DYLEMATY OCHRONY ZDROWIA POTRZEBY I MOŻLIWOŚCI HEALTH PROTECTION DILEMMAS NEEDS AND POSSIBILITIES

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "DYLEMATY OCHRONY ZDROWIA POTRZEBY I MOŻLIWOŚCI HEALTH PROTECTION DILEMMAS NEEDS AND POSSIBILITIES"

Transkrypt

1 Nowiny Lekarskie 2007, 76, 6, HENRYK KIRSCHNER DYLEMATY OCHRONY ZDROWIA POTRZEBY I MOŻLIWOŚCI HEALTH PROTECTION DILEMMAS NEEDS AND POSSIBILITIES Instytut Medycyny Społecznej Akademii Medycznej w Warszawie Dyrektor: dr Piotr Tyszko Streszczenie Mimo wielu trudności spowodowanych transformacją ustrojową w Europie Środkowej i Wschodniej sytuacja zdrowotna w Polsce w ciągu ostatnich 10 lat uległa poprawie, co najmniej w odniesieniu do kilku podstawowych wskaźników. Między 1991 i 2002 r. oczekiwany średni czas trwania życia zwiększył się o 4,1 lat u mężczyzn i 3,5 roku u kobiet. Nie ma pełnej zgodności w sprawie przyczyn tego zjawiska. Niemniej rola czynników o charakterze społeczno-ekonomicznym nie może być zakwestionowana. Są dane wskazujące na poprawę stylów życia społeczeństwa polskiego. Niemniej, nie można przewidzieć jak będzie się rozwijać sytuacja zdrowotna w Polsce. Trudności ekonomiczne, wzrost bezrobocia i obszarów ubóstwa może negatywnie wpłynąć na dotychczasowe trendy. Dysproporcje między potrzebami i możliwościami ochrony zdrowia w dramatyczny sposób ujawniają się w zakresie świadczeń medycznych. Dynamiczny rozwój wiedzy i technologii medycznych (nowe leki, transplantacje, aloplastyka itp.) zwiększa dystans między potrzebami zdrowotnymi i możliwościami ich zaspokojenia. Nie można uniknąć jakichś form racjonowania świadczeń medycznych. Problemem jest, w jakim stopniu i na jakich zasadach może to być dokonywane w otwarty sposób. Pojawiają się przy tym fundamentalne pytania dotyczące funkcjonowania opieki lekarskiej i związanych z nią ważkich problemów społecznych i etycznych. Pytania są kierowane również do reprezentantów zdrowia publicznego. Chodzi o to, jak powinien działać społeczny system opieki lekarskiej, aby uzyskać możliwie najlepsze relacje między kosztami i korzyściami zdrowotnymi w skali populacyjnej. SŁOWA KLUCZOWE: ochrona zdrowia, opieka zdrowotna, stan zdrowia ludności, uwarunkowania zdrowotne. Summary In spite of the many difficulties caused by social transition in Central and Eastern Europe, health situation in Poland has improved in the past 10 years, at least with regard to some basic indicators. Between 1991 and 2002, an average life expectancy increased by 4.1 years in men and 3.5 years in women. Though the causes of this increase are not fully understood, the prevailing role of the socio-economic changes seems to be unquestionable. There are data indicating an improvement in healthy lifestyles of the Polish society. However, we cannot predict the further development of health situation in Poland. Rising economic problems, unemployment and poverty can negatively influence the present health trends. Consequently, the process of diminishing differences between our and the West European average health indexes could be stopped in the nearest future. The disproportions between the needs and possibilities of health protection are seen dramatically in the field of medical care. The dynamic progress in medical knowledge and technologies [new drugs, transplantations, aloplastics etc.] increases the distance between the health needs and the possibilities to satisfy them. Some form of medical rationing is indispensable, but the problem is to what extent it can be done in an explicit way. It evokes the fundamental questions concerning the practice of medical care with related social and ethical problems. The questions are addressed also to the representatives of public health. The matter is how to organize a public system of medical care to get the best cost-benefit results on the population scale. KEY WORDS: health protection, health care, health status of population, factors influencing health. Pojęcie ochrony zdrowia jest bardzo szerokie, jeśli obejmujemy nim wszystkie podstawowe czynniki, które wpływają na stan zdrowia ludności. Przewidują to kompleksowe programy profilaktyki i promocji zdrowia włączające do działań również resorty i instytucje zajmujące się na co dzień czynnościami wybiegającymi poza zagadnienia zdrowotne. Ich współdziałanie jest konieczne w uzyskiwaniu efektów zdrowotnych w szerszej skali społecznej. Mieszczą się tu takie obszary aktywności jak edukacja, krzewienie kultury fizycznej, ochrona środowiska, zagadnienie bezpieczeństwa w miejscu zamieszkania, w pracy, szkołach i na drogach, opieka społeczna i inne. Elementy pro- i antyzdrowotne tkwią w upowszechniających się stylach życia, które stanowią wynik oddziaływania różnorodnych wpływów towarzyszących społecznym procesom rozwojowym. Wszystko to tworzy środowisko, w którym kształtuje się zdrowotność społeczeństwa. W tym sensie odpowiedzialność za aktualny stan zdrowia rozkłada się na różne piony organizmu społecznego, a dylematy ochrony zdrowia stanowią podstawowe zagadnienie polityczne i ogólnospołeczne. Ogniskują się one w resorcie zdrowia, do którego zadań należy wyznaczanie polityki zdrowotnej i prowadzenie nadzoru nad rozpoznawaniem zagrożeń zdrowia oraz działalnością zapobiegawczą i leczniczą. W systemie ochrony zdrowia można rozróżnić działania skierowane na rzecz ogółu ludności oraz na rzecz potrzeb indywidualnych. Te pierwsze służą zaspokajaniu potrzeb zbiorowych, często nieuświadamianych przez poszczególne jednostki, ale bardzo istotnych z punktu widzenia ochrony zdrowia populacji jako całości. Należy tu między innymi monitorowanie stanu zdrowia i określanie potrzeb zdrowotnych ludności, identyfikacja i zwalczanie środowiskowych zagrożeń zdrowotnych, zapobieganie rozprzestrzenianiu się chorób (ze szczególnym uwzględnieniem chorób zakaźnych

2 490 Henryk Kirschner i tzw. chorób społecznych, wymagających zorganizowanego wysiłku zbiorowego na rzecz ich zwalczania), edukacja zdrowotna społeczeństwa. A więc wszystko to, co tradycyjnie należy do zdrowia publicznego. Na tym gruncie występuje zespolenie sił decydujących o ochronie zdrowia w kraju i stanowiących o statystycznym wymiarze zdrowotności. Celowo użyłem tego określenia, ponieważ statystyczna miara zdrowia ma względnie luźne powiązania z wyrażanymi indywidualnymi potrzebami, które skupiają się wokół leczenia chorób. Leczenie w odczuciu społecznym jest najbardziej cenioną składową systemu ochrony zdrowia, ponieważ decyduje o indywidualnym poziomie bezpieczeństwa zdrowotnego wobec zdarzeń chorobowych i wypadków zagrażających życiu lub jego jakości. Rozwój sytuacji zdrowotnej w naszym kraju podlegał w ostatnich dziesięcioleciach charakterystycznym przemianom, w których bardzo wyraźnie można dostrzec oddziaływanie aktualnych uwarunkowań politycznych i społecznych [1]. Szybka poprawa wskaźników zdrowotnych w okresie lat po zakończeniu II wojny światowej stanowiła efekt odbicia od bardzo niskiego ich poziomu wyjściowego. Zwraca uwagę trzykrotne zmniejszenie umieralności niemowląt w tym czasie i wydłużenie przeciętnego okresu trwania życia o ponad 12 lat. Przede wszystkim był to efekt skutecznego programu zwalczania chorób zakaźnych, na który składała się poprawa warunków bytowych i sanitarnych, rozwój oświaty, rozwój opieki lekarskiej, masowe szczepienia i upowszechnienie antybiotyków. Jednak, po co najmniej dwóch pomyślnych dekadach powojennych, dalsza poprawa sytuacji zdrowotnej w kraju została przyhamowana, co potwierdzają różne stosowane wskaźniki. Można sądzić, że zjawisko to stanowiło wynik niekorzystnych procesów zachodzących w sferze społeczno-ekonomicznej. Podobna sytuacja miała miejsce również w innych krajach Europy Środkowej i Wschodniej podporządkowanej tej samej orientacji politycznej. W pewnym etapie rozwoju tych krajów wystąpiły niekorzystne zjawiska w dziedzinie zdrowotnej, które były przejawem szerszego kryzysu społeczno-ekonomicznego. W warunkach nieukończonego procesu likwidowania dawnych zaniedbań coraz większą rolę zaczęły odgrywać problemy zdrowotne, związane ze wzrostem znaczenia tzw. chorób cywilizacyjnych, typowych dla rozwiniętych krajów. Jednak ich zwalczanie okazało się ponad siły ówczesnego systemu polityczno-społecznego. Zwraca uwagę, że w okresie między 1970 i 1991 r. praktycznie we wszystkich krajach Europy Zachodniej przeciętny czas trwania życia wzrósł średnio o 3 do 4 lat. Natomiast w krajach Środkowej i Wschodniej Europy wzrost ten był w najlepszym wypadku nieznaczny, a na Węgrzech, w Polsce i Bułgarii odnotowano skrócenie oczekiwanej długości życia wśród mężczyzn. W rezultacie pogłębił się dzielący nas dystans w stosunku do krajów Europy Zachodniej [2, 3, 4]. Sytuacja uległa dalszemu pogorszeniu w większości krajów naszej części Europy na progu transformacji ustrojowej po 1989 r. Z inicjatywy Światowej Organizacji Zdrowia przeanalizowano wówczas udział zgonów w różnych grupach wiekowych w powstaniu, wynoszącej ponad 6 lat, różnicy przeciętnej długości życia mieszkańców Europy Wschodniej i Zachodniej. Okazało się, że blisko połowa tej różnicy wiąże się z nadwyżką zgonów w przedziale wieku 35 do 64 lat. Zgony niemowląt były odpowiedzialne za 15%, a w grupie wiekowej powyżej 64 lat za 23% istniejącej różnicy. Wskazuje to na wagę wieku średniego, tj. osób w wieku produkcyjnym, w różnicowaniu sytuacji zdrowotnej obu części Europy. Jeśli chodzi o przyczyny zgonów, to w zróżnicowaniu największą rolę odgrywały choroby układu krążenia i przyczyny zewnętrzne, a w Polsce również nowotwory. Przy próbach wyjaśnienia różnic sytuacji zdrowotnej w krajach obu części Europy brano pod uwagę stan opieki medycznej, zanieczyszczenie środowiska oraz ogólnie czynniki społeczno-ekonomiczne. Odpowiedzi w tym względzie określały najbardziej pilne potrzeby zdrowotne. Analiza stanu opieki medycznej była m.in. przeprowadzana na podstawie porównania nasilenia zgonów z powodu chorób, które potencjalnie mogą być skutecznie leczone w stosunku do ogółu zgonów osób poniżej 65 roku życia. Według Bobaka i wsp. [4] ustalony na tej drodze udział niedostatecznej opieki medycznej wyjaśnia około 1/10 nadwyżki umieralności w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Rola zanieczyszczeń środowiskowych jako czynnika nasilającego umieralność w rozpatrywanych krajach, po zebraniu dostatecznych dowodów, okazała się mniej istotna niż początkowo przypuszczano (w granicach 2 3%). Decydujące natomiast znaczenie okazały się mieć czynniki społeczno-ekonomiczne przejawiające się najbardziej w zachowaniach zdrowotnych i stylu życia (niewłaściwy sposób odżywiania, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, ograniczenie aktywności ruchowej i in.). Niektórzy autorzy zwracają uwagę na rolę stresu o podłożu psychospołecznym prowadzącym do nasilenia postaw antyzdrowotnych, jak również oddziaływującym bezpośrednio poprzez szlaki neurohormonalne. Podstawowe potrzeby zdrowotne ludności zostały uwzględnione w Narodowym Programie Zdrowia wyznaczającym cele w tym zakresie na lata [5]. Nietrudno zauważyć, że cele te prawie w całości dotyczą zachowań i warunków zdrowotnych oraz działalności profilaktycznej. Potrzeba ujęcia działań na rzecz zdrowia publicznego w spójny program o znaczeniu narodowym była dostrzegana już wcześniej. Niemniej, dopiero w 1990 r. powstała pierwsza wersja takiego programu, a później jego nowelizacja w 1993 r. Te wstępne programy były z całą pewnością pomocne w sporządzeniu obecnie aktualnej trzeciej wersji, która została przyjęta w 1996 r. Nietrudno zauważyć, że mieliśmy wtedy już za sobą 6 lat transformacji ustrojowej, z której zaczęły się wyłaniać kontury nowej sytuacji. Przyjęty program

3 Dylematy ochrony zdrowia potrzeby i możliwości 491 włączał się w już uruchomione, mniej czy bardziej samorzutnie, procesy wpływające dodatnio na stan zdrowia w szerszej skali społecznej. Przypomnieć należy, że wchodząc na początku lat 90 w okres transformacji ustrojowej z tak dużymi zaległościami w dziedzinie zdrowotnej wydawało się, że jesteśmy bez dużych szans. Tym bardziej, że po krótkim okresie politycznej euforii społeczna cena transformacji ukazała swoje bezlitosne oblicze. Skłania to do bacznego przyjrzenia się, co zdarzyło się w obszarze zdrowotnym w latach 90. Bliższa analiza tego okresu może być przydatna w identyfikacji czynników decydujących o postępie zdrowotnym w Polsce oraz dalszych perspektywach tego postępu. Ogólnie można stwierdzić, że efekty zdrowotne trudnego okresu transformacji okazały się lepsze niż oczekiwano [1, 6]. Znalazło to m.in. wyraz w systematycznym od 1991 r. spadku częstości zgonów we wszystkich praktycznie grupach wieku i wydłużaniu się przeciętnego czasu trwania życia. Między 1991 i 2002 r. jego przyrost wyniósł ponad 4 lata dla mężczyzn i 3,5 lat dla kobiet [7]. Było to uwarunkowane zmniejszeniem umieralności z powodu chorób układu krążenia i chorób nowotworowych oraz przyczynami zewnętrznymi. Zwraca uwagę prawie dwukrotne zmniejszenie w tym czasie częstości zgonów niemowląt. Odwołując się do innych, w miarę obiektywnych, wskaźników sytuacji zdrowotnej kraju w ostatniej dekadzie warto również zwrócić uwagę na stopień opanowania chorób zakaźnych. Jak wykazują sprawozdania z realizacji Narodowego Programu Zdrowia liczba zachorowań na większość monitorowanych chorób zakaźnych wskazuje tendencję spadkową. W przypadku dwóch chorób, objętych szczególnym nadzorem w ramach NPZ tj. gruźlicy i wirusowego zapalenia wątroby typu B, oczekiwane dopiero w 2005 r. efekty pojawiły się nawet wcześniej [8]. Tym niemniej poziom zapadalności na gruźlicę w 2001 r. był ponad dwukrotnie wyższy, a zapadalności na wzw B o ponad połowę wyższy niż w krajach Unii Europejskiej. Korzystnie natomiast należy ocenić zahamowanie wzrostu zachorowań na AIDS w Polsce po 1995 r. i ich ustabilizowanie się na poziomie zdecydowanie niższym niż w krajach Unii Europejskiej. Zmiany sytuacji zdrowotnej w Polsce, jakie nastąpiły w ciągu ostatnich 10 lat, sytuują nas na dość korzystnym miejscu wśród krajów Europy Środkowej i Wschodniej. Tylko Czechy i Słowacja prezentują się lepiej w zakresie najważniejszych parametrów charakteryzujących sytuację zdrowotną. Natomiast dystans, jaki nas dzieli od krajów zachodnich jest ciągle duży, a jego pokonanie nie będzie prawdopodobnie możliwe przed wyrównaniem ekonomicznym z tymi krajach. To, że w trudnych latach transformacji ustrojowej nie doszło do pogorszenia sytuacji zdrowotnej, a odwrotnie, wyraźnie ujawniły się symptomy poprawy stanowi fenomen zasługujący na baczną uwagę. Próby jego wyjaśnienia nie są łatwe, ponieważ chodzi o złożony efekt działania różnych czynników, które przyczyniły się do uruchomienia mechanizmów poprawy zdrowotności [1, 9]. Istnieje wiele powodów, aby sądzić, że mechanizmy te koncentrują się w kręgu społecznych zachowań wpływających na stan zdrowia. Stosunkowo najlepiej zostały opisane zmiany, jakie nastąpiły w zakresie żywienia, a także zmniejszenie rozpowszechniania palenia tytoniu. W latach 90 nastąpiły bardzo ważne przesunięcia w spożyciu poszczególnych artykułów żywnościowych, które zadecydowały, że dieta Polaków stała się zdecydowanie zdrowsza [10, 11]. Za szczególnie pożądane uważa się wystąpienie takich zjawisk w żywieniu jak: zmniejszenie spożycia tłuszczów pochodzenia zwierzęcego na rzecz tłuszczów pochodzenia roślinnego, co doprowadziło do poprawy stosunku zawartości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych do nasyconych zwiększony udział drobiu w ogólnym spożyciu mięsa dwukrotny w stosunku do 1990 r. wzrost spożycia owoców (dane z 2001 r.). Są powody, aby sądzić, że do zmian tych przyczyniły się warunki gospodarki wolnorynkowej współdziałające z większym uświadomieniem konsumentów, co wpływało na zdrowotnie pożądane wybory przy zakupach żywności [6, 12]. W latach 90 nastąpiły, rozpoczęte już wcześniej, pozytywne zmiany w postawach Polaków wobec palenia tytoniu. Z danych Zatońskiego [9] wynika, że odsetek codziennie palących mężczyzn spadł z 50% do 40%. Wyraźnie wzrosły odsetki osób nigdy niepalących i tych, które zaprzestały palenia. Jako zjawisko pozytywne należy również odnotować wymuszoną rynkiem poprawę jakości papierosów, przez co stały się one mniej szkodliwe. Jak wskazuje Przewoźniak [13] prawie wszystkie papierosy sprzedawane w Polsce do końca lat 80 nie spełniały międzynarodowych norm jakości. Od 1989 r. sytuacja zaczęła się poprawiać i obecnie blisko 100% papierosów jest zaopatrzona w przepisowe filtry. Można sądzić, że korzystne zmiany w sposobie żywienia, zmniejszenie rozpowszechnienia nikotynizmu i inne składowe stylu życia ludności wpisują się w mechanizmy, które zdecydowały o poprawie globalnych wskaźników sytuacji zdrowotnej w Polsce. Stopień zaawansowania tych zmian jest jednak ciągle niedostateczny, na co wskazują sprawozdania z realizacji Narodowego Programu Zdrowia. Rozziew między założonymi celami zdrowotnymi dotyczącymi zwiększenia aktywności fizycznej ludności, poprawy sposobu żywienia, ograniczenia nikotynizmu, alkoholizmu, narkomanii oraz urazowości spowodowanej wypadkami a realizacją tych celów ciągle jest bardzo duży i za nierealne można uważać ich osiągnięcie w 2005 r., w którym ulega zakończeniu rozpoczęty w 1996 r. Program. Równocześnie warto odnotować, że nawet częściowa realizacja celów przekłada się na bardzo wymierne efekty

4 492 Henryk Kirschner zdrowotne. Głównie w nich mieszczą się wyniki dotychczas uzyskane, jak również z ich dalszą realizacją w znacznym stopniu są związane istniejące rezerwy poprawy zdrowia społeczeństwa. Toteż koncentrowanie się wokół takich zagadnień, jak styl życia i zachowania zdrowotne ludności ma tak zasadnicze znaczenie. Możliwości są tu ciągle duże, chociaż osiąganie postępów może być utrudnione wskutek stagnacji ekonomicznej, utrzymującego się wysokiego bezrobocia oraz zwiększającego się zróżnicowania dochodów ludności. Istniejące strefy ubóstwa wyraźnie ograniczają pozytywne wobec zdrowia nastawienia behawioralne. Inne przeszkody w realizacji zamierzeń związane są z niedostatkiem nadzoru i koordynacji programów promujących zdrowie. W sprawozdaniu z realizacji 6. celu operacyjnego Narodowego Programu Zdrowia (zwiększenie skuteczności edukacji zdrowotnej społeczeństwa oraz działań w zakresie promocji zdrowia) stwierdza się: Rozproszenie struktur i znacznego stopnia spontaniczność w podejmowaniu zadań oświatowo-zdrowotnych budzi obawy dotyczące profesjonalizmu podejmowanych przedsięwzięć. Obawy te wydają się w pełni uzasadnione wobec braku systemu merytorycznego nadzoru w tej dziedzinie jak również braku merytorycznego centrum koordynującego tj. wskazywania priorytetów zdrowotnych oraz oceny metodycznej poprawności realizowanych programów [8]. Nawet jeśli te obawy są trochę na wyrost, to zawarte w nich ostrzeżenia powinny być wzięte pod uwagę. Przykładem ściśle medycznych działań profilaktycznych są zadania ujęte w 14. i 15. celu operacyjnym NPZ: Usprawnienie wczesnej diagnostyki i czynnej opieki nad osobami z ryzykiem niedokrwiennej choroby serca i Usprawnienie wczesnej diagnostyki i zwiększenie efektywności leczenia nowotworów złośliwych szyjki macicy i sutka. Dane w sprawozdaniu z realizacji tych zadań są dość skromne [8]. Co prawda, poziom umieralności z powodu chorób układu krążenia zmniejszył się wcześniej i bardziej wydatnie niż przewidywano w 1995 r. (do 2005 r. miał spaść o 15%, a faktycznie spadek o 17% nastąpił już w 2000 r.), ale trudno ocenić jakie czynniki odegrały przy tym największą rolę: profilaktyka I lub II fazy, czy też bardziej skuteczne leczenie. Sygnalizowane zadanie odnosi się do profilaktyki wtórnej (II faza). W każdym bądź razie, potrzeby w tym zakresie są ciągle duże ze względu na dystans jaki nas dzieli od krajów Unii Europejskiej w odniesieniu do zagrożenia życia z powodu chorób układu krążenia. Jeszcze większe zaległości w odrabianiu zapóźnień występują w przypadku sygnalizowanych w 15. celu operacyjnym nowotworów u kobiet, choć należą one do nielicznych guzów złośliwych poddających się kontroli w skali populacyjnej. Brak postępu szczególnie jest widoczny w odniesieniu do raka szyjki macicy. Współczynniki zachorowalności i umieralności z tego powodu należą do najwyższych wśród krajów Środkowej i Wschodniej Europy i 3-krotnie przekraczają odpowiednie wartości dla krajów Europy Zachodniej. Przyczyny tego stanu nie są w pełni zrozumiałe, ponieważ jak stwierdza przedstawiciel Instytutu Onkologii prof. Zieliński, liczba wykonywanych w ciągu roku badań cytologicznych jest stosunkowo duża [14]. Jednakże skuteczność całego programu profilaktycznego pozostaje niska. Mimo różnych niedociągnięć i potknięć dokonał się w ostatniej dekadzie duży postęp w dziedzinie zdrowotnej, choć należy przyznać, że bardziej widoczny poprzez pryzmat danych statystyki jak np. wydłużenie przeciętnego czasu trwania życia. W subiektywnych odczuciach odnotowywanych w czasie przeprowadzania ankietowych badań stanu zdrowia populacji można odnaleźć oceny znacznie bardziej krytyczne. Nierównoległość obiektywnych i subiektywnych przejawów zdrowia stanowi szersze zjawisko. Zróżnicowanie pod tym względem obserwuje się zależnie od sytuacji ogólnospołecznej, jak również w porównaniach międzynarodowych. Subiektywne przejawy zdrowia nie mogą być jednak zlekceważone, zarówno w ujęciu jednostkowym, jak i populacyjnym, ponieważ stanowią sygnał odczuwanego dyskomfortu psychicznego, który często ma ściśle określone uwarunkowania zewnętrzne. Mimo osiągniętego w XX wieku postępu zdrowotnego w świecie, podobnie jak u nas, dość upowszechniona jest opinia o kryzysie ochrony zdrowia. Głównym tego powodem jest sytuacja w lecznictwie, w którym nagromadziły się niezwykle palące problemy. Dotyczą one wszystkich praktycznie krajów, niezależnie od odmienności wynikających przede wszystkim ze stopnia zamożności. Paradoksalnie przyczyną tych problemów stał się niebywały rozwój wiedzy i technologii medycznych, który nastąpił w XX wieku i jest kontynuowany. Łatwość komunikowania się powoduje, że nowości medyczne są szybko upowszechniane, a ich wdrożenie do praktyki wymaga dodatkowych nakładów. Zrozumiałym jest zatem, że udział wydatków na ochronę zdrowia w dochodzie narodowym krajów rozwiniętych wzrósł w ostatnich dekadach wyraźnie powyżej 10%. Przyczynia się do tego również starzenie się społeczeństw powodujące zwiększone zapotrzebowanie na opiekę medyczną. W sumie rośnie nacisk w kierunku zwiększania wydatków na ochronę zdrowia, co w zasadzie jest równoważne z zaspokajaniem wzrastających potrzeb indywidualnych w zakresie leczenia chorób, ponieważ tzw. potrzeby zbiorowe, reprezentowane przez tradycyjne zdrowie publiczne, zajmują zaledwie 2 3% ogólnych wydatków. Niezależnie od ogromnych różnic w poziomie finansowania opieki medycznej w poszczególnych krajach, występujące problemy są bardzo podobne. W USA przy wielkości wydatków 4000 dolarów na osobę rocznie, a więc około 10 razy większych niż u nas, lista zgłaszanych zastrzeżeń dotyczących funkcjonowania opieki jest zaskakująco duża. Wymienione są m.in. uchybienia organizacji pracy, brak czytelnych zasad finansowania,

5 Dylematy ochrony zdrowia potrzeby i możliwości 493 niewspółmierność uzyskiwanych wyników w stosunku do nakładów, nierówności w dostępie do świadczeń i niezadowolenie pacjentów [15, 16]. Wskazuje to na obecność pewnych uniwersalnych mechanizmów utrudniających zaspokajanie potrzeb ludności w zakresie opieki medycznej. W miarę otwierania nowych możliwości potrzeby te stale rosną, a rodzące się nieusatysfakcjonowanie z powodu ograniczeń w świadczeniach jest jedną z istotnych przyczyn napięć i niepokoju społecznego. W szczególnie trudnej sytuacji znalazły się kraje ekonomicznie słabsze, w których dylematy współczesnej ochrony zdrowia, wynikające z rozmijania się potrzeb i ekonomicznych możliwości, przybierają dramatyczny wymiar. Codziennie obserwujemy ten dramat. Równocześnie chciałoby się powiedzieć, że jest to dramat trochę sztucznie rozniecany. Jest sprawą oczywistą, że nie możemy zapewnić opieki lekarskiej na poziomie krajów najwyżej rozwiniętych. A niekiedy o tym się zapomina. Wobec krytycznie wysokiego zadłużenia państwa, wzrost wydatków publicznych na ochronę zdrowia jest u nas obecnie mało realny. Coraz więcej jest głosów, że należy wprowadzić częściową odpłatność za usługi medyczne oraz rozwijać system dobrowolnych ubezpieczeń. Według Tymowskiej [17] wprowadzenie dopłat do świadczeń w systemie publicznym mogłoby być uzasadnione przede wszystkim tym, gdyby wpływało na zmianę zachowań pacjentów, czyli ograniczało popyt. Nie ulega wątpliwości, że spora część konsumowanych przez społeczeństwo świadczeń medycznych ma z punktu widzenia bezpieczeństwa zdrowotnego obywateli wartość marginalną. Oczywiście pozostaje sprawa pewnego rodzaju komfortu psychicznego, jaki zapewnia pełna dostępność. Zwolennicy neoliberalnej polityki gospodarczej wskazują przy tym, że komfort pełnej dostępności świadczeń medycznych nie musi być równoznaczny w konstytucyjną odpowiedzialnością państwa za zdrowie obywateli. Kluczem do rozwiązania dylematu pełnej dostępności świadczeń jest zatem próba przeniesienia części kosztów na użytkowników, co ma również zapobiegać zjawisku tzw. moralnego hazardu, a więc nadużywania niektórych świadczeń, braku współpracy z lekarzem i innych zachowań typowych dla sytuacji, gdzie własna odpowiedzialność materialna jest żadna. Można się domyślać, jakie skutki dla społecznego płatnika przynosi sytuacja, w której moralny hazard pacjentów sprzęga się z moralnym hazardem dostawców usług. Przetrwanie społecznych systemów opieki lekarskiej zależy dziś bardziej niż kiedykolwiek od kroków zaradczych, wśród których nie może brakować decyzji mających na celu umacnianie wspólnej odpowiedzialności za jej funkcjonowanie. Nie można przerzucić tej odpowiedzialności wyłącznie na ekonomistów i polityków. Piśmiennictwo 1. Kirschner H.: Charakterystyka przemian zdrowotnych w Polsce w ostatnim półwieczu [w]: Aktualne problemy zdrowotne: zagrożenia i szanse, red. H. Kirschner, J. Kopczyński, Wyd. Ignis, Warszawa 1999, Kopczyński J., Łabanowska C., Lewandowski Z. i wsp.: Umieralność szczegółowa z powodu niektórych chorób przewlekłych w Polsce w latach Instytut Medycyny Społecznej AM, Warszawa Wojtyniak B., Goryński P. [red.]: Najważniejsze elementy sytuacji zdrowotnej w Polsce porównanie międzynarodowe. PZH, Warszawa Bobak M., Marmot M.: Przepaść między umieralnością na Wschodzie i na Zachodzie i jej możliwe wyjaśnienie: propozycja planu badań. Br. Med. J. wydanie polskie, 1996; 312: Narodowy Program Zdrowia Min. Zdrowia i Opieki Społecznej, Międzyresortowy Zespół Koordynacyjny, Warszawa Kirschner H.: Perspektywy postępu zdrowotnego w świetle istniejących uwarunkowań [w]: Wyzwania i zagrożenia zdrowotne w świetle procesu integracji. Mat. Krajowej Konferencji Naukowej pod red. J. Karskiego. Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia, Warszawa Wojtyniak B., Goryński P. [red.]: Sytuacja zdrowotna ludności Polski. PZH, Warszawa Monitoring oczekiwanych efektów i korzyści zdrowotnych wynikających z realizacji Narodowego Programu Zdrowia na lata (Raport za 2000 r.) Min. Zdrowia, Biuro Koordynatora ds. Monitoringu NPZ, Warszawa Zatoński W.: Rozwój sytuacji zdrowotnej w Polsce na tle innych krajów Europy Środkowej i Wschodniej. Centrum Onkologii Instytut im. M. Skłodowskiej-Curie, Warszawa Kirschner H.: Zmiany zachowań żywieniowych w Polsce w latach dziewięćdziesiątych. Zdr. Pub., 2002; 112: Sekuła W., Figurska K.: Spożycie żywności w latach 90. w Polsce. Przemysł Spożywczy, 2001, 55[6]: Sekuła W.: Political and economic determinants of dietary changes focus on Poland. Żywienie Człowieka i Metabolizm, 2001, 28: Przewożniak K.: Trendy palenia tytoniu w Polsce w latach [w]: Palenie tytoniu a zdrowie, [red.] Milanowski J., Błędowski J., Monografie Instytutu Medycyny Wsi, Lublin 1996, Zieliński J.: Miejsce Polski w Europie w rozwiązywaniu problemów profilaktyki, wykrywania wczesnych form i leczenia raka ginekologicznego. Mat. I Kongresu Demograficznego, Rządowe Centrum Studiów Strategicznych, Warszawa Mc Glynn E.A., Ash S.M., Adams J. et al.: The quality of health care delivered to adults in the United States. N. Engl, J. Med., 2003; 348: Mechanic D.: Physician discontent. Challenges and opportunities. JAMA, 2003; 290: Tymowska K.: Na więcej nas nie stać wywiad w Gaz. Wyb Adres do korespondencji: Instytut Medycyny Społecznej Akademii Medycznej ul. Oczki Warszawa

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

Priorytet 2: Ochrona zdrowia. Analiza SWOT

Priorytet 2: Ochrona zdrowia. Analiza SWOT 43 Priorytet 2: Ochrona zdrowia Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Dobrze rozwinięte zaplecze instytucjonalne (zakłady opieki zdrowotnej, instytucje publiczne). 2. Współpraca pomiędzy podmiotami zajmującymi

Bardziej szczegółowo

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT 49 Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Dobrze rozwinięte zaplecze instytucjonalne (zakłady opieki zdrowotnej, instytucje publiczne). 2. Współpraca pomiędzy podmiotami zajmującymi

Bardziej szczegółowo

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu Dr n med. Urszula Wojciechowska Rak gruczołu krokowego na świecie Rak gruczołu krokowego jest drugim najczęściej diagnozowanym rakiem i piątą co do częstości

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych

USTAWA. z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2005 r. Nr 143, poz. 1200,

Bardziej szczegółowo

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne Zdrowie środowiskowe 1. Podaj definicję ekologiczną zdrowia i definicję zdrowia środowiskowego. 2. Wymień znane Ci czynniki fizyczne

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Zdrowie warszawiaków raport z dekady

Zdrowie warszawiaków raport z dekady Zdrowie warszawiaków raport z dekady Warszawa, 21 stycznia 2010 r. Najnowsza edycja raportu o stanie zdrowia mieszkańców dotyczy 10 lat (na podstawie uaktualnionych edycji dla lat 1999-2008). Jest to wystarczająco

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Nowelizacja art. 7 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych (Dz. U. Nr 143, poz. 1200), zwana dalej,,ustawą,

Bardziej szczegółowo

Narodowy Program Zdrowia

Narodowy Program Zdrowia Narodowy Program Zdrowia jako narzędzie realizacji polityki zdrowotnej Szczecin, 21 listopada 2011 r. Kalisz Pomorski 1 Rozwój gospodarczy i społeczny społeczeństwa jest w znacznym stopniu uwarunkowany

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż,

Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Ogólnopolski Dobrowolny Program Znakowania Wartością Odżywczą GDA Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi informuje iż, Główny Inspektorat Sanitarny i Stowarzyszenie Polska Federacja Producentów

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r.

UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. UCHWAŁA NR IV/21/14 RADY GMINY WIDAWA z dnia 30 grudnia 2014 r. w sprawie uchwalenia Programu Zdrowotnego ZDROWA GMINA na lata 2015-2016 oraz udzielenia dotacji dla Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej

Bardziej szczegółowo

Programy zdrowotne w praktyce. Współpraca z placówkami medycznymi Małgorzata Stelmach - Fundacja MSD dla Zdrowia Kobiet Warszawa, 21 kwietnia 2015

Programy zdrowotne w praktyce. Współpraca z placówkami medycznymi Małgorzata Stelmach - Fundacja MSD dla Zdrowia Kobiet Warszawa, 21 kwietnia 2015 FORUM INNOWACYJNA OCHRONA ZDROWIA Programy zdrowotne w praktyce. Współpraca z placówkami medycznymi Małgorzata Stelmach - Fundacja MSD dla Zdrowia Kobiet Warszawa, 21 kwietnia 2015 Fundacja MSD dla Zdrowia

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie Nowotwory wyzwanie globalne Krzysztof Krzemieniecki Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej Szpital Uniwersytecki w Krakowie 1 Dlaczego onkologia jest tak ważna? Nowotwory zjawisko masowe

Bardziej szczegółowo

Kliknij ikonę, aby dodać obraz

Kliknij ikonę, aby dodać obraz Kliknij ikonę, aby dodać obraz Samorządowe programy zdrowotne - wyzwanie organizacyjne i edukacyjne Marek Wójcik Warszawa, 16 kwietnia 2013r. Program zdrowotny zadanie własne jednostek samorządu terytorialnego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 16 grudnia 2015 r. Szanowny Pan Dr Konstanty Radziwiłł Minister Zdrowia. Szanowny Panie Ministrze,

Warszawa, 16 grudnia 2015 r. Szanowny Pan Dr Konstanty Radziwiłł Minister Zdrowia. Szanowny Panie Ministrze, Warszawa, 16 grudnia 2015 r. Szanowny Pan Dr Konstanty Radziwiłł Minister Zdrowia Szanowny Panie Ministrze, w związku z trwającymi konsultacjami publicznymi dotyczącymi projektu rozporządzenia Rady Ministrów

Bardziej szczegółowo

Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją?

Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją? Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją? Prof. dr hab. med. Barbara Woynarowska Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Warszawskiego Komitet Zdrowia Publicznego PAN Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015 PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015 Autor programu: Miasto Kielce, ul. Rynek 1, 25-303 Kielce 1 I. Opis problemu zdrowotnego Rak

Bardziej szczegółowo

Założenia koncepcji i konstrukcji Programu

Założenia koncepcji i konstrukcji Programu Założenia koncepcji i konstrukcji Programu 1. Wprowadzenie Małopolski Program Ochrony Zdrowia w latach 2001-2005 stanowi rozwinięcie w formie wieloletniego programu wojewódzkiego Strategii Rozwoju Województwa

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum

Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum Program Profilaktyki Raka Piersi Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum Onkologii) 13.06.2006

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r. w sprawie przyjęcia Planu działań prozdrowotnych dla mieszkańców Miasta Brzeziny na lata 2014-2015 Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 5

Bardziej szczegółowo

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

uzyskano tylko w 13 przypadkach gruźlicy PŁUC tzn. w 21,0% przypadków gruźlicy u dzieci

uzyskano tylko w 13 przypadkach gruźlicy PŁUC tzn. w 21,0% przypadków gruźlicy u dzieci Sytuacja epidemiologiczna gruźlicy w Polsce 2012/2013 Dane o zachorowaniach na gruźlicę w Polsce pochodzą z Krajowego Rejestru Zachorowań na Gruźlicę, który prowadzony jest w Instytucie Gruźlicy i Chorób

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

Budujmy społeczeństwo dla wszystkich Wystąpienie Rzecznika Praw Dziecka Marka Michalaka, Warszawa, 26 lutego 2010 roku

Budujmy społeczeństwo dla wszystkich Wystąpienie Rzecznika Praw Dziecka Marka Michalaka, Warszawa, 26 lutego 2010 roku Budujmy społeczeństwo dla wszystkich Wystąpienie Rzecznika Praw Dziecka Marka Michalaka, Warszawa, 26 lutego 2010 roku Badania problemu biedy prowadzone są wyłącznie z perspektywy osób dorosłych. Dzieci

Bardziej szczegółowo

Badanie GATS w Polsce Rezultaty i wnioski dla polityki zdrowotnej

Badanie GATS w Polsce Rezultaty i wnioski dla polityki zdrowotnej Badanie GATS w Polsce Rezultaty i wnioski dla polityki zdrowotnej XIV Konferencja Naukowa im. F. Venuleta Tytoń albo Zdrowie TWP Wszechnica Polska Warszawa, 09.12.2011 Ostatnia aktualizacja: 09.08.2011

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów

EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM. Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH W WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIM Dorota Stępień Świętokrzyskie Centrum Onkologii Zakład Epidemiologii Nowotworów Nowotwory złośliwe stanowią narastający problem zdrowotny i ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A nr XLII/ 291 /2014 RADY GMINY BIERAWA z dnia 27 marca 2014 r.

U C H W A Ł A nr XLII/ 291 /2014 RADY GMINY BIERAWA z dnia 27 marca 2014 r. U C H W A Ł A nr XLII/ 291 /2014 RADY GMINY BIERAWA z dnia 27 marca 2014 r. W sprawie: przyjęcia Programu szczepień profilaktycznych przeciwko wirusowi HPV wywołującego raka szyjki macicy na lata 2014-2016

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny Symbol kierunkowych efektów kształcenia l K_W01 K_W02 K_W03 K_W04 K_W05 K_W06 K_W07 K_W08 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny WIEDZA Zna budowę,

Bardziej szczegółowo

Raport o zdrowiu mieszkańców Miasta Krakowa i jego uwarunkowaniach

Raport o zdrowiu mieszkańców Miasta Krakowa i jego uwarunkowaniach Raport o zdrowiu mieszkańców Miasta Krakowa i jego uwarunkowaniach Urząd Miasta Krakowa Kraków, 2015 Opracowanie: IBMed Sp. z o.o. ul. Emaus 14a 30 201 Kraków Na zlecenie: Biura ds. Ochrony Zdrowia Urzędu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROMOCJI I OCHRONY ZDROWIA W MIEŚCIE CHEŁM NA LATA 2015 2017

PROGRAM PROMOCJI I OCHRONY ZDROWIA W MIEŚCIE CHEŁM NA LATA 2015 2017 Załącznik do Uchwały Nr IV/25/14 Rady Miasta Chełm z dnia 30 grudnia 2014r. w sprawie przyjęcia Programu Promocji i Ochrony Zdrowia w Mieście Chełm na lata 2015-2017 PROGRAM PROMOCJI I OCHRONY ZDROWIA

Bardziej szczegółowo

Cel główny: ograniczanie konsumpcji tytoniu w SZ RP

Cel główny: ograniczanie konsumpcji tytoniu w SZ RP IV. SZCZEGÓŁOWY ZAKRES ZADAŃ PROGRAMU ŻW DOTYCZĄCEGO OGRANICZANIA KONSUMPCJI TYTONIU W SIŁACH ZBROJNYCH RP. Cel główny: ograniczanie konsumpcji tytoniu w SZ RP Szczegółowy obszar działania Cel Szczegóły

Bardziej szczegółowo

MODEL OCENY POTRZEB ZDROWOTNYCH

MODEL OCENY POTRZEB ZDROWOTNYCH MODEL OCENY POTRZEB ZDROWOTNYCH Założenia: 1. Jeden powiat przygotowuje i składa tylko jeden projekt na jeden program obejmujący promocję zdrowia i/lub profilaktykę chorób, dotyczący jednego zidentyfikowanego

Bardziej szczegółowo

Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna?

Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna? Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna? Aleksander Araszkiewicz Katedra i Klinika Psychiatrii Collegium Medicum w Bydgoszczy Zdrowie psychiczne decyduje o dobrym samopoczuciu jednostek

Bardziej szczegółowo

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne Prawo do opieki paliatywnej Dostęp do opieki paliatywnej stanowi prawny obowiązek, potwierdzony przez konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA ZDROWOTNA W UJĘCIU EUROPEJSKIM. Maciej Hamankiewicz Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej

PROFILAKTYKA ZDROWOTNA W UJĘCIU EUROPEJSKIM. Maciej Hamankiewicz Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej W UJĘCIU EUROPEJSKIM Maciej Hamankiewicz Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej NA ŚWIECIE 1974 r. - Nowe perspektywy dla zdrowia Kanadyjczyków pierwsza na świecie narodowa strategia polityki zdrowotnej wykorzystująca

Bardziej szczegółowo

Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy

Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy Spis treści Wstęp 3 Cele Kodeksu Profilaktyki RSM 4 Zasady skutecznej komunikacji z kobietami 5 Czynniki ryzyka rozwoju raka szyjki macicy 6 Badanie cytologiczne

Bardziej szczegółowo

2011-03-24. Narodowy Program Zdrowia 2007-2015. Historia. Podstawowe założenia koncepcji NPZ. Zdrowie. Prewencja

2011-03-24. Narodowy Program Zdrowia 2007-2015. Historia. Podstawowe założenia koncepcji NPZ. Zdrowie. Prewencja Historia Narodowy Program Zdrowia 2007-2015 1978 r. Ałma Ata zdrowe społeczeństwo końca XX wieku 1990, 1993 aneksy zmiany celów strategicznych i operacyjnych 1996 konstrukcja celów NPZ i wydłużenie do

Bardziej szczegółowo

Zalącznik do Uchwaly Nr XII/61/2008-02-29 z dnia 26.02.2008 r. GMINNY PROGRAM OCHRONY I PROMOCJI ZDROWIA GMINY CIELĄDZ NA LATA 2008-2015

Zalącznik do Uchwaly Nr XII/61/2008-02-29 z dnia 26.02.2008 r. GMINNY PROGRAM OCHRONY I PROMOCJI ZDROWIA GMINY CIELĄDZ NA LATA 2008-2015 Zalącznik do Uchwaly Nr XII/61/2008-02-29 z dnia 26.02.2008 r. GMINNY PROGRAM OCHRONY I PROMOCJI ZDROWIA GMINY CIELĄDZ NA LATA 2008-2015 Podstawa prawna: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UŚWIADOMIENIE I ZACHOWANIA ZDROWOTNE KOBIET W ZAKRESIE PROFILAKTYKI RAKA PIERSI I SZYJKI MACICY CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PLAN ZDROWOTNY na lata 2004-2013

NARODOWY PLAN ZDROWOTNY na lata 2004-2013 MINISTER ZDROWIA NARODOWY PLAN ZDROWOTNY na lata 2004-2013 WARSZAWA, 2003 ROK Spis treści Wprowadzenie 1 Przesłanki tworzenia Narodowego Planu Zdrowotnego 1 a Narodowy Program Zdrowia 2 Wpływ Narodowego

Bardziej szczegółowo

RAPORT O STANIE ZDROWIA MIESZKAŃCÓW BIAŁEGOSTOKU W LATACH 2004 2013

RAPORT O STANIE ZDROWIA MIESZKAŃCÓW BIAŁEGOSTOKU W LATACH 2004 2013 RAPORT O STANIE ZDROWIA MIESZKAŃCÓW BIAŁEGOSTOKU W LATACH 2004 2013 Opracowanie przygotowane dla: Urzędu Miejskiego w Białymstoku Autor opracowania: dr nauk o zdrowiu Agnieszka Genowska 2015 1 Spis treści

Bardziej szczegółowo

ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2012 r. poz. 1356, z późn. zm.

ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2012 r. poz. 1356, z późn. zm. ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2012 r. poz. 1356, z późn. zm.); ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.

Bardziej szczegółowo

PLAN RZECZOWO-FINANSOWY na rok 2013

PLAN RZECZOWO-FINANSOWY na rok 2013 Załącznik nr 3a PLAN RZECZOWO-FINANSOWY na rok 2013 Działania I. Popularyzacja zapisów Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem w społeczeństwie poprzez wielopłaszczyznowe populacyjne działania edukacyjno-informacyjne

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY WYKAZ ZADAŃ I ICH PODZIAŁ POMIĘDZY PODMIOTY REALIZUJĄCE NARODOWY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO

SZCZEGÓŁOWY WYKAZ ZADAŃ I ICH PODZIAŁ POMIĘDZY PODMIOTY REALIZUJĄCE NARODOWY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO Załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia.. SZCZEGÓŁOWY WYKAZ ZADAŃ I ICH PODZIAŁ POMIĘDZY PODMIOTY REALIZUJĄCE NARODOWY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO Cele ogólne Cele szczegółowe Zadania

Bardziej szczegółowo

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich),

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich), EPIDEMIOLOGIA Określenie Epidemiologia pochodzi z języka greckiego: epi na demos lud logos słowo, nauka czyli, nauka badająca: rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów

Bardziej szczegółowo

Scenariusze zmian płodności i umieralności dla 27 krajów europejskich na lata 2002 2052

Scenariusze zmian płodności i umieralności dla 27 krajów europejskich na lata 2002 2052 Scenariusze zmian płodności i umieralności dla 27 krajów europejskich na lata 2002 2052 Jakub Bijak Środkowoeuropejskie Forum Badań Migracyjnych Konferencja Perspektywy demograficzne Europy Instytut Statystyki

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Regionalna polityka zdrowotna na tle Małopolskiego Programu Ochrony Zdrowia. Andrzej Sasuła Wicemarszałek Województwa Małopolskiego

Regionalna polityka zdrowotna na tle Małopolskiego Programu Ochrony Zdrowia. Andrzej Sasuła Wicemarszałek Województwa Małopolskiego Regionalna polityka zdrowotna na tle Małopolskiego Programu Ochrony Zdrowia Andrzej Sasuła Wicemarszałek Województwa Małopolskiego 1 Prawne podstawy regionalnej polityki zdrowotnej ustawa z dnia 5 czerwca

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zdrowiu publicznym. (druk nr 1057)

Opinia do ustawy o zdrowiu publicznym. (druk nr 1057) Warszawa, 22 września 2015 r. Opinia do ustawy o zdrowiu publicznym (druk nr 1057) I. Cel i przedmiot ustawy Ustawa zmierza do utworzenia mechanizmów pozwalających na osiągnięcie poprawy sytuacji zdrowotnej

Bardziej szczegółowo

Polska Liga Walki z Rakiem. Międzynarodowe inspiracje

Polska Liga Walki z Rakiem. Międzynarodowe inspiracje Polska Liga Walki z Rakiem Międzynarodowe inspiracje Stowarzyszenie Europejskich Lig Walki z Rakiem (ECL) www.europeancancerleagues.org Bruksela, Belgia info@europeancancerleagues.org ECL WIZJA: Europa

Bardziej szczegółowo

statystyka badania epidemiologiczne

statystyka badania epidemiologiczne statystyka badania epidemiologiczne Epidemiologia Epi = wśród Demos = lud Logos = nauka Epidemiologia to nauka zajmująca się badaniem rozprzestrzenienia i uwarunkowań chorób u ludzi, wykorzystująca tą

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie wyników projektu badawczego MIR i OECD. w województwie łódzkim

Wykorzystanie wyników projektu badawczego MIR i OECD. w województwie łódzkim Wykorzystanie wyników projektu badawczego MIR i OECD w województwie łódzkim Zbigniew Gwadera Departament ds. PO Kapitał Ludzki Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego Instytucja Pośrednicząca PO KL Warszawa,

Bardziej szczegółowo

1. POLITYKA SENIORALNA

1. POLITYKA SENIORALNA 1. POLITYKA SENIORALNA 1.1. REALIZACJA REGIONALNEJ POLITYKI PUBLICZNEJ Działania dotyczące polityki senioralnej zostały ujęte w Strategii Wojewódzkiej w zakresie Polityki Społecznej dla Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Witold Zatoński Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Seminarium edukacyjne pt.: Innowacje w systemie szczepień

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Dokument z posiedzenia 2009 30.11.2007 B6-0000/2007 PROJEKT REZOLUCJI w odpowiedzi na pytanie wymagające ustnej odpowiedzi B6-0000/2007 zgodnie z art. 108 ust. 5 regulaminu złożyli

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań przeprowadzonych przez Centrum Onkologii w Warszawie wskazują,

Wyniki badań przeprowadzonych przez Centrum Onkologii w Warszawie wskazują, CEL STRATEGICZNY PROGRAMU NA ROK 2014: Zmniejszanie zachorowań, inwalidztwa i zgonów wynikających z palenia tytoniu (choroby układu krąŝenia, nowotwory złośliwe, nienowotworowe choroby układu oddechowego,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XII/67/2015 RADY MIEJSKIEJ W RAKONIEWICACH. z dnia 19 listopada 2015 r.

UCHWAŁA Nr XII/67/2015 RADY MIEJSKIEJ W RAKONIEWICACH. z dnia 19 listopada 2015 r. UCHWAŁA Nr XII/67/2015 RADY MIEJSKIEJ W RAKONIEWICACH z dnia 19 listopada 2015 r. w sprawie: gminnego programu przeciwdziałania narkomanii na 2016 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8

Bardziej szczegółowo

Tabela 1 Ludność Gminy Bestwina oraz gęstość zaludnienia w podziale na sołectwa L.P. Sołectwo Liczba ludności [L] 2006 r.

Tabela 1 Ludność Gminy Bestwina oraz gęstość zaludnienia w podziale na sołectwa L.P. Sołectwo Liczba ludności [L] 2006 r. 1. CHARAKTERYSTYKA SPOŁECZNA 3.1. Struktura demograficzna Gminę Bestwina zamieszkuje 10.434 mieszkańców (dane za 2006 r.). W poniższej tabeli zestawiono liczbę mieszkańców w poszczególnych sołectwach:

Bardziej szczegółowo

otyłości, jako choroby nie tylko groźnej samej w sobie, lecz sprzyjającej rozwojowi wielu innych schorzeń skracających życie współczesnemu

otyłości, jako choroby nie tylko groźnej samej w sobie, lecz sprzyjającej rozwojowi wielu innych schorzeń skracających życie współczesnemu Informacja o Szwajcarsko-Polskim Programie Współpracy ( KIK/34) pt. Zapobieganie nadwadze i otyłości oraz chorobom przewlekłym poprzez edukację społeczeństwa w zakresie żywienia i aktywności fizycznej

Bardziej szczegółowo

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 68/2013 Rady Gminy Zagnańsk z dnia 26 sierpnia 2013 roku PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Autor

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016 PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016 Okres realizacji: wrzesień 2013 czerwiec 2016 Autor programu: Gmina i Miasto Drzewica, ul. Stanisława

Bardziej szczegółowo

Inicjatorką wprowadzenia programu szczepień na terenie gminy Lipie była Wójt, Bożena Wieloch. Działania zmierzające do opracowania programu podjęto

Inicjatorką wprowadzenia programu szczepień na terenie gminy Lipie była Wójt, Bożena Wieloch. Działania zmierzające do opracowania programu podjęto * Inicjatorką wprowadzenia programu szczepień na terenie gminy Lipie była Wójt, Bożena Wieloch. Działania zmierzające do opracowania programu podjęto już na początku ubiegłego roku. Opracowanie dokumentu

Bardziej szczegółowo

II. Streszczenie (2 strony) 1) skrótowy opis celów i podstawowych elementów programu;

II. Streszczenie (2 strony) 1) skrótowy opis celów i podstawowych elementów programu; Załącznik nr 2 SCHEMAT DOKUMENTU PROGRAMU ZDROWOTNEGO I. Strona tytułowa 1) nazwa programu; Tworzenie regionalnych ośrodków referencyjnych prewencji chorób serca i naczyń na tle miażdżycy w zakresie strategii

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych".

- o zmianie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-175-07 Druk nr 80 Warszawa, 8 listopada 2007 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA INAUGURUJĄCA. Projekt pt.

KONFERENCJA INAUGURUJĄCA. Projekt pt. KONFERENCJA INAUGURUJĄCA Projekt pt. Program profilaktyki chorób układu oddechowego związanych z uzależnieniem od nikotyny w powiecie ostródzkim szansą na ograniczenie społecznych nierówności w zdrowiu

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KOBIETY O PROFILAKTYCE RAKA PIERSI I RAKA SZYJKI MACICY BS/57/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KOBIETY O PROFILAKTYCE RAKA PIERSI I RAKA SZYJKI MACICY BS/57/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Program budowy infrastruktury informacji przestrzennej (IIP) w Ministerstwie Zdrowia (MZ)

Program budowy infrastruktury informacji przestrzennej (IIP) w Ministerstwie Zdrowia (MZ) Program budowy infrastruktury informacji przestrzennej (IIP) w Ministerstwie Zdrowia (MZ) 1. WIADOMOŚCI WSTĘPNE 1.1 CHARAKTERYSTYKA ORGANU WIODĄCEGO 1) Stanowisko, imię i nazwisko, dane adresowe organu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZDROWOTNY W ZAKRESIE PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSAMI BRODAWCZAKA LUDZKIEGO( HPV )

PROGRAM ZDROWOTNY W ZAKRESIE PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSAMI BRODAWCZAKA LUDZKIEGO( HPV ) Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Miejskiej w Polanicy-Zdroju z dnia 28 lutego 2012 r. Nr XVIII/98/2012 PROGRAM ZDROWOTNY W ZAKRESIE PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSAMI BRODAWCZAKA LUDZKIEGO( HPV ) W GMINIE POLANICA-ZDRÓJ

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK Załącznik do Uchwały Nr XLIII/298/14 Rady Gminy Łubniany z dnia 12 listopada 2014 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK 1 Wstęp 1. Narkomania stanowi jeden z najpoważniejszych

Bardziej szczegółowo

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt.

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt. Konferencja nt.: Niepełnosprawni szanse i perspektywy włąw łączenia społecznego koncepcja rozwiąza zań systemowych. Warszawa: 10.10.2006 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Psychospołeczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Katedra Turystyki i Rekrecji. WYKAZ TEMATÓW I ZAGADNIEŃ HARMONOGRAM ZAJĘĆ Liczba godzin Tematy i zagadnienia

SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Katedra Turystyki i Rekrecji. WYKAZ TEMATÓW I ZAGADNIEŃ HARMONOGRAM ZAJĘĆ Liczba godzin Tematy i zagadnienia SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu: III stacjonarne, niestacjonarne Moduł (typ) przedmiotów: Wychowanie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIII/91/07 Rady Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 14 grudnia 2007 roku

Uchwała Nr XIII/91/07 Rady Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 14 grudnia 2007 roku Uchwała Nr XIII/91/07 Rady Gminy Rawa Mazowiecka z dnia 14 grudnia 2007 roku w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Ochrony i Promocji Zdrowia w Gminie Rawa Mazowiecka na lata 2008-2015 Na podstawie art.18

Bardziej szczegółowo

ZALECENIE RADY. z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie badań przesiewowych w kierunku raka (2003/878/WE)

ZALECENIE RADY. z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie badań przesiewowych w kierunku raka (2003/878/WE) ZALECENIE RADY z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie badań przesiewowych w kierunku raka (2003/878/WE) RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Gimnazjum im. Jana Pawła II w Pisarzowicach

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Gimnazjum im. Jana Pawła II w Pisarzowicach SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Gimnazjum im. Jana Pawła II w Pisarzowicach PROFILAKTYKA to proces wspomagania człowieka w radzeniu sobie z trudnościami zagrażającymi prawidłowemu rozwojowi i zdrowemu życiu,

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Problem pomiaru obiektywnych i subiektywnych uwarunkowań jakości życia

Problem pomiaru obiektywnych i subiektywnych uwarunkowań jakości życia Problem pomiaru obiektywnych i subiektywnych uwarunkowań jakości życia MIKOŁAJ MAJKOWICZ KATEDRA PSYCHOLOGII I ZAKŁAD BADAŃ NAD JAKOŚCIĄ ŻYCIA WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU GDAŃSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY Użycie

Bardziej szczegółowo

Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie

Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie Raport dotyczący zaleceń Zapewnianie optymalnej opieki nad osobami cierpiącymi na chorobę zwyrodnieniową stawów i reumatoidalne zapalenie stawów

Bardziej szczegółowo

Profilaktyczna opieka zdrowotna nad dziećmi i młodzieŝą w środowisku nauczania i wychowania na terenie lubelszczyzny

Profilaktyczna opieka zdrowotna nad dziećmi i młodzieŝą w środowisku nauczania i wychowania na terenie lubelszczyzny Lubelskie Centrum zdrowia Publicznego w Lublinie Zakład Ochrony Zdrowia Matki i Dziecka Profilaktyczna opieka zdrowotna nad dziećmi i młodzieŝą w środowisku nauczania i wychowania na terenie lubelszczyzny

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania Rozwoju Telemedycyny w Polsce Potrzeby, bariery, korzyści. 10/9/2014 Synchronizing Healthcare

Uwarunkowania Rozwoju Telemedycyny w Polsce Potrzeby, bariery, korzyści. 10/9/2014 Synchronizing Healthcare Uwarunkowania Rozwoju Telemedycyny w Polsce Potrzeby, bariery, korzyści 1 10/9/2014 Synchronizing Healthcare Badania medyczne zrobiły tak niebywały postęp, że dziś praktycznie nie ma już ani jednego zdrowego

Bardziej szczegółowo

Informacja. Nr 204. Zdrowotność kobiet - wybrane zagadnienia KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH

Informacja. Nr 204. Zdrowotność kobiet - wybrane zagadnienia KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Zdrowotność kobiet - wybrane zagadnienia Maj 1994 Grzegorz Ciura Informacja Nr 204 Ocena stanu zdrowia społeczeństwa

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Materiał na konferencję prasową w dniu 30 maja 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Podstawowe dane demograficzne o dzieciach

Bardziej szczegółowo

Sztum, dnia 10 lutego 2015r.

Sztum, dnia 10 lutego 2015r. Konferencja inaugurująca projekt pn. Uprzedź nowotwór i ciesz się życiem - efektywna profilaktyka chorób nowotworowych oraz promocja zdrowego stylu życia w powiecie sztumskim finansowany w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo