8/2003 sierpień 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "8/2003 sierpień 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT)"

Transkrypt

1 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA Miêdzynarodowy magazyn elektroników konstruktorów NA CD: KATALOG ONSEMI, LABVIEW 7.0, BIBLIOTEKA AVR DLA PROTELA 8/2003 sierpień 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT) 8/2003 sierpieñ

2 P R O G R A M Y Nowości w pakiecie LabView, część 2 Nowości w pakiecie LabView, część 2 Najnowsz¹ wersjí LabView moøna bez trudu zakwalifikowaê do grona awangardowych narzídzi, ktûre kreuje nowe trendy i wyznacza szlaki, ktûrymi z pewnoúci¹ pod¹ø¹ takøe inni producenci. O kilku najbardziej spektakularnych nowoúciach wprowadzonych do LabView 7 piszemy w artykule, LabView7 ktûrego pierwsz¹ czíúê opublikowaliúmy w EP7/2003. Do Najbardziej spektakularne - z punktu widzenia elektronika - nowoúci opisaliúmy w poprzednim numerze EP. OprÛcz nich, w LV7 pojawi³o szereg innych udoskonaleò, dziíki ktûrym m.in. udoskonalono wspû³prací tworzonych aplikacji z interfejsami sieciowymi (wprowadzono m.in. moøliwoúê wysy³ania i z dynamicznie two- Rys. 3 rzonymi komunikatami), wprowadzono rozbudowane mechanizmy autodiagnostyki i samoczynnej obs³ugi wykrywanych b³ídûw, do dyspozycji uøytkownika oddano takøe predefiniowane zdarzenia (umoøliwiaj¹ce m.in. szybsz¹ niø dotychczas reakcjí na wykryte pobudzenia). PowodÛw do zadowolenia twûrcy LV7 maj¹ oczywiúcie wiícej, ale - ze wzglídu na znaczn¹ z³oøonoúê zastosowanych rozwi¹zaò - nieco dok³adniej pokaøemy tylko dwa kolejne mechanizmy zaimplementowane w LV7, ktûrych wagí z pewnoúci¹ doceni¹ twûrcy aplikacji rozproszonych i wymagaj¹cych szybkiej reakcji na zdarzenia zewnítrzne. W czasie rzeczywistym Z pewnoúci¹ wiíkszoúê CzytelnikÛw zapytana o to, czy PC-ty s¹ w stanie obs³ugiwaê zdarzenia w czasie rzeczywistym odpowie - ca³kiem zreszt¹ s³usznie - øe czego służy i co może LabView? LabView jest to pakiet oprogramowania służący do projektowania graficznych aplikacji do akwizycji, obróbki i prezentacji danych. Jest to narzędzie zapewnia jące elastyczność porówny walną z narzędziami programistycznymi, a łatwość projektowania aplikacji porównywalną z budowaniem najbardziej zaawansowanych konstrukcji z klocków Lego. nie. To dlaczego LV7 wyposaøono w kreator aplikacji RealTime? Zastosowano bowiem koncepcjí wydzielenia specjalnych modu³ûw sprzítowych, ktûre s¹ konfigurowane przez aplikacjí ìnapisan¹î w LV7, ale dzia³aj¹cych samodzielnie (z w³asnym systemem operacyjnym, ktûry odpowiada za obs³ugí zdarzeò w czasie rzeczywistym). W wersji LV7 dostípnej obecnie, rolí samodzielnych modu³ûw RealTime mog¹ spe³niaê karty z interfejsami PXI/ CompactPCI (fot. 3), w tym opisana przed miesi¹cem karta rekonfigurowalna z uk³adem FPGA. 128

3 P R O G R A M Y P R O G R A M Y Rys. 4 Tak wiíc, po napisaniu aplikacji i wyznaczeniu fragmentûw wymagaj¹cych obs³ugi w czasie rzeczywistym, s¹ one ìprzekazywaneî do specjalnych kart I/O, ktûre tak¹ obs³ugí zapewniaj¹, podczas gdy rdzeò aplikacji pracuje na relatywnie wolnym komputerze PC. Sterowanie i pomiary rozproszone Kolejn¹ cech¹ LV7 jest moøliwoúê budowania za jego pomoc¹ rozproszonych systemûw sterowania i nadzoru. Aby u³atwiê realizacjí tego zadania, twûrcy pakietu LV7 wyposaøyli go w zaawansowane mechanizmy obs³ugi baz danych (SQL92 i ODBC 2.5) oraz znacznie unowoczeúniony system ich przegl¹dania i zarz¹dzania zgromadzonymi danymi (rys. 4). SzczegÛlnie istotn¹ nowoúci¹ jest wprowadzenie mechanizmûw jednoczesnego zarz¹dzania wieloma bazami danych (takøe ulokowanymi na komputerach do³¹czonych zdalnie). Standardowo, system zarz¹dzania bazami danych wyposaøono w narzídzia do definiowania zdarzeò i alarmûw, a takøe analizy trendûw danych w funkcji czasu. DostÍp do baz danych wykorzystywanych w aplikacjach zoptymalizowano w taki sposûb, aby dane do nich mog³y dostarczaê (i oczywiúcie z nich pobieraê) modu³y RealTime. Mechanizm wymiany danych wyposaøono w system kolejkowania z buforami zapobiegaj¹cymi moøliwoúci zagubienia danych przesy³anych pomiídzy aplikacj¹ i modu³em RealTime. LV7 - podsumowanie Historia pakietu LabView siíga 1983, kiedy to za³oøyciele firmy National Instruments (Jack McCrisken, Jeff Kodosky i Jim Truchard) zauwaøyli koniecznoúê opracowania oprogramowania pozwalaj¹cego w wygodny sposûb tworzyê zintegrowane aplikacje nadzoru i sterowania. Pierwsza komercyjna wersja LabView 1 pojawi³a sií na rynku w 1986 roku. W roku 2003 wprowadzono wersjí 7.0, w ktûrej w stosunku do poprzedniej - LV6.1 - wprowadzono ponad 20 istotnych zmian. Konsekwentna polityka firmy National Instruments oraz dbanie o rozwûj i dostosowywanie moøliwoúci LabView do wymagaò szybko zmieniaj¹cego sií úwiata, powoduje, øe pozycja tego narzídzia nie jest zagroøona, a twûrcy aplikacji korzystaj¹cy z niego, mog¹ korzystaê ze wszystkich mechanizmûw komunikacyjnych oferowanych przez wspû³czesn¹ technikí. Andrzej Gawryluk, AVT 129

4 A U T O M A T Y K A QNX Momentics Praca z pakietami BSP Era Momenticsa Wprowadzenie do sprzedaøy w czerwcu 2002 roku pierwszej komercyjnej wersji pakietu QNX Momentics okaza³o sií trafionym posuniíciem. Oprogramowanie odnios- ³o duøy sukces i obecnie ma spore szanse zostania jednym z najlepszych narzídzi programistycznych w kategorii systemûw czasu rzeczywistego. Dynamiczny rozwûj poparty szeregiem ì³atekî, aktualizacji, nowych wersji oprogramowania oraz dodatkowych pakietûw kreuje obraz godnego zaufania produktu, i to pomimo tak m³odego wieku (na rynku nieco ponad rok). Obecnie swûj rozkwit przeøywaj¹ kompletne, zintegrowane úrodowiska programistyczne (QNX Momentics, Tornado II...). Trwa nieustaj¹cy wyúcig w ulepszaniu oraz rozbudowywaniu narzídzi, a producenci dok³adaj¹ wszelkich staraò, aby ich programy narzídziowe by- ³y jak najbardziej uniwersalne oraz ³atwe w uøyciu i nauce. I tak dla przyk³adu zestaw QNX Momentics zawiera: system operacyjny QNX Neutrino (obecnie w wersji 6.2.1), úrodowisko graficzne Photon wraz z programem do tworzenia aplikacji okienkowych (phab), zintegrowane úrodowisko programistyczne IDE, narzídzia do pisania w³asnych sterownikûw DDK, pakiety BSP, biblioteki i narzídzia GNU, instruktaøowe klipy wideo, obszern¹ dokumentacjí oraz szereg kodûw ürûd³owych. Nasz¹ uwagí, w dalszej czíúci artyku³u skupimy na dedykowanych zestawach BSP. wej. Pocz¹wszy od QNX Momentics (17 pakietûw dla 25 popularnych platform), liczba zestawûw stale roúnie i aktualna ich lista znajduje sií pod adresem: ps_bsps. Zanim przejdziemy do omawiania przyk³adowego pakietu BSP musimy zatrzymaê sií na chwilí przy analizie sekwencji bootowania systemu operacyjnego. Bootowanie systemu operacyjnego QNX Neutrino Co dzieje sií podczas bootowania? Jakie komponenty s¹ wymagane dla poprawnego za³adowania systemu? W odpowiedzi na te pytania pomoøe nam schemat inicjacji systemu operacyjnego QNX Neutrino przedstawiony na rys. 1. Po w³¹czeniu zasilania, resecie sprzítowym b¹dü programowym procesor zaczyna wykonywaê instrukcje kodu spod specyficznego dla danej architektury adresu (reset vector). Kodem tym moøe byê BIOS, ROM monitor, ewentualnie inicjuj¹cy program ³aduj¹cy IPL (Initial Program Loader). Pierwszy scenariusz, typowy dla komputerûw klasy PC jest naj³atwiejszy w realizacji, poniewaø wszystkie czynnoúci konfiguracyjne wykonywane s¹ z poziomu BIOS-u. BIOS zwykle przeprowadza wstípn¹ diagnostykí oraz ustawia poszczegûlne urz¹dzenia sprzítowe. W nastípnym etapie BIOS znajduje swoje rozszerzenia (kontroler dysku twardego, boot Artyku³ ma na celu przybliøenie Czytelnikom tematyki tworzenia wbudowanych obrazûw systemowych w oparciu o narzídzia zestawu programistycznego QNX Momentics. G³Ûwny nacisk po³oøono przede wszystkim na wykorzystanie pakietûw BSP stanowi¹cych niezbídne, fundamentalne wsparcie przy opracowywaniu w³asnego projektu dla specyficznej platformy docelowej. ROM karty sieciowej itp.) oraz skacze do nich w celu wykonywania dalszego ci¹gu programu. Po wykonaniu skoku nastípuje za³adowanie obrazu systemowego do pamiíci (np. z dysku twardego) i przekazanie kontroli programowi startup. ROM monitor jest specjalnym oprogramowaniem sprzítowym (firmware), zapisywanym do pamiíci Co to jest BSP? Pakiet BSP (Board Support Package) jest zestawem kodûw ürûd³owych, plikûw binarnych, konfiguracyjnych oraz kreatorûw maj¹cych za zadanie uruchomienie systemu operacyjnego wraz z kompletn¹ obs³ug¹ wszystkich urz¹dzeò docelowej platformy sprzíto- Rys. 1. Sekwencja inicjowania systemu QNX Neutrino 125

5 A U T O M A T Y K A Rys. 2. Start systemu z wykorzysta niem programu ładującego IPL Flash w procesie produkcji urz¹dzenia. Przewaønie oprogramowanie sprzítowe obs³uguje: transfer danych przez port szeregowy (protokû³ Xmodem/Ymodem), sieê Ethernet (klient TFTP), proste operacje na pamiíci (wyúwietlanie, usuwanie i zapis) oraz kilka wariantûw debugowania niskiego-poziomu. ROM monitor wgrywany jest z regu³y za pomoc¹ programatora pamiíci b¹dü teø interfejsu JTAG. ZarÛwno w pierwszym jak i drugim przypadku wiíkszoúê czynnoúci konfiguracyjnych zostaje wykonana przez BIOS b¹dü ROM-monitor. Taki rodzaj inicjacji nazywamy gor¹cym startem. Start systemu z wykorzystaniem inicjuj¹cego programu ³aduj¹cego IPL Podczas zimnego startu systemu nic nie jest zainicjowane oraz ustawione. Procesor i ca³a reszta sprzítu jest po prostu ponownie przywracana do swoich ustawieò domyúlnych. W jaki zatem sposûb dokonywana jest inicjacja systemu? Procedura konfiguracji oraz ³adowania systemu zosta³a podzielona na dwa etapy: IPL i startup. Pierwszym krokiem wykonywanym przez oprogramowanie jest wgranie obrazu systemu przez program ³aduj¹cy IPL. Ponadto zadaniem IPLa jest dokonanie minimalnej konfiguracji sprzítowej, ktûra umoøliwi w konsekwencji przejúcie do drugiego etapu - uruchomienia programu startup. Kod programu IPL zosta³ rozbity na dwa programy, ktûre podczas kompilacji s¹ ³¹czone w jeden plik wynikowy. Pierwszy z nich (napisany ca³kowicie w asemblerze) jest odpowiedzialny za utworzenie úrodowiska dla programu startup, a mianowicie konfiguracji: zegarûw, GPIO, kontrolera pamiíci i/lub kontrolera PCI. Ostatecznie program ³aduj¹cy skanuje pamiíê FLASH w poszukiwaniu obrazu, weryfikuje go oraz wgrywa do pamiíci RAM. W przypadku nie znalezienia obrazu systemowego IPL umoøliwia jego wgranie poprzez port szeregowy (protokû³ sendnto). Po przekazaniu kontroli do programu startup, wykonywane s¹ dalsze czynnoúci konfiguracyjne sprzítu: jednostki MMU, czasomierza systemowego, kontrolera przerwaò oraz strony systemowej (czas, data, iloúê pamiíci, typ procesora, koprocesora i szyny sprzítowej). Gdy juø wszystkie urz¹dzenia s¹ poprawnie ustawione startup przekazuje kontrolí nastípnemu programowi obrazu systemowego procnto - czyli po prostu uruchamia system operacyjny. Mikroj¹dro systemu QNX Neutrino wraz z Zarz¹dc¹ ProcesÛw uruchamiaj¹ pozosta³e pliki wykonawcze (aplikacje, sterowniki, protoko³y itp.) wyszczegûlnione w skrypcie startowym. Uproszczony proces ³adowania systemu pokazano na rys. 2. Praca z pakietem BSP Przyk³adowy pakiet dla platformy Intel a PXA250TMDP BSP zawiera: - kod ürûd³owy: IPL, startup, sterownika kontrolera düwiíku, systemu plikûw flash oraz wszystkich dodatkowych bibliotek, - sterowniki do pozosta³ych urz¹dzeò (w postaci binarnej): portu szeregowego, karty sieciowej, graficznej oraz ekranu dotykowego, - szereg kreatorûw (pliki makefile) oraz dodatkowe pliki konfiguracyjne - np. plik na podstawie ktûrego generowany jest obraz systemowy (Buildfile). W jaki sposûb naleøy rozpocz¹ê prací z pakietem BSP? Schemat ideowy pracy z zintegrowanym zestawem programistycznym QNX Momentics przedstawiono rys. 3. Przyk³adowo dla úrodowiska programistycznego QNX Neutrino zestawy BSP zainstalowane s¹ w nastípuj¹cym katalogu /usr/src/ bsp oraz podzielone s¹ na dwa obszary: specyficznej platformy /usr/src/bsp-6.2.1/procesor/platforma i bibliotek (np. biblioteka IPL, biblioteka startup) /usr/src/bsp /libs. Ponadto dla kaødej platformy wyrûøniamy: - /usr/src/bsp-6.2.1/procesor/platforma/src -> katalog z kodami ürûd³owymi: IPL, startup, systemu plikûw Flash, serwera PCI itp., - /usr/src/bsp-6.2.1/procesor/platforma/scratch -> katalog ten zawiera pliki wynikowe utworzone poleceniem make install wywo³anym w katalogu src, - /usr/src/bsp-6.2.1/procesor/platforma/images -> katalog zawieraj¹cy makefile, pliki ìbuduj¹ceî (build files), opisowe oraz dodatkowe skrypty, - /usr/src/bsp-6.2.1/procesor/platforma/prebuilt -> katalog ten uøywany jest podczas pierwszego wywo³ania komendy make na poziomie katalogu procesor/platforma. Praca z pakietem BSP w zintegrowanym úrodowisku programistycznym IDE Korzystaj¹c z kreatora naleøy utworzyê nowy projekt (Standard Make C Projekt) oraz zaimportowaê do niego ca³¹ zawartoúê katalogu / usr/src/bsp-6.2.1/procesor/board/ (w przypadku pracy ze ürûd³ami danej platformy) b¹dü teø /usr/src/bsp /libs (praca z bibliotekami). Wynikowe pliki binarne (IPL, obraz systemowy) mog¹ byê przesy³ane do urz¹dzenia za pomoc¹ portu szeregowego (protokû³ sendnto). Ponadto IDE posiada wbudowany serwer TFTP umoøliwiaj¹cy transfer danych poprzez sieê Ethernet. Tworzenie w³asnych, bootowalnych obrazûw systemowych dla pamiíci Flash wspomaga w duøym stopniu narzídzie System Builder. Wystarczy klikn¹ê na ø¹danym komponencie, a System Builder sprawdzi zaleønoúci oraz automatycznie do³¹czy wszystkie wymagane elementy sk³adowe (biblioteki, itp.). Istnieje rûwnieø moøliwoúê redukcji rozmiaru danej biblioteki do pliku zawieraj¹cego minimalny zbiûr funkcji uøywanych w naszym systemie docelowym. 126

6 A U T O M A T Y K A Rys. 3. Praca z zestawem QNX Momentics Plany na przysz³oúê Na pocz¹tku lipca ukaza³ sií nowy, poszerzaj¹cy moøliwoúci systemu pakiet - QNX Momentics 6.2.1B PE. Nowoúci¹ jest zestaw narzídzi wspomagaj¹cych zarz¹dzanie energi¹ (Power Management). Zcentralizowane sterowanie zasilaniem umoøliwia projektantom pe³n¹ kontrolí stanu zasilania ca³ego systemu, jaki i poszczegûlnych jego komponentûw sk³adowych. Zestaw specjalnych funkcji pozwala przechwytywaê interakcje pomiídzy jednostk¹ zarz¹dzaj¹c¹ a wszystkimi urz¹dzeniami systemu. Producent systemu QNX Software Systems Ltd. zapowiada agresywn¹ politykí rozwoju pakietûw BSP. W III kwartale ukaø¹ sií zestawy wspieraj¹ce nowe procesory Intela (IXCDP 1100, IXDP 425 oraz IXDP 2400), Broadcoma (BCM 91125E, BCM 91250E i BCM 5690) Motoroli itp. stworzone z myúl¹ o segmencie sieciowym. Rynek motoryzacyjny rûwnieø rozwija sií w podobnym tempie i wkrûtce moøemy sií spodziewaê miídzy innymi nastípuj¹cych zestawûw BSP: Hitachi Big Sur/Amanta, Hitachi SH 7760, Hitachi SystemH, Motorola ìredboxî - Power PC 823e, Motorola MGT Na koniec tego roku zapowiadana jest kolejna wersja systemu QNX Momentics z nowymi kompilatorami GCC 3.x, obs³ug¹ USB 2.0, zewnítrznych urz¹dzeò dyskowych podpinanych przez interfejs USB oraz nowego úrodowiska programistycznego (Red Hat Linux 7.x/8.x). Druga po³owa roku 2003 zapowiada sií naprawdí interesuj¹co. ZawartoúÊ CD Na CD-ROM-ie do³¹czonym do czasopisma (wy³¹cznie w wersji EPo/oL) znajduje sií najnowsza, przeznaczona do zastosowaò niekomercyjnych wersja zestawu programistycznego QNX Momentics NC. W sk³ad pakietu wchodz¹: system operacyjny QNX Neutrino 6.2.1, úrodowisko graficzne Photon wraz z programem Photon Application Builder, narzídzia do tworzenia w³asnych sterownikûw DDK s (z kodami ürûd³owymi po jednym na dan¹ klasí), biblioteki ANSI C oraz narzídzia wiersza poleceò GNU dla platformy docelowej x86 oraz ARM (kompilator GCC v2.95x, GDB 5.x, Binutils 2.10.x). Dla wszystkich zainteresowanych tworzeniem w³asnych aplikacji dla platformy docelowej ARM interesuj¹ce uzupe³nienie stanowi pakiet BSP przeznaczony do instalacji na komputerach podrícznych ipaq (ipaq Reference Platform) z procesorem StrongARM SA SposÛb instalacji systemu oraz konfiguracji skrosowanej platformy programistycznej zosta³ opisany szerzej na stronie: Jacek Rudnicki, KTT Quantum Dodatkowe informacje Artyku³ powsta³ na podstawie materia³ów udostêpnionych przez firmê Quantum, tel. (71) , 127

7 A U T O M A T Y K A Laserowe czujniki odleg³oœci firmy Baumer Electric Szwajcarska firma Baumer Electric posiada w swojej ofercie szerok¹ gamê czujników przemys³owych do pomiaru odleg³oœci. Na miano najbardziej uniwersalnych zas³uguj¹ czujniki fotoelektryczne z wyjœciem analogowym serii OADM. W niniejszym artykule przybli ymy zasadê pomiaru triangulacyjnego oraz wynikaj¹ce z niego zalety i niedogodnoœci. Zasada dzia³ania fotoelektrycznych czujników OADM jest doœæ prosta i przedstawiono j¹ na rys. 1. Œwiat³o lasera odbite od mierzonej powierzchni przechodzi przez soczewkê i trafia na matrycê fotoelektryczn¹. W wycofanych z produkcji przed dwoma laty szybkich (czas reakcji <1 ms) czujnikach z przetwornikiem PSD, du e trudnoœci sprawia³ pomiar sygna³u odbitego od powierzchni silnie poch³aniaj¹cych œwiat³o. Zastosowanie w tym miejscu macierzy CCD skutkuje zwiêkszeniem dok³adnoœci pomiaru na strukturach porowatych i bardzo ciemnych. Matryca ta ma jedynie 128 punktów, jednak za pomoc¹ obróbki matematycznej sygna- ³u z s¹siaduj¹cych punktów matrycy mo na uzyskaæ ³¹cznie 8192 punkty. Jak mo na zauwa yæ w metodzie triangulacyjnej (rys. 2) wraz z oddaleniem obiektu od czujnika, zmniejsza siê iloœæ œwiat³a odbitego od powierzchni, ponadto du e zmiany w po³o eniu obiektu wywo³uj¹ ma³e zmiany po³o enia wi¹zki œwietlnej na matrycy. Skutkiem tego jest pogarszanie siê rozdzielczoœci pomiaru przy wiêkszych odleg³oœciach. Jedynym wyjœciem jest zawê enie zakresu pomiarowego do obszaru, w którym rozdzielczoœæ nie spada poni ej zadanej wartoœci lub do³¹czenie do czujnika wykresu obrazuj¹cego znamionow¹ rozdzielczoœæ w funkcji odleg³oœci. Pierwsze rozwi¹zanie jest stosowane w standardowej serii OADM 20I4xxx, a drugie np. w szybkiej serii OADM 20I6xxx. Przyk³adowe charakterystyki rozdzielczoœci i b³êdu liniowoœci w funkcji odleg³oœci i zakresu pomiarowego dla czujników serii OADM20I6x60/S14F zamieszczono na rys. 3. Rys. 2. Charakterystyka czułości metody triangula cyjnej Z charakterystyk tych mo na równie odczytaæ, jak¹ uzyskamy rozdzielczoœæ przy zawê aniu zakresu pomiarowego (ZP), bowiem czujniki serii OADM20I6xxx wyposa one zosta³y w funkcjê uczenia (teach-in). Baumer aktualnie wprowadza zunifikowan¹ metodê uczenia do wszystkich swoich Rys. 1. Zasada działania czujników odległości Rys. 3. Wykresy zależności rozdzielczości i błędu liniowości w funkcji mierzonej odległości 122

8 A U T O M A T Y K A Tab. 1. Zestawienie podstawowych parametrów czujników odległości firmy Baumer Electric OADM 20I4... t on < 10 ms Laser-Point Laser-Line RS485 Zakres pomiarowy mm mm mm mm mm Rozdzielczoœæ 0,01 mm 0,06 mm 0,3 mm 0,5 mm 3 mm NOWOŒÆ OADM 20I6... t on < 0,9 ms Teach-InLaser-Point Laser-Line Zakres pomiarowy mm mm mm mm mm Rozdzielczoœæ 0, ,02 mm 0, ,06 mm 0,01...0,33 mm 0, ,67 mm 0, mm NOWOŒÆ OADM 21I6... t on < 10 ms Teach-In Laser-Point Laser-Line Zakres pomiarowy mm Rozdzielczoœæ 0,03...0,7 mm OADM 12I6...t on < 0,9 ms Teach-In Laser-Point Zakres pomiarowy mm mm Czujnik w fazie projektowania Rozdzielczoœæ 0,002..0,005 mm 0,002..0,1 mm czujników analogowych. Polega ona na mo liwoœci zawê enia zakresu pomiarowego (dolna i górna wartoœæ) odpowiadaj¹cemu pe³nemu zakresowi wartoœci wyjœciowej oraz umo liwia inwersjê tak zaprogramowanej charakterystyki (rys. 4). Wszystkie powy sze funkcje mo na zaprogramowaæ za pomoc¹ jednego przycisku lub wejœcia napiêciowego. Procedura uczenia jest nastêpuj¹ca: - nacisn¹æ przycisk przez 5 sekund (czerwona LED zacznie migaæ), - zwolniæ przycisk, - umieœciæ obiekt w odleg³oœci odpowiadaj¹cej 0 V (4 ma) na wyjœciu, - krótko nacisn¹æ przycisk (odczyt pozycji 1), LED powinna mign¹æ, - umieœciæ obiekt w odleg³oœci odpowiadaj¹cej 10 V (20 ma) na wyjœciu, - krótko nacisn¹æ przycisk (odczyt pozycji 2). Rys. 6. Jedną z możliwych aplikacji jest pomiar napeł niania szpuli z drutem Po wykonaniu powy szych kroków, czujnik jest gotów do pracy. Przez oko³o 5 minut po ostatniej procedurze uczenia lub do chwili ponownego w³¹czenia zasilania czujnik nie reaguje na polecenia z przycisku Teach-in, co ma zapobiec przypadkowemu przeprogramowaniu. Laserowe czujniki odleg³oœci produkowane przez Baumer mo na podzieliæ na kilka serii. W tabeli 1 zestawiono charakterystyczne parametry. Wszystkie urz¹dzenia s¹ oparte o tê sam¹ technikê pomiaru (triangulacja) i wyposa one w mikroprocesor, który oblicza wartoœæ wyjœciow¹ z uwzglêdnieniem panuj¹cych warunków otoczenia, która jest zamieniana na wartoœæ analogow¹ przez 16-bitowy przetwornik cyfrowo-analogowy. U ytkownik ma mo liwoœæ wyboru pomiêdzy wyjœciem analogowym napiêciowym i pr¹dowym. Po za³¹czeniu zasilania, obwód wyjœciowy czujnika sprawdza ci¹g³oœæ pêtli pr¹dowej i jeœli nie jest ona zamkniêta, po 100 ms aktywuje wyjœcie napiêciowe 0-10 V. Czujniki Laserpoint maj¹ oœwietlacz laserowy wysy³aj¹cy promieniowanie postaci okr¹g³ej wi¹zki jest to podstawowa, uniwersalna wersja czujnika. Czujniki z oœwietlaczem Laser-line wysy³aj¹ wi¹zkê o kszta³cie linii (rys. 5). Sensor CCD widzi odbite od nierównej powierzchni œwiat³o liniowego oœwietlacza jako przebieg o nieregularnym kszta³cie. Mikroprocesor na podstawie rozk³adu œwiat³a na matrycy wylicza œredni¹ odleg³oœæ od obiektu. Rozwi¹zanie to jest dedykowane do pomiarów odleg³oœci od nierównych, chropowatych powierzchni, a tak e do powierzchni, w której wystêpuj¹ otwory. Przyk³adowe aplikacje to pomiar nape³niania szpuli z drutem (rys. 6), pomiar odleg³oœci od siatek metalowych o drobnych oczkach lub p³ytek PCB z nawierconymi otworami. Rys. 4. Czujniki odległości firmy Baumer można uczyć m.in. poprzez zawężenie zakresu pomiaro wego odpowiadającego pełnemu zakresowi war tości wyjściowej oraz umożliwia inwersję jego cha rakterystyki Rys. 5. Czujniki z oświetlaczem Laser line wysyłają wiązkę światłą w postaci pojedynczej linii 123

9 A U T O M A T Y K A Rys. 7. Standardowy czujnik serii OADM 20 oraz najnowsza wersja OADM 12 (po lewej) Sensory o czasie odpowiedzi <10 ms mog¹ byæ wyposa one w interfejs RS485, za pomoc¹ którego mo na dokonywaæ odczytu wartoœci, zadawaæ dwa progi prze³¹czenia wyjœcia dwustanowego, zatrzymywaæ w rejestrze aktualn¹ wartoœæ (funkcja hold) odczytywaæ czas migawki itp. Dodatkowo szybkie wersje czujników s¹ wyposa one w wejœcie synchronizuj¹ce, za pomoc¹ którego poprzez zewnêtrzny zegar mo na sterowaæ prac¹ kilku czujników pracuj¹cych w niewielkiej odleg³oœci od siebie. Podczas produkcji, do wewnêtrznej pamiêci ka dego z czujników s¹ wprowadzane wspó³czynniki korekcji formu³ obliczeniowych wartoœci wyjœciowej. Dla ka dego czujnika indywidualnie wyznaczane s¹: tabela korekcji liniowoœci oraz wspó³czynniki kompensacji temperaturowej. Zabiegi te skutkuj¹ znakomit¹ liniowoœci¹ czujnika w pe³nym zakresie pomiarowym, która jest w bardzo ma³ym stopniu zale na od koloru i rodzaju powierzchni. Z doœwiadczeñ przeprowadzonych przez niezale ne laboratorium DASFOS v.o.s. (Republika Czeska) wynika, e dla pomiarów przeprowadzonych w temperaturze +20 o C uzyskane odchy³ki s¹ dwukrotnie mniejsze od deklarowanych przez producenta. Na koniec kilka s³ów o projektowanym czujniku OADM serii 12 (rys. 7). Jego produkcja ma siê rozpocz¹æ w 2004 roku i jak widaæ z tab. 1 bêdzie to najdok³adniejszy, a zarazem najmniejszy czujnik Baumera. Wymiary gabarytowe tego modelu to 37x35x12 mm. Elementem czujnikowym bêdzie matryca CCD, a wbudowany szybki procesor umo liwi wykonywanie szybkich pomiarów. Na razie planowana jest tylko wersja Laser-point z wyjœciem pr¹dowym ma. Tomasz Œliwakowski, Amtek Dystrybutorem firmy Baumer jest Amtek spol. s r.o., tel. (22) , 124

10 B I B L I O T E K A E P W Bibliotece EP prezentujemy książki dotyczące zagadnień związanych z różnymi dziedzinami techniki, jednak zawsze przydatne w pracy elektronika lub pomocne w uprawianiu elektronicznego hobby. Nasza opinia jest oczywiście subiektywna, ale wynika z wieloletniego doświadczenia zawodowego i chyba jest zgodna z oczekiwaniami tych, którzy chcą z książek korzystać, a nie przyozdabiać nimi półki. Aby nie marnować miejsca w EP, nie będziemy publikować recenzji książek ocenianych na jedną lub dwie lutownice. Przyjęliśmy szeroką skalę ocen, aby ułatwić Czytelnikom orientację w potencjalnej przydatności książki. Uwaga! Większość prezentowanych książek można zamówić w Dziale Handlowym AVT (patrz str. 73). Chcemy w ten sposób udostępnić je Czytelnikom EP. Anton Herner, Hans Juergen Riehl Elektrotechnika i elektronika w pojazdach samochodowych, WKŁ 2003 Niezwyk³a ksi¹øka, o treúci znacznie bogatszej niø sugeruje to jej tytu³. Autorzy na ponad 450 stronach zmieúcili przyjazny kurs podstaw elektrotechniki (prawa: Ohma i Kirchoffa, po³¹czenia szeregowe i rûwnoleg³e, zasady dzia- ³ania elementûw RLC itp.) i elektroniki (w tym podstaw techniki cyfrowej), przedstawili podstawowe zasady obowi¹zuj¹ce podczas dokonywania pomiarûw rezystancji, pr¹dûw i napiíê (za pomoc¹ multimetru), a takøe wykorzystania oscyloskopu podczas wykonywania nieco bardziej z³oøonych pomiarûw. Wiele miejsca autorzy przeznaczyli takøe na omûwienie symboliki, zasad tworzenia i czytania schematûw elektrycznych. Osobny rozdzia³ poúwiícono transmisji danych pomiídzy elementami systemu sterowania w samochodzie, a takøe nowoczesnym sposobom regulacji rûønych parametrûw urz¹dzeò stosowanych w technice samochodowej. W ksi¹øce nie zabrak³o oczywiúcie informacji o uk³adach zap³onowych i wtryskowych, immobilizerach i systemach alarmowych, rûønego rodzaju uk³adach zwiíkszaj¹cych bezpieczeòstwo jazdy (ABS, ASR, ESP, blokada mechanizmu rûønicowego, poduszki gazowe, napinacze pasûw bezpieczeòstwa itp.). NiezbÍdne informacje znajd¹ w ksi¹øce takøe Ci Czytelnicy, ktûrzy chc¹ poznaê tajniki dzia³ania urz¹dzeò podnosz¹cych komfort jazdy i wygodí korzystania z samochodu, jak np. klimatyzacja, elektryczne wspomaganie kierownicy, elektryczne sterowanie zmian¹ prze³oøeò skrzyni biegûw, czujniki parkowania, zdalne sterowanie zamykaniem drzwi, szyb i dachu, elektryczna regulacja lusterek, foteli i po³oøenia kierownicy. Prezentowana ksi¹øka jest prawdziwym kompendium wiedzy dla wiíkszoúci uøytkownikûw wspû³czesnych samochodûw, a przede wszystkim dla elektronikûw zajmuj¹cych sií elektronik¹ samochodow¹. Øaden z prezentowanych tematûw nie zosta³ zg³íbiony w stopniu umoøliwiaj¹cym potraktowanie ksi¹øki jak instrukcji serwisowej, ale zawarta w niej wiedza daje dobry pogl¹d na moøliwoúci wspû³czesnej elektroniki i elektrotechniki samochodowej. Ksi¹økÍ przet³umaczono z jízyka niemieckiego. Trzeba przyznaê, øe t³umacz dobrze wywi¹za³ sií z zadania, jedyne w¹tpliwoúci budz¹ ìoryginalneî nazwy przypisane niektûrym elementom elektronicznym, szczegûlnie przerzutnikom (ca³kowicie nieadekwatne do spe³nianych funkcji) - czytelnik ìzmagaî sií bowiem z uk³adami relaksacyjnymi. Mimo tego - piíê lutownic! Andrzej Gawryluk Wojciech G³ocki ìuk³ady cyfroweî, WSiP Jest to zatwierdzony przez MENiS podrícznik dla úrednich szkû³ zawodowych, w ca³oúci poúwiícony przybliøeniu pocz¹tkuj¹cym podstaw techniki cyfrowej. Uk³ad ksi¹øki jest klasyczny: autor zaczyna od wyjaúnienia co to jest technika cyfrowa i przedstawienia rûønych systemûw liczbowych oraz podstaw arytmetycznych algebry Boole a. NastÍpnie przedstawiono charakterystykí i sposoby tworzenia (w tym metod minimalizacji) uk³adûw kombinacyjnych, zasadí dzia³ania i rodzaje uk³adûw synchronicznych. Sporo miejsca autor przeznaczy³ takøe na omûwienie budowy, technologii produkcji uk³adûw cyfrowych (rûøne rodziny uk³adûw TTL i CMOS) i wynikaj¹cych z niej parametrûw elektrycznych i czasowych. Pewne w¹tpliwoúci budzi ostatnia czíúê ksi¹øki (rozdzia³ 16), w ktûrej autor przedstawia budowí i omawia zasadí dzia³ania mikroprocesora. Zaskakuj¹cy jest jego wybûr - opisano bowiem mikroprocesor 8080 (dok³adniej - jego polski odpowiednik MCY7880), ktûry ze wzglídu na specyficzn¹ budowí nie ma odpowiednika we wspû³czesnej elektronice. Uwaøam, øe jest to niepotrzebny archaizm, utrudniaj¹cy mniej wprawnemu czytelnikowi (g³ûwnie do takich jest ksi¹øka 119

11 B I B L I O T E K A E P Legenda: ksi¹øka wybitna, polecamy! ksi¹øka o duøych walorach praktycznych, polecamy! moøe sií przydaê daleka od doskona³oúci jest kierowana) wyrobienie sobie zdania co do moøliwoúci wspû³czesnej techniki cyfrowej. O ile pierwsze czíúci ksi¹øki s¹ warte polecenia, to rozdzia³ 16 wymaga ca³kowitej przebudowy. Interesuj¹cym uzupe³nieniem treúci ksi¹øki s¹ przyk³adowe projekty (dokumentacja na poziomie schematûw elektrycznych udostípnionych w postaci wk³adki do ksi¹øki): testera pamiíci i cyfrowego stopera. Podsumowuj¹c: niez³a ksi¹øka dla pocz¹tkuj¹cych elektronikûw, ktûrzy chc¹ poznaê technikí cyfrow¹ ìod úrodkaî. Miko³aj Andrus Scott Mueller ìrozbudowa i naprawa komputerûw. Kompendiumî, Helion 2003 Kolejna w ofercie Wydawnictwa Helion ksi¹øka poúwiícona komputerom ìod úrodkaî. Jest to kompleksowa i kompetentna prezentacja tego interesuj¹cego zagadnienia, przy czym ze wzglídu na ograniczon¹ objítoúê ksi¹øki - niestety - doúê pobieøna. Z tego powodu jej przydatnoúê dla elektronikûw jest ograniczona, choê podczas sk³adania lub modyfikowania komputera ksi¹øka moøe sií okazaê nieoceniona. OprÛcz ìklasycznychî zagadnieò takich jak budowa PC-ta, budowa i typy p³yt g³ûwnych, rodzaje pamiíci stosowanych w komputerach, rodzaje i moøliwoúci interfejsûw stosowanych do do³¹czania dyskûw twardych, czy prezentacji funkcji BIOS-u, autor przystípnie opisa³ typowe interfejsy I/O wraz ze stosowanymi typami z³¹cz (w tym IEEE1394) oraz karty graficzne i düwiíkowe. Tomasz Jastrun Rafa³ Dmowski ìmotocyklowe instalacje elektryczneî, WK 2003 nie warto kupowaê Jest to pierwsza znana nam, wydana w jízyku polskim ksi¹øka o instalacjach elektrycznych w motocyklach i motorowerach. Po krûtkim wstípie (elektryczno-elektronicznym) autor przechodzi od razu do rzeczy, zajmuj¹c sií kolejno poszczegûlnymi fragmentami typowych instalacji elektrycznych stosowanych w jednoúladach, przy czym wiíkszoúê zagadnieò pokazano na przyk³adach konkretnych pojazdûw. Niemal po³owí objítoúci ksi¹øki zajmuj¹ schematy elektryczne instalacji jednoúladûw i to zarûwno produkowanych niegdyú w naszym kraju, jak i wielu ìrasowychî jak np. Honda Goldwing czy Suzuki GSX R1100. Andrzej Gawryluk 120

12 P R O J E K T Y C Z Y T E L N I K Ó W Dział Projekty Czytelników zawiera opisy projektów nadesłanych do redakcji EP przez Czytelników. Redakcja nie bierze odpowiedzialności za prawidłowe działanie opisywanych układów, gdyż nie testujemy ich laboratoryjnie, chociaż sprawdzamy poprawność konstrukcji. Prosimy o nadsyłanie własnych projektów z modelami (do zwrotu). Do artykułu należy dołączyć podpisane oświadczenie, że artykuł jest własnym opracowaniem autora i nie był dotychczas nigdzie publikowany. Honorarium za publikację w tym dziale wynosi 250, zł (brutto) za 1 stronę w EP. Przysyłanych tekstów nie zwracamy. Redakcja zastrzega sobie prawo do dokonywania skrótów. Karta MultiIO dodatkowe porty PAR i SER do Amigi AmigÍ standardowo wyposaøono w jeden port rûwnoleg³y i jeden port szeregowy. Tak wiíc przy pod³¹czaniu drukarki i programatora (np. AVT- 996) czy modemu i emulatora AVT-870 napotykamy na problemy. Jedynym wyjúciem jest prze³¹czanie wtyczek. Dodatkowy port PAR i SER, zwany dalej kart¹ MultiIO rozwi¹øe ten problem. Autor artykułu udostępnił bezpłatnie w Internecie (pod adresem: mik/pio.htm) szereg dodatkowych informacji oraz oprogramowanie niezbędne do uruchomienia karty prezentowanej w artykule. Oprogramowanie publikujemy także na CD EP8/2003B. Schemat elektryczny interfejsu pokazano na rys. 1. NapiÍcie zasilania z portu Clock po przejúciu przez bezpiecznik polimerowy i odfiltrowaniu za pomoc¹ kondensatorûw C1...C5 i C13 zasila uk³ady na karcie portûw. Magistrala danych i adresowa z magistrali procesora dostípnej na porcie Clock steruje bezpoúrednio uk³adami UART typu 16C550, CIA typu 8520, oraz GAL-em. Na magistrali danych z³¹cza Clock dostípne s¹ tylko cztery linie adresowe A2...A5. Problem dekodowania adresûw rozwi¹zuje wspomniany uk³ad GAL koordynuj¹cy prací kart do³¹czonych do Amigi. Przed dostípem do uk³adu na jakiejkolwiek karcie trzeba go zaadresowaê. GAL po wykryciu adresu przeznaczonego dla niego ($d8002d) i niskim stanie na WR wpisuje dan¹ z linii D16...D18 do wewnítrznego rejestru. Odczyt z pod tego adresu spowoduje pojawienie sií ostatnio zapisanej tam informacji na wyjúciach trûjstanowych Q16...Q18. Podczas tych operacji stroby CS_PAR i CS_SER s¹ nieaktywne. Jeúli do portu Clock jest pod³¹czonych wiícej kart, kaødy z uk³adûw GAL zapamiíta wys³an¹ dan¹ w swoim rejestrze. Od tego momentu strob na linii CS_SER lub CS_PAR pojawi sií tylko wtedy, gdy wartoúê wpisana do GAL-a bídzie sií zgadza³a z adresem przypisanym na sta³e do GAL-a. W dalszym tekúcie wartoúê wpisana do rejestrûw uk³adu GAL bídzie nazywana subadresem. Jak z tego wynika, kaøda karta ma inaczej zaprogramowanego GAL-a. Rejestr GAL znajduje sií pod adresem $D8002D. Podczas zapisu pod ten adres pojawia sií wysoki poziom logiczny na wyprowadzeniu 22 uk³adu GAL, a co za tym idzie na wejúciu Clock GAL-a. Powoduje to przepisanie danych z szyny adresowej do wewnítrznego rejestru typu D umieszczonego w strukturze GAL-a. WartoúÊ rejestru moøna takøe odczytaê. Podczas odczytu adresu $D8002D pojawia sií niski poziom na wyjúciu 15 uk³adu GAL, a co za tym idzie na wejúciu OE steruj¹cym buforami trûjstanowymi uk³adu GAL. Za spraw¹ sygna³u OE bufory zostan¹ otwarte i zawartoúê rejestru GAL-a pojawi sií na magistrali adresowej. W danej tej istotne s¹ tylko bity pozosta³e naleøy zignorowaê. Uk³ad GAL generuje jeszcze sygna³ zegarowy E oznaczany czísto jako O2 dla uk³adu Jak wiadomo, sygna³ ten jest charakterystyczny dla uk³adûw Motoroli, ale niestety nie dostípny na z³¹czu Clock. Da sií go jednak odtworzyê na podstawie sygna³ûw WR i RD. Sygna³ E przyjmuje poziom wysoki, gdy ktûryú ze sygna- ³Ûw (RD lub WR) przyjmie poziom niski (rys. 2). Taki sposûb odtworzenia sygna³u E ma t¹ wadí, øe nie jest on generowany, gdy nie komunikujemy sií z uk³adem, a przez to nie dzia³aj¹ poprawnie wewnítrzne timery i nie da sií ich wykorzystaê. Warto wspomnieê, øe pod adresem $D8002D znajduje sií jeden z rejestrûw uk³adu CIA, a konkretnie rejestr TODHR. Ze wzglídu na to, øe na wejúcie TICK nie jest podany øaden sygna³ rejestr ten jest nieaktywny. Po wybraniu tego adresu nie jest generowany strob do uk³adu CIA dziíki czemu odczyt rejestru uk³adu GAL nie jest zak³ûcony. Bramy uk³adu CIA s¹ po- ³¹czone do z³¹cza portu rûwnoleg³ego. Spostrzegawczy czytelnicy zauwaø¹, øe linie portu PB i trzy linie portu PA s¹ po³¹czone z portem rûwnoleg³ym dok³adnie tak jak w Amidze. DziÍki temu ³atwo zaadaptowaê istniej¹ce oprogramowanie tak, aby obs³ugiwa³o nowe porty. W tym celu wystarczy zmieniê adresy portûw. Pozosta³e linie po³¹czono z stykami portu, dziíki Projekt 112 czemu moøemy pracowaê w trybach ECP/EPP. Linia PA7 steruje za³¹czaniem napiícia +5V na styku 14 portu, dziíki czemu bíd¹ dzia³a³y samplery i inne urz¹dzenia wykorzystuj¹ce zasilanie z tegoø styku. Ze wzglídu na sw¹ specyfikí sygna³ zeruj¹cy dla uk³adu UART naleøa³o zanegowaê. Niestety nie starczy³o wyprowadzeò uk³adu GAL i naleøa- ³o zastosowaê dodatkowy tranzystor. Z podobnych powodûw uøyto tranzystora to sterowania lini¹ zg³oszenia przerwania. Dane w standardzie TTL s¹ konwertowane do ±10 V w uk³adzie MAX241E. Uk³ad ten ma budowí podobn¹ do MAX232 tyle, øe zawiera wiícej konwerterûw i wbudowane zabezpieczenie przed ESD. Montaø i uruchomienie Schemat montaøowy p³ytki pokazano na rys. 3. Montaø przeprowadzamy w nietypowy sposûb. Najpierw wlutowujemy uk³ad US4 ktûry jest wykonany w technologii SMD. ProponujÍ najpierw przylutowaê jedn¹ skrajn¹ nûøkí. Po poprawnym u³oøeniu uk³adu na polach lutowniczych lutujemy pozosta³e wyprowadzenia. NastÍpnie wlutowujemy rezystory, podstawki pod uk³ady, z³¹cze CON1, tranzystory, kondensatory na koòcu kwarc i z³¹cza DB. Montaøu z³¹cz IDC trzeba poúwiíciê nieco wiícej uwagi. Jest to spowodowane tym, øe zdobycie z³¹cz IDC jest beznadziejnie trudne. Pos³uøymy sií wiíc z³¹czem typu IDC34-2.0, z ktûrego usuwamy po szeúê skrajnych wyprowadzeò. Naleøy zwrûciê uwagí na odpowiednie umieszczenie wyciícia unie- 88 2/98

13 P R O J E K T Y C Z Y T E L N I K Ó W Rys. 1 89

14 P R O J E K T Y C Z Y T E L N I K Ó W Rys. 2 moøliwiaj¹cego odwrotne umieszczenie wtyku w gnieüdzie. Od taúmy FLAT34 oddzielamy 12 przewodûw, dziíki czemu pozostanie ich 22. Zaciskaj¹c wtyk od strony karty naleøy zwrûciê uwagí na to, øe pierwsze i ostatnie szeúê stykûw jest pominiíte. Pierwszy przewûd taúmy jest zaciúniíty na styku 7 wtyku IDC. Z³¹cze od strony komputera trzeba zacisn¹ê inaczej. Zaciskamy je tak, aby styk pierwszy by³ po³¹czony z pierwsz¹ øy³¹ taúmy, pozosta³e 13 stykûw z³¹cza odcinamy (rys. 4). W miejscu odciícia wskazane jest wpuszczenie kropli kleju, aby skleiê doln¹ i gûrn¹ czíúê wtyku. W przeciwnym razie moøe sií zdarzyê, øe wyrwiemy taúmí z wtyku. Jest to spowodowane tym, øe w odciítej czíúci znajduje sií zatrzask spinaj¹cy obie czíúci wtyku IDC TaúmÍ warto wykonaê d³uøsz¹. DziÍki temu jeúli bídziemy chcieli pod³¹czyê kolejn¹ kartí wystarczy na taúmie zaciskaê kolejne wtyki. Pod uk³ady scalone DIL montujemy podstawki. Uk³ad 8520 wystípuje w obudowie DIL40 i PLCC44. Rys. 3 Rys. 4 P³ytka przystosowana jest do uk³adûw DIL. Jeúli posiadamy uk³ad PLCC naleøy zastosowaê dodatkow¹ przejúciûwkí. Po zmontowaniu karty, sprawdzeniu czy nie ma ewentualnych zwarê. Bez uk³adûw umieszczonych w podstawkach ³¹czymy kartí z komputerem. Wszelkie operacje typu pod³¹czanie od³¹czanie karty czy wk³adanie wyjmowanie uk³adûw z podstawek wykonujemy przy wy³¹czonym zasilaniu komputera! Po w³¹czeniu zasilania komputer powinien wystartowaê, a my moøemy sprawdziê obecnoúê napiíê zasilaj¹cych na podstawkach pod uk³ady. Jeúli komputer nie startuje, oznacza to, øe mamy zwarcie na p³ytce. W nastípnej kolejnoúci umieszczamy w podstawce uk³ad GAL i ponownie w³¹czamy zasilanie komputera. Uruchamiamy program Test- Gala Najpierw jest przeprowadzany test automatyczny, jeúli jego wynik bídzie pomyúlny program moøna zakoòczyê. Gdy test wypadnie niepomyúlnie program przejdzie do interaktywnego testu rícznego. Podczas tego testu naleøy postípowaê zgodnie z instrukcjami na ekranie. Gdy GAL funkcjonuje poprawnie moøna umieúciê wszystkie uk³ady w podstawkach. Po uruchomieniu programu Szukanie powinniúmy ujrzeê na ekranie adresy pod jakimi s¹ widziane uk³ady PAR i SER. Jeúli posiadamy cztery z³¹cza Clock na karcie z Zorro2 i w innym gnieüdzie znajduje sií jakaú karta, to program moøe odnaleüê takøe uk³ady na dodatkowych kartach. Do portu PAR pod³¹czmy drukarkí. Po za³¹czeniu zasilania komputera i uruchomieniu programu Drukuj na drukarce powinien pojawiê sií tekst prûbny. Do gniazda portu SER wk³adamy wtyczkí ze zwartymi wyprowadzeniami 2 i 3 po czym uruchamiamy program Terminal. Na ekranie powinny pojawiaê sií znaki naciskane na klawiaturze. Po tych zabiegach moøemy uznaê, øe karta jest sprawna. Jeøeli posiadamy wiícej kart MultiIO, to kaød¹ z nich musimy testowaê osobno, tak aby podczas testu na wybranym porcie Clock by³a tylko jedna karta. Jest to spowodowane tym, øe z powodu b³ídu montaøowego rejestry uk³adûw GAL na rûønych kartach mog³yby mieê rûøn¹ zawartoúê. Spowodowa³oby to pojawienie sií fa³szywych danych na magistrali. Podczas normalnej pracy sytuacja taka nie moøe mieê miejsca, poniewaø rejestry wszystkich uk³adûw GAL zawieraj¹ ten sam subadres. Oprogramowanie Do uruchomienia portu jest niezbídne oprogramowanie zawieraj¹ce sterownik do portu PAR, SER i program przechwytuj¹cy dane wysy³ane na urz¹dzenie PRT (rys. 5). DziÍki temu wydruk moøna skierowaê na dodatkowy port PAR. Sterowniki moøna ustawiê na dowolny adres i subadres karty. Konfiguro- Rys. 5 wanie sterownikûw jest dok³adnie opisane w podrícznikach programowania Amigi. S³awomir Skrzyñski Artur Gadowski, (SPIDI) Autorem oprogramowania systemowego do karty jest Artur Gadowski (SPIDI) i do niego proszí kierowaê pytania dotycz¹ce sterownikûw. WYKAZ ELEMENTÓW Rezystory R1: 1MΩ R2: 470Ω R3: 33Ω R4...R7: 10kΩ Kondensatory C1...C3, C5: 100nF C4, C6...C9, C13: 10uF/16V C10: 27pF C11: 33pF Q1: MHz Półprzewodniki T1, T3: BC557 T2: BC547 US1: GAL22V10 US2: 8520 US3: 16C550 US4: MAX241E Różne FUSE: multifuse 500mA Parallel: złącze DB25F Serial: złącze DB9M Clock: złącze IDC MP22 2.0mm 2szt. wtyków IDC FC22 2.0mm 50cm taśma FLAT 2.0mm Śledź" komputerowy z otworami na DB25 i DB9 90 2/98

15 K U R S Celem tego artyku³u jest opis funkcjonowania oraz sposobûw konfiguracji i wykorzystania timerûw w mikrokontrolerach z rodziny AVR. Rozpoczynaj¹c od ogûlnego opisu, poprzez przyk³adowe programy, postaram sií wyt³umaczyê jak wykorzystaê timer wbudowany w strukturí mikrokontrolera AVR dla w³asnych potrzeb. W przyk³adach programûw pos³ugiwa³em sií mikrokontrolerem AT90S8535. Obsługa timerów w mikrokontrolerach AVR Wygenerowanie liczby 225 przepe³nieò timera w czasie 1 sekundy oznacza koniecznoúê wys³ania sygna³u przepe³nienia co 4,4 ms. Maksymalna wartoúê preskalera powoduje przepe³nienie co 71 ms, minimalna co 69 µs. Wymagania aplikacji determinuj¹ czístotliwoúê przepe³nieò timera. Bazuj¹c na nich oraz na znanej czístotliwoúci taktowania timera ³¹cznie z jego rozdzielczoúci¹, nastawa preskalera moøe byê wyliczona przy pomocy nastípuj¹cego wyraøenia: P PVal= CKx (TOV MaxVal) Taktowanie przez zegar systemowy Zegar systemowy uøywany jest jako wejúciowy dla preskalera rûwnieø wûwczas, gdy czístotliwoúê taktowania CPU zosta³a wybrana jako jedna z otrzymywanych z preskalera. Timer pracuje wiíc synchronicznie z zegarem systemowym. Wszystkie trzy timery AT90S8535 oraz timery wiíkszoúci innych mikrokontrolerûw AVR pracuj¹ w ten sposûb. Nie s¹ wymagane øadne dodatkowe uk³ady zewnítrzne. Zalet¹ takiego rozwi¹zania jest fakt, øe dziíki bardzo wysokiej czístotliwoúci zegara systemowego (o wiele wyøszej niø tej, ktûra taktuje CPU) operacje przeprowadzane przez mikrokontroler mog¹ byê mierzone z o wiele wiíksz¹ dok³adnoúci¹. CzÍstotliwoúÊ przepe³nienia timera jest dobrym wskaünikiem rozmiaru ramki czasowej, ktûr¹ jest w stanie pokryê timer. Poniøszy wzûr ukazuje powi¹zanie pomiídzy czístotliwoúci¹ przepe³nienia timera TOV CK, maksymaln¹ wartoúci¹, ktûr¹ moøe byê wpisana do timera MaxVal,czÍstotliwoúci¹ zegara systemowego f CK i wspû³czynnikiem podzia³u preskalera PVal. (PCKx/PVal) TOV fck = PCKx CK = = MaxVal MaxVal (PVal MaxVal) Dla przyk³adu jeúli CPU taktowane jest czístotliwoúci¹ 3,69 MHz i timer ma rozdzielczoúê 8 bitûw (MaxVal = 256) wartoúê preskalera 64 spowoduje, øe timer taktowany czístotliwoúci¹ T CK rûwn¹ 3,69 MHz/64 wygeneruje ok. 225 sygna³ûw przepe³nienia w czasie 1 sekundy. Rys. 2 TOV fck CK= MaxVal = (3,69 MHz/ 64) Implementacja w jízyku asemblera moøe wygl¹daê tak, jak poniøszy przyk³ad programu. Ustawia on wartoúê preskalera przy pomocy TCCR0 na podzia³ czístotliwoúci zegara przez 1024: ldi r16,(1<<cs02) (1<<CS00) out TCCR0,r16 ;zegar taktują- ;cy timer = zegar systemowy/1024 Taktowanie przez asynchroniczny sygna³ zegarowy W odrûønieniu od innych timerûw, ktûre nie obs³uguj¹ tej opcji Timer 2 AT90S8535 moøe byê taktowany przez zewnítrzne ürûd³o sygna³u (rys. 2). W tym celu kwarc lub rezonator ceramiczny pod- ³¹cza sií do wyprowadzeò TOSC1 i TOSC2. Oscylator jest zoptymalizowany dla kwarcu tzw.zegarkowego o czístotliwoúci 32768Hz. Ta czístotliwoúê jest bardzo dobra zw³aszcza dla implementacji zegara czasu rzeczywistego. G³Ûwn¹ zalet¹ tego rozwi¹zania jest uniezaleønienie od zegara systemowego. Umoøliwia ono rûwnieø CPU prací z duø¹ czístotliwoúci¹ przetwarzania, niekoniecznie dobran¹ pod k¹tem pomiaru czasu, podczas gdy timer pracuje z czístotliwoúci¹ dla nich optymaln¹. Dodatkowo tryb oszczídzania energii ma opcjí umoøliwiaj¹c¹ wprowadzenie czíúci uk³adûw mikrokontrolera w tryb uúpienia podczas gdy asynchroniczny timer ci¹gle pracuje. Tutaj jedna uwaga: czístotliwoúê zewnítrznego oscylatora jest rûøna dla rûønych typûw mikrokontrolerûw. Jej dolna granica zawiera sií w przedziale od 0Hz do 256kHz a gûrn¹ wyznacza czístotliwoúê zegara systemowego: powinna byê ona mniejsza lub rûwna niø F CK /4. część 2 Praca z timerem taktowanym asynchronicznie wymaga pewnych dodatkowych rozwaøaò. Poniewaø Timer 2 taktowany jest asynchronicznie w stosunku do zegara systemowego, zdarzenia generowane przez Timer musz¹ byê synchronizowane przez CPU. Z tej cechy wynika wymaganie aby czístotliwoúê taktowania timera by³a co najmniej czterokrotnie mniejsza niø czístotliwoúê zegara systemowego. Z drugiej strony moøliwe s¹ konflikty pomiídzy synchroniczymi i asynchronicznymi ø¹daniami obs³ugi (np. przerwania). Jak CPU radzi sobie z takimi sytuacjami? Obs³uga zdarzeò jest przeprowadzana przez rejestry tymczasowe. Bity statusu sygnalizuj¹ kiedy przeprowadzane jest uzupe³nianie zawartoúci rejestrûw. Dok³adny opis rejestrûw ASSR (Asynchronous Status Register) moøna znaleüê w karcie katalogowej. CzÍstotliwoúÊ z jak¹ ustawiany jest bit przepe³nienia moøna obliczyê identycznie jak w poprzednim przypadku z tym, øe do rûwnania musi zostaê wstawiona czístotliwoúê zewnítrznego ürûd³a sygna³u. Nastawy preskalera Timera 2 zosta³y podane w tab. 1 (EP7/ 2003), czístotliowoúê taktowania preskalera Timera 2 jest funkcj¹ bitu AS2 w rejestrze ASSR. Jeúli ten bit jest wyzerowany, timer pracuje w trybie synchronicznym z czístotliwoúci¹ zegara systemowego jako wejúciow¹. Jeúli ten bit jest ustawiony, asynchroniczny sygna³ zegarowy z wyprowadzeò TOSC1 i TOSC2 jest uøywany jako sygna³ wejúciowy preskalera. Fragment programu w jízyku asemblera ustawia preskaler Timera 2 na maksymaln¹ wartoúê podzia³u (1024): ldi r16, (1<<CS22) (1<<CS21) (1<<CS20) out TCCR2,r16 ;zegar timera ;2 = zegar systemowy / 1024 Taktowanie zewnítrznym generatorem Timer 0 i Timer 1 mog¹ byê taktowane z zewnítrznego generatora sygna³u zegarowego. Tryb ten zapewnia obs³ugí szeregu rûønych ürûde³ jako generatorûw sygna³u zegarowego. Jest to taktowanie synchroniczne co oznacza, øe CPU wykrywa stan wyprowadzenia i jeúli wykryta zosta³a zmiana zewnítrznego sygna³u, 84

16 K U R S to przeprowadza odpowiedni¹ akcjí synchronicznie z zegarem systemowym. Kaøde opadaj¹ce zbocze zegara systemowego powoduje pobranie prûbki zewnítrznego sygna³u. CPU potrzebuje co najmniej 2 cykli aby wykryê zmianí zewnítrznego sygna³u. Ogranicza to maksymaln¹ czístotliwoúê sygna³u zewnítrznego do F CK / 2. W zaleønoúci o konfiguracji, opadaj¹ce lub narastaj¹ce zbocze sygna³u na wyprowadzeniu T0/T1 moøe oznaczaê zmianí sygna³u zegarowego. WybÛr zbocza dokonywany jest przy pomocy bitûw CSO0..1 znajduj¹cych sií w rejestrze TCCRx (patrz opis w tab. 1). Poniøszy fragment kodu w jízyku asemblera pokazuje w jaki sposûb ustawiê Timer 0 aby pracowa³ z zewnítrznym ürûd³em sygna³u reaguj¹c na kaøde jego narastaj¹ce zbocze: ldi r16,(1<<cs02) (1<<CS01) (1<<CS00) out TCCR0,r16 ;zegar timera ;= zewnętrzne wyprowadzenie T0, ;narastające zbocze sygnału Stosuj¹c ten tryb pracy naleøy upewniê sií, øe nastawy kierunku bitu dokonane w rejestrze DDRB (Data Direction Register, Port B) s¹ w³aúciwe. WybÛr trybu pracy timera nie powoduje zmian nastaw bitûw portu. Po sygnale zerowania wyprowadzenia portu B s¹ ustawiane domyúlnie jako wejúcia sygna³ûw. Jak zatrzymaê Timer? Zatrzymanie timera jest bardzo proste: zapis wartoúci 0 do preskalera (rejestr TCCRx) zatrzymuje odpowiedni timer. Naleøy jednak pamiítaê, øe preskaler w dalszym ci¹gu pracuje. Kod w jízyku asemblera zatrzymuj¹cy prací Timera 0 moøe wygl¹daê jak niøej: clr r16 out TCCR0,r16 ;zapis war- ;tości 0 do TCCR0 zatrzymuje ;Timer 0 Jeúli zaleøy nam na zachowaniu wartoúci resjestru TCCR0 w zwi¹zku z innymi nastawami, zapis nastaw bitûw CSO0..1 kosztuje dodatkowe linie programu i moøe wygl¹daê jak niøej: in r16,tccr0 ;odczyt aktual- ;nej wartości rejestru TCCR0 andi r16,~((1<<cs02) (1<<CS01) (1<<CS00)) out TCCR0,r16 ;zapis 0 do ;bitów CS02, CS01, and CS00 w TCCR0 ;zatrzymuje Timer 0 Nastawy trybûw pracy timerûw Ta czíúê tekstu koncentruje sií na sposobach wykonywania nastaw trybûw pracy timerûw. Naleøy jednak pamiítaê, øe podany niøej przyk³ady dotycz¹ mikrokontrolera AT90S8535 i dla innych mikrokontrolerûw mog¹ byê konieczne zmiany. Jak wczeúniej wspomnia³em, moim zdaniem uøywanie przerwaò to jedna z najbardziej efektywnych metod obs³ugi zdarzeò generowanych przez timery: wiíkszoúê z przyk³adûw programowania bídzie zawieraê obs³ugí przerwaò. Niezaleønie od rûønych rozszerzeò oferowanych przez trzy timery, maj¹ one pewne cechy wspûlne. Kaødy z timerûw musi byê uruchomiony przez wybûr ürûd³a sygna³u zegarowego i jeúli uøywane s¹ przerwania, to rûwnieø musz¹ zostaê dokonane zwi¹zane z nimi nastawy. Jedn¹ z zasad obowi¹zuj¹cych przy tworzeniu procedur obs³ugi przerwaò jest ta, øe jeúli te same rejestry uøywane s¹ w programie g³ûwnym co i w procedurze obs³ugi przerwania, to musz¹ one zostaê podczas obs³ugi przerwania zapamiítane a nastípnie odtworzone przy powrocie do programu g³ûwnego. Jeúli nie wszystkie 32 rejestry (AT90S8535) musz¹ byê uøywane, dobrze jest uøyê odríbnych dla programu g³ûwnego i dla procedury obs³ugi przerwania. Bardzo waønym jest aby pamiítaê, øe rejestr statusy SREG (Status Register) nie jest automatycznie zapamiítywany przez procedurí obs³ugi przerwania i naleøy rûwnieø zatroszczyê sií o jego zawartoúê. Tak jest w przypadku programûw napisanych w jízyku asemblera. W tych napisanych w jízykach wysokiego poziomu, takich jak Bascom czy C, kompilator automatycznie zapamiítuje zawartoúê SREG przy wejúciu do procedury obs³ugi przerwania i odtwarza j¹ przy powrocie. O resztí rejestrûw naleøy zatroszczyê sií ìrícznieî. W przypadku programûw napisanych w jízyku asemblera moøna posi³kowaê sií instrukcjami PUSH i POP jednak naleøy pamiítaê o tym, øe niektûre z modeli mikrokontrolerûw AVR nie posiadaj¹ tych rozkazûw na swojej liúcie wykonywanych poleceò. 8-bitowy Timer 0 Timer 0 jest timerem synchronicznym, co oznacza øe jest taktowany przez zegar systemowy, zegar systemowy o czístotliwoúci zmniejszonej przez preskaler lub przez sygna³ zewnítrzny ale zawsze synchronicznie z zegarem systemowym uøywanym przez CPU. Przyk³ad - procedura obs³ugi przerwania na skutek przepe³nienia Timera 0 Przyk³ad pokazyuje w jaki sposûb Timer 0 moøe byê uøywany do wywo³ywania procedury obs³ugi przerwaò. Kaøde wywo- ³anie zmienia stan portûw wyjúciowych portu B. Jeúli do wyprowadzeò portu B zostan¹ pod³¹czone diody LED, to bíd¹ one migotaê z czístotliwoúci¹, ktûr¹ moøna wyznaczyê za pomoc¹ wczeúniej poznanej formu³y: ;podprogram inicjujący tryb pracy mikrokontrolera init_ex1: ldi r16,(1<<cs02) (1<<CS00) out TCCR0,r16 ;zegar Timera 0 ;= zegar systemowy / 1024 ldi r16,1<<tov0 out TIFR,r16 ;kasowanie ;bitu TOV0 / kasowanie ;bieżącego przerwania ldi r16,1<<toie0 out TIMSK,r16 ;załączenie ;Timera 0, zezwolenie na ;generowanie przerwań ser r16 out DDRB,r16 ;ustawienie ;portu B jako wyjściowego ret W nastípnym kroku zaimplementujemy procedurí obs³ugi przerwania. BÍdzie ona wywo³ywana po kaødym przepe³nieniu Timera 0. Jej przeznaczeniem jest zmiana stanu bitûw portu B: ;procedura obsługi przerwania ;Timera 0 ISR_TOV0: push r16 in r16,sreg ;zapamiętanie ;rejestru statusu oraz r16 push r16 in r16,portb ;czytaj stan ;portu B com r16 ;zaneguj bity ;rejestru r16 out PORTB,r16 ;zapisz r16 do ;portu B pop r16 out SREG,r16 ;odtworzenie ;rejestru statusu i r16 pop r16 reti 16-bitowy Timer 1 Podobnie jak Timer 0, Timer 1 pracuje synchronicznie. Dla upewnienia sií, øe wykonywany jest jednoczesny zapis i odczyt 16-bitowego rejestru timera, do przeprowadzenia tych operacji uøywany jest rejestr tymczasowy Temp. Czyni to niezbídnym dostíp do tego rejestru w specyficzny sposûb. Metoda jest opisana dok³adnie w nocie aplikacyjnej firmy Atmel ìavr072: Accessing 16-bit I/O Registersî. Bardzo duøym skrûtem rozwaøaò na ten temat jest w³aúciwy dla AVR sposûb dostípu do rejestrûw 16-bitowych przedstawiony w tab. 2. Dociekliwych zachícam do lektury, tu zajmiemy sií wy- ³¹cznie przyk³adami programûw uøytkowych. Tab. 2. Właściwy sposób dostępu do rejestrów 16 bitowych Rodzaj przeprowadzanej W pierwszej kolejnoœci W drugiej kolejnoœci operacji Odczyt Odczyt m³odszego bajtu (LSB) Odczyt starszego bajtu (MSB) Zapis Zapis starszego bajtu (MSB) Zapis m³odszego bajtu (LSB) Przyk³ady u ycia: - odczyt: in r16,tcnt1l in r17,tcnt1h - zapis: out TCNT1H,r17 out TCNT1L,r16 85

17 K U R S Obs³uga przerwania Timera 1 pochodz¹cego od wejúcia ICP (Capture Input) Przyk³ad ten pokaøe prost¹ metodí uøycia zdarzenia generowanego na skutek zmiany stanu wejúcia ICP oraz obs³ugi jego przerwania. Wyprowadzenie bitu 6 portu D uøywane jest jako wejúcie dla funkcji pomiaru sygna³u zewnítrznego i nosi nazwí ICP. Funkcja pomiaru zwi¹zana z tym wejúciem funkcjonuje w taki sposûb, øe Timer moøe zmierzyê czas pomiídzy dwoma nastípuj¹cymi po sobie opadaj¹cymi lub narastaj¹cymi zboczami sygna³u podanego na wejúcie ICP. W prezentowanym przyk³adzie 8 bardziej znacz¹cych bitûw Timera 1 zostanie zapisanych do portu B. Jeúli tak, jak w przyk³adzie powyøej, do wyprowadzeò portu B pod³¹czymy diody LED, uzyskamy prost¹ funkcjí wskazuj¹c¹ czas trwania impulsu. Bit 6 portu D (wejúcie ICP) moøe byê pod³¹czony do generatora fali prostok¹tnej lub po prostu do przycisku. W prezentowanym przyk³adzie, dla rezonatora kwarcowego oko³o 4MHz, maksymalny mierzony czas zbliøony jest do 1 sekundy: ;podprogram inicjalizacji trybu ;pracy mikrokontrolera init_ex2: ldi r16,(1<<cs11) (1<<CS10) out TCCR1B,r16 ;zegar Timera ;1 = zegar systemowy / 64 ldi r16,1<<icf1 out TIFR,r16 ;kasowanie ;bitu ICF1/kasownie ;obsługi trwającego ;przerwania ldi r16,1<<ticie1 out TIMSK,r16 ;zezwolenie na ;obsługę przerwań od ICP ser r16 ;ustawienie ;bitów w r16 out DDRB,r16 ;załączenie ;trybu pracy portu B jako ;wyjściowego cbi DDRD,PD6 ;załączenie ;PD6/ICP jako wejście ret NastÍpnie wykonamy procedurí obs³ugi przerwania. Jej zadaniem jest po pierwsze wyprowadzenie starszego bajtu licznika Timera 1 przez port PB oraz przygotowanie timera do nastípnego pomiaru: TIM1_CAPT: push r16 in r16,sreg ;zapamiętanie ;wartości rejestru ;statusu i r16 push r16 in r16,icr1l ;odczyt ;młodszego bajtu ICR ;tu można zapamiętać młod- ;szy bajt w zmiennej in r16,icr1h ;odczyt ;starszego bajtu ICR com r16 ;negowanie ;odczytanych bitów ze ;względu na diody LED ;jeśli LEDy nie są podłą- ;czone nie jest konieczne out PORTB,r16 ;zapis ICR1H ;do portu B clr r16 out TCNT1H,r16 ;zapis rejest- ;ru Temp out TCNT1L,r16 ;a teraz jedno- ;czesny zapis 16-bitów ;rejestru TCNT1 równoważne ;z zerowaniem TCNT1 pop r16 out SREG,r16 ;odtworzenie ;rejestru statusu i r16 pop r16 reti Inwersja wprowadzona przy pomocy rozkazu com r16 jest konieczne ze wzglídu na sposûb pod³¹czenia diod LED: anod¹ do pozytywnego napiícia zasilania, katod¹ do wyprowadzenia portu. W efekcie dioda úwieci sií, gdy wyprowadzenie portu znajduje sií w stanie niskim. Jest to stan odwrotny niø spodziewany intuicyjnie - cz³owiek oczekuje, øe ìjedynkaî logiczna oznacza zaúwiecon¹ diodí. Powyøsza implementacja ma jedn¹ powaøn¹ wadí: nie jest wskazywane przekroczenie zakresu pomiarowego. Asynchroniczny Timer 2. Wywo³anie przerwania na skutek porûwnania zawartoúci licznika Timera 2 z wartoúci¹ zadan¹ Timer 2 moøe pracowaê w trybie synchronicznym tak, jak Timer 0 i Timer 1. Dodatkowo zosta³ wyposaøony w tryb asynchroniczny opisywany juø wczeúniej. Przyk³ad ten pozkauje w jaki sposûb uøywaê funkcji porûwnywania wartoúci timera z wartoúci¹ zadan¹. Timer zostanie skonfigurowany w taki sposûb, øe warunek porûwnania bídzie spe³niony co sekundí. Ta w³aúciwoúê moøe byê wykorzystana np.do budowy zegara. W prezentowanym przyk³adzie wykorzystamy jednak, podobnie jak poprzednio, diodí LED pod³¹czon¹ do portu B, ktûra bídzie migotaê z czístotliwoúci¹ 0,5Hz. Ten przyk³ad programu wymaga pod³¹czenia rezonatora zegarkowego 32,768kHz do wyprowadzeò TOSC1 (PC6) i TOSC2 (PC7). WartoúÊ nastaw wpisywana do rejestrûw moøe byê wyliczona za pomoc¹ podanego wczeúniej rûwnania. Zamiast wartoúci MaxVal wpisywanej do Timera 2 musi zostaê uøyta wartoúê OCR2. CzÍstotliwoúÊ zegara preskalera (P CK ) w tym przypadku ma wartoúê pod³¹czonego z zewn¹trz rezonatora kwarcowego, bit TOV musi byê ustawiany z czístotliwoúci¹ 1Hz. Korzystaj¹c z powyøszych danych wyznaczymy wartoúê wpisywan¹ do rejestru ìcapture/ compareî. f 32,768 khz 1=TOV OSCCK CK = = PVal OCR2 PVal OCR2 Wybrana wartoúê preskalera 1024 oraz wartoúê 32 wpisywana do rejestru OCR2 umoøliwia uzyskanie czístotliwoúci 1Hz. Teraz program, tradycyjnie zaczniemy od podprogramu nastaw timerûw: init_ex3: ldi r16,1<<as2 out ASSR,r16 ;zezwolenie ;trybu asynchronicznego ;Timera 2 ;kasowanie timera po ;spełnieniu warunku ;zegar timera = ;= zegarsystemowy / 1024 ldi r16,(1<<ctc2) (1<<CS22) (1<<CS21) (1<<CS20) out TCCR2,r16 ldi r16,1<<ocf2 out TIFR,r16 ;kasowanie flagi ;OCF2 trwającego przerwania ldi r16,1<<ocie2 out TIMSK,r16 ;zezwolenie ;na wywołanie przerwania ;po spełnieniu ;warunku porównania ldi r16,32 out OCR2,r16 ;ustawienie ;wartości porównywanej ;na 32 ser r16 out DDRB,r16 ;ustawienie ;portu D jako wyjściowego loop: sbic ASSR, OCR2UB ;oczeki- ;wanie na ustalenie ;wartości rejestrów rjmp loop ret W nastípnym kroku podprogram obs³ugi przerwania. Jego zadaniem jest negowanie stanu portu B po kaødym wywo³aniu: ISR_OCIE2: push r16 in r16,sreg ;przechowanie ;wartości r16 i rejestru ;statusu push r16 in r16,portb ;odczyt stanu ;portu B com r16 ;negacja bitów ;rejestru r16 out PORTB,r16 ;zapis wartoś- ;ci r16 do portu B pop r16 out SREG,r16 ;odtworzenie ;stanu r16 i rejestru ;statusu pop r16 reti Podstawy PWM PWM jest skrûtem od pochodz¹cej z jízyka angielskiego nazwy Pulse Width Modulation (modulacja szerokoúci impulsu - rys. 3). Jest to specjalny tryb pracy, w ktûrym mog¹ pracowaê Timer 1 i Timer 2. W tym trybie timer pracuje jako licznik w gûrí lub w dû³. Oznacza to, øe timer liczy w gûrí od 0 do wartoúci maksymalnej a nastípnie w dû³, z powrotem do wartoúci 0. Cech¹ generatora PWM jest to, øe wype³nienie impulsûw moøe byê zmieniane. Jeúli PWM jest skonfigurowane w taki sposûb, øe zmienia sií stan wyprowadzenia OCx (Output Compare), wûwczas sygna³ ogl¹dany przy pomocy oscyloskopu na tym wyprowadzeniu, moøe wygl¹daê jak na rys

18 K U R S Rys. 3. Sygnał wyjściowy generatora PWM Filtr dolnoprzepustowy do³¹czony do wyjúcia generatora PWM o parametrach dobranych do w³aúciwoúci generatora umoøliwi otrzymanie napiícia sta³ego na wyjúciu, zmieniaj¹cego sií w zaleønoúci od wype³nienia doprowadzonego przebiegu, zamiast fali prostok¹tnej. RÛwnanie pokazuje w jaki sposûb moøna wyliczyê jego wartoúê: x+v y) V L AV = (V H (x+y) Jeúli w miejsce x i y podstawimy odpowiednie wartoúci wyznaczaj¹ce czas trwania impulsûw otrzymywanych przy pomocy naszego generatora PWM: x=ocrx 2 y=(maxval OCRx) 2 otrzymamy nastípuj¹c¹ zaleønoúê umoøliwiaj¹c¹ wyznaczenie wartoúci napiícia wyjúciowego: OCRx + V (MaxVal OCRx) VAV= (V H L MaxVal Jak wynika z powyøszej lektury, moøliwa jest budowa prostych przetwornikûw cyfrowo - analogowych tylko z wykorzystaniem generatora PWM i prostego uk³adu filtru. Do takich aplikacji wrûcimy jeszcze w nastípnych odcinkach kursu. Timer 2 jako 8-bitowy generator PWM Ten przyk³ad pokazuje w jaki sposûb naleøy skonfigurowaê Timer 2 aby mûg³ on pracowaê jako generator PWM o rozdzielczoúci 8 bitûw. Nasz generator wytwarza³ bídzie falí prostok¹tn¹ o napiíciu niskim zbliøonym do GND i wysokim zbliøonym do VCC. Do obserwacji wytworzonej fali ponownie uøyjemy diody LED pod³¹czonej do wyprowadzenia OC2 (PD7). W tym przyk³adzie rolí filtra ìuúredniaj¹cegoî wskazania diody bídzie spe³nia³o nasze oko, toteø efekt pracy generatora bídzie moøna zaobserwowaê jako zmianí jasnoúci úwiecenia diody. Wype³nienie sygna³u wyjúciowego PWM moøna zmieniaê sií od 1/8 do 7/8 (wartoúê OCR2 = 0xE0). W tym przyk³adzie wyprowadzany sygna³ bídzie zanegowany ze wzglídu na sposûb pod³¹czenia diody LED: init_ex4: ; 8 bit PWM (Fck/510) ldi r16,(1<<pwm2) (1<<COM21) (1<<CS20) out TCCR2,r16 ldi r16,0xe0 out OCR2,r16 ;ustawienie ;wartości porównywanej, ;od której zależy wypeł- ;nienie impulsów ;wyjściowych ldi r16,0x8f out DDRD,r16 ;ustawienie ;trybu PD7/OC2 jako portu ;wyjściowego ret Jacek Bogusz 87

19 K U R S Podstawy projektowania systemów mikroprocesorowych, część 6 W szûstej czíúci naszego cyklu przedstawiamy sposûb sterowania wyúwietlaczem alfanumerycznym zintegrowanym ze sterownikiem HD44780 oraz podstawy sterowania za pomoc¹ mikrokontrolera urz¹dzeniami duøej mocy. Rys. 22 CzÍsto do³¹czony do systemu mikroprocesorowego wyúwietlacz siedmiosegmentowy jest niewystarczaj¹cy z punktu widzenia liczby znakûw moøliwych do wyúwietlenia oraz liczby wyúwietlanych pozycji. O wiele wiíksze moøliwoúci daje zastosowanie wyúwietlacza znakowego LCD/OLED lub VFD zintegrowanego ze sterownikiem. Wyúwietlacze takie (wykorzystuj¹ce najczíúciej sterownik HD44780 lub znim kompatybilny) umoøliwiaj¹ wyúwietlenie - w zaleønoúci od modelu - od jednej linii szesnastu znakûw, do czterech linii po czterdzieúci znakûw. SposÛb do³¹czenia wyúwietlacza przedstawiono na rys. 22. Jak widaê, do sterowania wyúwietlacza znakowego stosuje sií trzy sygna³y steruj¹ce oraz magistralí danych, ktûra moøe mieê - w zaleønoúci od konfiguracji - cztery lub osiem (jak na rysunku) linii danych. Duøe moøliwoúci wyúwietlacza s¹ okupione nieco bardziej skomplikowan¹ obs³ug¹ programow¹. Pe³na dokumentacja techniczna sterownika HD44780 jest dostípna na stronie internetowej w dziale Download>Dokumentacje, w artykule przedstawimy jedynie ogûln¹ zasadí wspû³pracy wyúwietlacza z mikrokontrolerem oraz zaprezentujemy przyk³adowe podprogramy obs³ugi takiego wyúwietlacza. Jak juø wspomniano, oprûcz oúmio- lub czterobitowej magistrali danych mikrokontroler jest sprzígniíty z wyúwietlaczem za poúrednictwem trzech linii steruj¹cych: E - linia sygna³u strobuj¹cego podczas transmisji miídzy wyúwietlaczem a mikrokontrolerem, R/S - linia informuj¹ca sterownik wyúwietlacza o tym, czy przesy³ana informacja jest znakiem przeznaczonym do wyúwietlenia, czy teø jednym z rozkazûw konfiguracyjnych, R/W - linia informuj¹ca o kierunku transmisji (odczyt/zapis). Po w³¹czeniu zasilania konieczne jest przes³anie do wyúwietlacza odpowiedniej sekwencji rozkazûw steruj¹cych ustalaj¹cych parametry jego pracy. Przyk³adowy program inicjuj¹cy zamieszczono na list. 6 (wykorzystywano wyúwietlacz 1 linia x 16 znakûw). Wyúwietlanie danych na wyúwietlaczu polega na przesy³aniu do sterownika kodûw ASCII znakûw przeznaczonych do wyúwietlenia. W najprostszym przypadku konfiguracyjnym, wyúwietlacz moøe dzia³aê w ten sposûb, øe po przes³aniu kolejnego znaku kursor (widoczny lub niewidoczny) przesuwany jest automatycznie na nastípn¹ pozycjí. DziÍki temu zmiana wyúwietlanego tekstu wymaga wpisania ich kodûw do pamiíci sterownika, reszt¹ zajmuje sií sterownik bez øadnej ingerencji wspû³pracuj¹cego mikrokontrolera. Na list. 7 przedstawiono podprogram przesy³aj¹cy pojedynczy bajt (kod ASCII znaku) do sterownika wyúwietlacza. Wykorzystano w nim przedstawiony wczeúniej podprogram sprawdzania zajítoúci. Podobnie wygl¹da obs³uga programowa wyúwietlacza znakowego LCD pracuj¹cego z magistral¹ 4-bitow¹. Jedyn¹ rûønic¹ jest sposûb przesy³ania danych: nastípuje transmisja dwûch s³ûw czterobitowych, kaødorazowo strobowanych sygna³em E. Jako pierwsza przesy- ³ana jest starsza po³ûwka bajtu. Magistrala danych ogranicza sií do linii D4...D7, natomiast linie D0 do D3 pozostaj¹ nie pod³¹czone. Oczywiúcie konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniej inicjalizacji wyúwietlacza przygotowuj¹cej go do pracy z czterobitow¹ magistral¹ danych. Przedstawiony powyøej opis jest jedynie zarysem problemu obs³ugi wyúwietlacza znakowego 81

20 K U R S List. 6. Procedura inicjująca sterownik wyświetlacza LCD 1x16 INIC_WYS: CLR P2.0 MOV R7,#0FFH OPLCD: MOV R6,#0FFH DJNZ R6,$ DJNZ R7,OPLCD CLR P2.1 CLR P2.2 MOV P1,#0FH SETB P2.0 CLR P2.0 LCALL CLR_LCD LCALL SPR_BUSY CLR P2.1 CLR P2.2 MOV P1,#38H SETB P2.0 CLR P2.0 LCALL SPR_BUSY CLR P2.1 CLR P2.2 MOV P1,#0CH SETB P2.0 CLR P2.0 RET SPR_BUSY: MOV P1,#0FFH CLR P2.1 SETB P2.2 SETB P2.0 MOV A,P1 CLR P2.0 JB ACC.7,SPR_BUSY RET CLR_LCD: LCALL SPR_BUSY CLR P2.1 CLR P2.2 MOV P1,#01H SETB P2.0 CLR P2.0 RET ;wyzerowanie linii strobującej LCD. Przedstawienie pe³nej specyfikacji tego typu wyúwietlaczy wykracza poza ramy tego artyku- ³u. Jest to zwi¹zane m.in. z tym, øe przedstawiony tutaj sposûb obs³ugi wyúwietlacza LCD moøe byê nieskuteczny w przypadku zastosowania wyúwietlacza innego rodzaju (inna liczba znakûw i linii, niekiedy wystarczy tylko inny producent), co wi¹za³oby sií List. 7. ;realizacja opóźnienia koniecznego ;do wewnętrznej inicjalizacji wyświetlacza ;po włączeniu zasilania ;przesłanie rozkazu konfiguracyjnego ;(patrz specyfikacja HD44780) ;impuls ;strobujący ;wywołanie procedury czyszczącej wyświetlacz ;sprawdzenie zajętości wyświetlacza ;przesłanie kolejnego rozkazu konfiguracyjnego ;sprawdzenie zajętości ;kolejny rozkaz konfiguracyjny ;powrót do programu głównego ;podprogram sprawdzający zajętość wyświetlacza ;ustawienie linii portu - praca jako wejście ;odczyt bajtu ;statusu wyświetlacza ;odczyt szyny danych ;pozostanie w pętli jeśli zajęty ;powrót do programu głównego ;podprogram czyszczenia zawartości wyświetlacza ;sprawdzenie czy zajęty ;wysłanie rozkazu zerowania ;powrót do programu głównego z przedstawieniem ogromnej liczby procedur w celu zapewnienia wspû³pracy z kaød¹ moøliw¹ konfiguracj¹. Wydaje sií jednak, øe przedstawione tutaj informacje w po³¹czeniu z not¹ katalogow¹ sterownika HD44780 pozwol¹ úrednio doúwiadczonemu programiúcie opracowanie podprogramûw odpowiednich dla danego, uøywanego przez niego, modelu. ;ZNAK - zmienna bajtowa przechowująca kod znaku do wyświetlenia WYSW_ZNAK: LCALL SPR_BUSY SETB P2.1 CLR P2.2 MOV P1,ZNAK SETB P2.0 CLR P2.0 RET ;sprawdzenie zajętości ;tryb zapisu ;danej ;wysłanie kodu znaku na szynę danych ;impuls ;strobujący ;powrót do programu głównego Sterowanie urz¹dzeniami duøej mocy Buduj¹c sterownik mikroprocesorowy czísto powierzamy mu zadanie sterowania urz¹dzeniami duøej mocy i/lub urz¹dzeniami zasilanymi bezpoúrednio z sieci. Z oczywistych wzglídûw nie moøemy obci¹øyê wyprowadzeò mikrokontrolera pr¹dami rzídu amperûw, a tym bardziej nie moøemy pod³¹czyê do niego bezpoúrednio napiícia sieciowego 220V. Najprostszym sposobem sterowania urz¹dzeniami duøej mocy i rûwnoczeúnie metod¹ na zapewnienie separacji galwanicznej od sieci 220V jest zastosowanie przekaünika. Uk³ad sprzígniícia przekaünika z mikrokontrolerem pokazano na rys. 23a). Jako element poúrednicz¹cy zastosowano tranzystor NPN z linii portu mikrokontrolera. Zastosowanie rezystora R1 jest konieczne w przypadku sterowania duøych przekaünikûw o znacznym pr¹dzie wzbudzenia - zwiíksza on pr¹d bazy tranzystora, dziíki czemu nie trzeba stosowaê elementu o bardzo duøym wzmocnieniu. Oczywiúcie przekaünik nie musi byê zasilany z napiícia zasilaj¹cego mikrokontroler (+5 V na rysunku) - moøna stosowaê przekaüniki na dowolne napiícia jednak tylko z przedzia³u napiíê tzw. bezpiecznych (poniøej 50V) ze wzglídu na brak separacji galwanicznej miídzy obwodem cewki przekaünika a mikrokontrolerem (do ktûrego moøe byê pod³¹czona np. klawiatura). Dioda do³¹czona rûwnolegle do cewki przekaünika zabezpiecza tranzystor przed przepiíciami powstaj¹cymi w chwili wy³¹czania. Zalet¹ tego uk³adu jest moøliwoúê sterowania bardzo duøymi mocami - w praktyce ograniczeniem jest tylko wytrzyma³oúê stykûw zastosowanego przekaünika. Wad¹ jest natomiast stosunkowa powolnoúê (nie od unikniícia w uk³adach z elementami mechanicznymi - czas potrzebny na zadzia³anie przekaünika) oraz skoòczona liczba prze³¹czeò (zwi¹zana ze zuøywaniem sií zestykûw). Jeøeli zaleøy nam na sterowaniu ca³kowicie elektronicznym, to w przypadku sterowania urz¹dzeniami na napiície sieciowe korzystne bídzie zastosowanie optotriaka (dok³adniej transoptora z optotriakiem jako elementem úwiat³oczu³ym) 82

Klocki RS485, część 4

Klocki RS485, część 4 P R O Klocki J E K RS485 T Y Klocki RS485, część 4 W czwartej, przedostatniej czíúci artyku³u przedstawiamy dwie karty wejúê: cyfrowych i analogowych. DziÍki nim, system zaprezentowany w cyklu artyku³ûw

Bardziej szczegółowo

Sprzętowy emulator procesorów AVR

Sprzętowy emulator procesorów AVR Sprzętowy emulator procesorów AVR AVT 5039 Sprzętowy emulator P R procesorów O J E K AVR T Y Wzrastaj¹ca z dnia na dzieò popularnoúê procesorûw RISC z rodziny AVR, produkowanych przez firmí ATMEL, spowodowa³a

Bardziej szczegółowo

Programator mikrokontrolerów PIC współpracujący z programem MPLAB AVT 5100

Programator mikrokontrolerów PIC współpracujący z programem MPLAB AVT 5100 Programator mikrokontrolerów PIC współpracujący z programem MPLAB AVT 5100 P R O J E K JuPIC T Y Konstruktorzy s¹ bez w¹tpienia ludümi rûwnie leniwymi, jak wszyscy inni. St¹d pomys³ tworzenia dla nich,

Bardziej szczegółowo

Układ do automatycznego wzywania Pogotowia Ratunkowego

Układ do automatycznego wzywania Pogotowia Ratunkowego Układ do automatycznego wzywania Pogotowia P R O Ratunkowego J E K T Y Układ do automatycznego wzywania Pogotowia Ratunkowego AVT 999 ØyczÍ wszystkim Czytelnikom, aby zbudowany przez nich uk³ad nigdy nie

Bardziej szczegółowo

Programowany zegar ze zdalnym sterowaniem

Programowany zegar ze zdalnym sterowaniem Dział Projekty Czytelników zawiera opisy projektów nadesłanych do redakcji EP przez Czytelników. Redakcja nie bierze odpowiedzialności za prawidłowe działanie opisywanych układów, gdyż nie testujemy ich

Bardziej szczegółowo

Tester samochodowych sond lambda

Tester samochodowych sond lambda Tester samochodowych P R O sond J E lambda K T Y Tester samochodowych sond lambda Elektroniczny analizator składu mieszanki AVT 520 Przyrz¹d opisany w artykule s³uøy do oceny sprawnoúci sondy lambda oraz

Bardziej szczegółowo

Sterownik Silnika Krokowego GS 600

Sterownik Silnika Krokowego GS 600 Sterownik Silnika Krokowego GS 600 Spis Treści 1. Informacje podstawowe... 3 2. Pierwsze uruchomienie... 5 2.1. Podłączenie zasilania... 5 2.2. Podłączenie silnika... 6 2.3. Złącza sterujące... 8 2.4.

Bardziej szczegółowo

Podstawy technologii tworzenia oprogramowania BSP dla systemów wbudowanych (na przykładzie systemu operacyjnego QNX oraz narzędzi Lauterbach)

Podstawy technologii tworzenia oprogramowania BSP dla systemów wbudowanych (na przykładzie systemu operacyjnego QNX oraz narzędzi Lauterbach) Podstawy technologii tworzenia oprogramowania BSP dla systemów wbudowanych (na przykładzie systemu operacyjnego QNX oraz narzędzi Lauterbach) I. QNX Momentics praca z pakietami BSP. Poniższy artykuł ma

Bardziej szczegółowo

micro Programator ISP mikrokontrolerów AVR zgodny z STK500v2 Opis Obs³ugiwane mikrokontrolery Wspó³praca z programami Podstawowe w³aœciwoœci - 1 -

micro Programator ISP mikrokontrolerów AVR zgodny z STK500v2 Opis Obs³ugiwane mikrokontrolery Wspó³praca z programami Podstawowe w³aœciwoœci - 1 - STK500v2 Programator ISP mikrokontrolerów AVR zgodny z STK500v2 Opis Obs³ugiwane mikrokontrolery Programator STK500v2 jest programatorem ISP 8-bitowych mikrokontrolerów AVR firmy Atmel. Pod³¹czany do portu

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Budowa komputera. W teorii i w praktyce

Wykład 2. Budowa komputera. W teorii i w praktyce Wykład 2 Budowa komputera W teorii i w praktyce Generacje komputerów 0 oparte o przekaźniki i elementy mechaniczne (np. Z3), 1 budowane na lampach elektronowych (np. XYZ), 2 budowane na tranzystorach (np.

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie Znajdü Wyszukaj

Wprowadzenie Znajdü Wyszukaj Wprowadzenie W ostatnim czasie ukaza a sií na rynku kolejna wersja jednego z najpopularniejszych systemûw operacyjnych dla komputerûw osobistych klasy PC. Mowa tu oczywiúcie o systemie firmy Microsoft

Bardziej szczegółowo

Opis funkcjonalny i architektura. Modu³ sterownika mikroprocesorowego KM535

Opis funkcjonalny i architektura. Modu³ sterownika mikroprocesorowego KM535 Opis funkcjonalny i architektura Modu³ sterownika mikroprocesorowego KM535 Modu³ KM535 jest uniwersalnym systemem mikroprocesorowym do pracy we wszelkiego rodzaju systemach steruj¹cych. Zastosowanie modu³u

Bardziej szczegółowo

Wstęp...9. 1. Architektura... 13

Wstęp...9. 1. Architektura... 13 Spis treści 3 Wstęp...9 1. Architektura... 13 1.1. Schemat blokowy...14 1.2. Pamięć programu...15 1.3. Cykl maszynowy...16 1.4. Licznik rozkazów...17 1.5. Stos...18 1.6. Modyfikowanie i odtwarzanie zawartości

Bardziej szczegółowo

Konstrukcja sterownika oparta na 32-bitowym procesorze

Konstrukcja sterownika oparta na 32-bitowym procesorze Konstrukcja sterownika oparta na 32-bitowym procesorze Nowa generacja sterowników System sekwencyjnego wtrysku gazu STAG-4 QBOX BASIC jest pierwszym z rodziny nowej generacji sterowników produkowanych

Bardziej szczegółowo

dokument DOK 02-05-12 wersja 1.0 www.arskam.com

dokument DOK 02-05-12 wersja 1.0 www.arskam.com ARS3-RA v.1.0 mikro kod sterownika 8 Linii I/O ze zdalną transmisją kanałem radiowym lub poprzez port UART. Kod przeznaczony dla sprzętu opartego o projekt referencyjny DOK 01-05-12. Opis programowania

Bardziej szczegółowo

PRZEMYSŁOWY ODTWARZACZ PLIKÓW MP3 i WAV

PRZEMYSŁOWY ODTWARZACZ PLIKÓW MP3 i WAV INDUSTRIAL MP3/WAV imp3_wav AUTOMATYKA PRZEMYSŁOWA PRZEMYSŁOWY ODTWARZACZ PLIKÓW MP3 i WAV ZASTOSOWANIE: - systemy powiadamiania głosowego w przemyśle (linie technologiczne, maszyny) - systemy ostrzegania,

Bardziej szczegółowo

Zestaw edukacyjny dla mikrokontrolerów ST62

Zestaw edukacyjny dla mikrokontrolerów ST62 Zestaw edukacyjny dla mikrokontrolerów P R O J E K ST62 T Y Zestaw edukacyjny dla mikrokontrolerów ST62 AVT 5072 ZachÍceni duøym zainteresowaniem jakim cieszy³ sií program ST-Realizer oraz opublikowany

Bardziej szczegółowo

Funkcje bezpieczeństwa

Funkcje bezpieczeństwa 42 Funkcje bezpieczeństwa w systemie Teleco Michał Sikora Jednym z podstawowych zadaò systemûw automatyki budynku jest zwiíkszenie bezpieczeòstwa zarûwno osûb, jak i samego obiektu. W artykule przedstawione

Bardziej szczegółowo

ANALOGOWE UKŁADY SCALONE

ANALOGOWE UKŁADY SCALONE ANALOGOWE UKŁADY SCALONE Ćwiczenie to ma na celu zapoznanie z przedstawicielami najważniejszych typów analogowych układów scalonych. Będą to: wzmacniacz operacyjny µa 741, obecnie chyba najbardziej rozpowszechniony

Bardziej szczegółowo

Systemy wbudowane Mikrokontrolery

Systemy wbudowane Mikrokontrolery Systemy wbudowane Mikrokontrolery Budowa i cechy mikrokontrolerów Architektura mikrokontrolerów rodziny AVR 1 Czym jest mikrokontroler? Mikrokontroler jest systemem komputerowym implementowanym w pojedynczym

Bardziej szczegółowo

Generalnie przeznaczony jest do obsługi systemów klimatyzacyjnych i chłodniczych.

Generalnie przeznaczony jest do obsługi systemów klimatyzacyjnych i chłodniczych. SYSTEM MONITORINGU FIRMY CAREL Generalnie przeznaczony jest do obsługi systemów klimatyzacyjnych i chłodniczych. Korzyści systemu 1. Możliwość kontroli parametrów pracy urządzeń sterowanych regulatorami

Bardziej szczegółowo

Lokalizatory 3M Dynatel tworzπ

Lokalizatory 3M Dynatel tworzπ 120 Lokalizatory 3M Dynatel LokalizatorÛw 3M Dynatel moøna uøywaê do trasowania kabli i rur, wykrywania uszkodzeò pow ok kabli, dokonywania dok adnych pomiarûw g Íbokoúci, wykrywania sond, lokalizacji

Bardziej szczegółowo

Generator obrazu transakcji fiskalnych, FG-40

Generator obrazu transakcji fiskalnych, FG-40 MDH System Strona 1 MDH-SYSTEM ul. Bajkowa 5, Lublin tel./fax.81-444-62-85 lub kom.693-865-235 e mail: info@mdh-system.pl Generator obrazu transakcji fiskalnych, FG-40 Produkt z kategorii: Specjalizowane

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJ CEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 201

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJ CEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 201 Zawód: technik elektronik Symbol cyrowy zawodu: 311[07] Numer zadania: Arkusz zawiera inormacje prawnie chronione do momentu rozpocz cia egzaminu 311[07]-0-1 2 Czas trwania egzaminu: 240 minut ARKUSZ EGZAMINACYJNY

Bardziej szczegółowo

Bezpiecznik topikowy jest jedynym

Bezpiecznik topikowy jest jedynym 60 Bezpieczniki prądu stałego urządzenia fotowoltaiczne PV Roman Kłopocki Artyku przedstawia niektûre aspekty dzia ania bezpiecznikûw topikowych w obwodach prπdu sta ego. Zaprezentowano takøe kilka przyk

Bardziej szczegółowo

Spis procedur i programów

Spis procedur i programów Spis procedur i programów Przykład 1.1. Szablon programu.................................... 10 Przykład 2.1. Dodawanie liczby jednobajtowej do trzybajtowej....................15 Przykład 2.2. Dodawanie

Bardziej szczegółowo

Firma Wobit opracowuje i produkuje

Firma Wobit opracowuje i produkuje 78 firmy, ludzie, produkty Sterowniki mikrokrokowe silnikûw krokowych Witold Ober Na rynku dostípnych jest wiele napídûw úredniej wielkoúci. Jednak bardzo wyraünie kszta tuje sií zapotrzebowanie na ma

Bardziej szczegółowo

12 kanałowy regulator mocy sterowany sygnałem DMX512

12 kanałowy regulator mocy sterowany sygnałem DMX512 12 kanałowy regulator mocy sterowany P R sygnałem O J E DMX512 K T Y 12 kanałowy regulator mocy sterowany sygnałem DMX512 Opis dotyczy zestawu regulatorûw duøej mocy, ktûre mog¹ byê wykorzystane w duøych

Bardziej szczegółowo

Mikroprocesorowy regulator temperatury z czujnikiem Pt100

Mikroprocesorowy regulator temperatury z czujnikiem Pt100 Dział "Projekty Czytelników" zawiera opisy projektów nadesłanych do redakcji EP przez Czytelników. Redakcja nie bierze odpowiedzialności za prawidłowe działanie opisywanych układów, gdyż nie testujemy

Bardziej szczegółowo

Elementy cyfrowe i układy logiczne

Elementy cyfrowe i układy logiczne Elementy cyfrowe i układy logiczne Wykład Legenda Zezwolenie Dekoder, koder Demultiplekser, multiplekser 2 Operacja zezwolenia Przykład: zamodelować podsystem elektroniczny samochodu do sterowania urządzeniami:

Bardziej szczegółowo

http://www.programatory.yoyo.pl/ yoyo ver. 6.0

http://www.programatory.yoyo.pl/ yoyo ver. 6.0 Programator ISP AVR - USB http://www.programatory.yoyo.pl/ yoyo ver. 6.0 INSTALACJA Do połączenia programatora z PC wykorzystywany jest przewód USB-b ( często spotykany w drukarkach). Zalecane jest wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Komunikacja w sieci Industrial Ethernet z wykorzystaniem Protokołu S7 oraz funkcji PUT/GET

Komunikacja w sieci Industrial Ethernet z wykorzystaniem Protokołu S7 oraz funkcji PUT/GET PoniŜszy dokument zawiera opis konfiguracji programu STEP7 dla sterowników SIMATIC S7 300/S7 400, w celu stworzenia komunikacji między dwoma stacjami S7 300 za pomocą sieci Industrial Ethernet, protokołu

Bardziej szczegółowo

CZYTNIK ZBLIŻENIOWY RFID-UR80D

CZYTNIK ZBLIŻENIOWY RFID-UR80D CZYTNIK ZBLIŻENIOWY RFID-UR80D Dziękujemy za wybór naszego produktu. Niniejsza instrukcja pomoże państwu w prawidłowym podłączeniu urządzenia, uruchomieniu, oraz umożliwi prawidłowe z niego korzystanie.

Bardziej szczegółowo

Kaøda przerwa w zasilaniu stanowi

Kaøda przerwa w zasilaniu stanowi 52 Gwarantowane zasilanie odbiorników energii elektrycznej Andrzej Baranecki, Tadeusz P³atek, Marek Niewiadomski Rosnπca iloúê nieliniowych odbiornikûw energii elektrycznej (komputery, sprzít RTV, regulowane

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Interfejsy I 2 C, OneWire, I 2 S

Wykład 2. Interfejsy I 2 C, OneWire, I 2 S Wykład 2 Interfejsy I 2 C, OneWire, I 2 S Interfejs I 2 C I 2 C Inter-Integrated Circuit Cechy: - szeregowa, dwukierunkowa magistrala służąca do przesyłania danych w urządzeniach elektronicznych - opracowana

Bardziej szczegółowo

6 wiczenia z jízyka Visual Basic

6 wiczenia z jízyka Visual Basic Wprowadzenie Pisanie programûw komputerowych nie jest rzeczπ trudnπ. Oczywiúcie tworzenie duøych systemûw realizujπcych skomplikowane zadania wymaga dobrej wiedzy informatycznej i doúwiadczenia. Jednak

Bardziej szczegółowo

Instrukcja programu PControl Powiadowmienia.

Instrukcja programu PControl Powiadowmienia. 1. Podłączenie zestawu GSM. Instrukcja programu PControl Powiadowmienia. Pierwszym krokiem w celu uruchomienia i poprawnej pracy aplikacji jest podłączenie zestawu GSM. Zestaw należy podłączyć zgodnie

Bardziej szczegółowo

Szkolenia specjalistyczne

Szkolenia specjalistyczne Szkolenia specjalistyczne AGENDA Programowanie mikrokontrolerów w języku C na przykładzie STM32F103ZE z rdzeniem Cortex-M3 GRYFTEC Embedded Systems ul. Niedziałkowskiego 24 71-410 Szczecin info@gryftec.com

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi zamka. bibi-z50. (zamek autonomiczny z czytnikiem identyfikatora Mifare)

Instrukcja obsługi zamka. bibi-z50. (zamek autonomiczny z czytnikiem identyfikatora Mifare) Instrukcja obsługi zamka bibi-z50 (zamek autonomiczny z czytnikiem identyfikatora Mifare) bibi-z50 Copyright 2014 by MicroMade All rights reserved Wszelkie prawa zastrzeżone MicroMade Gałka i Drożdż sp.

Bardziej szczegółowo

Na ³amach Elektroniki Praktycznej (EP 10/97) zosta³ opisany generator funkcyjny, ktûry moim zdaniem jest przyrz¹dem w zasadzie

Na ³amach Elektroniki Praktycznej (EP 10/97) zosta³ opisany generator funkcyjny, ktûry moim zdaniem jest przyrz¹dem w zasadzie Tani P generator R O J E funkcyjny K T Y Generator funkcyjny AVT 823 Generator funkcyjny jest podstawowym wyposaøeniem laboratorium elektronicznego. Jest niezbídny podczas wykonywania wielu prac zwi¹zanych

Bardziej szczegółowo

Dekoder dzia³a podobnie jak w telefonach komûrkowych: wyúwietla

Dekoder dzia³a podobnie jak w telefonach komûrkowych: wyúwietla do / z µc Dekoder CLIP AVT 5004 P R O Dekoder J E K CLIP T Y Identyfikacja numeru abonenta dzwoni¹cego CLIP (ang. Calling Line Identification Presentation), ogûlnie dostípna w sieciach komûrkowych oraz

Bardziej szczegółowo

REJESTRATOR RES800 INSTRUKCJA OBSŁUGI

REJESTRATOR RES800 INSTRUKCJA OBSŁUGI AEK Zakład Projektowy Os. Wł. Jagiełły 7/25 60-694 POZNAŃ tel/fax (061) 4256534, kom. 601 593650 www.aek.com.pl biuro@aek.com.pl REJESTRATOR RES800 INSTRUKCJA OBSŁUGI Wersja 1 Poznań 2011 REJESTRATOR RES800

Bardziej szczegółowo

SINAMICS G120C STARTER. Tworzenie nowego projektu w trybie online.

SINAMICS G120C STARTER. Tworzenie nowego projektu w trybie online. SINAMICS G120C STARTER Tworzenie nowego projektu w trybie online. 1 Uruchomienie asystenta tworzenia projektu 1 2 3 page 2 W celu uruchomienia asystenta tworzenia nowego projektu nale y z menu (1) programu

Bardziej szczegółowo

Obsługa kart pamięci Flash za pomocą mikrokontrolerów, część 1

Obsługa kart pamięci Flash za pomocą mikrokontrolerów, część 1 Obsługa kart pamięci Flash za pomocą mikrokontrolerów, część 1 Wraz ze wzrostem zapotrzebowania na tanie i pojemne noúniki danych niezawieraj¹cych elementûw ruchomych, kilka firm specjalizuj¹cych sií w

Bardziej szczegółowo

Elementy podłączeniowe.

Elementy podłączeniowe. Dziękujemy za wybór Sterboxa. Elementy podłączeniowe. Widoczne gniazdko do podłączenia kabla sieci komputerowej. Na górnej krawędzi gniazdko 12 stykowe, na dolnej 16 stykowe. Do tych gniazd podłącza się

Bardziej szczegółowo

Interfejs graficznych wyświetlaczy LCD

Interfejs graficznych wyświetlaczy LCD Interfejs graficznych wyświetlaczy LCD AVT 5093 Interfejs graficznych P R wyświetlaczy O J E K T LCDY Sterowanie graficznym wyúwietlaczem LCD jest dosyê k³opotliwe, szczegûlnie gdy wyúwietlacz nie ma wbudowanego

Bardziej szczegółowo

Adapter USB do CB32. MDH-SYSTEM ul. Bajkowa 5, Lublin tel./fax.81-444-62-85 lub kom.693-865-235 e mail: info@mdh-system.pl

Adapter USB do CB32. MDH-SYSTEM ul. Bajkowa 5, Lublin tel./fax.81-444-62-85 lub kom.693-865-235 e mail: info@mdh-system.pl MDH System Strona 1 MDH-SYSTEM ul. Bajkowa 5, Lublin tel./fax.81-444-62-85 lub kom.693-865-235 e mail: info@mdh-system.pl Adapter USB do CB32 Produkt z kategorii: Elmes Cena: 42.00 zł z VAT (34.15 zł netto)

Bardziej szczegółowo

EC1000 KATALOG SYSTEMÓW STEROWANIA

EC1000 KATALOG SYSTEMÓW STEROWANIA EC1000 64 MB pamięci flash 128 MB pamięci RAM Środowisko programowania CODESYS V3 (IEC 61131-3) Port Ethernet Port EtherCAT Port USB Port RS232 dla programowania Port SD Zegar czasu rzeczywistego Zasilanie

Bardziej szczegółowo

Kieszonkowy odtwarzacz MP3,

Kieszonkowy odtwarzacz MP3, P R O J E K T Y Yampp 7 Kieszonkowy odtwarzacz MP3, część 1 Przedstawiamy kolejny odtwarzacz MP3, tym razem zaprojektowany jako przenoúny. W Yamppie-7 zastosowano do pamiítania nagraò karty pamiíciowe

Bardziej szczegółowo

Zainstalowana po raz pierwszy aplikacja wymaga aktualizacji bazy danych obsługiwanych sterowników.

Zainstalowana po raz pierwszy aplikacja wymaga aktualizacji bazy danych obsługiwanych sterowników. FRISKO-MOBILE Aplikacja FRISKO-MOBILE przeznaczona jest do zdalnej obsługi sterowników FRISKO podłączonych do sieci LAN o stałym adresie IP za pośrednictwem wbudowanych lub zewnętrznych modułów komunikacyjnych.

Bardziej szczegółowo

Interfejs RS485-TTL KOD: INTR. v.1.0. Wydanie: 2 z dnia 19.12.2012. Zastępuje wydanie: 1 z dnia 07.09.2012

Interfejs RS485-TTL KOD: INTR. v.1.0. Wydanie: 2 z dnia 19.12.2012. Zastępuje wydanie: 1 z dnia 07.09.2012 Interfejs RS485-TTL v.1.0 KOD: PL Wydanie: 2 z dnia 19.12.2012 Zastępuje wydanie: 1 z dnia 07.09.2012 SPIS TREŚCI 1. Opis ogólny...3 2. Rozmieszczenie elementów....3 3. Przyłączenie do magistrali RS485....4

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBS UGI www.elstat.pl

INSTRUKCJA OBS UGI www.elstat.pl INSTRUKCJA OBS UGI 1. CHARAKTERYSTYKA REGULATORA Regulator temperatury przeznaczony do wspó pracy z czujnikami rezystancyjnymi PTC, Pt100, Pt1000 oraz termoparami J lub K. Wybór zakresu i typu czujnika

Bardziej szczegółowo

Konwerter RS 232 / Centronics typ KSR

Konwerter RS 232 / Centronics typ KSR W i t o l d J u r e c z k o 44-151 Gliwice, ul. Daszyñskiego 560 Regon: 271215331 NIP: 631-010-66-35 Internet: www.yuko.com.pl e-mail: yuko@yuko.com.pl tel./ fax : (+48) (32) 230-89-49 telefony wewnêtrzne,

Bardziej szczegółowo

linkprog programator USB www.rcconcept.pl info@rcconcept.pl

linkprog programator USB www.rcconcept.pl info@rcconcept.pl linkprog programator USB www.rcconcept.pl info@rcconcept.pl 1 linkprog wersja 2.0 Przeznaczenie linkprog to urządzenie umoŝliwiające podłączenie programowalnych urządzeń marki RCConcept do komptera PC

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja parametrów sondy cyfrowo analogowej typu CS-26/RS/U

Konfiguracja parametrów sondy cyfrowo analogowej typu CS-26/RS/U Konfiguracja parametrów sondy cyfrowo analogowej typu CS-26/RS/U Ostrów Wielkopolski, 25.02.2011 1 Sonda typu CS-26/RS/U posiada wyjście analogowe napięciowe (0...10V, lub 0...5V, lub 0...4,5V, lub 0...2,5V)

Bardziej szczegółowo

Edytor schematów, część 2

Edytor schematów, część 2 Profesjonalny system wspomagający projektowanie układów elektronicznych W drugiej czíúci artyku³u kontynuujemy prezentacjí moøliwoúci edytora schematûw - programu CAPTURE. Opiszemy znaczenie kolejnych

Bardziej szczegółowo

LEKCJA TEMAT: Zasada działania komputera.

LEKCJA TEMAT: Zasada działania komputera. LEKCJA TEMAT: Zasada działania komputera. 1. Ogólna budowa komputera Rys. Ogólna budowa komputera. 2. Komputer składa się z czterech głównych składników: procesor (jednostka centralna, CPU) steruje działaniem

Bardziej szczegółowo

Przekaźniki czasowe H/44. Przekaźniki czasowe. Przekaźnik czasowy opóźnienie załączania EN 61810

Przekaźniki czasowe H/44. Przekaźniki czasowe. Przekaźnik czasowy opóźnienie załączania EN 61810 Przekaźniki czasowe Modułowe przekaźniki czasowe zaprojektowane są do montażu w skrzynkach sterowniczych. Umożliwiają sterowanie pracą urządzeń w funkcji czasu. Podczas doboru przekaźnika czasowego należy

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI MC-2810 CYFROWY SYSTEM GŁOŚNIKOWY 5.1 KANAŁÓW DO KINA DOMOWEGO

INSTRUKCJA OBSŁUGI MC-2810 CYFROWY SYSTEM GŁOŚNIKOWY 5.1 KANAŁÓW DO KINA DOMOWEGO MC-2810 CYFROWY SYSTEM GŁOŚNIKOWY 5.1 KANAŁÓW DO KINA DOMOWEGO GRATULUJEMY UDANEGO ZAKUPU ZESTAWU GŁOŚNIKOWEGO MC-2810 Z AKTYWNYM SUBWOOFEREM I GŁOŚNIKAMI SATELITARNYMI. ZESTAW ZOSTAŁ STARANNIE ZAPROJEKTOWANY

Bardziej szczegółowo

Immobilizer z zabezpieczeniem przed porwaniem samochodu

Immobilizer z zabezpieczeniem przed porwaniem samochodu Immobilizer z zabezpieczeniem przed porwaniem P R O J samochodu E K T Y Immobilizer z zabezpieczeniem przed porwaniem samochodu AVT 5038 Kolejny uk³ad, ktûrego zadaniem jest zabezpieczenie naszego samochodu.

Bardziej szczegółowo

CRUSB Spartan KONWERTER CAN / USB

CRUSB Spartan KONWERTER CAN / USB CRUSB Spartan KONWERTER CAN / USB UWAGA Za pomocą konwertera CRUSB można wpływać na działanie sieci CAN, co może powodować zagrożenia dla systemu sterowania oraz zdrowia i życia ludzi. Firma DIGA nie ponosi

Bardziej szczegółowo

Budowa systemów komputerowych

Budowa systemów komputerowych Budowa systemów komputerowych dr hab. inż. Krzysztof Patan, prof. PWSZ Instytut Politechniczny Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Głogowie k.patan@issi.uz.zgora.pl Współczesny system komputerowy System

Bardziej szczegółowo

CYFROWY MIERNIK REZYSTANCJI UZIEMIENIA KRT 1520 INSTRUKCJA OBSŁUGI

CYFROWY MIERNIK REZYSTANCJI UZIEMIENIA KRT 1520 INSTRUKCJA OBSŁUGI CYFROWY MIERNIK REZYSTANCJI UZIEMIENIA KRT 1520 INSTRUKCJA OBSŁUGI Cyfrowy miernik rezystancji uziemienia SPIS TREŚCI 1 WSTĘP...3 2 BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA...3 3 CECHY UŻYTKOWE...4 4 DANE TECHNICZNE...4

Bardziej szczegółowo

MICROAUTOMATIC INFORMACJA O PRODUKCIE

MICROAUTOMATIC INFORMACJA O PRODUKCIE µtic CBY-JRG 7200 INFORMACJA O PRODUKCIE Dokumentacja zawiera dane techniczne, oraz instrukcjê obs³ugi i programowania sterownika µtic CBY-JRG 7200. Konfiguracja sterownika: 8 bram gara owych, 1 zeœlizg,

Bardziej szczegółowo

Modułowy programowalny przekaźnik czasowy firmy Aniro.

Modułowy programowalny przekaźnik czasowy firmy Aniro. Modułowy programowalny przekaźnik czasowy firmy Aniro. Rynek sterowników programowalnych Sterowniki programowalne PLC od wielu lat są podstawowymi systemami stosowanymi w praktyce przemysłowej i stały

Bardziej szczegółowo

Przełom na rynku narzędzi EDA

Przełom na rynku narzędzi EDA Przełom na rynku narzędzi EDA dla elektroników, część 1 W drugiej po³owie ubieg³ego roku pojawi³o sií nowe, sztandarowe narzídzie dla elektronikûw - program Protel DXP firmy Altium. Jego najnowsza wersja

Bardziej szczegółowo

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751 Zespół Placówek Kształcenia Zawodowego 33-300 Nowy Sącz ul. Zamenhoffa 1 tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 http://zpkz.nowysacz.pl e-mail biuro@ckp-ns.edu.pl NIP 7343246017 Regon 120493751 Wskazówki

Bardziej szczegółowo

System Informatyczny CELAB. Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy

System Informatyczny CELAB. Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy Instrukcja obsługi programu 2.11. Przygotowanie programu do pracy - ECP Architektura inter/intranetowa System Informatyczny CELAB Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

ERC20. Sterowniki do rekuperatorów SERIA ERC20. www.ucs.com.pl. Panel naœcienny RMC5 do sterownika ERC 21. Panel naœcienny RMC20 do sterownika ERC 22

ERC20. Sterowniki do rekuperatorów SERIA ERC20. www.ucs.com.pl. Panel naœcienny RMC5 do sterownika ERC 21. Panel naœcienny RMC20 do sterownika ERC 22 Sterowniki do rekuperatorów SERI Panel naœcienny RC5 do sterownika ERC 21 Panel naœcienny RC20 do sterownika ERC 22 Sterownik ERC 22 (bez obudowy) Funkcje sterownika ERC 21: Sterowanie wentylatorami Sterowanie

Bardziej szczegółowo

Systemy wbudowane. Uniwersytet Łódzki Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej. Witold Kozłowski

Systemy wbudowane. Uniwersytet Łódzki Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej. Witold Kozłowski Uniwersytet Łódzki Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej Systemy wbudowane Witold Kozłowski Zakład Fizyki i Technologii Struktur Nanometrowych 90-236 Łódź, Pomorska 149/153 https://std2.phys.uni.lodz.pl/mikroprocesory/

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

Programator pamięci EEPROM

Programator pamięci EEPROM Programator pamięci EEPROM Model M- do Dydaktycznego Systemu Mikroprocesorowego DSM-5 Instrukcja uŝytkowania Copyright 007 by MicroMade All rights reserved Wszelkie prawa zastrzeŝone MicroMade Gałka i

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwo WielobranŜowe GALKOR Sp. z o.o. ul. Ogrodowa 73 86-010 Koronowo Tel: +48 52 382 07 70

Przedsiębiorstwo WielobranŜowe GALKOR Sp. z o.o. ul. Ogrodowa 73 86-010 Koronowo Tel: +48 52 382 07 70 Przedsiębiorstwo WielobranŜowe GALKOR Sp. z o.o. galkor@galkor.pl www.galkor.pl Precyzyjna kontrola przebiegu procesu produkcyjnego Wizualizacja dająca pełen obraz produkcji Parametryzacja pracy urządzeń

Bardziej szczegółowo

Programator procesorów rodziny AVR AVR-T910

Programator procesorów rodziny AVR AVR-T910 Programator procesorów rodziny AVR AVR-T910 Instrukcja obsługi Opis urządzenia AVR-T910 jest urządzeniem przeznaczonym do programowania mikrokontrolerów rodziny AVR firmy ATMEL. Programator podłączany

Bardziej szczegółowo

Oprogramowanie klawiatury matrycowej i alfanumerycznego wyświetlacza LCD

Oprogramowanie klawiatury matrycowej i alfanumerycznego wyświetlacza LCD Oprogramowanie klawiatury matrycowej i alfanumerycznego wyświetlacza LCD 1. Wprowadzenie DuŜa grupa sterowników mikroprocesorowych wymaga obsługi przycisków, które umoŝliwiają uŝytkownikowi uruchamianie

Bardziej szczegółowo

Silniki elektryczne w praktyce elektronika, część 2

Silniki elektryczne w praktyce elektronika, część 2 Silniki elektryczne w praktyce elektronika, część 2 K U R S Bezszczotkowe silniki DC s¹ znane od bardzo dawna, jednak ich powszechne zastosowanie umoøliwi³y dopiero tanie scalone sterowniki impulsowe.

Bardziej szczegółowo

Sieć komputerowa grupa komputerów lub innych urządzeo połączonych ze sobą w celu wymiany danych lub współdzielenia różnych zasobów, na przykład:

Sieć komputerowa grupa komputerów lub innych urządzeo połączonych ze sobą w celu wymiany danych lub współdzielenia różnych zasobów, na przykład: Sieci komputerowe Sieć komputerowa grupa komputerów lub innych urządzeo połączonych ze sobą w celu wymiany danych lub współdzielenia różnych zasobów, na przykład: korzystania ze wspólnych urządzeo, np.

Bardziej szczegółowo

System bezstykowej kontroli dostępu

System bezstykowej kontroli dostępu System P R O bezstykowej J E K T kontroli Y dostępu System bezstykowej kontroli dostępu kit AVT 886 Mamy nadziejí, øe ten projekt i artyku³ spodoba sií Czytelnikom zainteresowanym systemami kontroli dostípu.

Bardziej szczegółowo

Sterownik nagrzewnicy elektrycznej HE

Sterownik nagrzewnicy elektrycznej HE Sterownik nagrzewnicy elektrycznej HE I. DANE TECHNICZNE Opis działania. Opis elementów sterujących i kontrolnych... 3 Budowa...3 4 Dane znamionowe nagrzewnicy elektrycznej...3 5 Dane znamionowe.3 6 Lista

Bardziej szczegółowo

Selektor linii telewizyjnych

Selektor linii telewizyjnych Selektor P R linii O telewizyjnych J E K T Y Selektor linii telewizyjnych kit AVT 323 Przedstawiamy, od dawna zapowiadane, urz¹dzenie niezbídne w serwisie telewizyjnym, przydatne takøe w szkolnych laboratoriach.

Bardziej szczegółowo

OPTIMA PC v2.2.1. Program konfiguracyjny dla cyfrowych paneli domofonowy serii OPTIMA 255 2011 ELFON. Instrukcja obsługi. Rev 1

OPTIMA PC v2.2.1. Program konfiguracyjny dla cyfrowych paneli domofonowy serii OPTIMA 255 2011 ELFON. Instrukcja obsługi. Rev 1 OPTIMA PC v2.2.1 Program konfiguracyjny dla cyfrowych paneli domofonowy serii OPTIMA 255 Instrukcja obsługi Rev 1 2011 ELFON Wprowadzenie OPTIMA PC jest programem, który w wygodny sposób umożliwia konfigurację

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201 INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: PZ-41SLB-E PL 0101872HC8201 2 Dziękujemy za zakup urządzeń Lossnay. Aby uŝytkowanie systemu Lossnay było prawidłowe i bezpieczne, przed pierwszym uŝyciem przeczytaj niniejszą

Bardziej szczegółowo

Mikroprocesorowy regulator temperatury RTSZ-2 Oprogramowanie wersja 1.1. Instrukcja obsługi

Mikroprocesorowy regulator temperatury RTSZ-2 Oprogramowanie wersja 1.1. Instrukcja obsługi Mikroprocesorowy regulator temperatury RTSZ-2 Oprogramowanie wersja 1.1 Instrukcja obsługi Parametry techniczne mikroprocesorowego regulatora temperatury RTSZ-2 Cyfrowy pomiar temperatury w zakresie od

Bardziej szczegółowo

Rys 2. Schemat obwodów wejściowo/wyjściowych urządzeń w magistrali I2C

Rys 2. Schemat obwodów wejściowo/wyjściowych urządzeń w magistrali I2C Temat: Magistrala I2C na przykładzie zegara czasu rzeczywistego PCF8583. 1.Opis magistrali I2C Oznaczenie nazwy magistrali, wywodzi się od słów Inter Integrated Circuit (w wolnym tłumaczeniu: połączenia

Bardziej szczegółowo

Spis zawartości Lp. Str. Zastosowanie Budowa wzmacniacza RS485 Dane techniczne Schemat elektryczny

Spis zawartości Lp. Str. Zastosowanie Budowa wzmacniacza RS485 Dane techniczne Schemat elektryczny Spis zawartości Lp. Str. 1. Zastosowanie 2 2. Budowa wzmacniacza RS485 3 3. Dane techniczne 4 4. Schemat elektryczny 5 5. Konfiguracja sieci z wykorzystaniem wzmacniacza RS485 6 6. Montaż i demontaż wzmacniacza

Bardziej szczegółowo

ZL8AVR. Płyta bazowa dla modułów dipavr

ZL8AVR. Płyta bazowa dla modułów dipavr ZL8AVR Płyta bazowa dla modułów dipavr Zestaw ZL8AVR to płyta bazowa dla modułów dipavr (np. ZL7AVR z mikrokontrolerem ATmega128 lub ZL12AVR z mikrokontrolerem ATmega16. Wyposażono ją w wiele klasycznych

Bardziej szczegółowo

Telewizja cyfrowa i standard MPEG2

Telewizja cyfrowa i standard MPEG2 Telewizja cyfrowa i standard MPEG2 Czym jest telewizja cyfrowa, dlaczego powstaje wokû³ niej tyle zamieszania, co oznacza skrût MPEG2? Przeczytaj poniøszy artyku³, a poznasz odpowiedzi na te pytania. Rys.

Bardziej szczegółowo

VLAN Ethernet. być konfigurowane w dowolnym systemie operacyjnym do ćwiczenia nr 6. Od ćwiczenia 7 należy pracować ć w systemie Linux.

VLAN Ethernet. być konfigurowane w dowolnym systemie operacyjnym do ćwiczenia nr 6. Od ćwiczenia 7 należy pracować ć w systemie Linux. VLAN Ethernet Wstęp Ćwiczenie ilustruje w kolejnych krokach coraz bardziej złożone one struktury realizowane z użyciem wirtualnych sieci lokalnych. Urządzeniami, które będą realizowały wirtualne sieci

Bardziej szczegółowo

Instrukcja wgrywania synoptyki pola (wersja modelu danych do 634)

Instrukcja wgrywania synoptyki pola (wersja modelu danych do 634) Instrukcja wgrywania synoptyki pola (wersja modelu danych do 634) Przed rozpoczęciem wgrywania do przekaźnika własnego schematu synoptyki pola należy upewnić się, czy dostępny jest wymagany plik (rozszerzenie.hex).

Bardziej szczegółowo

Aplikacja interfejsu ethernetowego UNIV 2.0.2.0

Aplikacja interfejsu ethernetowego UNIV 2.0.2.0 Aplikacja interfejsu ethernetowego UNIV 2.0.2.0 1. Cechy: Interfejs ethernetowy systemu HAPCAN Napięcie zasilania z magistrali 10-24V Pobór prądu z magistrali 65mA Wbudowany moduł EM202, EM203 lub EM203A

Bardziej szczegółowo

E-TRONIX Sterownik Uniwersalny SU 1.2

E-TRONIX Sterownik Uniwersalny SU 1.2 Obudowa. Obudowa umożliwia montaż sterownika na szynie DIN. Na panelu sterownika znajduje się wyświetlacz LCD 16x2, sygnalizacja LED stanu wejść cyfrowych (LED IN) i wyjść logicznych (LED OUT) oraz klawiatura

Bardziej szczegółowo

AVT 5032. Radiowy pilot do PC

AVT 5032. Radiowy pilot do PC AVT 5032 P Radiowy R O J pilot E K do T PCY Pilot do PC, opracowany w redakcyjnym laboratorium, cieszy sií wúrûd naszych CzytelnikÛw zaskakuj¹co duøym powodzeniem. Okaza³o sií, øe obszar moøliwych zastosowaò

Bardziej szczegółowo

Konfigurator opisuje proces instalacji i konfiguracji karty sieciowej bezprzewodowej D-Link DWL-520+ w systemach /2000/XP /

Konfigurator opisuje proces instalacji i konfiguracji karty sieciowej bezprzewodowej D-Link DWL-520+ w systemach /2000/XP / KONFIGURATOR Konfigurator opisuje proces instalacji i konfiguracji karty sieciowej bezprzewodowej D-Link DWL-520+ w systemach /2000/XP / 1. Instalowanie sterowników karty sieciowej. Podczas pierwszej instalacji

Bardziej szczegółowo

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy.

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Oferent: FlowService Adresat: Oferta Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Warszawa, lipiec 2006 Wstęp Przedmiotem niniejszej oferty jest wdrożenie systemu

Bardziej szczegółowo

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI ELEKTRONICZNEGO BIURA OBSŁUGI UCZESTNIKA BADANIA BIEGŁOŚCI

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI ELEKTRONICZNEGO BIURA OBSŁUGI UCZESTNIKA BADANIA BIEGŁOŚCI SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI ELEKTRONICZNEGO BIURA OBSŁUGI UCZESTNIKA BADANIA BIEGŁOŚCI 1. CO TO JEST ELEKTRONICZNE BIURO OBSŁUGI UCZESTNIKA (EBOU) Elektroniczne Biuro Obsługi Uczestnika to platforma umożliwiająca

Bardziej szczegółowo

2. PORTY WEJŚCIA/WYJŚCIA (I/O)

2. PORTY WEJŚCIA/WYJŚCIA (I/O) 2. PORTY WEJŚCIA/WYJŚCIA (I/O) 2.1 WPROWADZENIE Porty I/O mogą pracować w kilku trybach: - przesyłanie cyfrowych danych wejściowych i wyjściowych a także dla wybrane wyprowadzenia: - generacja przerwania

Bardziej szczegółowo

System kontroli wersji SVN

System kontroli wersji SVN System kontroli wersji SVN Co to jest system kontroli wersji Wszędzie tam, gdzie nad jednym projektem pracuje wiele osób, zastosowanie znajduje system kontroli wersji. System, zainstalowany na serwerze,

Bardziej szczegółowo

INTERFEJS S-CTT Super Chip tuning tool INSTRUKCJA OBSŁUGI

INTERFEJS S-CTT Super Chip tuning tool INSTRUKCJA OBSŁUGI INTERFEJS S-CTT Super Chip tuning tool INSTRUKCJA OBSŁUGI strona 1/18 1. BEZPIECZEŃSTWO PRACY Przed pierwszym uruchomieniem urządzenia należy uważnie przeczytać instrukcję obsługi. Urządzenie przeznaczone

Bardziej szczegółowo

HiTiN Sp. z o. o. Przekaźnik kontroli temperatury RTT 4/2 DTR. 40 432 Katowice, ul. Szopienicka 62 C tel/fax.: + 48 (32) 353 41 31. www.hitin.

HiTiN Sp. z o. o. Przekaźnik kontroli temperatury RTT 4/2 DTR. 40 432 Katowice, ul. Szopienicka 62 C tel/fax.: + 48 (32) 353 41 31. www.hitin. HiTiN Sp. z o. o. 40 432 Katowice, ul. Szopienicka 62 C tel/fax.: + 48 (32) 353 41 31 www.hitin.pl Przekaźnik kontroli temperatury RTT 4/2 DTR Katowice, 1999 r. 1 1. Wstęp. Przekaźnik elektroniczny RTT-4/2

Bardziej szczegółowo