Oddział Chorób Wewnętrznych, Gastroenterologii, Diabetologii i Endokrynologii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Oddział Chorób Wewnętrznych, Gastroenterologii, Diabetologii i Endokrynologii"

Transkrypt

1 ISSN W numerze: Oddział Chorób Wewnętrznych, Gastroenterologii, Diabetologii i Endokrynologii Pracownia Badań Endoskopowych ECPW Cukrzyca chorobą o wielu twarzach Starość Opieka nad pacjentem umierającym i jego rodziną

2 Oddział Chorób Wewnętrznych, Gastroenterologii, Diabetologii i Endokrynologii Wojewódzkiego Centrum Medycznego powstał w roku 1996, a kadrę medyczną stworzyli lekarze wyszkoleni pod opieką specjalisty hematologa dr hab. n. med. Jana Urbańczyka ze Szpitala Wojewódzkiego w Opolu. Bliskim współpracownikiem i zastępcą był dr n. med. Jerzy Biernat, specjalizujący się w gastrologii. Doktor Biernat w znaczący sposób ukierunkował swoją pracę na terenie województwa opolskiego na rozwój metod diagnostyki endoskopowej od lewej: Lech Kunicki i Jerzy Biernat (gastroskopii i kolonoskopii). Był również kierownikiem Wojewódzkiej Poradni Gastrologicznej. Jako wieloletni przewodniczący Opolskiego Oddziału Towarzystwa Internistów Polskich, poprzez organizację szeregu konferencji, na których wykładowcami byli najwybitniejsi polscy specjaliści, miał duży udział w kształceniu wielu lekarzy. Jego praca została zauważona i doceniona przez kierownictwo, dlatego też powierzono mu obowiązki stworzenia nowego Oddziału Chorób Wewnętrznych w Wojewódzkim Centrum Medycznym, którego został pierwszym ordynatorem, utrzymując profil gastrologiczny. W pracy swojej rozwijał także endoskopię, wprowadzając i udoskonalając stosowane dotychczas tylko w ośrodkach klinicznych endoskopowe metody leczenia chorób dróg żółciowych, krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego oraz polipektomie (zabiegi polegające na usuwaniu polipów). W technice badań endoskopowych wyszkolił liczne grono lekarzy organizując doskonalące zawodowo kursy i szkolenia. Następcą dr Biernata na stanowisku ordynatora oddziału, był lekarz specjalista chorób wewnętrznych Lech Kunicki, który kontynuował i rozwijał działalność oddziału, pełniąc także funkcję zastępcy dyrektora do spraw lecznictwa. Od roku 2009 ordynatorem oddziału jest Jarosław Struzik, specjalista chorób wewnętrznych oraz specjalista gastroenterolog. Absolwent Akademii Medycznej we Wrocławiu w 1989 roku. Po stażu podjął pracę w Szpitalu przy Pl. Kopernika w Opolu, w Oddziale Chorób Wewnętrznych prowadzonym przez prof. Jana Urbańczyka. W Oddziale tym oprócz doświadczenia internistycznego uzyskał doświadczenie w leczeniu i diagnozowaniu przewlekłych chorób hematologicznych. W roku 1996 podjął pracę w Oddziale Chorób Wewnętrznych WCM w Opolu. W latach odbył intensywne szkolenie gastrologiczne uzysku- Jarosław Struzik

3 jąc specjalizację z gastroenterologii. Posiada duże doświadczenie w endoskopii gastrologicznej. Wykonuje badania górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego, zabiegi polipektomii, endoskopowe leczenie krwawień, zabiegi na drogach żółciowych i trzustce. Zastępcą ordynatora jest Ryszard Klimkiewicz, specjalista hematolog. W Oddziale pracują lekarze specjaliści hematolodzy Mariola Kubś-Domańska i Anna Rutkowska-Kazanowska; diabetolodzy Wanda Urbańska, będąca kierownikiem Poradni Diabetologicznej i Wojewódzkim Specjalistą do Spraw Diabetologii oraz Ryszard Morisson; medycyny paliatywnej Joanna Matlachowska- Pala oraz specjaliści chorób wewnętrznych Janusz Zieliński, Zofia Maj-Twardy, dr n. med. Anna Rostropowicz-Honka, Agata Szatny, Robert Okuniewicz. Rezydentami specjalizującymi się w dziedzinie chorób wewnętrznych są Stanisława Marczyk oraz Aleksandra Drela. Oddział posiada akredytację do specjalizacji lekarzy w zakresie gastroenterologii oraz chorób wewnętrznych. Aktualnie kształci i przygotowuje dwóch lekarzy do państwowego egzaminu specjalizacyjnego z zakresu gastroenterologii. Oddział Chorób Wewnętrznych, Gastroenterologii, Diabetologii i Endokrynologii dysponuje 42 łóżkami. Co roku hospitalizowanych jest średnio 2200 osób. Do Oddziału przyjmowani są pacjenci wymagający leczenia szpitalnego od lewej: Katarzyna Rutkowska-Kazanowska, Aleksandra Drela, Stanisława Marczyk, Agata Szatny, Ryszard Klimkiewicz, Jarosław Struzik, Wanda Urbańska, Anna Roztropowicz-Honka, Ryszard Morisson z przyczyn internistycznych oraz zgłaszający się w trybie ostrodyżurowym do Szpitalnego Oddziału Ratunkowego. Pacjenci do diagnostyki i zabiegów planowych mają ustalany termin przyjęcia w Sekretariacie Oddziału. Oddział Chorób Wewnętrznych, Gastroenterologii, Diabetologii i Endokrynologii diagnozuje i leczy schorzenia internistyczne w szczególności z zakresu gastroenterologii, hepatologii, chorób metabolicznych, hematologii, pulmonologii, kardiologii, endokrynologii i onkologii. Do oddziału przyjmowani są pacjenci z Opola, a także z województwa opolskiego. Oddział diagnozuje i leczy: choroby gastrologiczne: przełyku, żołądka, dwunastnicy, wątroby, dróg żółciowych, trzustki, jelita cienkiego i grubego wraz z odbytnicą, choroby układu sercowo-naczyniowego, choroby hematologiczne, schorzenia endokrynologiczne i metaboliczne w tym cukrzycę, schorzenia onkologiczne, choroby nerek, choroby zakaźne i niezakaźne płuc i alergologiczne. Specyfiką są zabiegi endoskopowego leczenia dróg żółciowych i trzustki. Wykonywane są również zabiegi endoskopowej cholangiopankreatografii

4 wstecznej ECPW (ang. ERCP), które dają możliwość nieoperacyjnego usuwania złogów z dróg żółciowych, protezowania zwężeń dróg żółciowych i trzustki w schorzeniach nowotworowych oraz nie nowotworowych. W Oddziale wykonywane są również biopsje celowane narządów wewnętrznych (wątroby, trzustki, tarczycy) oraz badania gruboigłowe wątroby w celu oceny histologicznej przewlekłych chorób. Badania te wykonywane są pod kontrolą USG. Kolejną grupę pacjentów stanowią chorzy diagnozowani z powodu schorzeń układu krwiotwórczego. Od nich pobiera się szpik do oceny mielogramu, fenotypowania oraz do badań molekularnych. Wykonywane są trepanobiopsje, które dostarczają informacji o stanie szpiku kostnego i jego zdolności do produkcji komórek krwi. Nie są to badania wykonywane rutynowo, w zasadzie wykonywane u niewielkiej grupy pacjentów. Biopsja aspiracyjna szpiku kostnego i/lub trepanobiopsja mogą być wykonane w celu oceny produkcji komórek krwi, rozpoznania białaczki lub innych chorób szpiku kostnego, pomocne są także w diagnostyce i ustaleniu stadium zaawansowania różnych rodzajów nowotworów. Wykorzystuje się je do określenia czy ciężka niedokrwistość jest spowodowana obniżoną produkcją erytrocytów, zwiększoną ich utratą, produkcją nieprawidłowych czerwonych krwinek czy niedoborem lub nadmiarem witamin i mikroelementów. W chorobie szpiku można się spodziewać zaburzeń: liczby, struktury, dojrzałości komórek szpiku, a także zajęcia tkanki łącznej włóknistej. W zakresie diagnostyki hematologicznej Oddział wykonuje pełny zakres badań pozwalających na diagnostykę schorzeń układu krwiotwórczego, wg obecnie obowiązujących standardów WHO. W trakcie biopsji pobierany jest szpik do badania cytologicznego dla oceny jakościowej i ilościowej mielogramu pod kątem obecności nieprawidłowych komórek. W przypadku stwierdzenia odchyleń w rozmazie szpiku, wykonuje się immunofenotypowanie patologicznych komórek za pomocą przeciwciał pozwalających na wykrycie na powierzchni komórki specyficznych dla danej patologii konstelacji antygenów. Badanie to bardzo precyzyjnie określa konkretny typ białaczki czy chłoniaka pozwalając na dobranie odpowiedniego typu chemioterapii. Niektóre schorzenia w celu ustalenia rozpoznania wymagają pobrania wycinka lub biopsji węzła chłonnego. Preparat jest oceniany przez histologa po wykonaniu specjalistycznych badań immunohistochemicznych będących odpowiednikiem fenotypowania. Badania histologiczne materiału pobranego w Szpitalu są oceniane przez specjalistów w Instytucie Centrum Onkologii w Warszawie. Szpik do badania histologicznego pobiera się w trakcie zabiegu trepanobiopsji z talerza kości biodrowej, daje to wgląd w większy obszar szpiku i ocenę jego architektury co jest niedostępne podczas badania cytologicznego. Rozpoznanie uzupełniają badania genetyczne do oceny kariotypu pod kątem nieprawidłowości w budowie chromosomów oraz badania molekularne pod kątem poszukiwania konkretnych mutacji genetycznych odpowiedzialnych za schorzenia. Metodami molekularnymi są PCR tj. powielanie podejrzanych o mutację odcinków DNA do ilości umożliwiających ich wykrycie oraz FISH - detekcja mutacji za pomocą specjalnie skonstruowanych sond molekularnych komplementarnych do sekwencji DNA zmutowanego genu. Metody te pozwalają na bardzo precyzyjną diagnostykę i monitorowanie choroby w trakcie leczenia oraz szybkie wykrycie wznowy

5 procesu chorobowego w okresie poprzedzającym pojawienie się objawów chorobowych. Badania te wykonywane są we współpracy z Kliniką Hematologii we Wrocławiu. Przyszłością jest kliniczne zastosowanie w szerszym zakresie mikromacierzy DNA - badania genetycznego pozwalającego na jednorazową ocenę wielu tysięcy genów, co pozwoli na indywidualizację chemioterapii z szybkim ustaleniem pacjentów potencjalnie opornych na standardowe leczenie. Oddział w diagnozowaniu pacjentów ściśle współpracuje z Poradnią Gastroenterologiczną, Diabetologiczną, Endokrynologiczną oraz Onkohematologiczną Opolskiego Centrum Onkologii. W zakresie diagnostyki korzysta również z innych Pracowni Diagnostycznych Szpitala oraz Ośrodków Klinicznych. Anna Fedorów Zespół pielęgniarek tworzą: mgr Anna Fedorów - pielęgniarka oddziałowa, posiadająca specjalizację z pielęgniarstwa zachowawczego. Funkcję tą pełni od momentu powstania Oddziału tj roku. Pielęgniarką koordynującą jest mgr Anna Żyła. Pielęgniarki; Dorota Bojarska, Anna Suchecka, Małgorzata Wójcik, Stanisława Sadowska, Barbara Simbiga, Maria Majczak, Grażyna Ożga, Anna Russ, Małgorzata Lubczyńska, Urszula Dobrzańska, Elżbieta Gibała, Magdalena Borkowska, Joanna Komorowska, mgr Katarzyna Trzybińska, Anna Ogorzelec, Michalina Brzeska, Natalia Król, Sylwia Jadwiga Krawczyk Malorna, Rozwita Czollek. Ratowniczki medyczne to: Edyta Świątkowska i mgr Wioletta Szczepańska. Sekretariat Oddziału prowadzi Jadwiga Krawczyk. Personel porządkowy tworzą Beata Dudek, Danuta Kania oraz Grażyna Dankowska a kuchenkę prowadzą Jolanta Kuciel i Anna Jermak. Praca pielęgniarek w Oddziale Chorób Wewnętrznych, Gastroenterologii, Diabetologii i Endokrynologii jest specyficzna i charakteryzuje się znaczną różnorodnością. Pacjentami są zarówno osoby młode jak i w podeszłym wieku, przyjmowane do kompleksowej Anna Żyła od lewej; Małgorzata Lubczyńska, Anna Fedorów, Anna Ogorzelec, Grażyna Ożga, Małgorzata Wójcik, Edyta Świątkowska, Anna Suchecka diagnostyki wielu schorzeń, do leczenia oraz opieki. To pacjenci z chorobami nowotworowymi, wyniszczeni, często z odleżynami. Pacjenci ze świeżo wykrytą cukrzycą, ostrą trzustką, krwawieniem z przewodu pokarmowego czy niewydolnością krążenia. Pielęgniarki zapewniają tym pacjentom profesjonalną opiekę na najwyższym poziomie. Profesjonalizm pielęgniarek związany jest z ustawicznym podnoszeniem kwalifikacji i doskonaleniem zawodowym.

6 Współczesne pielęgniarstwo ulega ciągłym przeobrażeniom. Poszerza się zakres działalności pielęgniarek, Małgorzata Lubczyńska uprawnień i kompetencji, a to nakłada szczególne obowiązki. Wiele pielęgniarek z Oddziału podejmuje studia magisterskie lub licencjackie, posiada ukończoną specjalizację z pielęgniarstwa zachowawczego, kursy z zakresu interpretacji i wykonywania EKG, resuscytacji krążeniowo-oddechowej, opieki paliatywnej czy kursy z zakresu diabetologii. Do zadań pielęgniarki, oprócz kompleksowej opieki nad pacjentem należy również przygotowanie i uczestniczenie w procesie diagnostycznym. Pielęgniarki przygotowują pacjenta do: kolonoskopii, sigmoidoskopii (badanie endoskopowe ostatnich cm jelita grubego tj. odbytnicy, esicy i części zstępnicy). Endoskopowej Cholangio Pankreatografii Wstecznej ( ECPW szerzej w dalszej części), a także asystują lekarzom przy: trepanobiopsji, pobraniu szpiku kostnego, biopsji wątroby, trzustki, punkcji jamy brzusznej czy opłucnej. Jedną z wielu chorób wykrywanych i leczonych w Oddziale jest cukrzyca, najbardziej rozpowszechniona choroba metaboliczna na świecie. Pielęgniarka ma tu szczególnie ważną rolę do spełnienia. Zazwyczaj jest przy pacjencie od momentu wykrycia choroby Anna Suchecka i to ona edukuje go najwcześniej. To w głównej mierze od niej zależy przygotowanie pacjenta do samodzielnego oznaczania glikemii (stężenie glukozy we krwi), podawania insuliny i stosowania odpowiedniej diety. Każdej pielęgniarce dobrze znana jest opieka nad pacjentem w terminalnym stadium choroby. Często jest przy chorym i jego rodzinie na końcu jego drogi, co wymaga wyjątkowej empatii. To najtrudniejsze zadanie, gdyż każdy człowiek jest ważny i każda śmierć jest stratą dla jego bliskich. Pielęgniarki umożliwiają chorym zaspokojenie potrzeb religijnych, a także gestem i dobrym słowem otaczają rodzinę i chorego. W pracy kierują się zasadami etyki i dobrem drugiego człowieka, można powiedzieć za Janem Pawłem II Jesteśmy po to, aby wspólnie pokonać cierpienie, dać nadzieję, a powrót do zdrowia uczynić dobrym wspomnieniem w życiu naszych podopiecznych. Pracownia Badań Endoskopowych W ramach Oddziału istnieje niezależna Pracownia Badań Endoskopowych, która wykonuje badania endoskopowe pacjentów Wojewódzkiego Centrum Medycznego, Poradni Specjalistycznych w tym szczególnie Poradni Gastrologicznej oraz ambulatoryjne badania endoskopowe dla pacjentów kierowanych z innych jednostek. Pracownia istnieje od roku 1996, podobnie jak Oddziału, twórcą i nauczycielem pracujących w niej lekarzy gastrologów jest (już emerytowany lekarz) dr n. med. Jerzy Biernat, wieloletni ordynator Oddziału Chorób Wewnętrznych. Pracownia wykonuje ambulatoryjnie gastroskopie, kolonoskopie, tutaj usuwane są polipy z jelita grubego oraz z żołądka. Endoskopowe usuwanie polipów przewodu pokarmowego (w większości

7 od lewej Jolanta Rozmarynowska, Danuta Mielczarek, Zofia Błaszków, Jolanta Passon, Dorota Spierewka są to łagodne nowotwory), stało się współcześnie standardem medycznym. Leczenie chirurgiczne konieczne jest w rzadkich przepadkach. Dla pacjentów leczonych w oddziałach szpitalnych, wykonywane są zarówno badania diagnostyczne jak i zabiegi polipektomii, endoskopowo leczy się także krwawienia z przewodu pokarmowego. Używane są metody ostrzykiwania krwawiących wrzodów, zakładane klipsy hemostatyczne oraz stosowana jest metoda termiczna - bimera argonowego. Wszystkie metody endoskopowego leczenia krwawień mają wysoką skuteczność i znacznie zmniejszają ilość wykonywanych zabiegów chirurgicznych leczenia krwawień. W zakresie leczenia krwawień z żylaków przełyku stosuje się metodę ostrzykiwania żylaków środkami obliterującymi oraz zakłada się tzw. podwiązki na żylaki. W krwawieniach z żylaków, które nierzadko mają charakter dramatyczny jest to metoda o dużej skuteczności ale tylko doraźnie, nie zmieniająca istotnie przebiegu choroby. Tutaj także usuwa się ciała obce z przewodu pokarmowego najczęściej u dzieci. U pacjentów nie przyjmujących pokarmów drogami naturalnymi wykonywany jest we współpracy z chirurgami i anestezjologami, endoskopowy dostęp bezpośrednio do żołądka drogą przezskórną tzw. PEG. Umożliwia to pacjentom przewlekle chorym (schorzenia neurologiczne), oraz pacjentom z chorobami nowotworowymi długotrwałe przezskórne żywienie dojelitowe. W Oddziale od wielu lat leczone są metodami endoskopowymi schorzenia dróg żółciowych oraz trzustki. Są to nowoczesne metody leczenia chorób, które do tej pory leczone były operacyjnie. Metodą endoskopową z dostępem od dwunastnicy usuwane są kamienie z dróg żółciowych, udrażniane są zwężone przez nowotwory drogi żółciowe poprzez zakładanie specjalnych protez do dróg żółciowych, leczone jest także zwężenie przewodów trzustkowych, w przewlekłych zapaleniach tego narządu. Zabiegi te określane polskim skrótem ECPW (Endoskopowa Cholangio Panckreatografia Wsteczna), i angielskim ERCP są zdecydowanie mniej inwazyjne od alternatywnych do nich zabiegów chirurgicznych. Pracownia wyposażona jest w nowoczesny sprzęt endoskopowy, w tym aparaty o wysokiej rozdzielczości obrazu z dodatkowymi funkcjami poprawiającymi możliwości wykrywania polipów oraz zapewniając właściwy poziom dezynfekcji i sterylizacji używanego sprzętu. W Pracowni pracuje doświadczony zespół w zakresie endoskopii, lekarze specjaliści gastroenterolodzy: Danuta Mielczarek, Wojciech Beker, Jarosław Struzik.

8 Dorota Spierewka Posiadający duże doświadczenie w badaniach i zabiegach endoskopowych, nabyte w trakcie długoletniej pracy, szkoleniach związanych ze specjalizacją oraz szkoleniach dodatkowych prowadzonych w wiodących ośrodkach klinicznych w dziedzinie gastrologii. Pielęgniarki endoskopowe z wieloletnim doświadczeniem ze specjalizacją pielęgniarską w zakresie endoskopii gastrologicznej to: Jolanta Passon, Jolanta Rozmarynowska, Zofia Błaszków posiadająca specjalizację z pielęgniarstwa zachowawczego, a zespół administracyjnie wspiera sekretarka medyczna mgr Dorota Spierewka. Większość badań endoskopowych oraz badań u małych dzieci wykonywanych jest w znieczuleniu realizowanym dzięki stałej współpracy z anestezjologami. Pracownia Endoskopowa w liczbach: Łączna ilość badań endoskopowych wykonana w Pracowni to ponad , w tym; Gastroskopie Kolonoskopie ERCP Sigmoidoskopia Rektoskopia Pełny zakres możliwości diagnostycznych Pracowni obejmuje: badania endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego: gastroskopia wraz z biopsjami w celu pobrania materiału do badania hist-pat i w kierunku Helicobacter pylori, badania endoskopowe dolnego odcinka przewodu pokarmowego: rektoskopia, sigmoidoskopia, kolonoskopia wraz z wycinkami, badania endoskopowe dróg żółciowych i trzustki: cholangiopankreatografia wsteczna, duodenoskopia z oceną brodawki Vatera. Zabiegi Endoskopowe: endoskopowe usuwanie polipów z jelita grubego oraz żołądka, hamowanie krwawień z przewodu pokarmowego (ostrzykiwanie, zakładanie klipsów hemostatycznych, sklerotyzacja i zakładanie podwiązek na żylaki przełyku), endoskopowe nacinanie brodawki Vatera - papillotomia, endoskopowa ewakuacja konkremetów z dróg żółciowych i trzustkowych, kruszenie kamieni żółciowych - litotrypsja, ewakuacja kamieni trzustkowych, protezowanie dróg żółciowych i trzustkowych, usuwanie ciał obcych, zakładanie przezskórnej endoskopowej gastrostomii (PEG) od lewej Zofia Błaszków, Jarosław Struzik, Jolanta Passon

9 Wojewódzka Przychodnia Chorób Wewnętrznych Poradnia Gastroenterologiczna W zespole Przychodni od wielu lat istnieje Poradnia Gastroenterologiczna realizująca kontrakt w tym zakresie z Narodowym Funduszem Zdrowia. W Poradni aktualnie pracują wyłącznie specjaliści gastroenterolodzy co zapewnia najlepszą jakość jej pracy. Od początku powstania Przychodni Gastrologicznej i Endokrynologicznej pracuje w niej pielęgniarka Maria Miążek. ECPW Jarosław Struzik Endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ERCP, ECPW) jest metodą leczenia wybranych chorób dróg żółciowych i trzustki oraz metodą obrazującą te drogi o dużej swoistości i czułości. Początkowo metoda ta rozwinęła się jako metoda diagnostyczna, ale szybko stworzono odpowiednie narzędzia umożliwiające wykonywanie terapeutycznych zabiegów endoskopowych. Pierwsze badania diagnostyczne wykonano w 1968 roku, a pierwszą endoskopową sfinkterotomię (zabieg chirurgiczny polegający na przecięciu dowolnego zwieracza tj. mięśnia przebiegającego wokół danej części ciała), w 1974 roku. Ze względu na brak innych metod obrazowania dróg żółciowych a zwłaszcza trzustki, przez wiele lat była to metoda wiodąca w diagnostyce chorób dróg żółciowych i trzustki. Istotną wadą, wówczas akceptowaną, był duży odsetek poważnych powikłań, w tym powikłań śmiertelnych. Ilość notowanych powikłań łącznie wynosiła około 7-8% w tym śmiertelność na poziomie 0,5-1,5%. Wraz z rozwojem innych metod obrazowania dróg żółciowych i trzustki: ultrasonografii (USG), tomografii komputerowej (TK), cholangiografii rezonansu magnetycznego (MRCP), ultrasonografii endoskopowej (EUS), jednocześnie wraz ze zwiększeniem możliwości i skuteczności zabiegów endoskopowych, metoda ta stała się standardem leczenia wybranych schorzeń takich jak: kamica przewodowa, ciężkie postacie ostrego zapalenia trzustki, przewlekłe zapalenie trzustki, leczenie pseudotorbieli trzustki, paliatywne leczenie guzów trzustki i dróg żółciowych przebiegających z mechaniczną żółtaczką. Obecnie ECPW przestało być metodą wykorzystywaną tylko w diagnostyce a stało metodą leczniczą. Zabieg ECPW polega na kontrastowaniu od dwunastnicy poprzez brodawkę Vatera, dróg żółciowych oraz przewodu Virsunga, przy pomocy endoskopu z optyką boczną i odpowiednich cewników. Uzyskuje się w ten sposób radiologiczne obrazy o bardzo dobrej jakości i dużej wartości diagnostycznej. Każda procedura terapeutyczna w zabiegach na drogach żółciowych jak i drogach trzustkowych poprzedzona jest sfinkterotomią endoskopową. Polega ona na rozcięciu zwieracza Oddiego celem poszerzenie ujścia dróg żółciowych i trzustkowych w zależności od warunków anatomicznych o szerokości 1,0 do 1,5 cm. Uzyskanie szerokiego dostępu do dróg żółciowych w wielu przypadkach jest jednocześnie zabiegiem leczniczym i umożliwia swobodny dostęp do dróg żółciowych od strony dwunastnicy, dając możliwość zastosowania innych narzędzi i wykonania koniecznych zabiegów usuwania złogów czy protezowania dróg żółciowych.

10 W nieoperacyjnych nowotworach naciekających drogi żółciowe, stosuje się techniki protezowania dróg żółciowych jako metodę leczenia paliatywnego. Najczęściej stosuje się protezy plastikowe których jeden koniec umieszczony jest powyżej zwężenia a drugi wystaje do światła dwunastnicy. Zapewnia to spływ żółci do dwunastnicy. Średnica zakładanej protezy jest uwarunkowana szerokością kanału endoskopu i nie przekracza w aktualnie używanych endoskopach 4 mm. Możliwe jest także założenie jednoczasowo kilku protez o tej średnicy lub tzw. protezy samorozprężalnej (metalowa siatka ulegająca rozprężeniu po ulokowaniu jej w stanie zwiniętym we właściwym miejscu). ECPW, sfinkterotomia endoskopowa oraz protezowanie dróg żółciowych oraz dróg trzustkowych są to metody diagnostyczne i lecznicze obarczone poważnymi powikłaniami. Do głównych powikłań ECPW należą: ostre zapalenie trzustki (2-5%), zapalenie dróg żółciowych (0,7-5,3%), perforacja ściany XII-cy około 1%, krwawienia. Śmiertelność po sfinkterotomii oceniana jest na 0,5 do 1,5 % i jest mniejsza od śmiertelności po zabiegach chirurgicznych wykonywanych z podobnych wskazań. Najczęstszym powodem wykonywania terapeutycznego ECPW jest cholestaza mechaniczna lub zespół objawów sugerujących kamicę przewodową. Standardową metodą oceny cholestazy i ewentualnej obecności złogów w drogach żółciowych stało się badanie ultrasonograficzne. Niestety mimo dużej wartości badania USG, jego zdolność do rozpoznawania kamicy przewodowej jest niska i nie przekracza 55%. Jednak ze względu na nieinwazyjność, powszechną dostępność i powtarzalność badanie to stanowi cenną metodę. ECPW dzisiaj nie jest metodą diagnostyczną w rozpoznawaniu kamicy przewodowej. Jest to metoda bardzo czuła i swoista dająca niewielki odsetek wyników fałszywie ujemnych. Natomiast jej wadą jest inwazyjność i związane z tym powikłania. W związku z tym przez wiele lat poszukiwano metod alternatywnych pozbawionych powikłań. Aktualnie istnieją co najmniej trzy metody diagnostyczne spełniające te kryteria: ultrasonografia endoskopowa (EUS), tomografia komputerowa (TK) spiralna z cholangiografią dożylną, cholangiografia rezonansu magnetycznego (MRCP). Wszystkie postacie kamicy przewodowej należy leczyć endoskopowo (ECPW i ES), bowiem metoda ta ma przewagę nad leczeniem chirurgicznym. Skuteczność oceniana jest na poziomie %, a powikłania na około 10%, w tym śmiertelność na 0,02 do 1,5 %. Drugą, najczęstszą przyczyną wykonywania terapeutycznego ECPW jest paliatywne leczenie nowotworowej żółtaczki mechanicznej. W tym przypadku ECPW jest najlepszą metodą uzyskania skutecznego drenażu dróg żółciowych. Do cholestazy mechanicznej doprowadzają: 1. Nowotwory dróg żółciowych (złośliwe i łagodne), 2. Guzy głowy, trzustki (nowotworowe i zapalne), 3. Rak pęcherzyka żółciowego, 10

11 4. Nowotwory wątroby (pierwotne i wtórne), oraz zmiany przerzutowe do węzłów chłonnych wnęki. Niestety zazwyczaj choroba nowotworowa ujawnia się zwykle już w okresie uniemożliwiającym radykalne leczenie. Powyżej omówione zostały w znacznym skrócie metody diagnostyki i leczenia chorób dróg żółciowych i trzustki. Nowością w postępowaniu leczniczym jest możliwość stosowania inwazyjnych metod endoskopowych o dużej skuteczności leczniczej, obciążonych mniejszą ilością powikłań w stosunku do metod chirurgicznych. Można je także stosować u pacjentów z przeciwwskazaniami do leczenia chirurgicznego, ze względu na stan ogólny i obecność innych schorzeń. Metody endoskopowe znalazły trwałe miejsce głównie w leczeniu chorób dróg żółciowych. W leczeniu przewlekłych chorób trzustki nadal są postępowaniem niestandardowym. Endoskopowe leczenie kamicy dróg żółciowych możliwe jest u około 90-95% chorych. Protezowanie dróg żółciowych w mniejszym odsetku ok %. W ośrodkach dysponujących możliwością wykonania zabiegów endoskopowych 100% pacjentów z kamicą przewodową jest poddawanych leczeniu endoskopowemu i dopiero w razie niepowodzeń (5-10 %) stosowane są metody chirurgiczne. ECPW jako metoda diagnostyczna została wyparta przez inne, nieinwazyjne techniki obrazowania. W tym celu używana jest rzadko, w wybranych jednostkach chorobowych np. w przewlekłym stwardniającym zapaleniu dróg żółciowych. Program Badań Przesiewowych Raka Jelita Grubego Pracownia Endoskopii od wielu lat uczestniczy także w Programie Przesiewowym Raka Jelita Grubego, finansowanego przez Ministerstwo Zdrowia. Program powstał przy udziale Kliniki Gastroenterologii CMKP Centrum Onkologii w Warszawie. W programie tym wykonywane są ambulatoryjnie kolonoskopie i polipektomie u zdrowych pacjentów (bez objawów choroby jelita grubego), w przedziale wiekowym lat. Intencją programu realizowanego w całym kraju jest zmniejszenie zapadalności na raka jelita grubego, który w Polsce jest drugim co do częstości występowania nowotworem zarówno u mężczyzn jak i u kobiet. Pozytywny efekt uzyskuje się usuwając polipy jelita grubego, z których jeśli się ich nie usunie mogą powstać raki jelita grubego. Warto również wiedzieć, że większość raków jelita grubego powstaje na podłożu polipów, oraz że proces przemiany polipa w raka jest z reguły wieloletni. Program ten jest połączony z nadzorem merytorycznym nad jakością wykonywanych kolonoskopii i oceną wykonujących badania endoskopistów, zapewnia pacjentom możliwie wysoką jakość badania endoskopowego. 11

12 Cukrzyca chorobą o wielu twarzach Ryszard Morisson Ryszard Morisson W Polsce na cukrzycę choruje około 2 miliony ludzi. Dane te są niepełne, ponieważ pacjenci są rozproszeni pomiędzy przychodniami POZ i Poradniami Specjalistycznymi. Ponadto istnieje duża grupa osób, które mają cukrzycę o tym nie wiedząc. Według niektórych analiz rozpoznawana jest tylko połowa istniejących w rzeczywistości przypadków cukrzycy. Policzenie wszystkich chorych jak do tej pory przekracza możliwości systemu opieki zdrowotnej. Rzeczywistą liczbę mógłby ustalić NFZ, gdyby podjął trud wyliczenia ilu pacjentom wypisano choćby jeden lek przeciwcukrzycowy. Określenie ilości ludzi chorych na cukrzycę to tylko jeden z problemów związanych z tą chorobą. Sama cukrzyca, pomimo iż jest jedną z lepiej poznanych chorób, wciąż stanowi wyzwanie dla lekarzy i wszystkich osób zaangażowanych w proces leczenia. Długotrwale utrzymujący się nadmiar glukozy we krwi doprowadza do uszkodzenia wielu narządów. Z tego powodu obraz cukrzycy w dużym stopniu zależy od miejsca w którym powstaje uszkodzenie. Coraz więcej specjalistów zdaje sobie sprawę z tego, że jest to problemem interdyscyplinarny i tylko dzięki współpracy możliwe jest pokonanie problemów z którymi przychodzą do nas chorzy. Ale jest to również choroba, która stanowi wyzwanie dla organizatorów opieki medycznej, dysponującej odpowiednimi finansami. Koszty hospitalizacji chorych z cukrzycą typu 2, w Europie stanowią największy z kosztów leczenia cukrzycy i przekraczają 50%. W ramach obecnej organizacji i finansowania świadczeń medycznych, praca Pododdziału Diabetologicznego w naszym Szpitalu jest realizowana przez dwóch diabetologów, na bazie ogólnie dostępnych łóżek oddziału chorób wewnętrznych. Istotnym uzupełnieniem opieki diabetologicznej, dającym możliwość kontynuacji leczenia jest utworzona przy Szpitalu Wojewódzka Przychodnia Diabetologiczna. Przychodnia dla dorosłych działa w tym samym miejscu co Przychodnia dla dzieci, stanowi to duże udogodnienie dla wielu pacjentów, którzy po osiągnięciu pełnoletniości mogą tutaj kontynuować swoje leczenie. Dzięki funkcjonującym w Szpitalu, dobrze zorganizowanym Pracowniom Diagnostyki Laboratoryjnej i Obrazowej, możemy wykonać u chorych niezbędne badania, a specjaliści z poszczególnych oddziałów stanowią zespół konsultantów, który w przypadku ostrych powikłań cukrzycy gwarantuje szybkość i powodzenie leczenia. Dotyczy to w szczególności zawału serca, ostrego niedokrwienia kończyn, cukrzycowej choroby nerek, albo ostrych powikłań meta- 12

13 bolicznych i wielu innych ciężko przebiegających powikłań cukrzycy. Zdecydowanie najliczniejszą grupę wśród chorych na cukrzycę, stanowią chorzy z powikłaniami sercowo naczyniowymi. Ogólnie w Oddziale Kardiologicznym nawet co trzeci pacjent ma rozpoznaną cukrzycę, a jeśli do tego doda się chorych, u których w ostrym okresie choroby występuje hiperglikemia to nawet połowa pacjentów ma zaburzenia gospodarki węglowodanowej. Rokowanie krótko i długoterminowe u pacjentów kardiologicznych z cukrzycą jest niestety gorsze. Chorzy ci, już z definicji cukrzycy są obciążeni takim samym ryzykiem zgonu jak chorzy bez cukrzycy, którzy przebyli zawał. Są to chorzy z grupy najwyższego ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych. Dlatego niezwykle ważne jest potwierdzenie bądź wykluczenie cukrzycy u przyjmowanych na kardiologię pacjentów. Parametrem, który może być tutaj pomocny jest oznaczenie hemoglobiny glikowanej. Godne uwagi w standardach opieki nad chorymi na cukrzycą i nadciśnieniem tętniczym jest to, że chorzy którym obniżano ciśnienie poniżej 130/80 mm Hg, nie uzyskują większych korzyści niż ci którzy osiągnęli wyrównanie przy wartościach poniżej 140/90mm Hg. Cały czas trwa ożywiona dyskusja nad najlepszym lekiem obniżającym glikemię, który dawał by chorym kardiologicznie największe korzyści. Uwzględniając wszystkie szkody powodowane przez zjawisko insulinooporności, lekiem takim wydaje się być Metformina, z zastrzeżeniem, że przy filtracji kłębkowej poniżej 60ml/min, nie powinna być stosowana. Poza dyskusją jest dożylna insulinoterapia w niewyrównanej cukrzycy w pierwszym okresie zawału serca i w przypadku wielu innych ostrych powikłań cukrzycy gdy glikemia przekroczy 180 mg. Zalecanym i akceptowanym jest docelowy poziom glikemii mg, z zaznaczeniem, że należy dążyć do osiągnięcia glikemii poniżej 140 mg. Natomiast w okresie pozawałowym tak jednoznacznych zaleceń już nie mamy. Wiadomo jedynie, że należy dążyć do uzyskania jak najlepszej kontroli glikemii z indywidualizacją zaleceń, tak aby uniknąć niedocukrzeń. Kolejnym zagadnieniem, które przemawia przeciw bezkrytycznemu stosowaniu insuliny w okresie po zawale jest zjawisko restenozy, wyraźnie nasilone u chorych którzy byli leczeni insuliną. Znaczenia tego stwierdzenia nie umniejsza fakt, że u chorych z cukrzycą nawet najnowsze leki przeciw-płytkowe i najnowsze powlekane stenty są mniej skuteczne. Zupełnie odrębnym zagadnieniem, które obecnie w diabetologii budzi spore emocje jest problem nowotworów u chorych na cukrzycę. Problem ten został wywołany przez fatalne w skutkach, szczególnie dla polskich diabetyków, pseudonaukowe doniesienie z ubiegłego roku o rakotwórczym działaniu długo działających analogów insuliny. Było to powodem wstrzymania już zatwierdzonych refundacji lekowych. 13

14 Wywołało to ożywioną dyskusję z której jednoznacznie wynika, że cukrzyca typu 2 sama w sobie stanowi czynnik większego ryzyka chorób nowotworowych. Udowodniono, że predyktorem rozwoju raka jest nadwaga. W cukrzycy typu 1 nie ma zwiększonego rozwoju nowotworów niż w populacji ogólnej. Mitogeneza i karcinogeneza może ułatwiać a nawet indukować wiele zjawisk wywołanych przez insulinooporność, obecnie procesy te są badane i stanowią wielce prawdopodobne hipotezy. Do najczęstszych nowotworów u chorych z cukrzycą zalicza się w kolejności: raka sutka, raka trzustki, wątroby, jelita grubego, pęcherza moczowego, a rzadszy niż w populacji ogólnej jest rak prostaty. Brak jest danych wskazujących na zależność pomiędzy płcią a rozwojem nowotworów u chorych z cukrzycą, istnieją natomiast pewne zależności regionalne. Ponieważ czynniki środowiskowe odpowiadają w 70% za rozwój nowotworów, to istnieje możliwość profilaktyki. Zaleca się prozdrowotny styl życia z uwzględnieniem diety i zwiększonej aktywności fizycznej. Znane są doniesienia, że poprawa kontroli metabolicznej cukrzycy, może powodować zmniejszenie liczby polipów w jelicie grubym. Jednocześnie w Niemczech u ludzi z cukrzycą kontrolne kolonoskopie wykonuje się co trzy lata a nie co pięć lat, jak u ludzi bez cukrzycy. Redukcja masy ciała o 10% zmniejszyła ryzyko rozwoju raka o 40%. Znane są liczne doniesienia o zmniejszeniu częstości i lepszym rokowaniu u kobiet z rakiem sutka, które regularnie utrzymywały aktywność fizyczną. Z kolei osoby poddane różnym zabiegom bariatrycznym w 7 letniej obserwacji po takim leczeniu miały o 60% zredukowaną śmiertelność z powodu raka. Wiele wskazuje na to, że główną przyczyną rozwoju nowotworów u ludzi z cukrzycą typu 2 są zaburzone procesy przemiany materii. Zrozumiałym jest, że stosowane w cukrzycy leki muszą być bezpieczne i podlegają bezwarunkowo krytycznej ocenie pod kątem zwiększania ryzyka rozwoju nowotworów. * Ryszard Morisson. - specjalista chorób wewnętrznych, diabetolog. Absolwent Wydziału Lekarskiego Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi z 1981r. Pracujący przez wiele lat w Oddziale Wewnętrznym B Szpitala Wojewódzkiego w Opolu a obecnie zatrudniony w Oddziale Wewnętrznym WCM jako starszy asystent. Od 1992r prowadzący Poradnię Diabetologiczną przychodni PKP w Opolu, po jej rozwiązaniu kontynuował pracę w Poradni Diabetologicznej Szpitala Wojewódzkiego przy ul. Katowickiej w Opolu. Z uwagi na specyfikę specjalizacji zaangażowany w liczne cykle szkoleń dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, dla pielęgniarek oraz samych chorych na cukrzycę. Starość Wiesław Duda Opolanie należą do najdłużej żyjących Polaków. Z raportu przygotowanego przez Główny Urząd Statystyczny wynika, iż na Opolszczyźnie żyje 167 stulatków. Oddział Chorób Wewnętrznych jest Oddziałem w którym największą grupę pacjentów stanowią osoby starsze z wieloma schorzeniami. Według lekarzy geriatrów 14

15 co trzeci Polak po 75 roku życia, nie jest w stanie samodzielnie wykonać wszystkich zabiegów osobistych czy prac domowych oraz wychodzić samodzielnie z domu. Starość i starzenie się, to pojęcia, które nie zostały jeszcze jednoznacznie zdefiniowane, zarówno przez nauki biologiczne jak i społeczne. Starość traktowana jest jako zjawisko, faza życiowa, natomiast starzenie jako proces trwający w czasie. Starość jako etap, to stan w życiu człowieka mający charakter statyczny, starzenie się natomiast, traktowane jako proces rozwojowy i jest zjawiskiem ciągłym czyli dynamicznym. Postępujące zmiany społeczno - ekonomiczne, postęp techniczno - informatyczny, wzrost stopy życiowej ludności, rozwój i osiągnięcia medycyny, przyczyniają się do systematycznego wydłużania życia ludzkiego. Obecnie w Polsce wskaźnik długości życia u mężczyzn wynosi 69 lat, w roku 2025 powinien nastąpić wzrost do 74 lat. Dla porównania w roku 1950 mężczyźni żyli średnio 56 lat. Podobny wskaźnik dla kobiet pokazuje średnią długość życia 78 lat, w roku 2025 prognozowany jest na 81 lat, w roku 1950 kobiety żyły średnio 61,6 lat. Konsekwencją tego jest szybki wzrost liczby osób w podeszłym wieku. O tym, że starość jest nieunikniona wie każdy z nas, starzejemy się wszyscy. Starość (w zależności od jednostki, od społeczeństwa), przebiega w różny sposób, mając różne oblicza. Starości nie możemy utożsamiać z chorobą, gdyż jest etapem rozwoju osobniczego następującym po okresie dojrzałości. Dawniej starzenie się utożsamiano z szybką i systematycznie postępującą niewydolnością ważnych dla życia narządów, gdzie zazwyczaj medycyna była bezsilna i człowiek umierał osiągając określony wiek. Dzisiaj możemy stwierdzić, iż granice starości się przesunęły a sam proces starzenia wydłużył się i przebiega dłuższymi etapami. Najpierw jest etap starzenia się społecznego, dopiero później następuje starzenie fizyczne. Starzenie zależy od Anna Fedorów z pacjentem sposobu i warunków życia. Odmiennie będzie przebiegało u mężczyzn i kobiet, inaczej na wsi czy w mieście. Jednakże wiek, to tylko przyjęta granica umowna, ponieważ starość możemy mierzyć na różne sposoby, określając np.: - wiek ekonomiczny tj. ekonomicznie stary jest ten, kto utrzymuje się ze świadczeń, a nie z pracy; - wiek społeczny, inaczej mówiąc, społecznie starym jest ten, kto został dziadkiem lub babcią; - wiek funkcjonalny, stary jest ten, którego samodzielność jest ograniczona przez różne dolegliwości i choroby; - wiek sprawnościowy, badane są różne parametry wydolności organizmu; - wiek biologiczny, w którym bada się żywotność tkanek, np. ich nawodnienie (z wiekiem wody w organizmie jest coraz mniej); - wiek psychologiczny, w którym część osób czuje się długo młodo, inne zbyt wcześnie staro. Odnosząc się do wieku możemy rozróżnić 4 okresy starości: 15

16 lat - wiek początkowej starości, lata - wiek przejściowy między początkową starością a wiekiem ograniczonej sprawności fizycznej i umysłowej, lata - wiek zaawansowanej starości, lat i więcej - niedołężna starość. Jednakże wiek kalendarzowy nie jest najwłaściwszym miernikiem nasilenia się procesów starzenia. Wprawdzie Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), za początek starości uznaje 60 rok życia, to jednak wyróżnia w niej także trzy zasadnicze etapy: 1. od r. ż. - wiek podeszły (tzw. wczesna starość), 2. od r. ż. - wiek starczy (tzw. późna starość), r. ż. i powyżej - wiek sędziwy (tzw. długowieczność). Do podstawowych cech starości zaliczamy znaczny spadek zdolności adaptacyjnych człowieka w wymiarze biologicznym i psychospołecznym, postępujące ograniczenie samodzielności życiowej oraz stopniowe nasilenie się zależności od otoczenia. N a j w a ż n i e j - szymi problemami osób starszych są samotność, choroba, inwalidztwo, życie w ubóstwie, poczucie nieprzydatności. Wszystkie te zjawiska wskazują na istniejącą marginalizację osób starszych jako zbiorowości, czego przykładem może być stopniowe eliminowanie ich z aktywnego życia zawodowego i społecznego w momencie przekraczania granicy wieku emerytalnego. Osoby starsze boją się nie tylko chorób i niepełnosprawności, ale także osamotnienia i nietolerancji. W dzisiejszych czasach zapanował kult pogoni za pieniądzem, rozluźnione zostały więzy rodzinne, więzy życzliwości czy tolerancji dla innych. Wiadomym jest, że wraz z wiekiem człowiek słabnie. Ma to swój negatywny skutek nie tylko dla osoby starzejącej się, ale też bliskich. Jest to dla niej samej zagrożenie także przez inne osoby czy przedmioty ją otaczające, gdyż staje się łatwą, potencjalną ofiarą napaści, kradzieży, itp. jak i własnej sprawności. Nie jest w stanie radzić sobie z niektórymi czynnościami wymagającymi użycia większej siły, nie mówiąc już o ograniczonej możliwości racjonalnej oceny sytuacji. Można powiedzieć, że osoba taka żyje w swoim świecie kształtowanym przez długie lata a wszelkie zmiany oceniane i odbierane są przez nią w wyjątkowo niekorzystny sposób. 16

17 W miarę przybywania lat potrzeby lek. Stanisława Marczyk człowieka się zmieniają, gdyż zmienia się perspektywa życiowa. Z jednej strony ogromnej wagi nabierają banalne sprawy dnia codziennego, z którymi starszy człowiek spotyka się z coraz większymi trudnościami na skutek postępującej słabości własnego organizmu, a z drugiej strony ambicje i motywacje, które kierowały zachowaniem i dążeniami w latach wcześniejszych, odchodzą powoli w cień. Pojawia się refleksja dotycząca przeszłości. Coraz częściej myśli się o przyszłości i końcu własnego życia. Coraz częściej zaczyna się pojawiać smutek i strach. Jedną z recept na łagodniejsze przechodzenie tego etapu życia powinna być w miarę możliwości jak największa aktywność, dużo ciepła, życzliwości, wyrozumiałości oraz opieki bliskich, przecież każdego z nas to czeka. Szpital to konieczność, a Zakład Opiekuńczo Leczniczy czy Hospicjum to ostateczność. *autor był dyrektorem szpitala powiatowego, w ramach którego funkcjonuje duży Zakład Opiekuńczo Leczniczy. W artykule wykorzystano również dane z portalu informacyjnego RP Opieka nad pacjentem umierającym i jego rodziną Rozwita Czollek Pielęgniarka Oddziału Chorób Wewnętrznych, Gastroenterologii, Diabetologii i Endokrynologii WCM Śmierć stanowi nieuniknioną część życia. Nie możemy jej zapobiec, tak samo, jak nie potrafimy zapobiec towarzyszącemu jej bólowi rozstania. Możemy jednak doświadczenie śmierci uczynić lepszym. Śmierć nie powinna i nie może być czymś nieoczekiwanym i niepojętym. Cierpienie i śmierć przeżywane są często w poczuciu osamotnienia, nierzadko w całkowitym opuszczeniu. Umieranie stało się samotne i anonimowe. Śmierć stała się obecnie pod wieloma względami znacznie bardziej przerażająca, zwłaszcza bardziej samotna, zmechanizowana i zdehumanizowana; czasem nawet z medycznego punktu widzenia trudno określić, kiedy nastąpiła. Chory często zostaje wyrwany ze swego przyjaznego otoczenia i spiesznie zawieziony do szpitala. Powinniśmy więcej pamiętać o pacjencie, tym człowieku przykrytym kocami, i zaprzestać na chwilę naszej nerwowej krzątaniny, która zresztą wypływa z najlepszych intencji - po to, by wziąć go za rękę, uśmiechnąć się do niego, czy wysłuchać pytania. Nie wolno jednak zapominać o przeżyciach pacjenta, jego potrzebach i reakcjach. Służba zdrowia stanowi w pewnym sensie odrębną społeczność. Aby spełniała swoją rolę, jako system opieki, w którym jest współczucie dla cierpienia człowieka, duchowość musi być podwaliną tego systemu. Jest to bowiem system stworzony, by pomagać tym, którzy znaleźli się w największej potrzebie. W obecnej dobie obserwujemy zanik współczucia będącego istotą tej pomocy 17

18 i brak nacisku na miłość bliźniego i służenie mu. Ludzie chorzy potrzebują sprawnej i dobrze zorganizowanej opieki medycznej, której integralną część, na równi z troską o stan zdrowia, stanowi dbałość o psychikę i emocje pacjenta oraz szacunek dla jego wiary i wyznawanych wartości. I nawet wtedy, gdy leczenie nie jest już możliwe, zawsze jest jeszcze szansa na uleczenie w sensie ulgi w cierpieniu. Do mnożących się informacji o śmierci można się przyzwyczaić. Mówienie o umierających czy ginących ludziach może stać się powszednie i wręcz banalne. Można przestać się wzruszać, ponieważ - choć tyle jest śmierci dokoła, to przecież jest daleko od nas - nie dotyka nas osobiście. I tak naprawdę chcielibyśmy wierzyć, że śmierć dotyczy wszystkich innych, ale nie nas - zwłaszcza, kiedy cieszymy się dobrym zdrowiem. Kiedy jednak na naszych oczach umiera człowiek, tym bardziej, gdy jest to ktoś bliski, wtedy czujemy śmierć z bliska, czujemy ją w sobie. Śmierć jest tematem trudnym, bolesnym i delikatnym. Budzi w nas mniejszy lub większy lęk, ponieważ jest nieuchronna i czujemy się wobec niej bezradni. Z nieukrywanym bólem własnej bezradności, a jednocześnie z ogromnym szacunkiem i delikatnością, w osobistym przeżywaniu prawdy o umieraniu i śmierci, pragnę podkreślić niektóre aspekty szerokiego zagadnienia, jakim jest duchowa opieka oraz towarzyszenie osobom umierającym i ich rodzinom. Pracując w Szpitalu - mimo prowadzenia rzetelnej diagnostyki, intensywnej terapii oraz ciągłego monitorowania pielęgniarsko-lekarskiego, mimo zabiegów reanimacyjnych - niejednokrotnie na naszych oczach umierają pacjenci. Doświadczenie zawodowe uczy, że dobra opieka i odpowiednie traktowanie chorego, który znajduje się na granicy życia i śmierci, wymaga wysiłku i troski od wszystkich otaczających go osób. Należy pomóc pacjentowi w urzeczywistnieniu własnej istoty, w wykorzystaniu wszystkich pozytywnych sił zawartych w jego osobowości, a dzięki temu w godnym umieraniu; pomóc umierającemu odnaleźć siebie, a tym samym także wiarę w Boga, to znaczy wiarę w Tego lub To, przez co jego życie i umieranie nabierze ostatecznego sensu i celu. Zadanie towarzyszenia i duchowej opieki nad umierającymi i ich rodzinami jest niesłychanie trudne - nim je podejmiemy, musimy postawić sobie kilka pytań: co ostatecznie znaczy dla mnie drugi człowiek? z czym przychodzę na spotkanie z chorym? jakie mam przygotowanie, jakich szukam motywów, które skłonią mnie do pełniejszego zaangażowania się w służbie człowiekowi umierającemu? jak staram się pomagać, towarzyszyć, prowadzić i jaki widzę w tym sens? W towarzyszeniu umierającemu stajemy przede wszystkim wobec jego niemej prośby: wejdź w moją samotność, weź w siebie cząstkę mego lęku i bólu, wysłuchaj mnie, nie odpychaj mnie, pozostań przy mnie, trzymaj mnie za rękę, daj mi nadzieję. 18

19 piel. Natalia Król Gdy narasta choroba i ból, pacjent nie widzi żadnego miejsca, w którym mógłby się schronić. Czuje tylko wewnętrzny skurcz. Ponieważ to, co nadciąga jest tak inne, niż to, co zna. Czuje jakąś próbę ucieczki donikąd i przeświadczenie zarazem, że ucieczka ta nie ma sensu, że to pustoszenie przychodzi z zewnątrz, świadomie wtedy reaguje całym zespołem lęków. Rozpoznanie, uzmysłowienie sobie przez personel medyczny przeżywanych przez pacjenta i jego bliskich cierpień jest konieczne, aby można było w jak największym stopniu pomóc choremu i jego rodzinie. Jedynie medyczne podejście do skarg chorego może tu nie wystarczyć. Jeśli tylko poświęcimy dostatecznie wiele uwagi i czasu choremu, który z reguły dotąd nigdy nie miał okazji do swobodnej wypowiedzi w obecności lekarza czy pielęgniarki, wszystkich swoich skarg i komentarzy, możemy doświadczyć tego wielkiego wyróżnienia, jakim jest wysłuchanie historii cierpienia. Nieuśmierzone cierpienie (także cierpienie egzystencjalne), należy zawsze uznać za sytuację naglącą w medycynie i nigdy nie należy zwlekać z udzieleniem natychmiastowej pomocy, o którą prosi chory lub zrozpaczona rodzina. Pojęcie czasu dla zmęczonego cierpieniem, czekającego na lekarza czy pielęgniarkę chorego jest zupełnie inne, każda minuta oczekiwania może ulec zwielokrotnieniu. W Szpitalu, na różnych oddziałach często opiekujemy się pacjentami terminalnie chorymi i umierającymi. Jako służba zdrowia powinniśmy być wrażliwi na fakt, że ci pacjenci nie przestają być ludźmi, posiadają oni przynależną każdemu człowiekowi godność osobistą i wypływające z niej prawa ludzkie chroniące ich w konkretnej sytuacji. Dlatego każdy ma prawo do niedyskryminacji, do autonomii i prawdy. Prawa człowieka umierającego jawią się zatem jako prawa gwarantujące godność człowieka aż do śmierci. Niełatwo jest przyjąć jego umieranie i iść ten kawałek drogi razem z nim. Mam nadzieję, że podejmując temat duchowej opieki nad pacjentem umierającym i jego rodziną, zachęciłam czytających do podobnej refleksji. Należy jednak zaznaczyć, że refleksja ta będzie ograniczona przez misterium śmierci, ale też przez misterium, jakim jest dla swego otoczenia każda umierająca osoba; refleksja, która nie jest w stanie uciszyć wszystkich pytań dotyczących cierpienia i śmierci. Bibliografia u autora. 19

20 Jolanta Rozmarynowska Publiczny Samodzielny Zakład Opieki Zdrowotnej Wojewódzkie Centrum Medyczne Opole, Al. W. Witosa Redaktor Naczelny - Wiesław Duda, tel Sekretariat Dyrektora , , fax Kancelaria , Informacja dla pacjentów , , Rejestracja Główna , Skład i druk: Eurocent, Opole, ul. Dwernickiego 4, tel , 1 str. okładki: Zofia Błaszków, Jarosław Struzik, Jolanta Passon 20

Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Bystrej (dawniej : Specjalistyczny Zespół Chorób Płuc i Gruźlicy)

Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Bystrej (dawniej : Specjalistyczny Zespół Chorób Płuc i Gruźlicy) Centrum Pulmonologii i posiada w swojej strukturze 8 oddziałów szpitalnych w tym Oddział Chirurgii Klatki Piersiowej ( zamiennie - torakochirurgii) Oddział został utworzony w latach 50 tych ubiegłego stulecia

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis w rejestrze

Bardziej szczegółowo

Część A Programy lekowe

Część A Programy lekowe Wymagania wobec świadczeniodawców udzielających z zakresu programów zdrowotnych (lekowych) Część A Programy lekowe 1.1 WARUNKI WYMAGANE 1. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B 1.1.1 wymagania formalne Wpis

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr l do Statutu Szpitala Uniwersyteckiego Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy

Załącznik nr l do Statutu Szpitala Uniwersyteckiego Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy Załącznik nr l do Statutu Szpitala Uniwersyteckiego Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy I. Szpital Uniwersytecki Nr 2 im. dr Jana Biziela w Bydgoszczy SZPITAL BIZIELA stanowią: 1. Klinika Alergologii,

Bardziej szczegółowo

Dr Janusz Eugeniusz Nowak

Dr Janusz Eugeniusz Nowak Dr Janusz Eugeniusz Nowak UNIWERSYTECKI SZPITAL KLINICZNY NR 5 IM. GEN. DYW. BOLESŁAWA SZARECKIEGO UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO W ŁODZI 91-647 Łódź, pl. Hallera 1 tel. (0 42) 639 30 90, 639 30 88 fax (0 42)

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Współczesne wyzwania organizacji lecznictwa onkologicznego Dr hab. med. Szczepan Cofta, Naczelny Lekarz Szpitala

Współczesne wyzwania organizacji lecznictwa onkologicznego Dr hab. med. Szczepan Cofta, Naczelny Lekarz Szpitala Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego im. Karola Marcinkowskiego Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu Współczesne wyzwania organizacji lecznictwa onkologicznego Dr hab. med. Szczepan Cofta, Naczelny

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie drugiego semestru z chirurgii i pielęgniarstwa chirurgicznego.

Zaawansowany. Zaliczenie drugiego semestru z chirurgii i pielęgniarstwa chirurgicznego. 1 Kierunek: PIELĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Kod kierunku: 12.6 Specjalność: - 1. PRZEDMIOT NAZWA

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA..,WWW.MONEY.PL ( 00:00:00) www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/warszawscy;lekarze;zastosowali;nowa;metode;leczenia;raka;j

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVII/500/05 Sejmiku Województwa Kujawsko - Pomorskiego z dnia 12 września 2005 r.

Uchwała Nr XXXVII/500/05 Sejmiku Województwa Kujawsko - Pomorskiego z dnia 12 września 2005 r. Uchwała Nr XXXVII/500/05 Sejmiku Województwa Kujawsko - Pomorskiego z dnia 12 września 2005 r. w sprawie zatwierdzenia zmian Statutu Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Wojewódzkiego Szpitala

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Neonatologia-hospitalizacja-N20,N24,N25- Oddział Patologii Noworodków

Neonatologia-hospitalizacja-N20,N24,N25- Oddział Patologii Noworodków DZIECIĘCY SZPITAL KLINICZNY IM. PROF. ANTONIEGO GĘBALI W LUBLINIE KONTRAKTY ZAWARTE Z LOW NARODOWEGO FUNDUSZU ZDROWIA -0 rok Lp. WYSZCZEGÓLNIENIE I Leczenie Szpitalne 0 Alergologia-hospitalizacja-Oddział

Bardziej szczegółowo

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE Zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy i opiekuńczo-leczniczy Zadaniem zakładu opiekuńczego jest okresowe objęcie całodobową pielęgnacją oraz kontynuacją leczenia świadczeniobiorców

Bardziej szczegółowo

57.94 Wprowadzenie na stałe cewnika do pęcherza moczowego

57.94 Wprowadzenie na stałe cewnika do pęcherza moczowego ICD9 kod Nazwa 03.31 Nakłucie lędźwiowe 03.311 Nakłucie lędźwiowe w celu pobrania płynu mózgowo-rdzeniowego 100.62 Założenie cewnika do żyły centralnej 23.0103 Porada lekarska 23.0105 Konsultacja specjalistyczna

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia cukrzycy

Epidemiologia cukrzycy Cukrzyca kiedyś Epidemiologia Epidemiologia - badanie występowania i rozmieszczenia stanów lub zdarzeń związanych ze zdrowiem w określonych populacjach oraz wpływu czynników wpływających na stan zdrowia

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM 2 LICZBA LUDNOŚCI W 2010 ROKU 2010 województwo łódzkie miasto Łódź liczba ludności ogółem 2552000 737098 0 19 r.ż. 504576 (19,7) 117839 (15,9)

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

I. STRESZCZENIE Cele pracy:

I. STRESZCZENIE Cele pracy: I. STRESZCZENIE Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest przewlekłym procesem zapalnym, powodującym postępujące i nieodwracalne włóknienie trzustki. Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, prowadząc

Bardziej szczegółowo

Prowadzący: dr hab. med. Stanisław MALINGER prof. PWSZ dr Grażyna BĄCZYK mgr piel. Justyna Skrzyńska

Prowadzący: dr hab. med. Stanisław MALINGER prof. PWSZ dr Grażyna BĄCZYK mgr piel. Justyna Skrzyńska Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gnieźnie Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek - Pielęgniarstwo Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Informacja prasowa Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Warszawa, 28 października Chorzy na szpiczaka mnogiego w Polsce oraz ich bliscy mają możliwość uczestniczenia

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie reumatologii za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie reumatologii za rok 2014 Marzena Olesińska Instytut Reumatologii Klinika i Poliklinika Układowych Chorób Tkanki Łącznej Ul. Spartańska 1 02-637 Warszawa Tel. 22.844 57 26 Fax. 22 646 78 94 Email: marzena.olesinska@vp.pl Warszawa

Bardziej szczegółowo

Zaliczenie procedur medycznych

Zaliczenie procedur medycznych Załącznik nr 2 do Indeksu wykonanych zabiegów i procedur medycznych Zaliczenie procedur medycznych wykonanych przez lekarza w czasie staży specjalizacyjnych i kierunkowych realizowanych w ramach specjalizacji

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA PACJENTA oraz ŒWIADOMA ZGODA NA BADANIE Gastroskopia

INFORMACJA DLA PACJENTA oraz ŒWIADOMA ZGODA NA BADANIE Gastroskopia ISO 9001-2008 ul. Storczykowa 8/10, 87-100 Toruñ REJESTRACJA TELEFONICZNA: 56 659 48 00, 56 659 48 01 TELEFON DO PRACOWNI ENDOSKOPOWEJ: 56 659 48 32 REJESTRACJA e-mail: rejestracja.matopat@tzmo.com.pl

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja Rak piersi Najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet w Polsce 2004 r. ponad12 000 nowych zachorowań na raka piersi

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1)

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) Załącznik B.14. LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie przewlekłej białaczki szpikowej u dorosłych imatinibem 1.1 Kryteria kwalifikacji Świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

Opieka i medycyna paliatywna

Opieka i medycyna paliatywna Lek. med. Katarzyna Scholz Opieka i medycyna paliatywna Informator dla chorych i ich rodzin Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Drodzy Pacjenci, Rodziny.

Bardziej szczegółowo

Choroby onkologiczne - badania, leczenie, profilaktyka i aspekty prawne"

Choroby onkologiczne - badania, leczenie, profilaktyka i aspekty prawne Konferencja naukowo szkoleniowa Choroby onkologiczne - badania, leczenie, profilaktyka i aspekty prawne" Warszawa, 21 listopada 2014 roku Patronat Honorowy Organizatorzy Patronat medialny Sponsor główny

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 13 MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI. z dnia 9 marca 2006 r.

ZARZĄDZENIE Nr 13 MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI. z dnia 9 marca 2006 r. ZARZĄDZENIE Nr 13 MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 9 marca 2006 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania statutu Centralnemu Szpitalowi Klinicznemu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok III semestr V

TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok III semestr V TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA rok III semestr V PIELĘGNIARSTWO GERIATRYCZNE (80 godzin) (Oddział geriatrii) 1. Zasady i specyfika komunikowania się z osobą

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Podstawowe badania obrazowe. Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii

Podstawowe badania obrazowe. Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Podstawowe badania obrazowe Marcin Szulc Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Prawidłowe myślenie lekarskie Zebranie podstawowych danych (badanie podmiotowe i przedmiotowe)

Bardziej szczegółowo

Sztum, dnia 10 lutego 2015r.

Sztum, dnia 10 lutego 2015r. Konferencja inaugurująca projekt pn. Uprzedź nowotwór i ciesz się życiem - efektywna profilaktyka chorób nowotworowych oraz promocja zdrowego stylu życia w powiecie sztumskim finansowany w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego dla województwa mazowieckiego w dziedzinie NEUROPATOLOGII za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego dla województwa mazowieckiego w dziedzinie NEUROPATOLOGII za rok 2014 Warszawa dn. 12.02.2015 Wiesława Grajkowska Aleja Dzieci Polskich 20 04-730 Warszawa (22) 815 19 60, (22) 815 19 75, w.grajkowska@czd.pl Raport Konsultanta Wojewódzkiego dla województwa mazowieckiego w

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Powiatowe Centrum Zdrowia w Kamiennej Górze Sp. z o.o. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Powiatowy. Kamienna Góra 25 września 2012r.

Powiatowe Centrum Zdrowia w Kamiennej Górze Sp. z o.o. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Powiatowy. Kamienna Góra 25 września 2012r. Powiatowe Centrum Zdrowia w Kamiennej Górze Sp. z o.o. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Powiatowy Kamienna Góra 25 września 2012r. Blok Porodowy i Oddział Neonatologiczny -przed remontem Otwarcie

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48)

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 492 Poz. 66 Załącznik B.3. LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie adjuwantowe

Bardziej szczegółowo

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Guz neuroendokrynny żołądka typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Mariusz I.Furmanek CSK MSWiA i CMKP Warszawa Ocena wyjściowa, metody strukturalne WHO 2 (rak wysoko zróżnicowany); Endoskopia i/lub EUS;

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 września 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 września 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 września 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej Na podstawie art. 31d ustawy

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie gastroenterologii za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie gastroenterologii za rok 2014 prof. dr hab. med. Mirosław Jarosz Warszawa, 17 marca 2015 r. Klinika Chorób Metabolicznych i Gastroenterologii Instytutu Żywności i Żywienia ul. Kondratowicza 8 03-242 Warszawa tel.: 22326 5657 email:

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 47/2014

ZARZĄDZENIE NR 47/2014 Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej WOJEWÓDZKI SZPITAL ZESPOLONY im. Jędrzeja Śniadeckiego 15-950 Białystok, ul. M. Skłodowskiej - Curie 26 DA.SO-021/Z-47/14 ZARZĄDZENIE NR 47/2014 Dyrektora

Bardziej szczegółowo

Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. dr n.med. Jolanta Meller

Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. dr n.med. Jolanta Meller Radiologia zabiegowa dr n.med. Jolanta Meller Radiologia zabiegowa wykorzystuje metody obrazowania narządów oraz sprzęt i techniki stosowane w radiologii naczyniowej do przeprowadzania zabiegów leczniczych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul.

Warszawa, 01.02.2015. Lidia Popek. Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Lidia Popek Warszawa, 01.02.2015 Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży Instytut Psychiatrii i Neurologii 02 957 Warszawa, ul. Sobieskiego 9 tel. 22 4582806; fax22 6421272 ; email. lpopek@ipi.edu.pl Raport

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Olsztynie. Wykaz telefonów. tel. informacja szpitalna: 89 53 86 532

Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Olsztynie. Wykaz telefonów. tel. informacja szpitalna: 89 53 86 532 Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Olsztynie Wykaz telefonów tel. informacja szpitalna: 89 53 86 532 tel. centrala szpitalna: 89 53 86 356, 89 53 86 598 e-mail: szpital@wss.olsztyn.pl ODDZIAŁY Oddział

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Informacje dla pacjentów przed badaniem jelita grubego*

Informacje dla pacjentów przed badaniem jelita grubego* Informacje dla pacjentów przed badaniem jelita grubego* Konsultacja: prof. dr hab. n. med. Jarosław Reguła Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie Klinika Gastroenterologii Onkologicznej

Bardziej szczegółowo

Wykorzystuje metody obrazowania narządów i specjalistyczny sprzęt do przeprowadzania zabiegów diagnostycznych i leczniczych zastępując, uzupełniając

Wykorzystuje metody obrazowania narządów i specjalistyczny sprzęt do przeprowadzania zabiegów diagnostycznych i leczniczych zastępując, uzupełniając R A D I O L O G I A Z A B I E G O W A Radiologia Zabiegowa Wykorzystuje metody obrazowania narządów i specjalistyczny sprzęt do przeprowadzania zabiegów diagnostycznych i leczniczych zastępując, uzupełniając

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu Dr n med. Urszula Wojciechowska Rak gruczołu krokowego na świecie Rak gruczołu krokowego jest drugim najczęściej diagnozowanym rakiem i piątą co do częstości

Bardziej szczegółowo

Spis numerów telefonów Samodzielnego Publicznego Szpitala Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp. ul. Walczaka 42 ZESPÓŁ SZPITALNY PRZY UL.

Spis numerów telefonów Samodzielnego Publicznego Szpitala Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp. ul. Walczaka 42 ZESPÓŁ SZPITALNY PRZY UL. Spis numerów telefonów Samodzielnego Publicznego Szpitala Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp. ul. Walczaka 42 ZESPÓŁ SZPITALNY PRZY UL. DEKERTA 1 Przychodnie i Poradnie Izba Przyjęć i SOR Oddziały szpitalne42

Bardziej szczegółowo

SEJMIKU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO

SEJMIKU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO UCHWAŁA Nr XLIX/815/10 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO z dnia 27 września 2010 r. w sprawie zatwierdzenia zmian w Statucie Szpitala Wojewódzkiego im. św. Łukasza SP ZOZ w Tarnowie Data utworzenia 2010-09-27

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR DLA PACJENTÓW

INFORMATOR DLA PACJENTÓW INFORMATOR DLA PACJENTÓW Witamy Państwa w Beskidzkim Centrum Onkologii Szpitalu Miejskim im. Jana Pawła II w Bielsku-Białej (BCO-SM). Nasz Szpital usytuowany jest w trzech różnych lokalizacjach na terenie

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chirurgii plastycznej za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chirurgii plastycznej za rok 2014 Bartłomiej Noszczyk Klinika Chirurgii Plastycznej, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego 22 5841 191 Warszawa 22-01-2015 Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chirurgii plastycznej za rok

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM

RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM RAMOWY PROGRAM VII ŚWIĘTOKRZYSKICH WARSZTATÓW EKG, HOLTERA EKG I ABPM Piątek 29.11.2013 Sala A Organizatorzy zastrzegają sobie prawo do zmiany programu. 16:00-18:00 Sesja przy współpracy z Sekcją,, Choroby

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

Warianty Opieki Medycznej oferta współpracy dla Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN z dnia 05.05.2015r.

Warianty Opieki Medycznej oferta współpracy dla Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN z dnia 05.05.2015r. Medica Polska Sp. z o.o. ul. Śląska 21 (City Arcade) 81-319 Gdynia tel. (+4858) 662 07 77 fax (+4858) 662 07 78 24h infolinia 801 600 999 e-mail: office@medicapolska.pl www.medicapolska.pl Warianty Opieki

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 10 MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia 1 kwietnia 2010 r.

ZARZĄDZENIE NR 10 MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia 1 kwietnia 2010 r. ZARZĄDZENIE NR 10 MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia 1 kwietnia 2010 r. zmieniające zarządzenie w sprawie nadania statutu Centralnemu Szpitalowi Klinicznemu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

Śląskie Centrum Chorób Serca. Cukrzyca. Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii

Śląskie Centrum Chorób Serca. Cukrzyca. Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii Śląskie Centrum Chorób Serca Cukrzyca Krzysztof Strojek Konsultant Krajowy w dziedzinie diabetologii Warszawa 26.11.2014 Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia Neuropatia

Bardziej szczegółowo

HEMATOLOGIA ONKOLOGICZNA ASPEKTY KLINICZNE, EKONOMICZNE I SYSTEMOWE

HEMATOLOGIA ONKOLOGICZNA ASPEKTY KLINICZNE, EKONOMICZNE I SYSTEMOWE HEMATOLOGIA ONKOLOGICZNA ASPEKTY KLINICZNE, EKONOMICZNE I SYSTEMOWE Raport Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego we współpracy z Instytutem Hematologii i Transfuzjologii (Prof. Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Sylabus na rok 2013/2014

Sylabus na rok 2013/2014 Sylabus na rok 2013/2014 (1) Nazwa przedmiotu Choroby wewnętrzne (2) Nazwa jednostki Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego prowadzącej przedmiot Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - (4) Studia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20)

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 511 Poz. 42 Załącznik B.4. LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

Organizacja opieki i edukacji diabetologicznej nad pacjentem z cukrzycą w lecznictwie ambulatoryjnym i stacjonarnym. Badanie ogólnopolskie.

Organizacja opieki i edukacji diabetologicznej nad pacjentem z cukrzycą w lecznictwie ambulatoryjnym i stacjonarnym. Badanie ogólnopolskie. Organizacja opieki i edukacji diabetologicznej nad pacjentem z cukrzycą w lecznictwie ambulatoryjnym i stacjonarnym. Badanie ogólnopolskie. - 1 - Szanowna Pani, Szanowny Panie, Polska Federacja Edukacji

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Kursy dla pielęgniarek i położnych

Kursy dla pielęgniarek i położnych Kursy dla pielęgniarek i położnych Rodzaj kursu Nazwa kursu Czas trwania Cena Pielęgniarstwo geriatryczne 305 godzin, w tym: zajęcia teoretyczne 180 godzin zajęcia praktyczne 125 godzin 1 250 zł Kursy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15678 Poz. 1593 1593 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Powiatowe Centrum Zdrowia w Kamiennej Górze Sp. z o.o. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Powiatowy. Kamienna Góra 24 września 2013r.

Powiatowe Centrum Zdrowia w Kamiennej Górze Sp. z o.o. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Powiatowy. Kamienna Góra 24 września 2013r. Powiatowe Centrum Zdrowia w Kamiennej Górze Sp. z o.o. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Szpital Powiatowy Kamienna Góra 24 września 2013r. OD 2003 ROKU SZPITAL DZIAŁA W FORMIE SPÓŁKI PRAWA HANDLOWEGO

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia.

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. SYLABUS Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Specjalności: Poziom studiów: Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Gastroenterologia Kod modułu LK.3.E.010 I Wydział Lekarski z Oddziałem

Bardziej szczegółowo

Poziom i forma studiów. studia I stopnia stacjonarne. Pielęgniarstwo. Ścieżka dyplomowania: Pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu: OS-CHiPCH

Poziom i forma studiów. studia I stopnia stacjonarne. Pielęgniarstwo. Ścieżka dyplomowania: Pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu: OS-CHiPCH Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. prof. Edwarda F. Szczepanika w Suwałkach Instytut Ochrony Zdrowia Nazwa programu (kierunku) Specjalność: Nazwa Rodzaj Pielęgniarstwo.. Poziom i forma studiów Ścieżka

Bardziej szczegółowo

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju Nazwa świadczenia A26 zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym A31 choroby nerwów obwodowych A32 choroby mięśni A33 zaburzenia równowagi A34c guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni A34d guzy

Bardziej szczegółowo

Choroby ultra-rzadkie. Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka

Choroby ultra-rzadkie. Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Choroby ultra-rzadkie Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Definicje, częstość występowania Podstawą definicji chorób rzadkich są dane epidemiologiczne dotyczące występowania choroby w całej populacji

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH Student w ramach realizacji praktyki klinicznej w danej specjalizacji dostępnej w wybranej placówce medycznej, powinien odbywać ją w

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf Załącznik nr 1 Opis programu zdrowotnego pn. Rozszerzenie dostępu do rehabilitacji kardiologicznej w ramach wtórnej prewencji chorób sercowo-naczyniowych 1. Opis problemu zdrowotnego Pomimo zaznaczającego

Bardziej szczegółowo

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna.

2. Podstawą przyjęcia do ZPOP jest zdiagnozowana przewlekła choroba psychiczna. Kontakt: Punkt Pielęgniarski: (087) 562 64 83, Sekretariat: (087) 562 64 79 Kliknij po więcej informacji Regulamin Zakładu Pielęgnacyjno-Opiekuńczego Psychiatrycznego w Specjalistycznym Psychiatrycznym

Bardziej szczegółowo

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie

dokształcającego prowadzonego przez Centralny Ośrodek Koordynujący lub wojewódzki ośrodek koordynujący w latach 2007 2010 w zakresie Dziennik Ustaw Nr 52 3302 Poz. 271 2. Program profilaktyki raka szyjki macicy macicy etap podstawowy pobranie materiału z szyjki macicy do przesiewowego badania cytologicznego. macicy etap diagnostyczny

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chorób płuc dzieci za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie chorób płuc dzieci za rok 2014 Warszawa dn. 15.02.2015 dr n. med. Katarzyna Krenke Klinika Pneumonologii i Alergologii Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny 01-184 Warszawa, ul. Działdowska 1 Tel., fax 22 45 23 204, email

Bardziej szczegółowo

Projekt 1877. 1) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2013 r. 1245 i 1635 oraz z 2014 r. poz. 1802 i

Projekt 1877. 1) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2013 r. 1245 i 1635 oraz z 2014 r. poz. 1802 i Projekt USTAWA z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym, ustawy o działalności leczniczej oraz ustawy o zmianie ustawy o działalności leczniczej oraz niektórych innych ustaw

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł

Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Diagnostyka węzłów chłonnych (Lymph nodes assessment) Joanna Anioł Joanna Anioł Wykształcenie: wyższe Studia na Wydziale Lekarskim Collegium Medium UJ w Krakowie 1989 1995 Kształcenie podyplomowe: Specjalizacja

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 13.02.2015 r. Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie toksykologii klinicznej za rok 2014

Warszawa, dnia 13.02.2015 r. Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie toksykologii klinicznej za rok 2014 Warszawa, dnia 13.02.2015 r. Katarzyna Kalinko Pododdział Toksykologii Szpital Praski w Warszawie ul. Aleja Solidarności 67 03-401 Warszawa fax.: 22 6196654 email: k.kalinko@onet.eu Raport Konsultanta

Bardziej szczegółowo

V LECZNICTWO STACJONARNE

V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE W 2004 r. na terenie województwa lubelskiego funkcjonowało 35 szpitali ogólnych, 3 szpitale psychiatryczne, 1 sanatorium przeciwgruźlicze oraz jeden zakład

Bardziej szczegółowo