopień studiów: STUDIA II STOPNIA Obszar Wiedzy/Kształcenia: OBSZAR NAUK TECHNICZNYCH Obszar nauki: DZIEDZINA NAUK TECHNICZNYCH Dyscyplina

Bardziej szczegółowo

PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA

PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA PRACA DYPLOMOWA INŻYNIERSKA Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Mechaniki. Zastosowanie metody elementów skończonych do oceny stanu wytężenia obudowy silnika pompy próżniowej Student: Tomasz Sczesny

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Załącznik nr 2 Odniesienie efektów kierunkowych do efektów obszarowych i odwrotnie Załącznik nr 2a - Tabela odniesienia

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH

INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH Politechnika Częstochowska Wydział Inżynierii Mechanicznej i Informatyki INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH 1 Instytut Technologii Mechanicznych Dyrektor: Dr hab. inż. T. Nieszporek, prof. PCz Z-ca Dyrektora:

Bardziej szczegółowo

WÓJCIK Ryszard 1 KĘPCZAK Norbert 2

WÓJCIK Ryszard 1 KĘPCZAK Norbert 2 WÓJCIK Ryszard 1 KĘPCZAK Norbert 2 Wykorzystanie symulacji komputerowych do określenia odkształceń otworów w korpusie przekładni walcowej wielostopniowej podczas procesu obróbki skrawaniem WSTĘP Właściwa

Bardziej szczegółowo

Podstawy standardowej oceny jakości spoin

Podstawy standardowej oceny jakości spoin Podstawy standardowej oceny jakości spoin Tadeusz Morawski Usługi Techniczne i Ekonomiczne Level, Warszawa level_tmo@onet.pl. Wstęp Konstrukcje stalowe przeważnie są wykonywane i montowane technikami spawalniczymi,

Bardziej szczegółowo

Dwuletnie studia indywidualne II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Metody fizyki w ekonomii (ekonofizyka)

Dwuletnie studia indywidualne II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Metody fizyki w ekonomii (ekonofizyka) Dwuletnie studia indywidualne II stopnia na kierunku fizyka, specjalność Metody fizyki w ekonomii (ekonofizyka) 1. CHARAKTERYSTYKA STUDIÓW Celem kształcenia w ramach specjalności Metody fizyki w ekonomii

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI Dr inż. Danuta MIEDZIŃSKA, email: dmiedzinska@wat.edu.pl Dr inż. Robert PANOWICZ, email: Panowicz@wat.edu.pl Wojskowa Akademia Techniczna, Katedra Mechaniki i Informatyki Stosowanej MODELOWANIE WARSTWY

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium CS-17 SJ CS-17 SJ to program wspomagający sterowanie jakością badań i walidację metod badawczych. Może działać niezależnie od innych składników

Bardziej szczegółowo

Sylabus kursów MT stopień I: II: i SpecKol Sektory: Przemysłowe Utrzymania ruchu kolei Wersja 02/01.07.11

Sylabus kursów MT stopień I: II: i SpecKol Sektory: Przemysłowe Utrzymania ruchu kolei Wersja 02/01.07.11 Sylabus kursów MT 1/1 U L T R A ZAKŁAD BADAŃ MATERIAŁÓW 53-621 Wrocław, Głogowska 4/55, tel/fax + 48 71 3734188 52-404 Wrocław, Harcerska 42, tel. + 48 71 3643652 www.ultrasonic.home.pl tel. kom. + 48

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 ALEKSANDER KAROLCZUK a) MATEUSZ KOWALSKI a) a) Wydział Mechaniczny Politechniki Opolskiej, Opole 1 I. Wprowadzenie 1. Technologia zgrzewania

Bardziej szczegółowo

Cykle życia systemu informatycznego

Cykle życia systemu informatycznego Cykle życia systemu informatycznego Cykl życia systemu informatycznego - obejmuję on okres od zgłoszenia przez użytkownika potrzeby istnienia systemu aż do wycofania go z eksploatacji. Składa się z etapów

Bardziej szczegółowo

SYSTEM INFORMATYCZNEGO WSPOMAGANIA ZARZĄDZANIA GOSPODARKĄ MATERIAŁAMI WSADOWYMI W ODLEWNI PRIMA-ŁÓDŹ

SYSTEM INFORMATYCZNEGO WSPOMAGANIA ZARZĄDZANIA GOSPODARKĄ MATERIAŁAMI WSADOWYMI W ODLEWNI PRIMA-ŁÓDŹ 4/12 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2004, Rocznik 4, Nr 12 Archives of Foundry Year 2004, Volume 4, Book 12 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 SYSTEM INFORMATYCZNEGO WSPOMAGANIA ZARZĄDZANIA GOSPODARKĄ MATERIAŁAMI

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektem wdrożeniowym systemu klasy ERP autorska metodyka

Zarządzanie projektem wdrożeniowym systemu klasy ERP autorska metodyka Zarządzanie projektem wdrożeniowym systemu klasy ERP autorska metodyka 1 Plan prezentacji Dlaczego potrzebna jest metodyka wdrożeń systemów ERP? Źródła metodyki Założenia metodyki Cykl życia projektu Kastomizacja

Bardziej szczegółowo

OBLICZANIE KÓŁK ZĘBATYCH

OBLICZANIE KÓŁK ZĘBATYCH OBLICZANIE KÓŁK ZĘBATYCH koło podziałowe linia przyporu P R P N P O koło podziałowe Najsilniejsze zginanie zęba następuje wówczas, gdy siła P N jest przyłożona u wierzchołka zęba. Siłę P N można rozłożyć

Bardziej szczegółowo

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH Scientific Bulletin of Che lm Section of Technical Sciences No. 1/2008 WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH WE WSPÓŁRZĘDNOŚCIOWEJ TECHNICE POMIAROWEJ MAREK MAGDZIAK Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji, Politechnika

Bardziej szczegółowo

ScrappiX. Urządzenie do wizyjnej kontroli wymiarów oraz kontroli defektów powierzchni

ScrappiX. Urządzenie do wizyjnej kontroli wymiarów oraz kontroli defektów powierzchni ScrappiX Urządzenie do wizyjnej kontroli wymiarów oraz kontroli defektów powierzchni Scrappix jest innowacyjnym urządzeniem do kontroli wizyjnej, kontroli wymiarów oraz powierzchni przedmiotów okrągłych

Bardziej szczegółowo

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r.

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r. Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego al. Rejtana 16c; 35-959 Rzeszów tel.: + 48 17 872 10 00 (centrala) + 48 17 872 10 10 fax: + 48 17 872 12 65 e-mail: rektorur@ur.edu.pl Uchwała nr 282/03/2014 Senatu Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

17. 17. Modele materiałów

17. 17. Modele materiałów 7. MODELE MATERIAŁÓW 7. 7. Modele materiałów 7.. Wprowadzenie Podstawowym modelem w mechanice jest model ośrodka ciągłego. Przyjmuje się, że materia wypełnia przestrzeń w sposób ciągły. Możliwe jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie symulacji komputerowej do badania właściwości hydraulicznych sieci wodociągowej

Zastosowanie symulacji komputerowej do badania właściwości hydraulicznych sieci wodociągowej Zastosowanie symulacji komputerowej do badania właściwości hydraulicznych sieci wodociągowej prof. dr hab. inż. Andrzej J. OSIADACZ Politechnika Warszawska Wydział Inżynierii Środowiska dr hab. inż. Maciej

Bardziej szczegółowo

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity

Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Zwrot z inwestycji w IT: prawda czy mity Inwestycje w technologie IT 1 muszą podlegać takim samym regułom oceny, jak wszystkie inne: muszą mieć ekonomiczne uzasadnienie. Stanowią one koszty i jako takie

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 1. Laboratorium CAD/MES. Przedmiot: Modelowanie właściwości materiałów. Opracował: dr inż. Hubert Dębski

ĆWICZENIE Nr 1. Laboratorium CAD/MES. Przedmiot: Modelowanie właściwości materiałów. Opracował: dr inż. Hubert Dębski POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA PODSTAW KON- STRUKCJI MASZYN Przedmiot: Modelowanie właściwości materiałów Laboratorium CAD/MES ĆWICZENIE Nr 1 Opracował: dr inż. Hubert Dębski I. Temat

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 21 maja 2012 Historia dokumentu

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy moduł kierunkowy ogólny Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Bardziej szczegółowo

W roku 2004 do programu produkcji wprowadzone zostały odlewy z żeliwa szarego i sferoidalnego.

W roku 2004 do programu produkcji wprowadzone zostały odlewy z żeliwa szarego i sferoidalnego. Odlewnia, działająca do lutego 2002 roku w ramach Zakładów Mechanicznych BUMAR ŁABĘDY S.A., ma za sobą ponad 50 lat tradycji i doświadczeń w produkcji odlewów staliwnych. Nasze wyroby stosowane są w maszynach

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ZMIENNOŚCI UTAJONEGO CIEPŁA KRZEPNIĘCIA W FUNKCJI TEMPERATURY NA WYNIKI SYMULACJI KRZEPNIĘCIA ODLEWÓW

WPŁYW ZMIENNOŚCI UTAJONEGO CIEPŁA KRZEPNIĘCIA W FUNKCJI TEMPERATURY NA WYNIKI SYMULACJI KRZEPNIĘCIA ODLEWÓW KOMISJA BUDOWY MASZYN PAN ODDZIAŁ W POZNANIU Vol. 25 nr 1 lub 2 Archiwum Technologii Maszyn i Automatyzacji 26 PIOTR MIKOŁAJCZAK *, ZENON IGNASZAK ** WPŁYW ZMIENNOŚCI UTAJONEGO CIEPŁA KRZEPNIĘCIA W FUNKCJI

Bardziej szczegółowo

Controlling operacyjny i strategiczny

Controlling operacyjny i strategiczny Controlling operacyjny i strategiczny dr Piotr Modzelewski Katedra Bankowości, Finansów i Rachunkowości Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Plan zajęć 1, 2. Wprowadzenie do zagadnień

Bardziej szczegółowo

IZOTOPOWE BADANIA RADIOGRAFICZNE ZŁĄCZY SPAWANYCH O RÓŻNYCH GRUBOŚCIACH WEDŁUG PN-EN 1435.

IZOTOPOWE BADANIA RADIOGRAFICZNE ZŁĄCZY SPAWANYCH O RÓŻNYCH GRUBOŚCIACH WEDŁUG PN-EN 1435. IZOTOPOWE BADANIA RADIOGRAFICZNE ZŁĄCZY SPAWANYCH O RÓŻNYCH GRUBOŚCIACH WEDŁUG PN-EN 1435. Dr inż. Ryszard Świątkowski Mgr inż. Jacek Haras Inż. Tadeusz Belka 1. WSTĘP I CEL PRACY Porównując normę europejską

Bardziej szczegółowo

1\:r.o:cpnięcie Metali i Stopów, Nr 33, 1997 PAN- Oddzial Katowice l' L ISSN 0208-9386

1\:r.o:cpnięcie Metali i Stopów, Nr 33, 1997 PAN- Oddzial Katowice l' L ISSN 0208-9386 33/32 Solidiiikation of Metllls and Alloys, No. 33, 1997 1\:r.o:cpnięcie Metali i Stopów, Nr 33, 1997 PAN- Oddzial Katowice l' L ISSN 0208-9386 KONCEPCJA STEROWANIA PROCESEM MECHANICZNEJ REGENERACJI OSNOWY

Bardziej szczegółowo

Szkolenie. Kontakt. Dla wzrostu wydajności. Achieve more...

Szkolenie. Kontakt. Dla wzrostu wydajności. Achieve more... Kontakt Agie Charmilles Sp. z o.o. Al. Krakowska 81, Sękocin Nowy 05-090 Raszyn tel. +48 22 326 50 50 fax +48 22 326 50 99 www.gfac.com/pl Szkolenie Dla wzrostu wydajności Achieve more... Czy wiecie? 50%

Bardziej szczegółowo