1 J. S. Pasierb, Skąd powiał największy wiatr, [w:] Pomerania, 1989, nr 10, s. 2.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "1 J. S. Pasierb, Skąd powiał największy wiatr, [w:] Pomerania, 1989, nr 10, s. 2."

Transkrypt

1 Danuta Konieczka-Śliwińska REGIONALIZM W SZKOLE JAKO ELEMENT WYCHOWANIA PATRIOTYCZNEGO Małe ojczyzny uczą żyć w ojczyznach wielkich [...]. Kto nie broni i nie rozwija tego, co bliskie trudno uwierzyć, by był zdolny do tego, co wielkie i najpiękniejsze w życiu i świecie. 1 Jednym z wielu znaczeń pojęcia regionalizm, formułowanych przez przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych, jest pojmowanie go jako ideologii ruchu społecznego (społeczno-kulturalnego), który mniej więcej od połowy XIX wieku zaczął się rozwijać w Europie. Za główną cechę owej ideologii przyjmuje się szczególny rodzaj postawy jednostki wobec tzw. małej ojczyzny 2, przejawiający się m.in. w przywiązaniu do własnej ziemi, poczuciu zakorzenienia, pielęgnowaniu i krytycznym rozwijaniu dziedzictwa swojego regionu, czy wreszcie (co akcentuje się współcześnie) w aktywnym zaangażowaniu na rzecz rozwoju swojego środowiska. Regionalizm określa się również mianem patriotyzmu lokalnego, stanowiącego cząstkę bardziej złożonych relacji jednostki z ojczyzną wielką, podkreślając przy tym służebną rolę ideologii regionalnej wobec idei państwa i narodu. Z potrzeby przeniesienia ideologii regionalizmu na grunt szeroko rozumianej edukacji, a także z pożytków z tego płynących, m.in. w kształtowaniu postaw patriotycznych, zdawano sobie sprawę już w okresie międzywojennym, zapisując taki postulat na kartach Programu Regionalizmu 1 J. S. Pasierb, Skąd powiał największy wiatr, [w:] Pomerania, 1989, nr 10, s Również samo pojęcie małej ojczyzny jest różnie definiowane. Por. np.: S. Ossowski, Analiza socjologiczna pojęcia ojczyzna. Ziemia i naród, [w:] Tegoż, Z zagadnień psychologii społecznej. Dzieła, t.3. Warszawa 1967, s

2 Polskiego z 1926 r. 3 W przekonaniu tym niemałą rolę (historyczną można by powiedzieć) odegrała współpraca dwu środowisk: nauczycielskiego i naukowego, działających w ramach stowarzyszeniowego ruchu regionalnego. Nie bez znaczenia był również fakt, iż to właśnie te środowiska najlepiej uświadamiały sobie, jak ważne dla rozwoju i ciągłości idei regionalnej jest włączenie regionalizmu w programową i powszechną działalność placówek oświatowych. 4 Podobne względy zadecydowały również o włączeniu edukacji regionalnej (jako międzyprzedmiotowej ścieżki edukacyjnej) do obligatoryjnych treści kształcenia w ramach reformy systemu oświaty w 1999 roku. Oczywiste dla regionalistów przekonanie, iż patriotyzm lokalny wzbogaca patriotyzm ogólnonarodowy (ogólnopaństwowy) potwierdza nie tylko osobiste doświadczenie wielu z nas, tak często opisywane w pamiętnikach czy w formach poetyckich, znajduje ono swoje uzasadnienie także w naukowych rozważaniach na gruncie teorii wychowania, socjologii czy antropologii kulturowej. Nie wymaga zatem argumentacji teza, że poprzez edukację regionalną i kształcenie w jej ramach patriotyzmu lokalnego kształtujemy również postawy patriotyczne w odniesieniu do kraju, narodu, inaczej mówiąc do ojczyzny wielkiej. W moim przekonaniu, owo kształcenie patriotyzmu lokalnego jest nie tyle drogą i sposobem na kształtowanie ogólnonarodowych kompetencji patriotycznych, co koniecznym etapem tego procesu, realizowanego w ramach wychowania patriotycznego i obywatelskiego. Wychowanie patriotyczne Rozważając problem znaczenia idei regionalizmu dla kształtowania postaw patriotycznych dzieci i młodzieży, nie sposób nie odnieść się do samego pojęcia wychowanie patriotyczne. Zwłaszcza, że w literaturze pedagogicznej bardzo jednoznacznie określa się zarówno relacje pomiędzy wychowaniem obywatelskim a wychowaniem patriotycznym (stawiając tzw. patriotyzm państwowy ponad patriotyzmem narodowym), jak również podaje się konkretne składniki współtworzące oba rodzaje oddziaływań wychowawczych. Teoria wychowania zakłada pewną hierarchicz- 3 Program regionalizmu polskiego, [w:] Polska Oświata Pozaszkolna, R. III, 1926, nr 4 5, s Szerzej o tym problemie por.: D. Konieczka-Śliwińska, W poszukiwaniu źródeł współczesnej edukacji regionalnej. Regionalizm polski na przełomie wieków. [w:] Region w edukacji historycznej. Nauka doradztwo praktyka. II Toruńskie Spotkania Dydaktyczne. Red. S. Roszak, M. Strzelecka, A. Wieczorek. Toruń 2005, s

3 ność (segmentację) pojęć związanych z procesem wychowania: najszerszy zakres ma ogólne pojęcie wychowania, definiowane jako świadomie organizowana działalność społeczna, oparta na stosunku wychowawczym między wychowankiem a wychowawcą, której celem jest wywołanie zamierzonych zmian w osobowości wychowanka. Zmiany te obejmują zarówno stronę poznawczo-instrumentalną, związaną z poznaniem rzeczywistości i umiejętnością oddziaływania na nią, jak i stronę emocjonalno-motywacyjną, która polega na kształtowaniu stosunku człowieka do świata i ludzi, jego przekonań i postaw, układu wartości i celu życia. 5 W ramach tak szeroko rozumianego wychowania tradycyjnie wyodrębnia się jako pojęcia składowe m.in. wychowanie obywatelskie, obok wychowania umysłowego (intelektualnego), wychowania moralnego (lub społeczno-moralnego), wychowania estetycznego i fizycznego. 6 Definiując pojęcie wychowania obywatelskiego pedagodzy zwracają uwagę przede wszystkim na cel (pojmowany jako kształcenie świadomości mechanizmów funkcjonowania nowoczesnego państwa) oraz na relacje łączące wychowanka z przedmiotem wychowania (rozumiane w kategoriach gotowości do podejmowania obowiązków względem państwa, a także korzystania z przysługujących obywatelom praw). W wychowaniu obywatelskim zdaniem Wincentego Okonia istotne jest nie tylko oddziaływanie o charakterze poznawczo-emocjonalnym, kształtujące m.in. pogląd na świat oraz postawy społeczne, obywatelskie i patriotyczne, ale również przygotowanie wychowanków do podejmowania działań praktycznych, związanych z udziałem obywatela w życiu państwa. 7 Zatem już na poziomie wychowania obywatelskiego daje się zauważyć strukturę konkretnych działań edukacyjno-wychowawczych, obejmujących nie tylko kształcenie określonych postaw, ale przede wszystkim kompetencji niezbędnych w podejmowaniu pożądanych działań praktycznych z nimi związanych. Najniżej we wspomnianej hierarchii pojęć znajduje się wychowanie patriotyczne, rozumiane na gruncie pedagogiki jako składnik (element) wychowania obywatelskiego. I w tym przypadku czynnikiem odróżniającym ten rodzaj wychowania od innych jest nadrzędny cel, pojmowany tym razem jako służba własnemu narodowi i krajowi (co ważne wcześniejszą kategorię państwa zastąpiły kategoria narodu i kraju) oraz relacje wobec tych przedmiotów odniesień, takie jak przywiązanie, miłość, odpowiedzialność za ich przyszłość, a także podejmowanie określonych obowiązków wobec nich. 5 W. Okoń, Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa 1998, s A. Janowski, Pedagogika praktyczna. Warszawa 2002, s W. Okoń, Nowy..., s

4 Jak można zauważyć na podstawie powyższych definicji poszczególnych rodzajów wychowania, jednym z dwóch kierunków oddziaływań wychowawczych, jakie podejmuje szkoła i nauczyciel wobec ucznia (obok przygotowania do działań praktycznych) jest kształcenie postaw. Teoria psychologii definiuje postawę jednostki jako względnie trwały układ jej przekonań, motywów i emocji wyznaczających stosunek do elementów rzeczywistości, ludzi oraz idei. 8 W postawie kluczową rolę odgrywają trzy składniki: intelektualny, motywacyjny i emocjonalny. Komponent intelektualny postawy obejmuje wiedzę osoby o przedmiocie postawy. Wiedza ta może być zróżnicowana zarówno pod względem zakresu (skąpa, zawierająca nieliczne informacje, bogata w szczegóły), jak i stopnia zgodności z rzeczywistością (zawierając przekonania prawdziwe lub fałszywe). Składnik motywacyjny to gotowość reagowania w określony, wyznaczany potrzebami i oczekiwaniami podmiotu sposób na przedmiot postawy. Obejmuje przede wszystkim zainteresowania oraz zamiłowania wychowanka. Składnik emocjonalny postawy prowadzi do nadania przedmiotowi postawy określonej wartości (dodatniej lub ujemnej). W praktyce może przybrać różnorodną postać począwszy od upodobania, zainteresowania, zamiłowania, sympatii, przez współczucie, aż po niechęć, wrogość, agresję, antypatię lub obrzydzenie. W konkretnej postawie, choć w różnym stopniu funkcjonują wszystkie składniki żaden nie może być wyeliminowany. 9 Warto zauważyć, że postawa, rozumiana jako element osobowości i charakteru człowieka, może być w ramach oddziaływań wychowawczych i edukacyjnych konstruowana, przekształcana, rozwijana lub wzbogacana, zawsze jednak zgodnie z określonym ideałem wychowawczym. Podejmując zatem rozważania nad kondycją współczesnego wychowania (w odniesieniu do wychowania patriotycznego) warto byłoby odnieść się również do wspomnianej relacji, zachodzącej pomiędzy samym procesem wychowania a ideałem wychowawczym, propagowanym w danym okresie historycznym. Bowiem, jak wynika to z doświadczeń naszego systemu oświaty, ideał wychowawczy (dziś nazywany zamiennie sylwetką absolwenta) zmieniał się nader często, implikując przy okazji określone zmiany w filozofii wychowania szkolnego. Kluczowym problemem wydaje się być określenie kategorii nadrzędnej, stanowiącej punkt odniesienia dla oddziaływań wychowawczych: państwo czy naród? A w konsekwen- 8 Por. np.: S. Nowak, Pojęcie postawy w teoriach i stosowanych badaniach społecznych. Warszawa 1973, s. 23. oraz M. Przetacznik-Gierowska, Z. Włodarski, Psychologia wychowawcza. Warszawa 1986, s A. Zielecki, Kształtowanie postaw w nauczaniu historii. [w:] Wartości w edukacji historycznej. Red. J. Rulka, Bydgoszcz 1999, s

5 cji rozstrzygnięcie dylematu wychowanie państwowe czy wychowanie narodowe (jak miało to miejsce w okresie międzywojennym), a może wychowanie obywatelskie propagowane współcześnie? Przedstawiona powyżej (niestety dość skrótowa) analiza podstawowych pojęć współczesnej teorii wychowania pozwala wysnuć dwa zasadnicze wnioski. W szeroko pojętym procesie wychowania kształtujemy również kompetencje obywatelskie, wśród których jedną z cech konstytutywnych jest patriotyzm. W tak ulokowanym wychowaniu patriotycznym koncentrujemy się następnie na dwóch zasadniczych obszarach oddziaływań wychowawczych: kształtujemy określone postawy patriotyczne (a w ich ramach: kształcimy wiedzę, motywację i wpływamy na emocje) oraz przygotowujemy do działań praktycznych, związanych z tymi postawami. Ojczyzna regionalna Definiując patriotyzm, zarówno w potocznym, jak i słownikowym znaczeniu, odwołujemy się najczęściej do fundamentalnego pojęcia ojczyzny, przywołując przede wszystkim bardzo bliski rodzaj relacji wobec niej, jak miłość, służba czy poświęcenie. O ile na poziomie rozważań o charakterze bardziej ogólnym, tak definiowane pojęcie ojczyzny jest dla wszystkich oczywiste, o tyle przy zagłębianiu się w problem okazuje się, że ma ono charakter wielowymiarowy, i to zarówno w perspektywie jednostki (każdy z nas nosi w sobie co najmniej kilka wyobrażeń takiej ojczyzny, począwszy od ojczyzny prywatnej tzw. małej, po ojczyznę ideologiczną, nazywaną również wielką), jak i danego terytorium (np. ojczyzna regionalna, ojczyzna Polska, ojczyzna Europa). Dla uzasadnienia wielości znaczeń słowa ojczyzna, a przede wszystkim funkcjonowania pojęcia ojczyzna regionalna, wydaje się być wystarczającym przywołanie, klasycznej już pod pewnym względem, socjologicznej analizy pojęcia ojczyzna autorstwa Stanisława Ossowskiego. Wyróżnia on dwa podstawowe rodzaje stosunków zachodzących między jednostką a terytorium, pozwalających na zakwalifikowanie tegoż terytorium jako ojczyzny. Pierwszy ma charakter bezpośredni i osobisty, to: Przywiązanie do środowiska, w którym się spędziło życie lub znaczną część życia, czy wreszcie okres szczególnie podatny na tworzenie się trwałych więzi emocjonalnych, przede wszystkim okres dzieciństwa. 10 Obszar, którego dotyczy ów osobisty stosunek nazywa S. Ossowski ojczyzną prywatną. Drugi rodzaj relacji (związku) jednostki z terytorium odnosi się, Jego zdaniem, 10 S. Ossowski, Analiza socjologiczna pojęcia ojczyzna..., s

6 do tzw. ojczyzny ideologicznej i jest związany nie ze stosunkiem opartym na przeżyciach bezpośrednich względem tego terytorium i wynikających stąd nawykach, lecz na przekonaniu jednostki o jej uczestnictwie w pewnej zbiorowości i jednoczesnym jej przekonaniu, że jest to zbiorowość terytorialna związana właśnie z danym obszarem. Jak pisze Ossowski: moja ojczyzna w ideologicznym znaczeniu to ziemia mojego narodu. Istotą mego związku z tą ziemią, jest uczestnictwo we wspólnocie narodowej. To uczestnictwo stanowi warunek niezbędny i wystarczający. 11 Ojczyzna prywatna może być różna dla różnych członków narodu, jej zakres może się również zmieniać (może być węższy lub szerszy) dla danej osoby. Ojczyzna ideologiczna natomiast, jest jednakowa dla wszystkich, bo jest całemu narodowi przyporządkowana w całości. 12 Procesy zachodzące we współczesnej Europie (takie jak globalizm czy regionalizm) skłoniły jednak Ossowskiego do uzupełnienia przedstawionej powyżej analizy pojęcia ojczyzna o jeszcze jeden rodzaj relacji jednostki i terytorium. Jak pisał w obszernym artykule poświęconym Śląskowi Opolskiemu: W dzisiejszej Europie można mówić także o ojczyźnie ideologicznej zbiorowości regionalnej: pomiędzy ojczyzną prywatną i terytorium narodowym może być miejsce na regionalną ojczyznę. 13 Uzasadnił tym samym fakt występowania wielości więzi łączących każdego z nas z różnymi wspólnotami, w których jednocześnie funkcjonujemy: od więzi najprostszych, spajających jednostkę z ojcowizną, z terytorialnie bardzo ograniczoną okolicą, poprzez relacje z ojczyzną regionalną, aż po najbardziej złożone, wynikające ze związków jednostki ze wspólnotą narodową. Skoro zatem istnieje tak wiele odniesień pojęcia ojczyzny pojęcia kluczowego w definiowaniu patriotyzmu, to konsekwentnie możemy również dopuszczać funkcjonowanie różnych rodzajów patriotyzmu, jak patriotyzm lokalny, regionalny, narodowy czy państwowy. W znaczeniu odnoszący się do ojczyzny prywatnej, regionu, narodu, państwa. Regionalizm formą patriotyzmu O tym, że regionalizm nie tylko może być (lub jest) formą patriotyzmu, ale stanowi także swoistego rodzaju szkołę patriotyzmu zdawano sobie sprawę już w okresie międzywojennym, kiedy to w 1913 r. prof. 11 Tamże, s Tamże, s S. Ossowski, Zagadnienie więzi regionalnej i więzi narodowej na Śląsku Opolskim, [w:] Tegoż, Z zagadnień psychologii społecznej. Dzieła, t. 3, Warszawa 1967, s

7 Jan Gwalbert Pawlikowski po raz pierwszy użył takiego sformułowania. 14 Podobny pogląd reprezentował również Aleksander Patkowski nazywany ojcem regionalizmu polskiego, argumentując w 1925 r. na łamach miesięcznika krajoznawczego Ziemia : Ma on [regionalizm] wychowywać w Polaku twórcze przywiązanie do ziemi własnej, ma przez spójnię ze ściślejszą ojczyzną, przez jej wszechstronne poznanie, budzić inicjatywę i porywać do twardego czynu, a przez hart ciągłej i systematycznej pracy podnosić czynnik woli społecznej w realizacji ideału demokratycznej państwowości polskiej i energii psychicznej narodu. 15 W latach 20-tych uzasadniając relację regionalizmu wobec idei państwa i narodu posługiwano się prostą zależnością: poprzez poznanie najbliższego zakątka ziemi kształtujemy emocjonalny stosunek do małej ojczyzny jej umiłowanie, a poprzez ten zakątek jednocześnie wdrażamy ucznia do miłowania i poznania całości własnej Ojczyzny. 16 Takie rozumowanie wynikało z dwóch czynników, które w tym czasie determinowały zarówno rozwój regionalizmu polskiego, jak i wpływały na filozofię ówczesnego nauczania. Po pierwsze, w obliczu dyskusji nad wizją nowej Polski po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. regionalizm stanął przed koniecznością ponownego określenia swoich celów i umiejscowienia się w obrębie dwu przeciwstawnych koncepcji państwa: z jednej strony uniformizacji kraju m.in. poprzez ujednolicenie administracji, ograniczenie samorządności terytorialnej i centralizację oświaty, oraz z drugiej strony Polski, składającej się z różnych pod względem gospodarczym, społecznym i kulturalnym regionów, zamieszkałych przez społeczności regionalne o silnie zaznaczonej własnej tożsamości. Pojawiły się nawet głosy krytyczne wobec nadmiernej roli idei regionalnej. Obawiano się, iż w obliczu potrzeby budowania i utrzymania jedności wewnętrznej wielonarodowego przecież państwa polskiego, propagowanie zasad regionalizmu i pielęgnowanie odrębności regionalnych może zakłócić procesy integracyjne, zwłaszcza na terenach przygranicznych. (w tzw. regionach kresowych). Stąd też zapewne wynikało pomijanie nawet w pierwszych latach niepodległej Polski regionalizmu jako idei w wielu dziedzinach życia i koncentracja ruchu regionalnego na sferze kulturalnej, przejawiająca się w akcentowaniu krajowości, zamiast poszukiwaniu różnic regionalnych, a także dość częste podkreślanie służebnej roli ideologii regionalizmu wobec idei państwa i narodu. Podkreślenie walorów 14 Cyt. Za A. Patkowski, Regionalizm. [w:] Dziesięciolecie Polski Odrodzonej. Kraków 1928, s (pierwodruk J. G. Pawlikowski, Kultura i nauka. Lamus IV, 1913). 15 A. Patkowski, Regionalizm w nauczaniu i wychowaniu szkolnym. [w:] Ziemia, Rok X, 1925, nr 1, s Cyt. Za Z. Mańkowski, Regionalizm a historia. [w;] Rocznik Lubelski, T. XXV/XXVI (1983/1984), s

8 polskiej kultury regionalnej miało przede wszystkim umocnić polskość, rozwijać przywiązanie do ojcowizny i pobudzić społeczność lokalną do aktywności na rzecz odrodzonego państwa. 17 Drugi czynnik, warunkujący rozwój oświaty na początku XX wieku, wynikał z tendencji progresywistycznych, obowiązujących w tym okresie w psychologii dziecka i myśli pedagogicznej. W doborze treści kształcenia propagowano wówczas tzw. zasadę socjologiczną, która zakładała, że dziecko wrasta stopniowo w środowisko kulturalno-społeczne swego narodu i ludzkości, pod kierunkiem nauczyciela przyswaja sobie wartości tkwiące w nauce, technice, sztuce, religii, prawie, w urządzeniach i instytucjach społecznych, uczy się z nich korzystać, a z czasem i współdziałać w ich wzbogacaniu. 18 Zgodnie z założeniami tej zasady krakowska Komisja Szkolna Związku Nauczycieli Szkół Powszechnych opracowała nowy program nauczania, który wprowadziła w życie reforma oświaty z 11 marca 1932 r., nazywana potocznie reformą Janusza Jędrzejewicza. Według założeń reformy szkoła winna w całej swej pracy uwzględniać potrzeby życia gospodarczego i zagadnienia kulturalne swego środowiska. Miało to służyć nie tylko celom dydaktycznym, ale spełniało o wiele głębsze zadanie wychowawcze i kulturalne. Szkoła bowiem rozwijająca swą działalność w konkretnym środowisku nie mogła być obojętna na wpływy zewnętrzne. Jednym z podstawowych jej zadań było poznanie więzi łączących wychowanka z otoczeniem, wnikanie w strukturę i dorobek kulturalny środowiska. Wykorzystując jego wartości dodatnie, a przeciwdziałając jego wpływom ujemnym szkoła miała przysposabiać powierzoną jej młodzież do przyszłej pracy na rzecz lokalnej społeczności. 19 Idea regionalizmu w okresie międzywojennym wpisywała się jak widać dość jednoznacznie, zarówno w ideał wychowania państwowego propagowany w odradzającej się Polsce, jak i w filozofię szkoły ściśle związanej z najbliższym środowiskiem ucznia. Regionalizm stał się obligatoryjnym elementem w obowiązujących wówczas programach szkolnych, w klasach młodszych jako główna oś programowa, w klasach wyższych jako czynnik integrujący treści kształcenia 20. Zagadnienia regionalne włączono do nauczania m.in. języka polskiego, przyrody, geografii, historii, rysunków i zajęć praktycznych, a nawet śpiewu, a treści kształcenia na- 17 A. J. Omelaniuk, Regionalizm w Polsce na przełomie tysiącleci. Wrocław Gorzów Wielkopolski 2002, s H. Rowid, Środowisko i jego funkcja wychowawcza w związku z problemem nauki w szkole powszechnej, [w:] Oświata i Wychowanie, 1934, s M. Sośnierz, Edukacja regionalna w polskiej szkole perspektywa historyczna. [w:] Edukacja regionalna. Z historii, teorii i praktyki. Red. M. T. Michalewska. Kraków 1999, s A. J. Omelaniuk, Regionalizm współczesny jego znaczenie i rola w procesie oddziaływania na młodzież u progu XXI wieku, [w:] Edukacja regionalna dziedzictwo kulturowe w zreformowanej szkole. Red. S.Bednarek. Wrocław 1999, s

9 wiązywały do bliskiej uczniom rzeczywistości. Polska dla ucznia nie może być czymś oderwanym, uczeń musi zrozumieć i odczuć, że jego wieś rodzinna i miasto to właśnie część Polski. Kochać Polskę winien uczeń przez pryzmat umiłowania i przywiązania do rodzinnego zakątka. Dlatego też w programie nauki stale spotykamy uwagi, że dane zagadnienie programowe należy oprzeć na znajomości stosunków we własnym środowisku i przeżyć z tego środowiska wyniesionych. Będzie to więc pewnego rodzaju krzewienie patriotyzmu lokalnego, ale w szlachetnym tego słowa znaczeniu, gdyż w szkole nie zapomnimy nigdy o tym, że jesteśmy tylko cząstką całości, a interesy całości decydować muszą o poczynaniach jednostek i grup. 21 przekonywano nauczycieli w jednym z wielu czasopism metodycznych. Walory wychowawcze regionalizmu propagowano również na spotkaniach dyrektorów m.in. na zjeździe dyrektorów okręgu łódzkiego w 1930 r.: Materiał regionalny (...) pozwala zżyć się z tem, o czem się wie, że jest dobre lub piękne, i zgłębiać tajemnice ciągłości. Ale w pojęciu regionalizmu tkwią przecież także pierwiastki emocjonalne; miłość tych ludzi, okolic, legend pomników, zjawisk, spraw i anegdot, które składają się na krótkie u nas lub w naszych stronach. Miłość ta prowadzi ku wielkim sprawom kultury narodu i państwa najkrótszą drogą, a przecież kwitnie ona w każdym dziecku i, rozbudzona, jest najżywszym boźdcem i najprostszym obcowaniem z ojczyzną. (...) 22 Kontynuację międzywojennej idei patriotyzmu lokalnego możemy odnaleźć również w myśli regionalistycznej końca XX w. Regionalizm nazwał patriotyzmem lokalnym m.in. współczesny socjolog (i regionalista) Krzysztof Kwaśniewski, określając go jako ruch społeczny, którego ideologią jest pielęgnowanie i krytyczne rozwijanie dziedzictwa regionu społeczno-kulturalnego po to, by optymalnie uczestniczyć w realizacji celów większej zbiorowości (narodu, państwa), nie tracąc własnej tożsamości jako nieodłącznej i specyficznej części tej większej zbiorowości, pełniącej w niej niepowtarzalną, choć zmieniającą się rolę. W swojej publikacji poświęconej analizie pojęcia regionalizm pisał: Regionalizm jest więc patriotyzmem lokalnym, który tak samo mieści się w patriotyzmie ogólnonarodowym, jak związek ze znaną nam osobiście ojczyzną prywatną mieści się w związku z całością ojczyzny ideologicznej. Społeczność regionalna, jej konkretne problemy i historycznokulturowe zaplecze są tym, co kształtuje konkretnego człowieka dla narodu i ludzkości K. Staszewski, Regionalizm w programach szkoły powszechnej. [w:] Praca Szkolna, Rok XIII, 1934/35, nr 3, s Z. Lorentz, Regionalizm w szkole jako czynnik wychowawczy. [w:] Z zagadnień wychowawczych. Łódź 1933, s K. Kwaśniewski, Regionalizm. Poznań 1986, s

10 Patriotyzm lokalny we współczesnych deklaracjach programowych Na IV Kongresie Regionalnych Towarzystw Kultury w Lublinie podjęto decyzję o rozpoczęciu prac nad przygotowaniem nowego programu ruchu regionalnego, który ostatecznie pod nazwą Karty Regionalizmu Polskiego został przyjęty przez uczestników V Kongresu we Wrocławiu w 1994 r. Podobnie jak w dokumencie z 1926 r., w Karcie Regionalizmu Polskiego z 1994 r. znalazły się zapisy postulujące zgodne z ideą regionalizmu zmiany w takich dziedzinach jak: polityka wewnętrzna państwa, administracja, oświata i kultura. Podkreślano, iż ojczyzna nie jest zwykła sumą regionów, a regionalizacja nie tylko nie zagraża integralności państwa, lecz sprzyja jego umacnianiu 24. Odwołując się do zasady równości i solidarności regionów, autorzy Karty opowiedzieli się za silnym samorządem terytorialnym opartym na regionalnym podziale administracyjnym. Zaapelowali do środowisk naukowych, instytucji i organizacji życia kulturalnego, oświaty oraz środków masowego przekazu o uwzględnienie w szerokim zakresie problematyki regionalnej w ich działalności. Zapewne doświadczenia lat powojennych sprawiły, iż znów polski regionalizm musiał bronić się przed zarzutami separatyzmu, zapewniając, iż Losy historyczne sprawiły, że od wieków najwyższą wartością Polaków jest ojczyzna. Wszelkie nasze działania winny jej służyć. Określając zasady regionalizmu polskiego jesteśmy pomni tego, że dobrem nadrzędnym dla nas wszystkich jest Polska. 25 W ostatecznej wersji Karty znalazła się wizja regionalizmu (zaproponowana m.in. przez Krzysztofa Kwaśniewskiego), odwołująca się do zachowania przede wszystkim tożsamości kulturowej, będącej jednak nie tyle pielęgnowaniem tradycji i zastanego dziedzictwa kulturowego, co środkiem do integracji społeczności regionalnej i jej aktywizacji na rzecz regionu, a w konsekwencji także całego państwa. 26 O obliczu współczesnego regionalizmu zadecydowały zatem nie tylko doświadczenia ruchu regionalnego ostatnich stu lat, ale i bieżące warunki społeczno-polityczne. Wyrastając z protestu przeciwko anonimowości życia społeczeństwa masowego czasów komunistycznych, regionalizm stał się ofensywnym ruchem na rzecz aktywnego współtwo- 24 Karta Regionalizmu Polskiego uchwalona na V Kongresie Regionalnych Towarzystw Kultury. [w:] Edukacja regionalna dziedzictwo kulturowe w zreformowanej szkole..., s Tamże, s K.Kwaśniewski, Regionalizm..., s

11 rzenia dóbr kultury i włączenia wartości regionalnych przede wszystkim w kulturę narodową. Pobudzając patriotyzm lokalny i regionalny, współuczestniczy dziś w budowaniu społeczeństwa obywatelskiego. Wreszcie, opowiadając się za Europą ojczyzn i otwartością na inne kultury postuluje poszukanie w regionalności szansy na ugruntowanie tożsamości narodowej na bazie utrwalonej najpierw tożsamości regionalnej. W Karcie Regionalizmu Polskiego znalazł się również postulat, by edukacja regionalna stała się integralną i ważną częścią procesu wychowania: Szczególna rola w podtrzymywaniu i kształtowaniu świadomości lokalnej i regionalnej przypada systemowi edukacji. Programy nauczania wszystkich szczebli powinny szeroko uwzględniać tematykę regionalną. 27 Bezpośrednią konsekwencją prac nad wdrożeniem tego postulatu w życie był dokument Ministerstwa Edukacji Narodowej skierowany w 1995 r. do szkół i nauczycieli Dziedzictwo kulturowe w regionie. Założenia programowe. Regionalizm z punktu widzenia MEN winien być nastawiony na dynamiczny rozwój i wzbogacenie wartości tkwiących w środowiskach lokalnych. Powinien stwarzać płaszczyznę do kształtowania zarówno osobowości człowieka, jak i charakteru wspólnoty. Jeżeli człowiek ma być podmiotem, a nie tylko przedmiotem toczących się procesów kulturowych, musi mieć poczucie zakorzenienia w bliskiej mu wspólnocie, kulturze, terytorium jak się dowiadujemy z dokumentu ministerialnego. Nie ma jednak zakorzenienia bez przeszłości, bez środowiska naturalnego ukształtowanego historycznie pod wieloma względami. Człowiekowi bowiem towarzyszy poczucie przynależności do konkretnego miejsca, które daje mu z kolei poczucie bycia u siebie i bycia sobą. Objawia się to również w sferze aktywności człowieka, rozumie on kim jest, skąd pochodzi i dokąd zmierza, rozumie swoje prawa i obowiązki, włącza się w nurt życia własnego środowiska. Zdaniem Ministerstwa Edukacji ważne jest jednak, żeby człowiek nie zamknął się tylko w swojej odrębności. Służyć ma temu próba pogodzenia regionalizmu z postawą uniwersalizmu, świadomość faktu, że człowiek funkcjonuje jednocześnie w wielu różnych odrębnych wspólnotach: rodzinnej, lokalnej, małej ojczyźnie, regionie, narodzie, kręgu kulturowym narodów (np. europejskim), wspólnocie światowej Karta Regionalizmu Polskiego..., s MEN, Dziedzictwo kulturowe w regionie. Założenia programowe. Warszawa, październik 1995r. [w:] Edukacja regionalna dziedzictwo kulturowe w zreformowanej szkole..., s

12 Jak uczyć patriotyzmu? We współczesnym świecie zdominowanym z jednej strony przez działania globalizacyjne, a z drugiej przez regionalizację, patriotyzm wymaga ponownego zdefiniowania. Należy określić zasady jego funkcjonowania w pokojowych warunkach demokracji politycznej i zmieniającego się społeczeństwa wielokulturowego. To z kolei pozwoli na wypracowanie skutecznych metod (strategii) edukacyjnych kształcących szeroko rozumiane postawy i kompetencje patriotyczne uczniów. Jedną z koncepcji kształtowania nowoczesnego społeczeństwa jest koncepcja edukacji międzykulturowej. Realizowana częściowo także we współczesnej szkole w wyniku ostatniej reformy systemu oświaty z 1999 roku, kiedy to jednym z głównych celów edukacji szkolnej określono m.in. uświadomienie uczniowi złożonej hierarchii wspólnot, w której uczestniczy każda jednostka (począwszy od wspólnoty rodzinnej i lokalnej, przez małą ojczyznę, region, naród, wspólnotę danego kręgu kulturowego narodów np. europejskich, wspólnotę światową), a także kształcenie w nim zdolności do współuczestnictwa w owych wspólnotach. Zdolności, opartej przede wszystkim na świadomości posiadania własnych korzeni kulturowych, na bazie której budowane jest następnie poczucie tożsamości regionalnej i narodowej, przy jednoczesnym otwarciu się na inne kultury i narody w wymiarze europejskim i światowym. Warto zaznaczyć, że nie chodzi tu tylko o to, by odmienność innych kultur tolerować czy też jak wyjaśnia M. Sobecki sięgając łacińskiego znaczenia terminu tolerować znosić istnienie obok nas tego, co inne. Rzecz w tym, by pójść dalej i kształtować postawę dialogu wraz z mądrym otwarciem się na odmienność, tak aby dzięki niej ubogacać się i odnajdywać siebie. 29 Nieodzownym warunkiem procesu samoidentyfikacji kulturowej i kształtowania własnej tożsamości są kontakty i porównania z innymi. To w zestawieniu z przedstawicielami własnej grupy kulturowej lub grup odmiennych uświadamiamy sobie swoją przynależność i identyfikujemy się z określoną grupą lub zbiorowością. Zdaniem Jerzego Nikitorowicza istnieje nie tylko wielość samookreśleń tożsamościowych, uporządkowana wg określonej hierarchii, ale również optymalna kolejność kształcenia tożsamości otwartej człowieka. Hierarchia ta zakłada, że najwcześniej człowiek kształtuje w sobie tożsamość jednostkową, następnie tożsamość rodzinną, lokalno-parafialną, na niej opiera kolejny etap dochodzenia do tożsamości regionalnej, która z kolei staje się podstawą tożsamości 29 M.Sobecki, Kształtowanie postaw wobec odmienności jako nowe zadanie wychowania, [w:] Edukacja międzykulturowa w wymiarze instytucjonalnym. Red. J. Nikitorowicz, M. Sobecki, Białystok 1999, s

13 narodowej i państwowej. Dopiero na tak ugruntowanym podłożu można kształtować kolejne etapy samoidentyfikacji kontynentalny (czyli np. tożsamość europejską) i globalny. W efekcie podejmowanych działań kształcimy jednostkę otwartą, która mając ugruntowaną tożsamość własną (wie, kim jest i czym się różni od innych) nie boi się wchodzić w relacje z przedstawicielami innych kultur. Zaburzenie tego układu prowadzi do zachwiania poczucia tożsamości indywidualnej: stąd też pewnie kłopoty z określeniem swojej tożsamości (i stąd częste wypowiedzi typu: czuję się obywatelem świata, a z Polską nic mnie nie łączy ). 30 W pedagogiczno-socjologicznej dyskusji nad zjawiskiem wielokulturowości i opracowaniem odpowiedniej dla niego strategii edukacyjnej przeważa przekonanie o potrzebie propagowania edukacji międzykulturowej, nastawionej nie tyle na kształcenie wzajemnych re-akcji, interpretowanych jako pasywne działania dostosowawcze, co raczej inter-akcji, o transkulturowym charakterze procesów wzajemnego uczenia się (dotychczasowe pokojowe współistnienie i tolerancyjne bycie obok zastąpiono wyraźnym nastawieniem na zmianę i rozwój oraz wzajemne bogacenie i wymianę) 31. Celem edukacji międzykulturowej jest zatem nie tylko kształtowanie u uczniów umiejętności rozumienia odmienności kulturowych, ale także przygotowanie ich do dialogowych interakcji z przedstawicielami innych kultur. Przy czym wyraźnie w tej koncepcji podkreśla się, że ideą przewodnią nie jest budowanie jednej zunifikowanej kultury globalnej ani też przejmowanie cudzej kultury kosztem własnej. Wręcz przeciwnie, edukacja międzykulturowa prowadzić ma, drogą krytycznej refleksji, ku wzmocnieniu własnej tożsamości kulturowej. 32 Podstawowym zadaniem szkoły i nauczyciela w procesie kształcenia międzykulturowego jest zatem zdaniem J. Nikitorowicza: wdrażanie uczniów do dostrzegania inności, uwrażliwianie na inność, kształtowanie świadomości o równorzędności wszystkich kultur, kształtowanie potrzeby ustawicznego wychodzenia na pogranicza własnej kultury, kształtowanie umiejętności rozwiązywania problemów związa- 30 J. Nikitorowicz, Wielopłaszczyznowa i ustawicznie kreująca się tożsamość w społeczeństwie wielokulturowym a edukacja międzykulturowa, [w:] Kultury tradycyjne a kultura globalna. Konteksty edukacji międzykulturowej. Red. J. Nikitorowicz, M. Sobecki, D. Misiejuk, T.1, Biaystok 2001, s L. Korporowicz, Wielokulturowość a międzykulturowość: od reakcji do interakcji, [w:] U progu wielokulturowości. Nowe oblicza społeczeństwa polskiego. Red. M. Kempny, A. Kapciak, S.Łodziński. Warszawa 1997, s D. Markowska, Teoretyczne podstawy edukacji międzykulutorwej, [w:] Kwartalnik Pedagogiczny, 1990, nr 4, s

14 nych z uprzedzeniami i negatywnymi stereotypami, kształtowanie otwartości i tolerancji, wyrzeczenia się poczucia wyższości kulturowej na rzecz dialogu, negocjacji i wymiany wartości, wzbudzanie chęci poznania i współpracy z innymi kulturami, dążenie do wytworzenia u wychowanków autentycznego zaangażowania się poprzez fascynację innymi kulturami i ludźmi. 33 Jako niezbędny warunek realizacji tych zadań proponuje się oparcie pracy szkoły o model komunikacji międzykulturowej, kształtowanie umiejętności negocjacyjnych i dialogowych z Innymi, zorientowanie komunikacji na uznanie, dowartościowanie, podtrzymanie różnicy z jednoczesną rezygnacją z okopywania się, separacji i izolacji, kreowanie dialogu jako szansy rozwoju. 34 W tak rozumianej edukacji międzykulturowej kształcenie patriotyzmu nie jest zatem działaniem jednorazowym, ale procesem zaplanowanym na wszystkie poziomy edukacyjne. Nie jest też działaniem abstrakcyjnym, ale rozpisanym na określone etapy, których kolejność determinuje w znacznym stopniu efekty tego działania. Wydaje się, że w rozważaniach nad istotą patriotyzmu odeszliśmy dość daleko od głównego wątku, ale tylko pozornie. Bowiem dopiero poruszając kontekst wychowawczy, regionalny, społeczny czy kulturowy kształtowania postaw i kompetencji patriotycznych możemy zauważyć jego wielowymiarowy (wielopłaszczyznowy) charakter, unikając patosu i przerysowania. Jeśli chcemy, by współczesna młodzież odczuwała związek z tzw. ojczyzną wielką, to nie osiągniemy tego w inny sposób jak w ramach szeroko rozumianego wychowania obywatelskiego (z wychowaniem patriotycznym jako jego istotnym elementem), realizowanego m.in. poprzez i na bazie kształtowania patriotyzmu lokalnego. Tylko w takiej właśnie kolejności. 33 J. Nikitorowicz, Spotkanie i dialog kultur wymiar edukacji międzykulturowej, [w:] O potrzebie dialogu kultur i ludzi. Red. T. Pilch, Warszawa 2000, s J. Nikitorowicz, Wielopłaszczyznowa i ustawicznie kreująca się tożsamość..., s. 33.

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI Program wychowawczy Mlodzieżowego Domu Kultury w Świdnicy im. Mieczyslawa Kozara- Sobódzkiego Do realizacji w latach 2012-2014 PROGRAM WYCHOWAWCZY WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie KONCEPCJA PRACY Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie na lata szkolne 2011-2016 1 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKOŁY PODSTAWOWEJ I GIMNAZJUM W ŚREMIE

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKOŁY PODSTAWOWEJ I GIMNAZJUM W ŚREMIE KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKOŁY PODSTAWOWEJ I GIMNAZJUM W ŚREMIE Wstęp Funkcjonowanie szkoły jest procesem złożonym między innymi z uwagi na jej wielofunkcyjność: kształcenie, wychowanie, opieka, działalność

Bardziej szczegółowo

I. Realizacja Szkolnego Programu Profilaktyki i Szkolnego Programu Wychowawczego

I. Realizacja Szkolnego Programu Profilaktyki i Szkolnego Programu Wychowawczego NONCEPCJA PRACY SPOŁECZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 12 W WARSZAWIE-WESOŁEJ W LATACH 2010-2015 Wstęp Misja Szkoły Wizja szkoły Priorytety do pracy w latach 2010-2015 W obszarze kształcenia: I. Podnoszenie

Bardziej szczegółowo

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968)

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Minister Edukacji Narodowej ceni każdą inicjatywę, dzięki której uczniowie

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Zespołu Szkół im. Janusza Korczaka w Łubiance na lata 2012-2015

Program Wychowawczy Zespołu Szkół im. Janusza Korczaka w Łubiance na lata 2012-2015 Program Wychowawczy Zespołu Szkół im. Janusza Korczaka w Łubiance na lata 2012-2015 Dziecko chce być dobre. Jeśli nie umie- naucz. Jeśli nie wie- wytłumacz. Jeśli nie może- pomóż Przyjęty do realizacji

Bardziej szczegółowo

Misja i wizja Szkoły Podstawowej nr 2 im. K.K. Baczyńskiego w Puławach

Misja i wizja Szkoły Podstawowej nr 2 im. K.K. Baczyńskiego w Puławach Misja i wizja Szkoły Podstawowej nr 2 im. K.K. Baczyńskiego w Puławach MISJA SZKOŁY Jednym z głównych celów Szkoły Podstawowej nr 2 im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w Puławach jest systematyczne podnoszenie

Bardziej szczegółowo

Szkoła Demokracji - Szkoła Samorządności

Szkoła Demokracji - Szkoła Samorządności Szkoła Demokracji - Szkoła Samorządności Raport końcowy programu pilotażowego MEN realizowanego na terenie powiatu sępoleńskiego Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna Eksperci programu: Baran Daniela Kowalczyk

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

MISJA I WIZJA. Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie

MISJA I WIZJA. Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie MISJA I WIZJA Załącznik nr 02 do Statutu Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie Kostrzyn 2012 r. 1 S t r o n a MISJA SZKOŁY J WYCHOWUJEMY POLAKA I EUROPEJCZYKA esteśmy

Bardziej szczegółowo

PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KATOWICACH

PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KATOWICACH PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KATOWICACH NA LATA 2011-2016 MISJA SZKOŁY NASZA SZKOŁA JEST MIEJSCEM GDZIE: kreujemy sytuacje rozwijające wszystkie sfery osobowości ucznia, dążymy do wyposażenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI SPIS TREŚCI: I. Podstawa prawna Szkolnego Programu Wychowawczego II. Misja szkoły III. Model absolwenta IV. Priorytety

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 WIZJA I MISJA SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH WIZJA I MISJA SZKOŁY Tworzymy szkołę, która: Troszczy się o wszechstronny

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Podkowiańskiego Liceum Ogólnokształcącego nr 60

Program Wychowawczy Podkowiańskiego Liceum Ogólnokształcącego nr 60 Program Wychowawczy Podkowiańskiego Liceum Ogólnokształcącego nr 60 Motto: Takie będą Rzeczypospolite jakie ich młodzieży chowanie. Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego Stanisława Staszica Pogram wychowawczy

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dnia 7

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY "W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się bardziej człowiekiem, o to ażeby bardziej był, a nie tylko więcej miał, aby więc poprzez wszystko, co ma, co posiada,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU

PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU PROGRAM KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU RAMOWY PLAN KURSU PEDAGOGICZNEGO DLA INSTRUKTORÓW PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU Lp Nazwa przedmiotu Liczba godzin zajęć Liczba godzin zajęć

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE 2015/2016 Podstawa prawna: 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483, późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

,,Trzeboś leży na Podkarpaciu"

,,Trzeboś leży na Podkarpaciu Szkoła Podstawowa nr 2 w Trzebosi Program autorski,,trzeboś leży na Podkarpaciu" przeznaczony do realizacji na zajęciach kółka folklorystyczno- teatralnego w ramach 2 godzin lekcyjnych tygodniowo. mgr

Bardziej szczegółowo

SYLWETKA ABSOLWENTA SYLWETKA ABSOLWENTA SZKOŁY PODSTAWOWEJ

SYLWETKA ABSOLWENTA SYLWETKA ABSOLWENTA SZKOŁY PODSTAWOWEJ WSTĘP Program wychowawczy Zespołu Szkół w Zrębicach powstał w oparciu o: 1. zadania zawarte w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla sześcioletnich szkół podstawowych i gimnazjów 2. analizę aktów

Bardziej szczegółowo

Misja i wizja Szkoły Podstawowej nr 2 im. K.K. Baczyńskiego w Puławach

Misja i wizja Szkoły Podstawowej nr 2 im. K.K. Baczyńskiego w Puławach Misja i wizja Szkoły Podstawowej nr 2 im. K.K. Baczyńskiego w Puławach MISJA SZKOŁY Jednym z głównych celów Szkoły Podstawowej nr 2 im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w Puławach jest systematyczne podnoszenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. K. I. GAŁCZYŃSKIEGO W OLSZTYNIE Rok szkolny 2015/2016

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. K. I. GAŁCZYŃSKIEGO W OLSZTYNIE Rok szkolny 2015/2016 PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. K. I. GAŁCZYŃSKIEGO W OLSZTYNIE Rok szkolny 2015/2016 CELE PROGRAMU WYCHOWAWCZEGO 1. Stworzenie dziecku możliwości rozwoju intelektualnego 1. Wspieranie

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ROZWOJU GIMNAZJUM W MODLNICY W LATACH 2009-2014

PROGRAM ROZWOJU GIMNAZJUM W MODLNICY W LATACH 2009-2014 PROGRAM ROZWOJU GIMNAZJUM W MODLNICY W LATACH 2009-2014 MODLNICA 2009 PROGRAM ROZWOJU SZKOŁY Wstęp Misja Szkoły Wizja szkoły Priorytety do pracy w latach 2009-2014 W obszarze kształcenia: I. Podnoszenie

Bardziej szczegółowo

MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

MISJA UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA Gimnazjum im. Jana Pawła II w Iwierzycach 39-124 Iwierzyce 186 tel. 17 745 50 94 fax. 17 222 15 25 www.gimiwierzyce.pl adres e-mail: gimnazjum@iwierzyce.pl MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 8 IM. STANISŁAWA STASZICA NA LATA 2011-2014

KONCEPCJA ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 8 IM. STANISŁAWA STASZICA NA LATA 2011-2014 KONCEPCJA ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 8 IM. STANISŁAWA STASZICA NA LATA 2011-2014 Uczcież się ludzie. (...) Byście swe powinności wypełniać umieli! Stanisław Staszic Koncepcja rozwoju Szkoły Podstawowej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY POWIATOWEGO MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY W OTWOCKU NA LATA 2013 2015. Otwock, wrzesień 2013 r.

PROGRAM WYCHOWAWCZY POWIATOWEGO MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY W OTWOCKU NA LATA 2013 2015. Otwock, wrzesień 2013 r. POWIATOWY MŁODZIEŻOWY DOM KULTURY im. Michała Elwiro Andriollego w Otwocku ul. Poniatowskiego 10, 05-400 Otwock tel./fax. +48 / 22 779-33 57; tel. kom. +48 / 695-195-697 e-mail: mdk@pmdk-otwock.pl www:

Bardziej szczegółowo

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Co to jest patriotyzm? Zgodnie z definicją podaną w słowniku Władysława Kopalińskiego patriotyzm oznacza: miłość ojczyzny, własnego narodu, połączoną z gotowością do ofiar

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych

Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych Koncepcja pracy i rozwoju Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Świeciu w latach 2012-2017 Wizja szkoły Dzisiaj uczymy się tego, co będzie ważne jutro Kontynuujemy najlepsze tradycje, orientujemy nasze wszystkie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Pedagogicznej Nr 6/2013 z dnia 10.09.2013r. PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Wrzesień 2013 r. PODSTAWA PRAWNA Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli.

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli. Powiatowe Centrum Poradnictwa Psychologiczno Pedagogicznego i Doskonalenia Nauczycieli w Głogowie od dnia 01.08.2013 r. realizuje projekt pn. Kompleksowe wspomaganie rozwoju szkół i przedszkoli Powiatu

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY KONCEPCJA PRACY SZKOŁY NA LATA 2012 2017 ZESPOŁ SZKÓŁ NR 3 W LUBINIE SPIS TREŚCI 1. Podstawa prawna 2. Charakterystyka szkoły 3. Misja Zespołu Szkół Nr 3 w Lubinie 4. Wizja Zespołu Szkół Nr 3 w Lubinie

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Szkoły Podstawowej nr 5

Program Wychowawczy Szkoły Podstawowej nr 5 Program Wychowawczy Szkoły Podstawowej nr 5 im. Króla Jana III Sobieskiego w Zabrzu Podstawą prawną niniejszego programu wychowawczego jest Ustawa o Systemie Oświaty z dnia 07 września 1991r. (Dz. U. z

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU

PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 im. Marii Konopnickiej SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU Nasze cele: osiągnięcie przez wszystkich uczniów pełni ich rozwoju intelektualnego i osobowościowego, przygotowanie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia 1. Nazwa kierunku: SOCJOLOGIA 2. Stopień studiów: pierwszy 3. Profil: ogólnoakademicki 4. Obszar: nauki społeczne 5. Sylwetka absolwenta Absolwent posiada ogólną wiedzę o rodzajach struktur, więzi i instytucji

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy placówki

Koncepcja pracy placówki Koncepcja pracy placówki Edukacja jest podstawowym prawem człowieka oraz uniwersalną wartością. [ ] powinna organizować się wokół czterech aspektów kształcenia, [...] uczyć się, aby wiedzieć, tzn. aby

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ II CELE I ZADANIA SZKOŁY - ZESPOŁU

ROZDZIAŁ II CELE I ZADANIA SZKOŁY - ZESPOŁU ROZDZIAŁ II CELE I ZADANIA SZKOŁY - ZESPOŁU 1. Cele szkoły: Szkoła powinna dążyć do wszechstronnego rozwoju ucznia jako nadrzędnego celu pracy edukacyjnej. Edukacja szkolna polega na harmonijnej realizacji

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY NA LATA 2012-2017 SZKOŁA PODSTAWOWA NR 1 IM. PRZYJACIÓŁ ZIEMI UL. ŚREDNIA 4A 77-300 CZŁUCHÓW

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY NA LATA 2012-2017 SZKOŁA PODSTAWOWA NR 1 IM. PRZYJACIÓŁ ZIEMI UL. ŚREDNIA 4A 77-300 CZŁUCHÓW KONCEPCJA PRACY SZKOŁY NA LATA 2012-2017 SZKOŁA PODSTAWOWA NR 1 IM. PRZYJACIÓŁ ZIEMI UL. ŚREDNIA 4A 77-300 CZŁUCHÓW Dziecko chce być dobre Jeśli nie umie- naucz Jeśli nie wie- wytłumacz Jeśli nie może-

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ Człowiek jest wielki nie przez to, co ma, nie przez to, kim jest, lecz przez to, czym dzieli się z innymi. Jan Paweł II SPIS TREŚCI 1. Podstawa

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY NA LATA 2013-2019

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY NA LATA 2013-2019 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY NA LATA 2013-2019 Śliwice, 2013 WARTOŚCI Odpowiedzialność Każdy odpowiada za swoje słowa, czyny i za miejsce, w którym żyje i pracuje Charytatywność Nauczy wrażliwości i niesienia

Bardziej szczegółowo

Wyzwania nauczyciela - wychowawcy XXI wieku

Wyzwania nauczyciela - wychowawcy XXI wieku mgr Grażyna Piskorska Wyzwania nauczyciela - wychowawcy XXI wieku Problem wychowania nie jest nowym problemem. Kolejne epoki przynosiły nowe wyzwania przed jakimi stawała szkoła oraz związani z nią nauczyciele

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY GIMNAZJUM NR 2 w WARSZAWIE im. Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari

PROGRAM WYCHOWAWCZY GIMNAZJUM NR 2 w WARSZAWIE im. Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari PROGRAM WYCHOWAWCZY GIMNAZJUM NR 2 w WARSZAWIE im. Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari Wizja: Nasza szkoła wychowuje Polaka świadomego obywatela Europy XXI w. Misja: Nasza szkoła wychowuje człowieka

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 1 w Lędzinach

Program wychowawczy Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 1 w Lędzinach Program wychowawczy Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 1 w Lędzinach W naszej szkole przyjęto następującą interpretację definicji wychowania: Wychowanie w szkole jest to sekwencja działań

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY POSZUKIWANIE P R A W D Y POCZĄTKIEM MĄDROŚCI SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY DŁUGOFALOWY PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 73 IM. GENERAŁA WŁADYSŁAWA ANDERSA we WROCŁAWIU OPRACOWANIE I NOWELIZACJA:

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Przedszkole Miejskie nr 12 ul. Sportowa 2 66-400 Gorzów Wlkp. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Data obowiązywania: od 01.09.2013r. Zatwierdzono przez Radę

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

SZTUKA I TWÓRCZOŚĆ ORAZ ELEMENTY PEDAGOGIKI MIĘDZYKULTUROWEJ W PROCESIE KSZTAŁTOWANIA OSOBOWOŚCI DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

SZTUKA I TWÓRCZOŚĆ ORAZ ELEMENTY PEDAGOGIKI MIĘDZYKULTUROWEJ W PROCESIE KSZTAŁTOWANIA OSOBOWOŚCI DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Pod patronatem Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie ul. Świtezianki 2, 10-465 Olsztyn, tel. 89 533 72 52 SZTUKA I TWÓRCZOŚĆ ORAZ ELEMENTY PEDAGOGIKI MIĘDZYKULTUROWEJ W PROCESIE KSZTAŁTOWANIA OSOBOWOŚCI

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr1 w Pieńsku im. Polskich Żołnierzy Września 1939r. Koncepcja Pracy Szkoły

Szkoła Podstawowa nr1 w Pieńsku im. Polskich Żołnierzy Września 1939r. Koncepcja Pracy Szkoły Szkoła Podstawowa nr1 w Pieńsku im. Polskich Żołnierzy Września 1939r. Koncepcja Pracy Szkoły Uzupełnieniem Koncepcji Pracy Szkoły jest Statut Szkoły, Program Profilaktyczny Szkoły, Program Wychowawczy

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH im. STANISŁAWA STASZICA w STĄPORKOWIE MISJA SZKOŁY

ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH im. STANISŁAWA STASZICA w STĄPORKOWIE MISJA SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH im. STANISŁAWA STASZICA w STĄPORKOWIE MISJA SZKOŁY Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych im. Stanisława Staszica w Stąporkowie 1 MISJA ZESPOŁU SZKÓŁ: Mottem koncepcji jest myśl

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Szkoły Podstawowej Nr 33 im. Funduszu Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci UNICEF na rok szkolny 2015/2016

Program wychowawczy Szkoły Podstawowej Nr 33 im. Funduszu Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci UNICEF na rok szkolny 2015/2016 Program wychowawczy Szkoły Podstawowej Nr 33 im. Funduszu Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci UNICEF na rok szkolny 2015/2016 (w oparciu o Program wychowawczy szkoły na lata 2010-2016, podstawowe kierunki

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 7 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. Nr 168, poz. 1324 z późn. zm.) Ustawa z dn.

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku

Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku 1 WIZJA SZKOŁY Motto: Dziecko jest wspólnym dobrem rodziców i szkoły 1.Szkoła będzie wspólnotą opartą na zasadzie partnerstwa, przyjaźni, szacunku i wzajemnej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 NA ROK SZKOLNY 2014/2015 MISJA SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 NA ROK SZKOLNY 2014/2015 MISJA SZKOŁY PODSTAWOWEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 NA ROK SZKOLNY 2014/2015 Szkoła Podstawowa Nr l realizuje cele zawarte w Podstawie Programowej Kształcenia Ogólnego oraz w Statucie Szkoły Podstawowej Nr l ze

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D

S Y L A B U S. Druk DNiSS nr 11D S Y L A B U S Druk DNiSS nr 11D NAZWA PRZEDMIOTU: Teoretyczne i metodyczne podstawy pedagogiki wczesnoszkolnej Kod przedmiotu:. Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy obowiązkowy Wydział: Humanistyczno- Społeczny

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia

1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia Załącznik do Uchwały nr 125/2014 Senatu UKSW z dnia 25 września 2014 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia Nazwa kierunku studiów i kod programu wg USOS Poziom

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM. im. Księcia Józefa Poniatowskiego w Mnikowie

KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM. im. Księcia Józefa Poniatowskiego w Mnikowie KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM im. Księcia Józefa Poniatowskiego w Mnikowie MISJA Dobre wychowanie, rzetelna wiedza. Jesteśmy po to by dobrze wychowywać powierzone nam przez rodziców dzieci i przekazywać im

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI w świetle przepisów prawa Zależności Konwencja o prawach dziecka 1. Prawo do wychowania w duchu tolerancji i zrozumienia dla innych, bez dyskryminacji wynikającej z

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Zespołu Szkół Leśnych i Ekologicznych im. Stanisława Morawskiego w Brynku. na lata 2011-2016

Koncepcja pracy. Zespołu Szkół Leśnych i Ekologicznych im. Stanisława Morawskiego w Brynku. na lata 2011-2016 Koncepcja pracy Zespołu Szkół Leśnych i Ekologicznych im. Stanisława Morawskiego w Brynku na lata 2011-2016 Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5 Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU INFORMACJE OGÓLNE Klub Europejski EURO5 istnieje od września 2001 roku. Spotkania odbywają się raz w tygodniu.

Bardziej szczegółowo

2. Obszary kształcenia: nauki humanistyczne: 60%, nauki społeczne: 40%

2. Obszary kształcenia: nauki humanistyczne: 60%, nauki społeczne: 40% 1. Nazwa kierunku: Zarządzanie oświatą i organizacjami pozarządowymi (studia I stopnia) 2. Obszary kształcenia: nauki humanistyczne: 60%, nauki społeczne: 40% 3. Dziedziny nauki i dyscypliny, do których

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym realizowana w latach 2014 2017

Koncepcja pracy Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym realizowana w latach 2014 2017 Koncepcja pracy Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym realizowana w latach 2014 2017 Przyjęta uchwałą nr 3 z dnia 27. 08. z 2014 r. Rady Pedagogicznej Zespołu Szkół w Pogwizdowie Nowym. Koncepcja została opracowana

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015

Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015 Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015 Wstęp Program wychowawczy szkoły jest opracowany zgodnie z: Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

NIEKTÓRE KIERUNKI PRAC NAD ZMIANAMI W SYSTEMIE OŚWIATY

NIEKTÓRE KIERUNKI PRAC NAD ZMIANAMI W SYSTEMIE OŚWIATY Ruch Społeczny Obywatele dla Edukacji NIEKTÓRE KIERUNKI PRAC NAD ZMIANAMI W SYSTEMIE OŚWIATY REKOMENDACJE opracowane na podstawie dokumentu Porozumienie dla Edukacji www.obywateledlaedukacji.org CZERWIEC

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 8 IM. ADAMA MICKIEWICZA W DĄBROWIE GÓRNICZEJ NA LATA 2012-2017

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 8 IM. ADAMA MICKIEWICZA W DĄBROWIE GÓRNICZEJ NA LATA 2012-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 8 IM. ADAMA MICKIEWICZA W DĄBROWIE GÓRNICZEJ NA LATA 2012-2017,, Aby zdobywać wielkość, człowiek musi tworzyć a nie odtwarzać A. de Saint Exupery PODSTAWA PRAWNA:

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy szkoły

Koncepcja pracy szkoły szkoły Gimnazjum w Koźmicach Wielkich opracowana i zatwierdzona przez Radę Pedagogiczną dnia 17 maja 2010 roku. U nas znajdziesz dobre wychowanie, nowe umiejętności, przyjazną atmosferę 2 Dążymy, aby nasze

Bardziej szczegółowo

PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. KAROLA MIARKI W LĘDZINACH

PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. KAROLA MIARKI W LĘDZINACH PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI NR 1 IM. KAROLA MIARKI W LĘDZINACH 2004/2005 2005/2006 2006/2007 2007/2008 2008/2009 1 I MISJA SZKOŁY Nadrzędnym celem wychowawczym naszej szkoły

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację.

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Renata Sikora Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Rodzina jest pierwszym najważniejszym środowiskiem wychowawczym w życiu człowieka. Skuteczność jej wpływów wychowawczych

Bardziej szczegółowo

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna 1. Osoby wdrażające innowacje: mgr Justyna Witas, mgr Adriana Jachnicka, mgr Marta Jafernik 2. Termin wprowadzenia i czas trwania innowacji: Innowacja

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ PLASTYCZNYCH W KOLE

PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ PLASTYCZNYCH W KOLE PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ PLASTYCZNYCH W KOLE ROK SZKOLNY 2014/15 1 WSTĘP Wychowanie jest stałym procesem doskonalenia się ucznia. To on przez swoje wybory i działania rozwija się i usprawnia

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015

Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015 Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015 1 I. Informacja o szkole: a. Nazwa szkoły: Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego w Słupsku. b. Adres szkoły: ul. Profesora Lotha 3, 76

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY NR 2 W LUBLINIE NA LATA 2013-2019

PROGRAM WYCHOWAWCZY MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY NR 2 W LUBLINIE NA LATA 2013-2019 Młodzieżowy Dom Kultury nr 2 w Lublinie 20-950 Lublin ul. Bernardyńska 14a tel. 81/ 53 208 53, fax 81/53 177 79 www.mdk2.lublin.pl PROGRAM WYCHOWAWCZY MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY NR 2 W LUBLINIE NA LATA

Bardziej szczegółowo

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ 1. Wspieranie dziecka w poznawaniu oraz wykorzystywaniu własnego potencjału rozwojowego i budowaniu pozytywnego obrazu własnego ja. 2. Tworzenie warunków umożliwiających dziecku

Bardziej szczegółowo

ZASADNICZA SZKOŁA ZAWODOWA NR 5 SPECJALNA W BYDGOSZCZY PROGRAM WYCHOWAWCZY. Rok szkolny 2012/2013

ZASADNICZA SZKOŁA ZAWODOWA NR 5 SPECJALNA W BYDGOSZCZY PROGRAM WYCHOWAWCZY. Rok szkolny 2012/2013 ZASADNICZA SZKOŁA ZAWODOWA NR 5 SPECJALNA W BYDGOSZCZY PROGRAM WYCHOWAWCZY Rok szkolny 2012/2013 MISJA SZKOŁY "Zaspokajać naturalną u młodzieży potrzebę wiedzy i doskonalenia poprzez zorganizowane przekazywanie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU Koncepcja pracy Zespołu Niepublicznych Szkół Specjalnych Krok za krokiem w Zamościu nakreśla podstawowe cele i zadania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej,,W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem Jan Paweł II PROGRAM

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE WSTĘP Założeniem programu wychowawczego naszej szkoły jest rozwój osobowości ucznia. Osobowości pojmowanej

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Nadrzędnym celem wychowawczym Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE jest wspomaganie

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Specjalność międzynarodowe stosunki ekonomiczne skierowana jest do osób, które pragną aktywnie działać na rynkach międzynarodowych,

Bardziej szczegółowo