O POTRZEBIE EDUKACJI MIĘDZYKULTUROWEJ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "O POTRZEBIE EDUKACJI MIĘDZYKULTUROWEJ"

Transkrypt

1 Krzysztof Juszczak Pomorska Akademia Pedagogiczna w Słupsku O POTRZEBIE EDUKACJI MIĘDZYKULTUROWEJ Globalizacja, która z jednej strony prowadzi do standaryzacji wielu zjawisk, z drugiej natomiast do ujawnienia ich różnorodności, ukazuje konieczność usytuowania w centrum uwagi współczesnych społeczeństw edukacji powszechnej, a zarazem ustawicznej. Człowiek, aby mógł normalnie postępować, powinien orientować się w znaczeniu tych zdarzeń, jakie zachodzą w otaczającym go świecie i tych, jakie mogą zachodzić. Powinien być zdolny do rozpoznania, zrozumienia i przewidywania 1. Wielka różnorodność kultur spowodowała, że rozpoczęto poszukiwania sposobu ich koegzystencji w warunkach umiędzynarodowionych systemów organizacji życia społecznego. Niezbędne okazało się odejście od metody asymilacji na rzecz akulturyzacji. Podstawowym celem edukacji powinno być zatem umożliwienie wzajemnego poznania i zrozumienia odmienności. W naszych coraz bardziej różnorodnych społeczeństwach podstawową sprawą staje się zapewnienie harmonijnych interakcji między ludźmi i grupami o wielorakich, zróżnicowanych i dynamicznych tożsamościach kulturowych, a także wyzwolenie w nich chęci do wspólnego życia. Polityki zmierzające do włączenia i zapewnienia wszystkim obywatelom uczestnictwa w życiu społecznym stanowią gwarancję spójności społecznej, witalności społeczeństwa obywatelskiego i pokoju. Zdefiniowany w ten sposób pluralizm kulturowy jest wyrażeniem polityki wobec rzeczywistości nacechowanej różnorodnością 2. 1 K. Obuchowski, Człowiek, dążenia, sens. Myśli wybrane, Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej, Bydgoszcz 2001, s Powszechna deklaracja UNESCO o różnorodności kulturalnej, art. 2, Rzeczpospolita, 2 czerwca 2004 r. (dodatek Dialog cywilizacji), s

2 Krzysztof Juszczak W zależności od kontekstu geograficznego, politycznego czy filozoficznego wielokulturowość jest różnie postrzegana i przyjmuje rozmaite rozstrzygnięcia praktyczne. W państwach Europy Zachodniej dyskusja o wielokulturowości toczy się przede wszystkim wokół praw dla imigrantów. W krajach imigranckich natomiast, takich jak Stany Zjednoczone czy Kanada, dotyczy ona koncepcji państwa wieloetnicznego i społeczeństwa wielokulturowego oraz stworzenia podstawy wspólnej identyfikacji obywatelskiej 3. Im większe i bardziej widoczne w sferze publicznej jest zróżnicowanie etniczne państwa, tym większa zachodzi konieczność uzupełnienia samego rozpoznania wielokulturowości o świadomą politykę i doktrynę kształtowania wielokulturowości 4. Państwa Europy Zachodniej, do których przybywają imigranci, dostrzegły potrzebę opracowania modelu wychowania, którego adresatami są nie tylko cudzoziemcy czy mniejszości, ale i rdzenna ludność danego kraju. Jest to sposób, aby jednocześnie zachować tożsamość grup etnicznych oraz przybliżyć dotychczasowym mieszkańcom elementy kultury grup mniejszościowych. Celem jest przede wszystkim wzajemne inspirowanie się i wymiana doświadczeń, co pozwala na pokojowe współistnienie w poszanowaniu odmienności, a zarazem głębsze samorozumienie dzięki kontaktom z tym, co inne 5. Wielokulturowość w Polsce kształtuje się inaczej. Przed rokiem 1989 zagadnienia wielokulturowości i międzykulturowości były w nauce właściwie nieobecne. Polityka państwa zaprzeczała istnieniu innych kultur w naszym społeczeństwie, a swobody polityczne, ekonomiczne oraz życie kulturalne mniejszości narodowych i etnicznych mieszkających w naszym kraju były ograniczane. Dopiero po upadku komunizmu zaczęto odbudowywać mit Polski jako państwa wielonarodowego, w którym mieszkali obok siebie przedstawiciele różnych nacji i religii. Otwarcie Polski, związane z wejściem do Unii Europejskiej, sprawiło, że społeczeństwo nasze powoli wchodzi w przestrzeń świata, który jest różnorodny. Wielokulturowość coraz wyraźniej wpisuje się w życie codzienne i coraz silniej oddziałuje na relacje międzyludzkie. 3 U progu wielokulturowości. Nowe oblicza społeczeństwa polskiego, red. M. Kempny, A. Kapciak, S. Łodziński, Oficyna Naukowa, Warszawa 1997, s Ibidem. 5 B. Śliwerski, Współczesne teorie i nurty wychowania, Impuls, Kraków 1998, s

3 O potrzebie edukacji międzykulturowej Spotkanie z odmiennością pociąga za sobą różne konsekwencje. Czy jesteśmy przygotowani na przemianę ze społeczeństwa homogenicznego w zróżnicowane kulturowo? Czy potrafimy tolerować, a nawet zaakceptować ludzi, którzy mają inny kolor skóry, mówią w obcym języku, mają odmienny system wartości, różnią się od nas poglądami i obyczajami? Czy jesteśmy zdolni do porozumiewania się pomimo różnic? Edukacja, rozumiana jako ogół wpływów oraz wzajemnych oddziaływań jednostek i grup społecznych sprzyjających rozwojowi człowieka tak, aby stał się on świadomym członkiem wspólnoty społecznej, kulturowej, regionalnej czy narodowej, nie może pozostać obojętna wobec tych zagadnień. Kształcenie uwzględniające potrzeby społeczeństwa europejskiego wymaga innego niż dotąd spojrzenia na rozwój człowieka. Ważne jest nie tylko współistnienie, ale także konsekwentne realizowanie zasad demokracji i tolerancji. Ma ono z jednej strony wyrazić swoistość i tożsamość poszczególnych krajów, z drugiej zaś być uniwersalne w takim zakresie, aby przygotować społeczeństwa do rozwiązywania problemów Europy i współtworzyć harmonijną społeczność globalną 6. Zadaniem edukacji w integrującej się Europie jest przygotowanie społeczeństwa do życia w nowym, zmieniającym się ładzie europejskim i światowym. Rozszerzeniu współżycia międzynarodowego towarzyszyć powinna atmosfera porozumienia oraz partnerstwa, bez wzajemnych niechęci i wrogości. W oswajaniu się z innością ważne jest zatem przezwyciężanie postaw ksenofobicznych, które wynikają z uprzedzeń oraz stereotypów. Wskazówki, jak można tego dokonać, znajdziemy w deklaracji Rady Europy Edukacja międzykulturowa w nowym kontekście europejskim, która została ogłoszona na 21. Sesji Stałej Konferencji Europejskich Ministrów Edukacji w Atenach pod koniec 2003 roku. Przesłanie tej konferencji głosi, aby koncentrować się na podnoszeniu jakości edukacji w odpowiedzi na wyzwania wynikające z różnorodności społeczeństw. Należy to czynić, uznając takie zagadnienia, jak uczenie się demokracji i edukacja międzykulturowa, za kluczowe komponenty reformy systemów edukacji. Edukacja międzykulturowa jest koncepcją działalności społecznej, kulturalnej i oświatowej, która nastawiona jest na wzajemne poznawanie oraz wzbogacanie kultur i ludzi je tworzących. Istotną jej cechą stało się otwarcie na innych ludzi i ich sprawy. Edukacja ta ma służyć nie byciu 6 Edukacja wobec wyzwań XXI wieku, red. I. Wojnar, J. Kubina, Elipsa, Warszawa 1997, s

4 118 Krzysztof Juszczak obok, ale wzajemnemu zbliżeniu, byciu razem integracji, ale bez jawnego czy ukrytego programu dominacji jednej z grup. W dialogu, wzajemnym poznaniu i zbliżeniu powstają warunki do przyjmowania i przekazywania najbardziej wartościowych elementów kultury stykających się grup. Ma to sprzyjać kooperacji w różnych dziedzinach życia 7. Wymiana poglądów, myśli jest warunkiem poznania, zrozumienia innej kultury, umożliwia zgodne współżycie w społeczeństwie wielokulturowym. Edukacja międzykulturowa postuluje więc dialog z tym, co jest odmienne. Chodzi jednak nie tylko o lepsze zrozumienie tych odmienności, lecz również samych siebie. Wobec coraz częściej pojawiających się pytań o tożsamość kulturową grup oraz sporów o kreujący ją system wartości, dialog powinien polegać nie tylko na szukaniu i nawiązywaniu kontaktu, ale także na zwalczaniu uprzedzeń, źle pojętej obrony tradycji czy wartości, przez które zamykamy się na ludzi spoza własnego kręgu kulturowego. Edukacja międzykulturowa nie ma budować jednej zunifikowanej kultury globalnej, lecz prowadzić do podniesienia na wyższy poziom własnej tożsamości kulturowej i do akceptacji kulturowego pluralizmu świata. W ramach jednego społeczeństwa poszczególne kultury nie powinny funkcjonować jedynie obok siebie, lecz współistnieć ze sobą. Nie oznacza to jednak synkretycznego współistnienia, w wyniku którego poszczególne kultury stapiać się będą w jednorodną całość, tracąc pierwotną tożsamość, ale stykanie się ich ze sobą, dlatego o pedagogice międzykulturowej można mówić jako o pedagogice spotykania się kultur 8. Jednym z istotnych wyzwań, które podejmuje wychowanie międzykulturowe, jest zagadnienie stereotypów, które specjaliści UNESCO postrzegają jako barierę dla dialogu społecznego, a nawet czynnik patologiczny w kontaktach międzykulturowych 9. Stereotypy to schematy poznawcze o charakterze społecznym, często oparte na niepełnej lub fałszywej wiedzy o świecie. Powstają w świadomości człowieka na skutek przebywania 7 Edukacja wobec ładu globalnego, red. nauk. T. Lewowicki i in., Wydawnictwo Akademickie Żak, Warszawa 2002, s M. Szymański, Od pedagogiki dla cudzoziemców do pedagogiki międzykulturowej w Republice Federalnej Niemiec czyli modernizm i postmodernizm, [w:] Edukacja międzykulturowa. W kręgu potrzeb, oczekiwań i stereotypów, Trans Humana, Białystok 1995, s D. Markowska, Teoretyczne podstawy edukacji międzykulturowej, Kwartalnik Pedagogiczny, 1990, nr 4, s. 115.

5 O potrzebie edukacji międzykulturowej w środowisku, w którym dane stereotypy są podzielane. Za główne ich cechy można uznać to, że łatwo się utrwalają i bardzo trudno je zmienić, ponieważ są one nieczułe na fakty im przeczące. Relacja stereotypów do inności jest złożona. Z jednej strony są one wyrazem fascynacji obcością, z drugiej natomiast dystansu i wrogości. Specyficzną naturę stereotypów znacznie lepiej niż setki definicji zilustrują badania przeprowadzone wśród świnoujskich czwartoklasistów. Pozwalają one stwierdzić, że w badanej grupie dzieci (98 osób) występują wyraźne przejawy stereotypów etnicznych. Uogólniając, można powiedzieć, że do narodów akceptowanych należą: Amerykanie, Anglicy, Czesi, a także w ograniczonym stopniu Niemcy, czyli narody reprezentujące wysoki poziom ekonomiczny. Niechętny stosunek demonstrowano natomiast wobec Cyganów, Murzynów oraz Żydów. Na stereotyp Amerykanina, Anglika i Czecha składają się głównie cechy pozytywne. U Amerykanów podkreślano pracowitość, mądrość i odwagę, u Anglików sprawiedliwość i wysoką kulturę osobistą, a u Czechów życzliwość i dobroć, ale wyróżniono także jedną cechę negatywną kłótliwość. Wyniki przeprowadzonego badania potwierdziły ambiwalentny stosunek Polaków do Niemców. Z jednej strony przypisywano im takie cechy, jak pracowitość i gospodarność, z drugiej zaś dwulicowość. Spowodowane jest to względami historycznymi, a przede wszystkim doświadczeniami II wojny światowej. Najczęstsze powody odrzucenia Murzynów to względy rasowe, a ściślej kolor skóry. W wypadku Żydów motywem nieprzychylnej oceny są odmienne wyznanie oraz negatywne cechy charakteru (głównie chytrość). Cyganie charakteryzują się według ankietowanych: zaniedbaniem, brakiem higieny, sprytem oraz tym, że na pewno kradną. Należy podkreślić, że wiedza o tym, jakie stereotypy pozwalają dzieciom budować wiedzę o bliższym i dalszym otoczeniu, jest niezwykle istotna. Ciągle występujące przejawy nietolerancji wobec inności dowodzą najlepiej, że przygotowanie najmłodszego pokolenia do pokojowego współistnienia i autentycznego respektowania praw człowieka wymaga zespolenia działań osłabiających niechęć, uprzedzenia czy nawet wrogość. Należy ponadto zaznaczyć, że nowo powstałe uprzedzenia można stosunkowo łatwo wyeliminować. Podejście takie umożliwia zastąpienie stereotypów negatywnych pozytywnymi. Otwarcie na innych w dzisiejszym zglobalizowanym świecie wymaga wysokiego stopnia kompetencji międzykulturowej. Proces zdobywania 119

6 120 Krzysztof Juszczak tej potrzebnej umiejętności społecznej obejmuje następujące elementy: 1. Akceptację tego, że zachowanie ludzkie ulega wpływom kulturowym. 2. Zdolność do dostrzegania odmiennych kulturowo wzorów, bez wartościowania ich pozytywnie lub negatywnie. 3. Umiejętność identyfikowania własnych standardów kulturowych i oceny ich skutków podczas interakcji z inną kulturą (świadomość własnej kultury). 4. Poszerzanie wiedzy o różnicach kulturowych, identyfikowanie odpowiednich standardów kulturowych i zdolność do rozumienia tych, które obowiązują w innym środowisku kulturowym (świadomość innej kultury). 5. Zdolność do rozumienia i poszanowania wzorów funkcjonujących w innych kulturach. 6. Zwiększenie opcji zachowań w ramach własnej kultury, czyli umiejętność: elastycznego stosowania zasad kulturowych; przejmowania wybranych standardów z innych kultur; wyboru spośród opcji kulturowych na podstawie racjonalnych przesłanek i specyfiki sytuacji. 7. Zdolność do angażowania się w pozytywne kontakty i relacje z osobami pochodzącymi z innych kultur oraz umiejętność radzenia sobie z konfliktami międzykulturowymi 10. Coraz częściej zauważa się, że wielokulturowość to więcej niż uczenie się o innych czy szkolna wiedza pozwalająca zrozumieć, kim są nasi sąsiedzi. Jest to przede wszystkim warsztat umożliwiający kształtowanie postaw i umiejętności kontaktu z innymi. Mam tu na myśli nie tylko przedstawicieli różnych kultur, ale również osoby z naszego kręgu kulturowego, które preferują inny styl życia, funkcjonujące na marginesie społecznym, niepełnosprawne. Na każdego członka społeczności należy spojrzeć jak na równoprawnego twórcę kultury, któremu należy się zrozumienie i szacunek. W polskiej, z pozoru homogenicznej społeczności, ludzie nie są uwrażliwieni na dostrzeganie różnorodności wśród nich samych. Poważnym problemem jest norma oceniania wszystkiego z własnej perspektywy jako jedynie słusznego. Tymczasem edukacja międzykulturowa to proces, którego celem jest kształtowanie rozumienia odmienności 10 B. Schmidt-Behlau, Europejska Sieć Międzykulturowej Edukacji Dorosłych, Edukacja Ustawiczna Dorosłych, 2005, nr 1, s. 49.

7 Anna Łagocka Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie POJĘCIE OJCZYZNY W DOBIE INTEGRUJĄCEJ SIĘ EUROPY W Europie na przełomie XX i XXI wieku zachodzą szczególnie intensywne procesy społeczno-polityczne, które prowadzą do integracji społeczeństwa europejskiego. W literaturze przedmiotu można odnaleźć wiele stanowisk odnoszących się do tego okresu transformacji. J. Mariański sytuuje go między tradycją a nowoczesnością 1. Z. Kwieciński nazywa ten czas latami przesilenia i przejścia formacyjnego 2. Niewątpliwie, obecnie splatają się wydarzenia, procesy tworzące jakościowo nowy obszar istnienia człowieka. Postępująca integracja zmienia perspektywę postrzegania siebie i własnego państwa w świecie. Przeobrażająca się rzeczywistość wymaga od współczesnych ponownego ustosunkowania się do ojczyzny. Na ten problem zwrócił uwagę V. Havel w przemówieniu, które wygłosił w 1997 roku w Bundestagu: Proces integracji europejskiej nie tylko was i nas, ale wszystkich Europejczyków, zmusza do tego, by znów zastanowili się nad tym, co właściwie w tej naszej epoce będzie dla nich ojczyzną 3. 1 J. Mariański, Młodzież między tradycją a ponowoczesnością. Wartości moralne w świadomości maturzystów, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin 1995, s Z. Kwieciński, Edukacja wobec nadziei i zagrożeń współczesności, [w:] Pedagogika i edukacja wobec nadziei i zagrożeń współczesności, red. J. Gnitecki, J. Rutkowiak, Polskie Towarzystwo Pedagogiczne, Warszawa 1999, s V. Havel, Europejska ojczyzna, [w:] Źródła do dziejów wychowania i myśli pedagogicznej, red. S. Wołoszyn, t. III, ks. 2: Myśl pedagogiczna XX stulecia, Strzelec, Kielce 1998, s

8 242 Anna Łagocka Transformacji społeczeństw na kontynencie europejskim towarzyszą dwa rodzaje zmian. Z jednej strony mają miejsce działania zmierzające w kierunku globalizacji, z drugiej regionalizacji, czyli poszukiwaniu wartości ponadczasowych, uniwersalnych, kreujących więzi międzyludzkie na globie ziemskim oraz wartości»prywatnej ojczyzny«, istotnych dla wyodrębniających się społeczności i grup, zgodnych z ich kulturą i dotychczasowym sposobem funkcjonowania 4. Współcześnie można zauważyć dążenie do wyraźnego opowiadania się za ideologicznym obrazem ojczyzny, ale także do jej intymizacji, powrotu do koncepcji małej ojczyny, ojcowizny 5. Ważne staje się zatem pytanie, czy w dobie integrującej się Europy nastąpi przesunięcie rozumienia ojczyzny z ojczyzny ideologicznej, czyli narodu, państwa, kontynentu, na małą ojczyznę regionu. Słowo»ojczyzna«obrosło swoistą mitologią, należy bowiem do repertuaru tzw. wielkich słów, po które sięgały najrozmaitsze orientacje i partie polityczne, często dla bardzo przyziemnych celów. (...) Jest to słowo, które kryje wiele treści historycznych i aktualnych, bardzo ważnych, o których nie wolno zapominać, których nie wolno lekceważyć. Są to nie tylko treści polityczne, ale przede wszystkim kulturowe 6. Ojczyzna należy do pojęć, które są bardzo złożone i mają bogatą tradycję. Ojczyzna zawiera w sobie syntezę naczelnych wartości 7 i wpisuje się w kanon kultury. W kulturze europejskiej ojczyzna porównywana jest do kobiety, matki, kochanki. O ile jednak ojczyzna-kochanka wyzwala postawę męską, rycerską, wojowniczą, a jej obraz jest zwykle apelem do walki, o tyle ojczyzna jako matka ma sens nieporównywalnie głębszy, jest łączona z matką ziemią, rodzącą i żywiącą swoje dzieci, oraz z domem, paleniskiem, przyrodą. W tym sensie matka jest prototypem ojczyzny. Postać kobiety-matki skupia bowiem w sobie wszystkie te 4 J. Nikitorowicz, Młodzież pogranicza kulturowego Białorusi, Polski, Ukrainy wobec integracji europejskiej. Tożsamość, plany życiowe, wartości, Trans Humana, Białystok 2000, s J. Bartmiński, Polskie rozumienie ojczyzny i jego warianty, [w:] Pojęcie ojczyzny we współczesnych językach europejskich, red. J. Bartmiński, Instytut Europy Środkowo- Wschodniej, Lublin 1993, s A. Sadowski, Pogranicze polsko-białoruskie. Tożsamość mieszkańców, Trans Humana, Białystok 1995, s A. Kłoskowska, Kultura narodowa, [w:] Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, red. A. Kłoskowska, Wiedza o Kulturze, Wrocław 1991, s. 52.

9 Pojęcie ojczyzny w dobie integrującej się Europy wymiary i składniki, które w rozwiniętej postaci przypisuje się ojczyźnie narodowej, zwłaszcza wprowadza w sferę emocjonalnych i powinnościowych relacji 8. Pojęcie ojczyzny pojawiło się w polskiej kulturze już w średniowieczu, a punktem wyjścia do jego rozumienia była łacińska patria, związana z domem, ojcem i dziedzictwem po ojcu. Za prototyp i model ojczyzny w tradycji słowiańskiej uznaje się rodzinę oraz zespół wyobrażeń obejmujący: dom, ród, wieś, powiat, kraj, ziemię, naród i wiarę. To archaiczne pojmowanie ojczyzny było właściwe dla wielu tradycji narodowych, w tym polskiej. W staropolskiej definicji czytamy, że: Ojczyzny wyrazem oznaczamy nie tylko kraj będący miejscem zamieszkania narodu, którego jesteśmy cząstką, ale i wszystko, co w tym kraju drogiego i świętego się mieści. Ta przestrzeń ziemi, którą naród nasz na własność od Opatrzności otrzymał, budzi wprawdzie wielkie w każdym z nas przywiązanie, bo to matka karmicielka nasza, w niej się przechowuje prochy ojców naszych, w niej mogą spoczywać nasze prochy to ziemia oblana potem pracowitych przodków, przesiąkła krwią naszych bohaterskich wojowników, co ją przed napaściami wrogów osłaniali, to jest miejsce drogich pamiątek z dawnych wieków, to cmentarz zamykający przeszłe pokolenia, a zarazem to wyścielisko, na którym obecne i przyszłe pokolenia rozwijać mają dziejową działalność. (...) Wymawiając ten wyraz Ojczyzna, mamy na myśli wszystkich naszych rodaków, ich prawa, swobody, bezpieczeństwa ich osób i własności, nareszcie język nasz, zwyczaje i wolność religijną. (...) Ojczyzna wszystkie świętości w sobie mieści, że zatem powinna być przedmiotem naszej czci i miłości po Bogu 9. Ojczyzna jest zaliczana do tych pojęć, które mają bogatą i długą historię oraz kształtują nowoczesną kulturę i podstawy społeczne jednostek. Ojczyzna to nie jest pojęcie geograficzne, które można scharakteryzować bez odwoływania się do postaw psychicznych jakiejś zbiorowości. Obszar jakiś staje się ojczyzną o tyle tylko, o ile istnieje zespół ludzki, który odnosi się doń w pewien sposób i w pewien sposób kształtuje jego 8 J. Bartmiński, Ojczyzny europejskie duże i małe, [w:] Pojęcie ojczyzny..., op. cit., s S.T.J. Rostworowski, Polska myśl chrześcijańska XVIII XIX (wybór źródeł), Novum ; Ars Christiana, Warszawa 1971, s

10 244 Anna Łagocka obraz. Wówczas dla tego zespołu ów szmat rzeczywistości zewnętrznej nabiera swoistych wartości, które czynią go ojczyzną 10. Według J. Bartmińskiego, chcąc przedstawić pełny językowo-kulturowy obraz polskiej ojczyzny, powinniśmy pytać zarówno o sam obiekt (O) i jego naturę, jak też o to, jaki subiekt (S) poczuwa się do posiadania ojczyzny, a wreszcie o charakter więzi, czyli relację (R) łączącą subiekt z obiektem 11. Substancja ojczyzny sytuowana jest w trzech integralnych wymiarach: przestrzennym, wspólnotowym i kulturowym. Ojczyznę zatem możemy rozpatrywać w kilku wymiarach 12 : 1. Ojczyzna jako osoba (metaforycznie): matka, która wydaje na świat dzieci, karmi je, obdarza miłością i wzbudza miłość. To również królowa, Matka Boska, ale też kobieta, która sama wymaga opieki, miłości, oddania; bywa kochanką lub kimś najbliższym, osobą, która działa po ludzku, przeżywa, cierpi, płacze, jest smutna, umiera. 2. Ojczyzna jako miejsce ze względu na: a) wymiary (ojczyzna mała lub wielka): miejsce zawarte między biegunami dom świat (dom ojców, miejsce rodzinne, części domu, przeciwstawienie domu jako sfery prywatnej ojczyźnie jako sferze wspólnej, grunt pozostawiony w spadku przez ojca, miejsce urodzenia, wieś rodzinna, okolice rodzinne, region, terytorium narodowe, kraj, świat jako całość, niebo); b) stosunek ludzi do miejsca uznawanego za ojczyznę: miejsce moje, nasze, wyróżnione przez sposób odniesienia ludzi do niego (urodzenie, pochodzenie, przebywanie, własność w sensie prawnym, przywiązanie uczuciowe, dobrobyt, przeznaczenie, powołanie). 3. Ojczyzna jako wspólnota ludzi: skupia ich w określonym miejscu; wspólnota narodowa. Społeczność silnie związana z własnym terytorium narodowym, krajem, ziemią, państwem. Stanowi wielką rodzinę, społeczność rodaków rozrzuconych po całym świecie. 10 S. Ossowski, Analiza socjologiczna pojęcia ojczyzny, [w:] idem, Dzieła, t. III: Z zagadnień psychologii społecznej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1967, s J. Bartmiński, Polskie rozumienie ojczyzny i jego warianty, [w:] Pojęcie ojczyzny..., op. cit., s J. Bartmiński, Projekt fragmentu hasła do słownika aksjologicznego, [w:] Co badania filologiczne mówią o wartości? (materiały z sesji naukowej, 7 21 listopada 1986 r.), red. nauk. A. Bogusławski, M.K. Byrski, Z. Lewicki, t. 2, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1987, s

11 Pojęcie ojczyzny w dobie integrującej się Europy 4. Ojczyzna jako instytucja społeczna: obejmuje religię, kulturę, język i państwo. Ojczyzna w syntetycznym ujęciu jest akceptowalnym dziedzictwem przeszłości, obejmującym ziemię, wspólnotę i jej system wartości, instytucje, dorobek kulturowy, jej historię 13. W opisywanym modelu (obiekt relacja subiekt) podkreśla się ważną rolę typu więzi, postawy człowieka wobec ojczyzny. Układ składników, ich dobór i hierarchia w odniesieniu do ojczyzny, jest objawem pewnych postaw społecznych, pewnego sposobu patrzenia na społeczną rzeczywistość 14. System wartości, czyli co jednostka przyjmuje jako dobre, pożądane, wyznacza substancję ojczystą. Wartości są czynnikami, które budują wizje ojczyzny. W zależności od przyjętego przez jednostkę systemu wartości ojczyzną może być kraj jego narodu, ale także świat, Europa, region, okolica, dom rodzinny dziedzictwo regionalne, narodowe, europejskie. J. Bartmiński przyjmuje trzy ogniwa. Pierwsze z nich tworzą dom i rodzina, drugie kraj, naród i państwo, ostatnie zaś świat i ludzkość. Przypisuje im określone wartości, takie jak: bycie u siebie, życzliwość, miłość, wierność, wolność, niepodległość, bezpieczeństwo, sprawiedliwość, pokój, postęp i solidarność. Układ składników, który wyraża przyjętą hierarchię wartości, wyznacza następujące wizje ojczyzny 15 : 1. Ojczyzna rodzinno-domowa (określana metaforycznie jako gniazdo rodzinne, kolebka, ojcowizna), w której dominują wartości, takie jak: poczucie bycia u siebie, jedności i przynależności do rodziny, akceptacja, miłość i szczęście, ale również tęsknota i chęć powrotu (w wypadku rozłąki). Tę wizję rodziny tworzy wspólnota rodzinna: matka, ojciec, dziadkowie i przodkowie, dzieci i wnuki. Oparciem dla tej wspólnoty jest mała przestrzeń: dom, dom rodzinny, chata, cmentarz, las, rzeka. 2. Małe ojczyzny lokalna i regionalna (stoją pośrodku, między ojczyzną domową a wielką narodową), w których szczególną wartość przypisuje się stronom rodzinnym, regionowi, krajowi, ziemi, patriotyzmowi lokalnemu. Koncepcje małych ojczyzn, lokalnych, regionalnych, oparte są na poczuciu przynależności i bliskości przestrzennej. Terytorium zamieszkania jest tu ważniejsze niż miejsce urodzenia i pochodzenie. 13 J. Bartmiński, Polskie rozumienie ojczyzny..., op. cit., s S. Ossowski, O ojczyźnie i narodzie, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1984, s J. Bartmiński, Polskie rozumienie ojczyzny..., op. cit., s

12 246 Anna Łagocka 3. Ojczyzna narodowa jest przedłużeniem i rozwinięciem ojczyzny rodzinnej. Jej członków łączą więzy krwi oraz wartości wynikające z przynależenia do wspólnoty etnicznej, jednego rodu, plemienia lub narodu. Terytorium stanowi istotny czynnik fizycznej integracji narodu. 4. Ojczyzna państwowa jest wyrazem idei siły i suwerenności państwa jako instytucji wobec innych państw. Najcenniejszą wartością jest tu dobro państwa, które stanowi najwyższe prawo, będące ponad interesami grup lokalnych i społecznych. Utożsamia się przestrzeń ojczyzny z terytorium państwa, akcentując rolę granic i konieczność ich obrony. 5. Ojczyzna społeczna (uniwersalistyczna, publiczna, humanistyczna) jest otwarta na dobro wspólne, zarówno w granicach państwa czy narodu, jak i szerzej Europy i świata. 6. Ojczyzna kulturowa oznacza syntezę naczelnych wartości, które łączą ludzi i motywują ich do wspólnych działań. Kanon kulturowej ojczyzny tworzą elementy historii, obyczaju i dziedzictwa kulturowego (dzieła literatury i sztuki), język ojczysty, a także takie wartości, jak: wolność, niepodległość, demokracja, poczucie bezpieczeństwa, ochrona praw człowieka, praworządność. 7. Ojczyzna jako miejsce skonstruowana jest na pozytywnych emocjach, które wyrażają obrazy, takie jak: ojczysty zagon, ziemia rodzinna, ojczysta, polska, ziemia-matka. 8. Ojczyzna-matka jest to model syntetyzujący, zakorzeniony głęboko w języku za pomocą wyrażeń, takich jak: łono ojczyzny, dzieci ojczyzny, syn ojczyzny. Pojęcie matka skupia wszystkie wymiary ojczyzny przestrzenny, wspólnotowy i kulturowy. Ojczyzna zatem to nie tylko ziemia, lecz także wspólnota narodowa ze swoją historią i zobowiązaniami na przyszłość, kulturą. Przypisany jest jej system wartości, idee, sztuka, literatura, język, obrzędy, folklor, a także sieć instytucji i organizacji państwowych. W literaturze przedmiotu odnaleźć można inne określenia ojczyzny, które różnią się od siebie sposobem rozłożenia akcentów, czyli hierarchią wartości. Szczególne miejsce w tym układzie zajmuje naród. Według M. Gogacza: Ojczyzną człowieka jest przede wszystkim naród. Naród, który ma poczucie, że jest podmiotem władzy, że sam troszczy się o swój los, a wyraża to w przekonaniu, że państwo jest wspólną rzeczą wszystkich obywateli M. Gogacz, Mądrość buduje państwo, Wydawnictwo Ojców Franciszkanów, Niepokalanów 1993, s. 169.

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Co to jest patriotyzm? Zgodnie z definicją podaną w słowniku Władysława Kopalińskiego patriotyzm oznacza: miłość ojczyzny, własnego narodu, połączoną z gotowością do ofiar

Bardziej szczegółowo

SZTUKA I TWÓRCZOŚĆ ORAZ ELEMENTY PEDAGOGIKI MIĘDZYKULTUROWEJ W PROCESIE KSZTAŁTOWANIA OSOBOWOŚCI DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

SZTUKA I TWÓRCZOŚĆ ORAZ ELEMENTY PEDAGOGIKI MIĘDZYKULTUROWEJ W PROCESIE KSZTAŁTOWANIA OSOBOWOŚCI DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Pod patronatem Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie ul. Świtezianki 2, 10-465 Olsztyn, tel. 89 533 72 52 SZTUKA I TWÓRCZOŚĆ ORAZ ELEMENTY PEDAGOGIKI MIĘDZYKULTUROWEJ W PROCESIE KSZTAŁTOWANIA OSOBOWOŚCI

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

MISJA UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA Gimnazjum im. Jana Pawła II w Iwierzycach 39-124 Iwierzyce 186 tel. 17 745 50 94 fax. 17 222 15 25 www.gimiwierzyce.pl adres e-mail: gimnazjum@iwierzyce.pl MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

Bardziej szczegółowo

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07. KARTA PROJEKTU Informacje o projekcie Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.2013 Informacje o projektodawcy Nazwa

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Nadrzędnym celem wychowawczym Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE jest wspomaganie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE WSTĘP Założeniem programu wychowawczego naszej szkoły jest rozwój osobowości ucznia. Osobowości pojmowanej

Bardziej szczegółowo

Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Małgorzata Rusiłowicz Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Czas trwania: 2 godziny lekcyjne (90 minut) Cele

Bardziej szczegółowo

TOMASZ SOSNOWSKI Uniwersytet w Białymstoku Wydział Pedagogiki i Psychologii Zakład Pedagogiki Społecznej

TOMASZ SOSNOWSKI Uniwersytet w Białymstoku Wydział Pedagogiki i Psychologii Zakład Pedagogiki Społecznej RELACJE POMIĘDZY POKOLENIAMI W RODZINIE, ICH PRZEMIANY W DOBIE GLOBALIZACJI I PONOWOCZESNOŚCI TOMASZ SOSNOWSKI Uniwersytet w Białymstoku Wydział Pedagogiki i Psychologii Zakład Pedagogiki Społecznej W

Bardziej szczegółowo

Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie

Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie I. Wstęp: Każdy człowiek ma prawo do korzystania z uprawnień i wolności, bez względu na jakiekolwiek różnice

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ 1. Wspieranie dziecka w poznawaniu oraz wykorzystywaniu własnego potencjału rozwojowego i budowaniu pozytywnego obrazu własnego ja. 2. Tworzenie warunków umożliwiających dziecku

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 WIZJA I MISJA SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH WIZJA I MISJA SZKOŁY Tworzymy szkołę, która: Troszczy się o wszechstronny

Bardziej szczegółowo

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny Studia niestacjonarne: Europeistyka Przedmiot: Socjologia 1. Poznanie socjologii w czasie jako dyscypliny naukowej. 2. Przedmiot nauczania socjologii i korelacje z innymi naukami. 3. NajwaŜniejsi przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA IM. JANUSZA KORCZAKA W TUMLINIE. na rok szkolny: 2015/2016. Program opracowały:

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA IM. JANUSZA KORCZAKA W TUMLINIE. na rok szkolny: 2015/2016. Program opracowały: PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEGO PRZEDSZKOLA IM. JANUSZA KORCZAKA W TUMLINIE na rok szkolny: 2015/2016 Program opracowały: mgr Marta Wychowaniec mgr Agnieszka Kaszuba mgr Małgorzata Bekier-Bochenek Podstawa

Bardziej szczegółowo

Wokół pojęcia rodziny

Wokół pojęcia rodziny Wokół pojęcia rodziny Marta Pietrycha (studentka WZPiNoS KUL Stalowa Wola) Słowa kluczowe: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, socjologia, psychologia, pedagogika, instytucja, mikrogrupa, grupa społeczna,

Bardziej szczegółowo

L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich. Lidia Dakowicz

L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich. Lidia Dakowicz L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich Lidia Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich Uniwersytetu w Białymstoku

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY GIMNAZJUM NR 2 w WARSZAWIE im. Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari

PROGRAM WYCHOWAWCZY GIMNAZJUM NR 2 w WARSZAWIE im. Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari PROGRAM WYCHOWAWCZY GIMNAZJUM NR 2 w WARSZAWIE im. Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari Wizja: Nasza szkoła wychowuje Polaka świadomego obywatela Europy XXI w. Misja: Nasza szkoła wychowuje człowieka

Bardziej szczegółowo

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację.

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Renata Sikora Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Rodzina jest pierwszym najważniejszym środowiskiem wychowawczym w życiu człowieka. Skuteczność jej wpływów wychowawczych

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH

PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH Bieg wydarzeń jest tak szybki, że jeśli nie znajdziemy sposobu na to, aby widzieć dzień jutrzejszy, trudno się spodziewać, abyśmy rozumieli dzień dzisiejszy. Dean Rusk PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNYCH GIMNAZJUM

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Program składa się z kilku części

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Program składa się z kilku części PROGRAM WYCHOWAWCZY Celem programu wychowawczego jest wychowanie światłego człowieka, o otwartym umyśle, ale świadomego swoich korzeni i odczuwającego ścisły związek między przeszłością, teraźniejszością

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968)

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Minister Edukacji Narodowej ceni każdą inicjatywę, dzięki której uczniowie

Bardziej szczegółowo

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI Program wychowawczy Mlodzieżowego Domu Kultury w Świdnicy im. Mieczyslawa Kozara- Sobódzkiego Do realizacji w latach 2012-2014 PROGRAM WYCHOWAWCZY WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości. Agresywna kultura materialistyczna, konsupcjonizm

Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości. Agresywna kultura materialistyczna, konsupcjonizm Nauczanie wartości Fundacja ABCXXI Cała Polska czyta dzieciom Przyczyny kryzysu wartości Życie w zawrotnym tempie Brak czasu dla dzieci nie sprzyja zaszczepianiu i pielęgnowaniu wartości Permisywizm lub

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Podkowiańskiego Liceum Ogólnokształcącego nr 60

Program Wychowawczy Podkowiańskiego Liceum Ogólnokształcącego nr 60 Program Wychowawczy Podkowiańskiego Liceum Ogólnokształcącego nr 60 Motto: Takie będą Rzeczypospolite jakie ich młodzieży chowanie. Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego Stanisława Staszica Pogram wychowawczy

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

,,Trzeboś leży na Podkarpaciu"

,,Trzeboś leży na Podkarpaciu Szkoła Podstawowa nr 2 w Trzebosi Program autorski,,trzeboś leży na Podkarpaciu" przeznaczony do realizacji na zajęciach kółka folklorystyczno- teatralnego w ramach 2 godzin lekcyjnych tygodniowo. mgr

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia Załącznik nr 2 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia drugiego stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Prawo jest na naszej stronie! www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl codzienne aktualizacje pełna oferta zapowiedzi wydawnicze rabaty na zamówienia zbiorcze do negocjacji

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY XV Liceum Ogólnokształcącego im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku

PROGRAM WYCHOWAWCZY XV Liceum Ogólnokształcącego im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku PROGRAM WYCHOWAWCZY XV Liceum Ogólnokształcącego im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku Misja szkoły XV Liceum Ogólnokształcące im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku jest szkołą, które swoje działania opiera na

Bardziej szczegółowo

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK Kierunkowe Efekty Kształcenia Wydział: Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Stopień: 1. (studia licencjackie) Kierunek: Europeistyka Rok semestr: 2012/13 zimowy Kod KEK Status Kategoria Profil

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Rozumienie EO i EPC. Szkoła demokracji szkoła samorządności. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II

Rozumienie EO i EPC. Szkoła demokracji szkoła samorządności. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II Rozumienie EO i EPC Opracowały: Irena Denisoff Mirosława Horodok Cele spotkania: Omówienie kompetencji z grupy A:

Bardziej szczegółowo

Edukacja wielokulturowa

Edukacja wielokulturowa Edukacja wielokulturowa - zestawienie bibliograficzne ze zbiorów PBW w Rudzie Śląskiej Wydawnictwa zwarte 1.Afryka w szkole : materiały dydaktyczne dla nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej. T.1: Jak mówić

Bardziej szczegółowo

Wyzwania nauczyciela - wychowawcy XXI wieku

Wyzwania nauczyciela - wychowawcy XXI wieku mgr Grażyna Piskorska Wyzwania nauczyciela - wychowawcy XXI wieku Problem wychowania nie jest nowym problemem. Kolejne epoki przynosiły nowe wyzwania przed jakimi stawała szkoła oraz związani z nią nauczyciele

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 221. z Oddziałami Integracyjnymi. im. Barbary Bronisławy Czarnowskiej. w Warszawie. str.

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 221. z Oddziałami Integracyjnymi. im. Barbary Bronisławy Czarnowskiej. w Warszawie. str. PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 221 z Oddziałami Integracyjnymi im. Barbary Bronisławy Czarnowskiej w Warszawie Nie zmuszajmy dzieci do aktywności, lecz wyzwalajmy aktywność, nie każmy myśleć,

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

MISJA I WIZJA. Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie

MISJA I WIZJA. Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie MISJA I WIZJA Załącznik nr 02 do Statutu Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie Kostrzyn 2012 r. 1 S t r o n a MISJA SZKOŁY J WYCHOWUJEMY POLAKA I EUROPEJCZYKA esteśmy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski Program wychowawczy SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Osoby odpowiedzialne. I. 1. Stworzyć możliwość wykorzystania i zastosowania wiedzy w praktyce

Osoby odpowiedzialne. I. 1. Stworzyć możliwość wykorzystania i zastosowania wiedzy w praktyce Sfera rozwoju Zadania I. 1. Stworzyć możliwość wykorzystania i zastosowania wiedzy w praktyce Formy realizacji Poznanie technik i stylów uczenia się na gddw stosowanie metod aktywizujących na lekcjach

Bardziej szczegółowo

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika

OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny. Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455. Surdopedagogika OLSZTYŃSKA SZKOŁA WYŻSZA im. Józefa Rusieckiego Wydział Pedagogiczny Artur Paweł Moskalik Nr albumu PSS/5455 Surdopedagogika Temat: Świetlica terapeutyczna dla osób z uszkodzonym słuchem w Działdowie cele

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU UZASADNIENIE Ważnym zadaniem przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dzieci, pozwalających im w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe stosunki kulturalne Studia niestacjonarne (15 godzin ćwiczeń/ 16 godz. wykładów) Rok akademicki 2008/2009

Międzynarodowe stosunki kulturalne Studia niestacjonarne (15 godzin ćwiczeń/ 16 godz. wykładów) Rok akademicki 2008/2009 Dr Elżbieta Pałka Zakład Badań nad Europą Wschodnią Instytutu Studiów Międzynarodowych I. Ćwiczenia Międzynarodowe stosunki kulturalne Studia niestacjonarne (15 godzin ćwiczeń/ 16 godz. wykładów) Rok akademicki

Bardziej szczegółowo

SOCJOLOGIA. Struktura społeczna. Społeczeństwa klasy średniej. Klasa średnia

SOCJOLOGIA. Struktura społeczna. Społeczeństwa klasy średniej. Klasa średnia SOCJOLOGIA Struktura społeczna. Społeczeństwa klasy średniej. Klasa średnia Struktura społeczna Struktura społeczna to system międzyludzkich i międzygrupowych zależności, dystansów i hierarchii zarówno

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk ROK Obowiązkowe Fakultatywne 1 RAZEM (obowiązkowe + fakultety) I praca pisemna A/ 6 2 seminarium promotorskie

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

Edukacja globalna w podstawie programowej kształcenia ogólnego w gimnazjum

Edukacja globalna w podstawie programowej kształcenia ogólnego w gimnazjum Edukacja globalna w podstawie programowej kształcenia ogólnego w gimnazjum Aleksandra Piszel, Anna Paluszek, Paulina Szczygieł, Jędrzej Witkowski Podstawa programowa kształcenia ogólnego uchwalona rozporządzeniem

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI Numer zadania Wymagania ogólne (z podstawy programowej) 1. II. Analiza

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Zespołu Szkół im. Janusza Korczaka w Łubiance na lata 2012-2015

Program Wychowawczy Zespołu Szkół im. Janusza Korczaka w Łubiance na lata 2012-2015 Program Wychowawczy Zespołu Szkół im. Janusza Korczaka w Łubiance na lata 2012-2015 Dziecko chce być dobre. Jeśli nie umie- naucz. Jeśli nie wie- wytłumacz. Jeśli nie może- pomóż Przyjęty do realizacji

Bardziej szczegółowo

Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie

Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Michał Krzywicki Drogi Maturzysto, Oddajemy Ci do rąk profesjonalny Kalendarz Maturzysty z WOSu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY POWIATOWEGO MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY W OTWOCKU NA LATA 2013 2015. Otwock, wrzesień 2013 r.

PROGRAM WYCHOWAWCZY POWIATOWEGO MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY W OTWOCKU NA LATA 2013 2015. Otwock, wrzesień 2013 r. POWIATOWY MŁODZIEŻOWY DOM KULTURY im. Michała Elwiro Andriollego w Otwocku ul. Poniatowskiego 10, 05-400 Otwock tel./fax. +48 / 22 779-33 57; tel. kom. +48 / 695-195-697 e-mail: mdk@pmdk-otwock.pl www:

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Mniejszości narodowe i etniczne na Mazowszu

Mniejszości narodowe i etniczne na Mazowszu Mniejszości narodowe i etniczne na Mazowszu - Działania Pełnomocnika Wojewody Mazowieckiego do spraw mniejszości narodowych i etnicznych. Warszawa, dnia 11 czerwca 2013 r. Przestawione dane dotyczą społeczności

Bardziej szczegółowo

Wstęp...3. I. Założenia teoretyczne programu...4. Adresaci programu...5. III. Cele programu...6. IV. Zadania Programu...6

Wstęp...3. I. Założenia teoretyczne programu...4. Adresaci programu...5. III. Cele programu...6. IV. Zadania Programu...6 POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH W ZAKRESIE PROMOWANIA I WDROŻENIA PRAWIDŁOWYCH METOD WYCHOWAWCZYCH W STOSUNKU DO DZIECI W RODZINACH ZAGROŻONYCH PRZEMOCĄ W RODZINIE Sandomierz 2013r. Spis treści

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W PIEKARACH ROK SZKOLNY 2015/2016

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W PIEKARACH ROK SZKOLNY 2015/2016 PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W PIEKARACH ROK SZKOLNY 2015/2016 Podstawę prawną Programu Wychowawczego Szkoły stanowią następujące dokumenty: 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej art.48 ust.

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU Naczelny cel wychowawczy Celem wychowania szkolnego jest wspieranie rozwoju młodego człowieka we wszystkich sferach jego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/ DIALOG MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ http://www.solidarnosc.org.pl/ W JEDNOŚCI Dialog międzykulturowy Pożądany efekt spotkania z inną kulturą. Dialog międzykulturowy może być niezwykle cennym źródłem wiedzy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU

PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 im. Marii Konopnickiej SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU Nasze cele: osiągnięcie przez wszystkich uczniów pełni ich rozwoju intelektualnego i osobowościowego, przygotowanie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 7 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. Nr 168, poz. 1324 z późn. zm.) Ustawa z dn.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

dr hab. Ewa Ogrodzka-Mazur prof. UŚ Uniwersytet Śląski Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie

dr hab. Ewa Ogrodzka-Mazur prof. UŚ Uniwersytet Śląski Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie dr hab. Ewa Ogrodzka-Mazur prof. UŚ Uniwersytet Śląski Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie Realizacja edukacji międzykulturowej w szkołach na pograniczu polsko-czeskim Polsko-czeskie pogranicze

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ Człowiek jest wielki nie przez to, co ma, nie przez to, kim jest, lecz przez to, czym dzieli się z innymi. Jan Paweł II SPIS TREŚCI 1. Podstawa

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku

Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku 1 WIZJA SZKOŁY Motto: Dziecko jest wspólnym dobrem rodziców i szkoły 1.Szkoła będzie wspólnotą opartą na zasadzie partnerstwa, przyjaźni, szacunku i wzajemnej

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo

charakter interdyscyplinarny Proponowane tematy:

charakter interdyscyplinarny Proponowane tematy: Ogólnopolska studencko-doktorancko-ekspercka Konferencja Naukowa W poszukiwaniu tożsamości. Synkretyzm Nowego Świata 24 25 maja 2014 Kraków, Collegium Broscianum UJ, Ul. Grodzka 52, p.ii Z przyjemnością

Bardziej szczegółowo

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola sporządzony w ramach projektu Od diagnozy do strategii model planowania rozwoju usług publicznych dofinansowanego ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH NR 10 W GLIWICACH NA LATA

ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH NR 10 W GLIWICACH NA LATA KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH NR 10 W GLIWICACH NA LATA 2013-2018 Nasze atuty to: przyjazna atmosfera w szkole i poczucie bezpieczeństwa (monitoring i karty wejść); możliwość wpływu

Bardziej szczegółowo

PLAN STRATEGII ROZWOJU SZKOŁA PODSTAWOWA IM. JANA PAWŁA II

PLAN STRATEGII ROZWOJU SZKOŁA PODSTAWOWA IM. JANA PAWŁA II SZKOŁA PODSTAWOWA IM. JANA PAWŁA II W WĘGROWIE 07-100 Węgrów, ul. Kościuszki 16, tel./fax (25) 792-30-97, NIP: 8241147861 e-mail: szkola.papiez@gazeta.pl, www.sp.wegrow.pl PLAN STRATEGII ROZWOJU SZKOŁY

Bardziej szczegółowo

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański 1. Przedmiot: Historia historiografii Rok: IV Semestr: VII Studia: stacjonarne 2. Ilość godzin:

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do psychologii

Wprowadzenie do psychologii Wprowadzenie do psychologii wychowania Psychologia wychowawcza - pedagogiczna Literatura podstawowa: Brzezińska A. (2000). Psychologia wychowania. [W:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki,

Bardziej szczegółowo

WYKAZ KONFERENCJI NAUKOWYCH POD PATRONATEM KOMITETU NAUK PEDAGOGICZNYCH PAN ZA LATA 2013 2014 1

WYKAZ KONFERENCJI NAUKOWYCH POD PATRONATEM KOMITETU NAUK PEDAGOGICZNYCH PAN ZA LATA 2013 2014 1 Rocznik Pedagogiczny 37/2014 PL ISSN 0137-9585 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu WYKAZ KONFERENCJI NAUKOWYCH POD PATRONATEM KOMITETU NAUK PEDAGOGICZNYCH PAN ZA LATA 2013 2014 1 Konferencja Naukowa

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI STUDENTA. Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie

KODEKS ETYKI STUDENTA. Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie KODEKS ETYKI STUDENTA Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie Warszawa, 24.01.2013 Chcąc podkreślić nieoceniony wpływ zdobywania wiedzy na jakość ludzkiego życia jesteśmy przekonani, iż będąc

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. GIMNAZJUM NR 2 im. Jana Pawła II W STRZEGOMIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY. GIMNAZJUM NR 2 im. Jana Pawła II W STRZEGOMIU PROGRAM WYCHOWAWCZY GIMNAZJUM NR 2 im. Jana Pawła II W STRZEGOMIU 1 Motto: W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem - o to, ażeby bardziej był, a nie tylko

Bardziej szczegółowo

Teoria potencjalności (capabilities approach)

Teoria potencjalności (capabilities approach) Teoria potencjalności (capabilities approach) 1987-1993: współpraca z Amartyą Senem w WIDER w Helsinkach Zdolności wewnętrzne własności człowieka, które przy odpowiednim jego funkcjonowaniu w ramach właściwych

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Publicznej Szkoły Podstawowej im. Janusza Korczaka. w Dziepółci

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Publicznej Szkoły Podstawowej im. Janusza Korczaka. w Dziepółci PROGRAM WYCHOWAWCZY Publicznej Szkoły Podstawowej im. Janusza Korczaka w Dziepółci Program Wychowawczy Szkoły został opracowany po wcześniejszym rozpoznaniu potrzeb uczniów, oczekiwań rodziców oraz nauczycieli.

Bardziej szczegółowo