Lingwistyka stosowana i jej wp³yw na modernizacjê dydaktyki jêzyków

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Lingwistyka stosowana i jej wp³yw na modernizacjê dydaktyki jêzyków"

Transkrypt

1 BULLETIN DE LA SOCIÉTÉ POLONAISE DE LINGUISTIQUE, fasc. LV, 1999 ISSN JAN KIDA Rzeszów Lingwistyka stosowana i jej wp³yw na modernizacjê dydaktyki jêzyków 1. Jêzykoznawstwo a inne dyscypliny naukowe Artyku³ stanowi próbê ukazania w ogólnym zarysie oddzia³ywania wspó³czesnego jêzykoznawstwa na g³ówne za³o enia teoretyczno-metodologiczne i dydaktyczne, dobór treœci, metod i technik kszta³cenia jêzykowego, na programy, podrêczniki szkolne i opracowania metodyczne wspieraj¹ce dydaktykê jêzykow¹, a w konsekwencji na ca³okszta³t pracy pedagogicznej systematycznie modernizowanej, ulepszanej, intensyfikuj¹cej proces nauczania jêzyka i uczenia siê na poziomie szkolnym i akademickim w celu osi¹gania jak najlepszych wyników. Jêzykoznawstwo jest nauk¹ z³o on¹, obejmuj¹c¹ wiele dyscyplin o ró nej tematyce i swoistych metodach badawczych. Okreœlone ongiœ przez Witolda Doroszewskiego humanistycznym ogniwem wszystkich nauk stosuje nie tylko œcis³e, precyzyjne metody badawcze, które mo na ³atwo zweryfikowaæ w badanym materiale, lecz tak e dostarcza nowych metod badawczych innym dziedzinom wiedzy. Znamienn¹ cech¹ lingwistyki jest jej otwartoœæ i stycznoœæ z innymi dyscyplinami humanistycznymi (historia, psychologia, literatura piêkna, archeologia); przyrodniczymi (fizjologia), matematycznymi (algebra, statystyka, logika matematyczna), medycznymi (laryngologia, neurologia), technicznymi (teoria ³¹cznoœci). Ze wzglêdu na otwartoœæ jêzykoznawstwa powsta³y nowe pograniczne dyscypliny naukowe, takie jak: psycholingwistyka, socjolingwistyka, neurolingwistyka, które rozwijaj¹ siê intensywnie dziêki wspó³pracy jêzykoznawców i specjalistów tych w³aœnie dziedzin wiedzy: psychologii, socjologii i neurologii. Lingwiœci pomagaj¹ nadto w tworzeniu i systematyzowaniu terminologii wielu dziedzin nauki i techniki, w porz¹dkowaniu nazewnictwa geograficznego, ocenie poprawnoœci ró nego rodzaju tekstów, czuwaj¹ nad precyzj¹ sformu³owañ aktów prawnych. Jêzykoznawstwo

2 94 JAN KIDA jest wiêc dyscyplin¹ humanistyczn¹ o wielkiej przydatnoœci i randze spo³ecznej, zwi¹zane równie œciœle z codziennym yciem zbiorowoœci ludzkiej. Lingwiœci badaj¹ przede wszystkim jêzyk jako zjawisko spo³eczne i kulturowe, jego systemowoœæ i funkcjonalnoœæ, pe³nione przezeñ ró norakie funkcje i zwi¹zek z myœleniem. Podkreœlaj¹ (Furdal 1990) znaczenie lingwistyki dla wspó³czesnej cywilizacji humanistycznej i technicznej oraz rozwoju naukowej teorii dydaktyki jêzyka dzieci, m³odzie y i osób doros³ych. Dorobek naukowy wspó³czesnego jêzykoznawstwa ogólnego, jêzykoznawstwa strukturalnego, jêzykoznawstwa funkcjonalnego, jêzykoznawstwa stosowanego, jêzykoznawstwa komunikacyjnego stanowi teoretyczn¹ podstawê nauki jêzyków. Wiedza jêzykoznawcza ma bowiem znacz¹cy wp³yw na treœci programowe, za³o enia dydaktyczne i podrêczniki do nauki jêzyków, czego m.in. dowodz¹ prowadzone od kilku lat przeze mnie badania nad programami nauczania jêzyków obcych i jêzyka polskiego, podrêcznikami szkolnymi, jêzykoznawczymi rozprawami teoretycznymi oraz metodycznymi opracowaniami polskimi i zagranicznymi dotycz¹cymi kszta³cenia jêzykowego. Jêzykoznawcy i dydaktycy jêzyka, zw³aszcza glottodydaktycy, zgodnie podkreœlaj¹ znaczenie dorobku wspó³czesnej lingwistyki dla stworzenia nowoczesnej teorii dydaktyki intensywnego i efektywnego nauczania jêzyka jako przede wszystkim sprawnego œrodka przekazywania myœli i narzêdzia spo³ecznego dzia³ania, które z socjologicznego punktu widzenia jest aktem komunikowania ustalaj¹cym relacjê miêdzy nadawc¹ i odbiorc¹. Bior¹c pod uwagê powy sze fakty i za³o enia, trzeba stwierdziæ, e nowoczesna szko³a w zakresie edukacji jêzykowej musi nad¹ aæ za aktualnym stanem wiedzy lingwistycznej i w miarê swych mo liwoœci korzystaæ z niej zarówno w teorii nauczania, jak i praktyce pedagogicznej. Lingwistyka funkcjonalna, która wywiod³a siê z praskiej szko³y strukturalistycznej, nale y dziœ do najwa niejszych kierunków jêzykoznawczych. G³ówny nacisk k³adzie ona na komunikacjê jêzykow¹ (Zawadowski 1970). Czo³owy jej przedstawiciel wybitny jêzykoznawca francuski Andre Martinet kontynuator strukturalizmu praskiego i saussurowskiego zak³ada, e jêzyk jest g³ównie narzêdziem porozumiewania siê, a jego struktura spe³nia okreœlone funkcje. Wedle tego lingwisty nale y wychodziæ od doœwiadczenia jêzykowego i budowaæ teoriê jêzyka w ustawicznej konfrontacji z realnymi faktami jêzykowymi, analizowanymi systematycznie w celu wykrywania wœród nich zwi¹zków i zale noœci o charakterze przyczynowo-skutkowym oraz objaœniania ich dzia³añ w zakresie ka dego dzia³u jêzyka: fonologii, morfologii, leksykologii i sk³adni (Martinet 1956; 1960;1962; 1964). Drugim nowoczesnym kierunkiem lingwistycznym, którego wp³yw na dydaktykê jêzyków pragniemy tu szczególnie podkreœliæ, jest mianowicie jêzykoznawstwo stosowane, uwa ane za naukê o mo liwoœciach i sposobach wykorzystywania osi¹gniêæ jêzykoznawstwa w ró nych dziedzinach nauki i ycia. Lingwistyka funkcjonalna prowadzi w szczególnoœci badania nad efektywnoœci¹ nauczania jêzyków, poprawnoœci¹ jêzykow¹, doskonaleniem kodów s³u ¹cych przekazywaniu informacji w telekomunikacji i innych systemach.

3 LINGWISTYKA STOSOWANA I DYDAKTYKA JÊZYKÓW OBCYCH 95 W znaczeniu wê szym jest ona uto samiana z glottodydaktyk¹ (lingwodydaktyk¹), która obejmuje szczegó³owe metodyki nauczania jêzyków obcych (Polañski 1993). 2. Sk³adniki jêzykoznawstwa stosowanego W zakres lingwistyki stosowanej wchodz¹ nastêpuj¹ce specjalnoœci: 1. teoria przek³adu wyzyskuj¹ca teoretyczne osi¹gniêcia jêzykoznawstwa porównawczego, zw³aszcza kontrastywnego; 2. leksykografia, czyli teoria opracowywania ró nych typów s³owników; 3. logopedia nauka o korygowaniu wad wymowy; 4. glottodydaktyka, czyli nauka o metodach nauczania jêzyków obcych; 5. metodyka nauczania jêzyka ojczystego jako dyscyplina pograniczna miêdzy pedagogik¹ a jêzykoznawstwem; 6. kultura jêzyka okreœlaj¹ca sposoby najbardziej skutecznego i estetycznego kszta³cenia wypowiedzi (Polañski 1993: ; por. te Buttler 1990: ). Jêzykoznawstwo stosowane sta³o siê wiêc teori¹ naukow¹ nauczania i uczenia siê jêzyka, nie opart¹ na intuicji i dzia³aniu nauczycieli praktyków. Pierwsze próby sformu³owania podstaw teoretycznych w tej dziedzinie lingwistycznej wysz³y od O. Jespersona, ale pe³ny jej rozwój nast¹pi³ dopiero w lingwistyce amerykañskiej, w której od pocz¹tku by³o nastawienie praktyczne (Heinz 1978: ). W zwi¹zku z tym naczelnym zadaniem sta³a siê realizacja postulatu czynnego uczenia jêzyka, g³ównie mówienia, a nie gromadzenia wiedzy o nim. Próby opracowania teoretycznych podstaw nauczania stanowi¹ prace wielu autorów, których nazwiska i tytu³y ksi¹ ek ni ej przytaczamy. Nale ¹ do nich: H. Sweet (1964), Ch. C. Fries (1945; 1961), L. Bloomfield (1942), R. Lado (1964), E. Nida (1965), O. Thomas (1967), M.A.K. Halliday (1964), B. Libbish (1964), H.B. Allen (1964), J.B. Carroll (1971), S.P. Corder (1973), A. Mc. Intosh (1066), R. O Neill (1970), G. Taylor (1967). Wymienione nazwiska nie wyczerpuj¹ pe³nej listy autorów i ich prac na temat jêzykoznawstwa stosowanego i dydaktyki jêzyków. Tacy lingwiœci jak Henry Sweet, Leonard Bloomfield, Charles Carpenter Fries, Robert Lado podjêli pierwsze próby opracowania teoretycznych podstaw nauczania jêzyka angielskiego oraz innych jêzyków obcych. W zwi¹zku z tym zaczêto wówczas szeroko stosowaæ metodê audiolingwaln¹, dobieraj¹c do niej œrodki techniczne w kszta³ceniu jêzykowym ³¹cznie z laboratorium jêzykowym. Przez pewien okres wprowadzano do nauki jêzyka tzw. dryle, które polega³y na pamiêciowym powtarzaniu schematów strukturalnych. Znaczny wp³yw mia³a na dydaktykê jêzyka gramatyka transformacyjno-generatywna, rozwijaj¹ca siê w jêzykoznawstwie amerykañskim. Dowodz¹ tego niektóre podrêczniki opracowywane w Ameryce i innych krajach preferuj¹ce typ æwiczeñ jêzykowych o charakterze generatywno-transformacyjnym. Istota ich polega na generowaniu (tworzeniu) zdañ (wypowiedzi) na podstawie tzw. zdañ j¹drowych (kernel sentences), a zarazem przekszta³caniu tych struktur syntaktycznych. Stosuje siê w tym przypadku transformacjê prost¹ i transformacjê z³o on¹ oraz substytucjê, czyli podstawianie wymienionych segmentów, dodawanie b¹dÿ ujmowanie sk³adników, tj. poszerzanie b¹dÿ skracanie budowanych

4 96 JAN KIDA konstrukcji zdaniowych. Zastosowanie teoretycznej problematyki generatywizmu i transformacjonizmu w metodyce nauczania jêzyków ukazuj¹ prace jêzykoznawcze Ch. Friesa, R. Lado, R. O Neilla, G. Taylora oraz innych jêzykoznawców. 3. Transformacjonizm i generatywizm Transformacjonizm pe³ni bardzo wa n¹ funkcjê we wspó³czesnym jêzykoznawstwie. Pos³uguj¹ siê nim przedstawiciele ró nych kierunków lingwistycznych, a nie tylko zwolennicy gramatyki transformacyjno-generatywnej. ród³a teorii transformacyjnej tkwi¹ zarówno w tradycyjnej gramatyce, jaki w logice matematycznej (Heinz 1978: ). Zainicjowany przez Zelliga Sabbetai Harrisa (Harris 1963) transformacjonizm by³ wa nym krokiem w analizie jêzyka, stanowi¹c kulminacyjny punkt pierwszego okresu amerykañskiego strukturalizmu funkcjonalnego. Transformacja polega na przekszta³caniu jednej konstrukcji tekstowej na drug¹ przy tej samej podstawowej wartoœci semantycznej (funkcjonalnej) obu konstrukcji (Heinz 1978: 393) np. Walczyli na bagnety walka na bagnety rozegra³a siê miêdzy nimi. Stosowali nowe metody pracy, aby osi¹gn¹æ lepsze wyniki stosowanie nowych metod pracy daje lepsze wyniki itp. Zmienia siê zatem tylko struktura gramatyczna, inaczej morfologiczna tekstu, a niekiedy ewentualnie wartoœæ stylistyczna. Teoria gramatyki generatywnej rozwija siê od lat piêædziesi¹tych i w chwili obecnej mo na j¹ uznaæ za dominuj¹c¹ w jêzykoznawstwie, aczkolwiek nie stanowi jednolitego kierunku badawczego, lecz rozpada siê na kilka wersji. Gramatykê generatywn¹ najczêœciej okreœla siê jako taki opis jêzyka, który uwzglêdnia jego twórczy charakter. Rodowity u ytkownik danego jêzyka potrafi produkowaæ i rozumieæ zdania, których nigdy uprzednio nie s³ysza³ (Polañski 1993: 5). Drugi okres transformacyjno-generatywny amerykañskiego strukturalizmu rozpocz¹³ Noam Avram Chomsky, który swoje za³o enia teoretyczne wyrazi³ w kilku pracach (Chomsky 1957; 1955; 1965). Generatywizm Chomsky ego, nawi¹zuj¹cy do transformacjonizmu Harrisa, polega na rozumieniu gramatyki jako zbioru regu³ generowania, czyli tworzenia struktur tekstowych na podstawie okreœlonego inwentarza jednostek leksykalnych i frazeologicznych. Gramatyka generatywna jest zatem systemem regu³ s³u ¹cych do tworzenia nieograniczonej iloœci struktur dopuszczalnych w danym jêzyku (Jod³owski 1977: 223). Jak ju wspomniano wy ej, za³o enia teorii generatywno-transformacyjnej zaczêto stosowaæ w praktycznej nauce jêzyków. Z dorobku naukowego jêzykoznawstwa funkcjonalnego i jêzykoznawstwa stosowanego wydatnie korzysta lingwodydaktyka. 4. Glottodydaktyka jako dyscyplina naukowa Glottodydaktyka(lingwodydaktyka) w pracach jêzykoznawczych okreœlana jest jako nauka zajmuj¹ca siê badaniem procesu nauczania i uczenia siê jêzyków oraz jako praktyczne nauczanie jêzyków obcych. Przedmiot jej badañ obejmuje ca³okszta³t

5 LINGWISTYKA STOSOWANA I DYDAKTYKA JÊZYKÓW OBCYCH 97 zjawisk zwi¹zanych z procesem akwizycji, czyli przyswajania (nabywania) jêzyków obcych (Komorowska 1982: 17). Glottodydaktyka wewnêtrznie dzieli siê na czyst¹ i stosowan¹. Glottodydaktyka czysta zajmuje siê opisem i wyjaœnianiem przedmiotu swych badañ, tj. akwizycj¹, natomiast stosowana wi¹ e siê z opracowaniem i formu³owaniem dyrektyw dla praktyki nauczania i uczenia siê, które to dyrektywy wynikaj¹ z opisu i z wyjaœnieñ dostarczanych przez glottodydaktykê czyst¹. Jêzykoznawcy w swoich pracach stosuj¹ tak e inny podzia³ glottodydaktyki na szczegó³ow¹ i ogóln¹. Szczegó³owa dotyczy przyswajania okreœlonego jêzyka, a ogólna wielu jêzyków, poszukuj¹c punktów wspólnych w procesie ich nauczania (Komorowska 1982; por. te Grucza 1979). Z punktu widzenia lingwodydaktyki metoda nauczania jêzyka obcego jest okreœlana jako model realizacji podstawowych celów, zasad i komponentów nauczania, zawieraj¹cy okreœlon¹ ideê stanowi¹c¹ niæ przewodni¹ wszystkich elementów tego modelu. Model ten jest oparty na konkretnej idei dydaktycznej i metodologicznej, co w praktyce oznacza, e wynika on z konkretnej teorii nauczania (Koczy, Grochowski 1984: 21). Wspó³czeœni glottodydaktycy naliczyli a 29 metod nauczania jêzyków obcych (Korzeniowska-Nalepiñska, Sobczyk 1974: 60-62). W stosowaniu okreœlonej metody jako zbioru zasad mo na pos³ugiwaæ siê ró - nymi technikami. Pojêcie technika jest podrzêdne w stosunku do pojêcia metoda w szerokim znaczeniu tego s³owa. Istotê metody stanowi¹ zasady realizacji konkretnych celów, a istotê techniki œrodki i sposoby, za których pomoc¹ realizuje siê te same cele (Koczy, Grochowski 1984). Technikê nauczania jêzyków obcych mo emy zatem okreœliæ jako zespó³ konkretnych sposobów nauczania zdeterminowany przez okreœlone warunki i œrodki (pomoce naukowe) (Koczy, Grochowski 1984: 25). Wspó³czesna glottodydaktyka osi¹gnê³a ju wysoki poziom, legitymuj¹c siê bogatym dorobkiem naukowo-dydaktycznym w postaci publikacji oraz osi¹gniêæ praktycznych, wykorzystuj¹c szeroko i skutecznie techniczne œrodki nauczania. Szczegó³owe dydaktyki jêzyków obcych poszukuj¹ wci¹ nowych, aktywizuj¹cych metod i technik skutecznych w kszta³ceniu. 5. Za³o enia wspó³czesnej edukacji jêzykowej Lingwodydaktyka zarzuci³a tradycyjn¹ metodê gramatyczno-t³umaczeniow¹ (Alexander 1967), wysuwaj¹c na plan pierwszy czynne i poprawne opanowanie jêzyka poprzez sta³e æwiczenie czterech sprawnoœci jêzykowych w nastêpuj¹cym uk³adzie: s³uchanie i rozumienie tekstu, mówienie, czytanie i pisanie. Na pierwszym miejscu zatem w edukacji lingwistycznej stawia siê czynne opanowanie jêzyka, a na drugim zaœ zdobycie pewnego zasobu wiedzy z zakresu systemu gramatycznego. Nauczanie i uczenie siê jêzyków polega na stopniowym i równoczesnym przyswajaniu oraz doskonaleniu wszystkich systemów (podsystemów) jêzyka: fonologicznego, morfologicznego, leksykalnego, semantycznego i syntaktycznego we wzajemnej ³¹cznoœci

6 98 JAN KIDA funkcjonalnej. Proces ten odbywa siê na kilku poziomach: szko³y podstawowej, œredniej i wy szej. Poza uczelniami akademickimi i szko³ami nauczanie jêzyków obcych szeroko podejmuj¹ instytucje prywatne, stowarzyszenia oœwiatowe i spo³eczne w Polsce oraz w innych krajach. Na poziomie akademickim ma miejsce w³aœciwe przygotowanie jêzykowe, jakie daj¹ absolwentom studia neofilologiczne. Wy sze uczelnie podejmuj¹ kszta³cenie wysoko kwalifikowanych nauczycieli jêzyków obcych dla szkó³ podstawowych, œrednich i lektorów nauczaj¹cych jêzyków obcych na wszystkich kierunkach studiów wy szych poza filologiami obcymi. We wspó³czesnym œwiecie naukê jêzyków obcych rozpoczyna siê bardzo wczeœnie, bo ju w przedszkolu i kontynuuje na kolejnych wy szych poziomach edukacji szkolnej. W wychowaniu przedszkolnym i nauczaniu wczesnoszkolnym zgodnie z programem nauczania i zasadami metodyki nale y przede wszystkim uczyæ mówiæ dzieci w danym jêzyku obcym, æwiczyæ z nimi poprawn¹ wymowê, przyswoiæ pewien zakres czynnego s³ownictwa oraz opanowaæ podstawowe struktury sk³adniowe. Nie powinno siê natomiast uczyæ gramatyki sensu stricto, któr¹ stopniowo poznaj¹ uczniowie najstarszych klas szko³y podstawowej, szko³y œredniej oraz studenci wy szej uczelni. Jêzykoznawstwo stosowane i lingwistyka edukacyjna uwzglêdniaj¹ dwa sk³adniki kszta³cenia jêzykowego: kompetencjê (competence), czyli wiedzê o jêzyku, i performancjê (performance), tj. praktyczne dzia³anie jêzykowe, czynne i poprawne przyswajanie jêzyka w zakresie fonologii, morfologii, leksykologii i sk³adni. Czynne opanowanie mowy mo na osi¹gn¹æ jedynie dziêki umiejêtnie organizowanym i stosowanym systematycznie efektywnym æwiczeniom jêzykowym. Warto przy tym zwróciæ uwagê choæby na niektóre tylko formy pracy pedagogicznej, jakimi pos³uguj¹ siê szczegó³owe dydaktyki jêzyków obcych. Sugerowane rodzaje æwiczeñ mo na znaleÿæ w programach i podrêcznikach do nauki jêzyków obcych, zw³aszcza angielskiego, opublikowanych i u ywanych zarówno w Polsce, jak i za granic¹. Spoœród licznego grona zagranicznych i polskich autorów rozpraw metodycznych i tekstów podrêcznikowych poœwiêconych nauce jêzyka angielskiego wymieniam zaledwie kilkanaœcie nazwisk: Ch. Friesa (1945), R. Lado (1964), G. F. Eckersley a (1976), F. Candlina ( ), G. Braughtona ( ), P. S. Strevensa (1976), L. G. Alexandra (1967), G. Taylora (1967), R. O Neilla (1970), A.L. Wrighta (Wright, Mc Gillivray 1966), J. Pankhursta (Pankhurst, Szkutnik 1984), W. Martona (Marton, Lebelt, Grochowska 1976), A. Reszkiewicza (1969), J. Smólsk¹ (Smólska, Rusiecki 1967), L.L. Szkutnika (1969; 1983) i A. Gacê (1968). Mimo indywidualnych ró nic i zmodyfikowanych æwiczeñ w podrêcznikach cytowanych autorów powtarzaj¹ siê pewne ogólne modele, które oparte s¹ na materiale czytankowym b¹dÿ na tekstach dialogowych. Przeznaczeniem tych æwiczeñ jest bowiem utrwalanie znanego ju ucz¹cym siê s³ownictwa lub nowo wprowadzonego w tekstach wraz z konstrukcjami gramatycznymi. Æwiczenia te polegaj¹ na: tworzeniu poprawnie zbudowanych pytañ ogólnych i szczegó³owych (tzw. textual questions) na podstawie opisanej scenki (czytanki) lub d³u szego dialogu; uzupe³nianiu zdañ nie skoñczonych, celowo urwanych, poprawnymi logicznie i gramatycznie zwi¹zkami frazeologicznymi tworz¹cymi sensown¹ ca³oœæ;

7 LINGWISTYKA STOSOWANA I DYDAKTYKA JÊZYKÓW OBCYCH 99 utrwalaniu struktur morfologicznych i syntaktycznych zastosowanych w dialogowych konstrukcjach tekstów; sta³ym gromadzeniu jednostek leksykalnych i zwi¹zków frazeologicznych wokó³ ró nych pól semantycznych; samodzielnym tworzeniu i przekszta³caniu dialogów przez uczniów na podstawie kilku podanych wyrazów kluczowych; streszczanie dialogu w formie kilkuzdaniowych wypowiedzi; tworzeniu dialogu przez ucz¹cych siê jêzyka na podstawie zwartego tekstu w formie czytanki; poszerzaniu b¹dÿ skracaniu tekstu przez wymianê i podstawienie (substytucjê) pewnych segmentów, tj. jednostek leksykalnych i frazeologicznych dodawanych lub redukowanych w danym tekœcie (Kida 1997a: 47-57). Ten rodzaj æwiczeñ jest oparty na generowaniu i transformacji zdañ (wypowiedzi) wed³ug regu³ syntaktycznych obowi¹zuj¹cych w danym jêzyku. W niektórych badanych podrêcznikach znajduj¹ siê szeroko rozbudowane teksty dialogowe, które stanowi¹ podstawowy materia³ do æwiczeñ s³ownikowych, frazeologicznych, syntaktycznych, morfologicznych, fonetycznych i ortograficznych. Odgrywane scenki dialogowe wdra aj¹ uczniów do poprawnej realizacji jêzyka w bezpoœredniej interakcji jêzykowej spotykanej w codziennych sytuacjach yciowych. Lingwodydaktyka zak³ada bowiem, e uczniowie winni sobie przyswoiæ w tej formie kszta³cenia jêzykowego zestaw par æwiczeñ pytañ i odpowiedzi nazywanych replikami. Zestaw replik dla konkretnych sytuacji nazywa siê zestawem wzorcowym lub dialogiem wzorcowym, w którym element wymiany stanowi s³ownictwo (Koczy, Grochowski 1984: 110). Na podstawie d³u szych dialogów autorzy podrêczników niekiedy konstruuj¹ minidialogi najczêœciej przeznaczone do pamiêciowego opanowania. Tego rodzaju scenki dialogowe po³¹czone z elementami inscenizacji uczniowie wielokrotnie powtarzaj¹ g³oœno indywidualnie lub chóralnie w toku zajêæ lekcyjnych pod kierunkiem nauczyciela w celu wyæwiczenia prawid³owej artykulacji, dykcji, intonacji, poprawnego akcentu i w³aœciwej rytmiki zdania, czyli mówi¹c ogólnie starannej wymowy przyswajanych tekstów. W dydaktyce jêzyków obcych wyró nia siê oparte na dialogu æwiczenia zwane inscenizacjami oraz æwiczenia konwersacyjne. Pierwsze z nich s¹ niejako ukoronowaniem æwiczeñ dialogowych i praktycznym zastosowaniem dialogu jako okreœlonego rodzaju komunikacji jêzykowej w danej sytuacji, natomiast æwiczenia konwersacyjne nie s¹ zawczasu przygotowane i z góry ustalone, dlatego stwarzaj¹ mo liwoœæ spontanicznej komunikacji. W niejednym przypadku dialogi podstawowe struktury ywej mowy s¹ œciœle powi¹zane z materia³em czytankowym o urozmaiconej i interesuj¹cej treœci dla ucznia. Bywa równie tak, e dialog stanowi przeróbkê tekstu czytankowego. Przekszta³cenie ci¹g³ego tekstu opowiadania w dialog jest w zasadzie trudnym zadaniem do wykonania dla uczniów, w szczególnoœci na ni szym stopniu nauczania. Wydaje siê, e oparte na dialogach ró norodne i u yteczne æwiczenia, jakie stosuje glottodydaktyka, mo na przenieœæ na grunt metodyki nauczania jêzyka polskiego i na wzorach obcych w sposób zmodyfikowany wykorzystywaæ je w doskonaleniu pewnych aspektów jêzyka dzieci i m³odzie y.

8 100 JAN KIDA Lingwistyka matematyczna i glottodydaktyka traktuj¹ sk³adniê przede wszystkim jako teoriê tworzenia zdañ, a nie tylko jako naukê opisuj¹c¹ rodzaje wypowiedzi i ich sk³adników syntaktycznych. Nowoczesna edukacja jêzykowa ma charakter holistyczny (ca³oœciowy), systemowy i funkcjonalny. Jak wspominaliœmy wy ej, zagraniczne i krajowe programy, podrêczniki, metodyczne opracowania odnosz¹ce siê do nauczania jêzyków obcych korzystaj¹ z dorobku jêzykoznawstwa stosowanego, funkcjonalnego i komunikacyjnego. 6. Mass media w dydaktyce jêzyków Nowoczesna koncepcja nauczania jêzyków obcych, która zmierza g³ównie do opanowania jêzyka jako sprawnego œrodka komunikacji miêdzyludzkiej, wykorzystuje ró ne materia³y dydaktyczne. W celu intensyfikacji procesu nauczania i doskonalenia jêzyka w trzech aspektach: postaci brzmieniowej, bogacenia zasobu leksykalnego oraz kszta³cenia poprawnych struktur frazeologicznych i sk³adniowych zaczêto stosowaæ na szerok¹ skalê œrodki techniczne na gruncie amerykañskim, a tak e w niektórych krajach europejskich. W pocz¹tkowym okresie w procesie nauczania wyzyskiwano najbardziej dostêpne œrodki techniczne w postaci p³yt gramofonowych, adapteru, nagrañ taœmowych (magnetofonowych) i magnetofonu. Te pomoce dydaktyczne s³u y³y g³ównie do wyæwiczenia starannej wymowy nauczanych jêzyków w szkole podstawowej, œredniej i wy szej czy na wszelkiego rodzaju kursach jêzykowych organizowanych przez liczne instytucje kulturalno-oœwiatowe. Badania naukowe jêzykoznawstwa funkcjonalnego i jêzykoznawstwa stosowanego w zakresie fonologii ³¹czonej z prozodi¹ wykorzystuj¹ metodyki szczegó³owe nauczania jêzyków obcych w celu doskonalenia poprawnej wymowy. Wykszta³cenie u dzieci i m³odzie y prawid³owej artykulacji, dykcji, akcentu wyrazowego i zdaniowego, logicznego i uczuciowego ma istotne znaczenie dla w³aœciwego rozumienia wypowiadanych i przyswajanych tekstów obcojêzycznych, a w konsekwencji nale- ytego opanowania systemu fonologicznego danego jêzyka. Œrodki techniczne i audiowizualne, które rejestruj¹ i odtwarzaj¹ standardowy zapis foniczny, stanowi¹ bowiem bardzo cenn¹ pomoc dydaktyczn¹ dla nauczyciela i ucznia. Wzorcowe nagrania mo na dowolnie odtwarzaæ, przes³uchiwaæ, powielaæ, pojedynczo lub zespo³owo powtarzaæ i prawid³owo przyswajaæ æwiczone teksty nie tylko pod wzglêdem ich brzmienia, lecz tak e poznawanego s³ownictwa i utrwalanych struktur sk³adniowych w jêzyku uczniowskim. W dydaktyce jêzyków obcych zastosowano z kolei laboratorium jêzykowe, które wydatnie wspiera indywidualn¹ i zespo³ow¹ naukê jêzyka. Zainstalowane w kabinach dÿwiêkoszczelnych magnetofony umo liwiaj¹ zarówno s³uchanie wzorcowych nagrañ tekstu danego jêzyka, jak i rejestrowanie wymowy uczniowskiej. Taka bowiem metoda postêpowania dydaktycznego pozwala zestawiaæ i porównywaæ dwa warianty wymowy tego samego tekstu: realizacjê standardow¹ z niedoskona³¹ wymow¹ ucz¹cego siê, który w ten sposób sam koryguje natychmiast w³asne b³êdy i uchybienia jêzykowe. Mimo wielu zalet laboratorium jêzykowe nie spe³ni³o wszyst-

9 LINGWISTYKA STOSOWANA I DYDAKTYKA JÊZYKÓW OBCYCH 101 kich pok³adanych w nim nadziei (Lado 1957: 68). Wed³ug opinii dydaktyków jêzyka mo e ono byæ najlepiej wykorzystywane do prowadzenia æwiczeñ ortofonicznych. Nale yte czynne opanowanie poprawnego jêzyka wymaga sta³ej konwersacji nauczyciela z uczniem czy lektora ze s³uchaczem. Kolejnym wa nym medium s³u ¹cym równie do usprawnienia i intensyfikacji nauki jêzyków jest radio, w którym od d³u szego czasu nadawane s¹ kursy jêzyka angielskiego, niemieckiego, francuskiego czy rosyjskiego. Oprócz tego radio emituje specjalne audycje radiowe z zakresu normatywistyki, a wiêc poœwiêcone zagadnieniom poprawnoœci jêzyka polskiego. W wielu krajach w procesy kszta³cenia jêzykowego zosta³a w³¹czona telewizja. Dla celów dydaktyki jêzyków obcych opracowano specjalne programy i podrêczniki przewa nie w postaci dialogowych scenek, które najlepiej oddaj¹ yw¹ codzienn¹ mowê potoczn¹, a przez to rozwijaj¹ komunikacjê jêzykow¹. Innym nowoczesnym, wa nym i skutecznym dydaktycznie œrodkiem technicznym szeroko stosowanym w nauczaniu jêzyków obcych s¹ nagrania kasetowe, szczególnie wideokasety, których znamienn¹ cech¹ jest ³¹czenie s³owa, dÿwiêku i obrazu. Te trzy elementy wydatnie wspieraj¹ akwizycjê jêzyka w procesie kszta³cenia. Z wideokaset mo e korzystaæ nie tylko pojedynczy uczeñ, lecz tak e grupa æwiczeniowa b¹dÿ ca³y zespó³ klasowy. 7. Metodyka nauczania jêzyka polskiego Metodyka nauczania jêzyka jako pograniczna dyscyplina miêdzy pedagogik¹ a jêzykoznawstwem w okresie powojennym ulega³a sta³ym przeobra eniom, o czym œwiadcz¹ czêsto zmieniane i w zasadzie ulepszane programy, a wraz z nimi podrêczniki i opracowania metodyczne. Nawi¹zuje ona równie do pewnych wzorów, doœwiadczeñ i osi¹gniêæ glottodydaktyki. Zak³ada przede wszystkim czynne opanowanie przez ucznia standardowej polszczyzny, zwanej jêzykiem literackim lub dialektem kulturalnym, z jednoczesnym wyposa eniem go w podstawowe wiadomoœci teoretyczne dotycz¹ce jej systemu gramatycznego. Wedle nowoczesnej koncepcji dydaktyki opartej na naukowym dorobku jêzykoznawstwa nauczanie jêzyka winno mieæ charakter holistyczny, tzn. ca³oœciowo ujmowaæ poszczególne dzia³y wiedzy o nim i rozpatrywaæ je funkcjonalnie we wzajemnych zwi¹zkach i zale noœciach. Mówi¹c najogólniej, metodyka kszta³cenia mowy ojczystej zmierza do ukszta³towania jêzyka ucznia jako sprawnego œrodka werbalnej komunikacji ustnej i pisanej, znacznie szerzej rozpatrywanej obecnie przez jêzykoznawstwo komunikacyjne, jako narzêdzia logicznego myœlenia i skutecznego dzia³ania, a tak e rozwijania kultury jêzykowej. Pod wp³ywem naukowego dorobku wspó³czesnej lingwistyki metodyka nauczania jêzyka polskiego zosta³a znacznie unowoczeœniona, zmodernizowana, poszerzona o pewne elementy wiedzy z innych dziedzin jêzykoznawstwa, jak: frazeologia, leksykologia, semantyka i stylistyka. Do programów nauczania, podrêczników i opracowañ metodycznych wprowadzono szereg nowych pojêæ i terminów z dziedziny lingwistyki, jak np.: fonologia prefiks, sufiks, infiks, formacja s³owotwórcza, derywat, derywacja, komunikacja jêzykowa i jej sk³adniki. Jêzykoznawstwo komunikacyjne, które bada jêzyk jako czynny system, a nie tylko zjawisko abs-

10 102 JAN KIDA trakcyjne (Gajda 1988: 24), rozwija teoriê wzajemnego porozumiewania siê jêzykowego opartego na dwu kodach (kana³ach): graficznym i fonicznym wspieranym innymi kodami (subkodami): kinezycznym, prozodycznym, proksemicznym i sytuacyjnym (kulturowym). Terminy te nie mia³y miejsca w szkolnym nauczaniu jêzyka polskiego bezpoœrednio w okresie powojennym. Metodyka nauki jêzyka polskiego tak e przejê³a niektóre æwiczenia jêzykowe z lingwodydaktyki. Wspó³czesne dydaktyki szczegó³owe jêzyków obcych, a tak e metodyka nauki o jêzyku polskim bardzo wyraÿnie podkreœlaj¹ znaczenie korelowania æwiczeñ s³ownikowych, s³owotwórczych, frazeologicznych i leksykograficznych, opartych na pracy ze s³ownikami w procesie kszta³cenia jêzykowego. Permanentne i œwiadome stosowanie Ÿróde³ informacji naukowej w postaci encyklopedii i ró nych kategorii s³owników unowoczeœnia i intensyfikuje proces nauczania jêzyka ojczystego. Uczniowie aktywnie uczestnicz¹cy w tym procesie nauczania i uczenia siê nie tylko wzbogacaj¹ swoj¹ wiedzê jêzykow¹ i ogóln¹, ale te praktycznie doskonal¹ jêzyk i rozwijaj¹ w³asne umiejêtnoœci pos³ugiwania siê wydawnictwami typu s³ownikowego i encyklopedycznego, przygotowuj¹c siê tym samym do ustawicznego samokszta³cenia w zakresie jêzyka oraz innych dziedzin naukowych. Systematyczne wyzyskiwanie tych Ÿróde³ naukowych przyczynia siê do osi¹gania dobrych wyników w kszta³ceniu jêzykowym, gdy pomaga uczniom w przyswajaniu i utrwalaniu s³ownictwa wraz z poprawnymi zwi¹zkami frazeologicznymi, wskazuj¹c jednoczeœnie na Ÿród³a jego pochodzenia. Ponadto daje im to szerszy pogl¹d na zagadnienia ogólnojêzykowe i uczy podstaw naukowej analizy leksykalnej. Kwestia doskonalenia jêzykowego w zakresie bogacenia zasobu leksykalno-frazeologicznego by³a zawsze i nadal pozostaje bardzo wa nym problemem edukacji jêzykowej. W szkole œredniej wydaje siê uzasadnione, a czêœciowo potwierdzone w³asn¹ praktyk¹ pedagogiczn¹, korelowanie jêzyka polskiego w zakresie s³ownictwa z nauczanymi jêzykami obcymi (Kida 1997b: ). W z³o ach leksykalnych polszczyzny znajduje siê bardzo du o jednostek kleksykalnych zapo yczonych z ró nych jêzyków. Ponadto dwujêzyczne s³owniki podaj¹ zazwyczaj polskie ekwiwalenty w postaci synonimicznej wyjaœniaj¹ce znaczenia wyrazów obcych. Dodatkowo zatem m³odzie mo e wzbogacaæ swój zasób leksykalny w tej warstwie s³ownictwa, na ogó³ ubogiej w jej jêzyku. Na skutecznoœæ dzia³añ pedagogicznych w tym zakresie mo e znacz¹co wp³ywaæ wspó³praca polonistów z neofilogami, którzy nauczaj¹c danego jêzyka obcego maj¹ sposobnoœæ sta³ego odwo³ywania siê do jêzyka ojczystego jego s³ownictwa i systemu gramatycznego, oddzia³uj¹c tym samym dodatkowo na kszta³cenie jêzykowe uczniów. 8. Kultura jêzyka dzia³em jêzykoznawstwa stosowanego Kultura jêzyka jest definiowana jako dzia³alnoœæ zmierzaj¹ca do udoskonalenia jêzyka i rozwiniêcia umiejêtnoœci pos³ugiwania siê nim w sposób poprawny i sprawny b¹dÿ jako stopieñ umiejêtnoœci poprawnego i sprawnego u ywania jêzyka (Buttler, Kurkowska, Satkiewicz 1986: 58-59). Kultura jêzyka okreœla sposoby najbardziej skutecznego i estetycznego kszta³towania wypowiedzi, stanowi¹c bowiem je-

11 LINGWISTYKA STOSOWANA I DYDAKTYKA JÊZYKÓW OBCYCH 103 den niezmiernie wa ny dzia³ pracy nad rozwojem kultury. Jako dzia³alnoœæ kulturalnojêzykowa zu ytkowuje wyniki badañ lingwistycznych do udoskonalenia spo³ecznej praktyki jêzykowej i polega przede wszystkim na ustalaniu zakresu wspó³czesnej normy jêzykowej. Do zadañ kultury jêzyka, której istotnym sk³adnikiem jest kultura ywego s³owa, nale y poradnictwo we wszelkich w¹tpliwoœciach jêzykowych. Kryteria poprawnoœci odnosz¹ siê do ortofonii (ortoepii), ortografii, gramatyki i stylistyki. Du ¹ rolê w kszta³ceniu kultury jêzyka odgrywa pedagogika jêzykowa (Klemensiewicz 1982: ), której niezbêdn¹ podstawê stanowi naukowa wiedza o jêzyku. Dobre, poprawne mówienie i pisanie wymaga jednak nie tylko posiadania pewnego zasobu wiedzy jêzykowej, lecz tak e œwiadomej troski i starannej systematycznej pracy ze strony nauczyciela i ucznia w edukacji szkolnej. Mowa nauczyciela winna byæ dla ucznia wzorem starannoœci. Jedn¹ z symptomatycznych w³aœciwoœci kultury jêzyka jest wra liwoœæ na piêkno mowy ojczystej, uczulenie na wszelkie naruszanie obowi¹zuj¹cych norm jêzykowych. Sk³adniki kultury jêzyka stanowi¹: sprawnoœæ komunikatywna, poprawnoœæ gramatyczna i estetyka wypowiedzi, czyli wyrobiona wra liwoœæ jêzykowa. Istnieje œcis³a wiêÿ miêdzy kultur¹ jêzyka a jêzykoznawstwem stosowanym. Kultura jêzyka jako dzia³ jêzykoznawstwa stosowanego wykorzystuje wyniki badañ lingwistycznych do spo³ecznej pedagogiki jêzykowej. Poruszony w artykule problem nie zosta³ w pe³ni rozwi¹zany, a jedynie zasygnalizowany. Oddzia³ywanie wspó³czesnych kierunków lingwistycznych na rozwój koncepcji dydaktyki jêzykowej, jej poziom i osi¹gane wyniki w pracy pedagogicznej wymaga pe³niejszego omówienia popartego wynikami szerszych badañ naukowych. Nale y równie stwierdziæ, e istniej¹ znacznie wiêksze mo liwoœci wyzyskania wspó³czesnej glottodydaktyki dla metodyki kszta³cenia jêzyka polskiego w kraju i za granic¹ od zaprezentowanych w tym artykule. Summary The paper discusses the influence of the linguistic theory on the basic principles of methodology and the contents of linguistic education as well as syllabuses and handbooks for teaching Polish and foreign languages, and in consequence on pedagogical practice that has been systematically modernized perfected and intensified to ensure the best results at consecutive levels of linguistic education in schools and at universities. Linguists and didacticians, especially glottodidacticians unanimously stress the importance of achievements of contemporary general linguistics, functional linguistics, applied linguistics and communicative linguistics in creating a modern theory of intensive and effective language teaching as the most perfect means of transmitting ideas and performances. The author focuses on various aspects applied linguistics and its correlations with language teaching methods. In the research he refers to numerous linguistic texts both Polish and foreign, especially those written in English. The author also presents the accomplishments of glottodidactics and suggests how to use some of its methods and techniques in teaching Polish. He forms his concepts and

12 104 JAN KIDA opinions on the basis of long and exhaustive research in curricula and Polish and foreign handbooks used in foreign language teaching and in teaching Polish as a native and foreign language in many countries. The author concludes that modern linguistic education should take full advantage of the achievements of linguistics both in theory and pedagogical practice. Bibliografia Alexander L.G New concept English. Practice and progress. London. Alexander L.G New concept English. Developing skills. London. Allen H.B Readings in applied linguistics. New York. Bartnicka B., Jurkowski M., Jekiel W., Wasilewska K., Wroc³awski K. 1984a. Uczymy siê polskiego. Podrêcznik jêzyka polskiego dla cudzoziemców. Teksty 1. Warszawa. Bartnicka B., Jurkowski M., Jekiel W., Wasilewska D., Wroc³awski K. 1984b. Uczymy siê polskiego. Podrêcznik jêzyka polskiego dla cudzoziemców. Komentarz jêzykowy i æwiczenia. Warszawa. Braughton G Success with English. Penguin course. Coursbooks 1-3. Warszawa. Buttler D., Kurkowska H., Satkiewicz H Kultura jêzyka polskiego. Zagadnienia poprawnoœci gramatycznej. Warszawa. Bloomfield L An introduction to the study of language. New York. Bloomfield L Language. New York. Bloomfield L An outline guide for the practical study of foreign languages. New York. Candlin F Present-day English for foreign students. Books 1-3. Warszawa. Carroll J.B Development of native language skills. W: J.B. Carroll, Reed (red.), The learning of language. New York. Corder S.P., Roulet E Theoretical Linguistic Models in Applied Linguistics Chomsky N.A Syntatic struktures. The Hague. Chomsky N.A The logical structure of linguistic theory. Cambridge, Mass. Chomsky N.A Aspects of the theory of syntax. Cambridge. Gajda S O pojêciu idiostylu. W: J. Brzeziñski (red.) Jêzyk osobniczy jako przedmiot badañ lingwistycznych. Zielona Góra. Eckersley G.F Essential English for foreign students. Books 1-4. Sofia. Fries Ch.C The teaching of English. A series of essays on what is good English? Teaching the English language and teaching literature. Ann Arbor. Fries Ch.C Teaching and learning English as a foreign language. Ann Arbor. Fries Ch.C The structure of English. An introduction to the construction of English sentences. New York. Furdal A Jêzykoznawstwo otwarte. Wroc³aw. Gaca A Deutsch Konversationübungen für polnische Studenten. Warszawa. Grucza F Rozwój i stan glottodydaktyki w latach W: F. Grucza (red.), Polska myœl glottodydaktyczna Wybór artyku³ów z zakresu glottodydaktyki ogólnej. Warszawa.

13 LINGWISTYKA STOSOWANA I DYDAKTYKA JÊZYKÓW OBCYCH 105 Halliday M.A.K., McIntosh A., Strevens P The linguistics, sciences and language. Harris Z.S Methods in structural linguistics. Chicago. Harris Z.S Structural linguistics. Chicago. Hockett Ch.F A course of modern linguistics. New York. Heinz A Dzieje jêzykoznawstwa w zarysie. Warszawa. Jaworski M Metodyka nauki o jêzyku polskim. Warszawa. Jad³owski S Podstawy polskiej sk³adni. Warszawa. Kida J. 1997a. Glottodydaktyka a metodyka nauczania jêzyka polskiego. W: B. Janowska, J. Porayski-Pomsta (red.), Jêzyk polski w kraju i za granic¹. Tom II. Warszawa. Kida J. 1997b. Znaczenie korelacji jêzyka polskiego z jêzykami obcymi w bogaceniu slownictwa uczniów szko³y œredniej. W: J. O d yñski i T. Rittel (red.), Sprawnoœci jêzykowe [Studia Logopedyczne 4]. Kraków. Klemensiewicz Z Sk³adnia, stylistyka, pedagogika jêzykowa. Wybór prac pod redakcj¹ Anny Ka³kowskiej. Warszawa: PWN. Koczy K., Grochowski Z Metodyka nauczania jêzyka niemieckiego. Warszawa. Komorowska H Metody badañ empirycznych w glottodydaktyce. Warszawa. Korzeniowska-Nalepiñska J., Sobczyk A Krótki s³ownik polsko-rosyjski terminologii glottodydaktycznej. Kraków. Lado R Linguistics across cultures. Applied liguistics for language teachers. Ann Arbor. Lado R Language teaching. A scientific approach. New York. Lado R English sentence patterns. Understanding and producing English grammatical structures. An oral approach. Ann Arbor. Libbish B Advances in the teaching of modern languages. Martinet A Phonology as functional phonetics. London. Martinet A Linguistics today. New York. Martinet A La description phonologique. Paris Geneve. Martinet A Elements of functional syntax. Martinet A A functional view of language. Oxford. Martinet A Foundations of a functional syntax. Marton W., Lebelt E., Grochowska Z English in structures and situations. Warszawa. McIntosh A., Halliday M.A.K Paterns of language. Papers in general, descriptive and applied linguistics. Miller A.G Language and communication. New York. Toronto. London. Nida E Learning a foreign language. O Neill R English in situations. London. Pankhurst J., Szkutnik L.L The world through English. Warszawa. Polañski E S³ownictwo uczniów. problemy, badania, wnioski. Warszawa. Polañski K S³ownik syntatyczno-generatywny. Tom I. Wstêp. Wroc³aw. Polañski K. (red.) Encyklopedia jêzykoznawstwa ogólnego. Wroc³aw. Reszkiewicz A English for Polish students. Cz. II. Warszawa. Smólska J., Rusiecki J English for everyone. Parts I-III. Warszawa. Strevens P.S English 901. A basic course. Basic text. Books 1-6. Warszawa.

14 106 JAN KIDA Sweet H The practical study of languages. A guide for teachers and leaners. London. Szkutnik L.L English to communication. Warszawa. Szkutnik L.L You can learn English. Warszawa. Taylor G English conversation practice. New York. Thomas O Transformational grammar and the teachers of English. Wójtowicz J., Szkutnik L.L Gramatyka w dialogach. Warszawa. Wright A.L., McGillivray J.H Let s learn English. Beginning course. New York. Zawadowski L Podstawy linwistyki funkcjonalnej. Warszawa.

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji Ida Kurcz Psychologia języka i komunikacji Spis treœci PRZEDMOWA DO WYDANIA DRUGIEGO............................... 9 ROZDZIA I. PSYCHOLOGIA JÊZYKA A PSYCHOLINGWISTYKA I SOCJOLINGWISTYKA. UWAGI WSTÊPNE..................

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

Course name (in English) - unofficial translation Year Semester ECTS

Course name (in English) - unofficial translation Year Semester ECTS No Course name (in ) 1 Praktyczna nauka języka angielskiego - Czytanie 2 Praktyczna nauka języka angielskiego - Czytanie 3 Praktyczna nauka języka angielskiego - Czytanie 4 Praktyczna nauka języka angielskiego

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO I ETAP EDUKACYJNY- KLASY I-III I TREŚCI NAUCZANIA KLASA I SZKOŁY PODSTAWOWEJ Język obcy nowożytny. Wspomaganie dzieci w porozumiewaniu się z osobami,

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania. obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym.

Przedmiotowe zasady oceniania. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania. obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym. Przedmiotowe zasady oceniania zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym. Przedmiot: biologia Nauczyciel przedmiotu: Anna Jasztal, Anna Woch 1. Formy sprawdzania

Bardziej szczegółowo

Kliknij, aby dodać tytuł prezentacji

Kliknij, aby dodać tytuł prezentacji Wsparcie kształcenia zawodowego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020. Kliknij, aby dodać tytuł prezentacji Żyrardów, 31 maja 2016 r. Departament Rozwoju

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych

REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych REGULAMIN PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH Z ZAKRESU SOCJOTERAPII PEDAGOGICZNEJ 1 1. Niniejszy Regulamin praktyk pedagogicznych (zwany dalej Regulaminem), określa organizację i tok praktyk

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH Opracowano na podstawie następujących aktów prawnych: - rozdział 3a Karty Nauczyciela, ustawa

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA H1P_W03 H1P_W01 S1P_W01 H1P_W02 S1P_W06 H1P_W05

EFEKTY KSZTAŁCENIA H1P_W03 H1P_W01 S1P_W01 H1P_W02 S1P_W06 H1P_W05 Nazwa kierunku studiów: Pedagogika Poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia Profil kształcenia: praktyczny EFEKTY KSZTAŁCENIA Efekty kształcenia dla kierunku K_W01 K_W02 K_W03 K_W04 K_W05 Efekty kształcenia

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH W GIMNAZJUM

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH W GIMNAZJUM PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH W GIMNAZJUM 1. Ocenianie wewnątrzszkolne wykorzystuje elementy oceniania kształtującego i obejmuje podanie uczniom na początku każdego roku szkolnego wymagań

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK ANGIELSKI CELE NAUCZANIA:

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK ANGIELSKI CELE NAUCZANIA: PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK ANGIELSKI CELE NAUCZANIA: 1. Cele wychowawcze Nauczanie języka obcego jest częścią kształcenia ogólnego i powinno przyczynić się do wszechstronnego rozwoju osobowości

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wstęp... 3. Cele programu... 6. Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8

SPIS TREŚCI. Wstęp... 3. Cele programu... 6. Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8 SPIS TREŚCI Wstęp... 3 Cele programu... 6 Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas pierwszych...8 Ramowy program edukacji w zakresie umiejętności życiowych klas drugich...13 Ramowy

Bardziej szczegółowo

PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM. opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS

PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM. opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS Dzia³anie nauczyciela, w tym równie katechety, jest œciœle

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego.

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu Wrocław, 31-07-2014 r. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. Zamówienie jest planowane do realizacji z wyłączeniem

Bardziej szczegółowo

1. PSO obejmuje ocenę wiadomości, umiejętności i postaw uczniów;

1. PSO obejmuje ocenę wiadomości, umiejętności i postaw uczniów; Przedmiotowy system Oceniania z języka angielskiego jest zgodny ze Szkolnym Systemem Oceniania w Szkole Podstawowej im. Edmunda Bojanowskiego w Kunowie. 1. PSO obejmuje ocenę wiadomości, umiejętności i

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE KSZTAŁCENIA PODSTAWOWEGO I GIMNAZJALNEGO W KOLBUDACH

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE KSZTAŁCENIA PODSTAWOWEGO I GIMNAZJALNEGO W KOLBUDACH REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE KSZTAŁCENIA PODSTAWOWEGO I GIMNAZJALNEGO W KOLBUDACH Rada Rodziców przy Zespole Kształcenia Podstawowego i Gimnazjalnego w Kolbudach służy współdziałaniu rodziców i

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ dla studentów II roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: LOGOPEDIA

PROGRAM PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ dla studentów II roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: LOGOPEDIA Kod przedmiotu: 100N-2P2LOGc PROGRAM PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ dla studentów II roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: LOGOPEDIA Praktyki organizowane są na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY

REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY Program opieki stypendialnej Fundacji Na rzecz nauki i edukacji - talenty adresowany jest do młodzieży ponadgimnazjalnej uczącej się w

Bardziej szczegółowo

Kierunek: filologia Specjalność: filologia rosyjska (oferta dla kandydatów rozpoczynających naukę języka rosyjskiego od podstaw)

Kierunek: filologia Specjalność: filologia rosyjska (oferta dla kandydatów rozpoczynających naukę języka rosyjskiego od podstaw) Kierunek: filologia Specjalność: filologia rosyjska (oferta dla kandydatów rozpoczynających naukę języka rosyjskiego od podstaw) Poziom kształcenia: studia I stopnia Forma studiów: stacjonarne Profil studiów:

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja nauczyciela mianowanego ubiegającego się o stopień nauczyciela dyplomowanego

Dokumentacja nauczyciela mianowanego ubiegającego się o stopień nauczyciela dyplomowanego Dokumentacja nauczyciela mianowanego ubiegającego się o stopień nauczyciela dyplomowanego warsztaty: Dokumentowanie awansu na stopień nauczyciela dyplomowanego opracowanie: E. Rostkowska Wojewódzki Ośrodek

Bardziej szczegółowo

Regulamin Rady Rodziców ZSO w Skwierzynie

Regulamin Rady Rodziców ZSO w Skwierzynie Regulamin Rady Rodziców ZSO w Skwierzynie 1. Rada rodziców jest organizacją wewnątrzszkolną, powołaną do :reprezentowania rodziców wobec dyrektora szkoły i rady pedagogicznej, ułatwienia szkole współpracy

Bardziej szczegółowo

Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie Filia w Nowym Dworze Mazowieckim

Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie Filia w Nowym Dworze Mazowieckim K o n k u r s WYDAJEMY WŁASNĄ KSIĄŻKĘ I GAZETĘ O Baśce Murmańskiej ó s m a e d y c j a 2012/2013 Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie Filia w Nowym Dworze Mazowieckim

Bardziej szczegółowo

Rok studiów III DZIENNIK PRAKTYK ZAWODOWYCH

Rok studiów III DZIENNIK PRAKTYK ZAWODOWYCH WYŻSZA SZKOŁA HUMANISTYCZNA im. Króla Stanisława Leszczyńskiego w Lesznie Wydział Nauk Społecznych ul. Królowej Jadwigi 10/ ul. Krótka 5, 64-100 Leszno tel. 065/ 529-47-77 Kierunek: PEDAGOGIKA I STOPIEŃ

Bardziej szczegółowo

A. Kryteria do standardu w zakresie sposobu realizacji programu kształcenia. Punktacja Tak - 1 Nie 0

A. Kryteria do standardu w zakresie sposobu realizacji programu kształcenia. Punktacja Tak - 1 Nie 0 Załącznik nr 2 do Uchwały KRASZM z dnia 3 listopada 2005 r. Nr 2/II/05 SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENY SPEŁNIANIA STANDARDÓW DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA KIERUNEK PIELĘGNIARSTWO W UCZELNIACH WYSTĘPUJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA

PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA Załącznik do Uchwały nr XLVI/328/2014 Rady Miejskiej Gminy Dobrzyca z dnia 30 czerwca 2014r. PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA 1 Cele i formy realizacji programu 1. Tworzy się Program Stypendialny Gminy

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania Język polski

Przedmiotowy System Oceniania Język polski Przedmiotowy System Oceniania Język polski II etap edukacyjny PSO jest spójny z Wewnątrzszkolnym Systemem Oceniania opracowanym na podstawie Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wstęp do językoznawstwa. 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska

Załącznik Nr 5 KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wstęp do językoznawstwa. 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska Załącznik Nr 5 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wstęp do językoznawstwa 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW:

Bardziej szczegółowo

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA Specjalność: EDUKACJA I REHABILITACJA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ SYLWETKA ABSOLWENTA potrafi podejmować

Bardziej szczegółowo

Wstêp: Czêœæ pierwsza: Wprowadzenie do m¹drego wychowania dzieci w domu i w przedszkolu 19

Wstêp: Czêœæ pierwsza: Wprowadzenie do m¹drego wychowania dzieci w domu i w przedszkolu 19 Wstêp: Co siê zmieni³o ostatnio w wychowaniu przedszkolnym O niepokojach rodziców i nauczycieli odnoœnie do wychowania oraz kszta³cenia ma³ych przedszkolaków Dlaczego treœci zawarte w kolejnych rozdzia³ach

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Spis treści XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Rozdział 1 8 Badanie tajemnic psychiki i zachowania 11 Psychologia: definicje, cele i zadania 20 Historyczne podstawy psychologii 23 Wspó³czesne

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ W BESKU: SZKOŁA PODSTAWOWA W BESKU PRZDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA W KLASIE IV - VI. Mgr Joanna Bętkowska

ZESPÓŁ SZKÓŁ W BESKU: SZKOŁA PODSTAWOWA W BESKU PRZDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA W KLASIE IV - VI. Mgr Joanna Bętkowska ZESPÓŁ SZKÓŁ W BESKU: SZKOŁA PODSTAWOWA W BESKU PRZDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA W KLASIE IV - VI Mgr Joanna Bętkowska 1 KONTAKT Z UCZNIAMI 1.W CIĄGU SEMESTRU KAśDY UCZEŃ OTRZYMUJE

Bardziej szczegółowo

Reforma edukacji Zmiana programowa. Informacje dla nauczycieli

Reforma edukacji Zmiana programowa. Informacje dla nauczycieli Reforma edukacji Zmiana programowa Informacje dla nauczycieli Filozofia zmiany Wyrównywanie szans edukacyjnych upowszechnienie wychowania przedszkolnego obni enie wieku obowi zku szkolnego Podniesienie

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej dotyczy planów studiów zatwierdzonych uchwałami od 27/2012/2013 do 30/2012/2013 z dnia 19 czerwca 2013 r. i od 45/2012/2013

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie pedagogiczne

Przygotowanie pedagogiczne Przygotowanie pedagogiczne Informacje o usłudze Numer usługi 2016/04/08/7405/7773 Cena netto 3 700,00 zł Cena brutto 3 700,00 zł Cena netto za godzinę 13,31 zł Cena brutto za godzinę 13,31 Możliwe współfinansowanie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach

REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach Rozdział I Cele, kompetencje i zadania rady rodziców. 1. Rada rodziców jest kolegialnym organem szkoły. 2. Rada rodziców reprezentuje ogół rodziców

Bardziej szczegółowo

Kolorowe przytulanki

Kolorowe przytulanki Innowacja pedagogiczna. Kolorowe przytulanki Autorki : mgr Małgorzata Drozdek mgr Wioletta Szypowska Założenia ogólne: Każdy rodzaj kontaktu ze sztuką rozwija i kształtuje osobowość człowieka. Zajęcia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH. W GIMNAZJUM NR 1 im. WISŁAWY SZYMBORSKIEJ W RACIBORZU

REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH. W GIMNAZJUM NR 1 im. WISŁAWY SZYMBORSKIEJ W RACIBORZU REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH W GIMNAZJUM NR 1 im. WISŁAWY SZYMBORSKIEJ W RACIBORZU 1 Ustalenia ogólne 1. Uczniowie mają obowiązek realizowania projektów edukacyjnych na podstawie 8 Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 424.2016 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA. z dnia 21 kwietnia 2016 r.

ZARZĄDZENIE NR 424.2016 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA. z dnia 21 kwietnia 2016 r. ZARZĄDZENIE NR 424.2016 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA z dnia 21 kwietnia 2016 r. w sprawie planu dofinansowania form doskonalenia zawodowego nauczycieli zatrudnionych w jednostkach oświatowych prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Dyrektor ZPG i SP im. Jana Pawła II w Leźnie ustala, co następuje:

Dyrektor ZPG i SP im. Jana Pawła II w Leźnie ustala, co następuje: REGULAMIN PRZYZNAWANIA DOFINANSOWANIA NA DOKSZTAŁCANIE I DOSKONALENIE NAUCZYCIELI ZESPOŁU PUBLICZNEGO GIMNAZJUM I SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W LEŹNIE REGULAMIN PRZYZNAWANIA DOFINANSOWANIA NA

Bardziej szczegółowo

Regulamin realizacji projektu edukacyjnego w Gimnazjum w Niechobrzu.

Regulamin realizacji projektu edukacyjnego w Gimnazjum w Niechobrzu. Załącznik nr 3 do Statutu Zespołu Szkół w Niechobrzu Regulamin realizacji projektu edukacyjnego w Gimnazjum w Niechobrzu. Uchwała Rady Pedagogicznej z dnia 25. listopada 2010r. 1 1. Dyrektor szkoły jest

Bardziej szczegółowo

Prezentacja z wizyty w Ambasadzie Amerykaoskiej oraz Szkole Języka Angielskiego Callan w Krakowie 24 czerwca 2011 r.

Prezentacja z wizyty w Ambasadzie Amerykaoskiej oraz Szkole Języka Angielskiego Callan w Krakowie 24 czerwca 2011 r. Prezentacja z wizyty w Ambasadzie Amerykaoskiej oraz Szkole Języka Angielskiego Callan w Krakowie 24 czerwca 2011 r. W ramach projektu: Poznad mądrośd świata przez doświadczenie Zadanie nr 11 Klub Master

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr./2012 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2012 r.

Uchwała Nr./2012 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2012 r. PSP.40-15/1 (projekt) Uchwała Nr./01 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 9 czerwca 01 r. w sprawie uchwalenia programu kształcenia dla studiów podyplomowych Terapia pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 19 w Sosnowcu opracowana na lata 2013-2016

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 19 w Sosnowcu opracowana na lata 2013-2016 Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 19 w Sosnowcu opracowana na lata 2013-2016 Mów dziecku, że jest mądre, że umie, że potrafi... W szkole nie tylko wiedza ma być nowoczesna, ale również jej nauczanie

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKA PEDAGOGICZNA W RAMACH PRZYGOTOWANIA PEDAGOGICZNEGO

PRAKTYKA PEDAGOGICZNA W RAMACH PRZYGOTOWANIA PEDAGOGICZNEGO PRAKTYKA PEDAGOGICZNA W RAMACH PRZYGOTOWANIA PEDAGOGICZNEGO I. MIEJSCA REALIZACJI PRAKTYK PEDAGOGICZNYCH Praktyki pedagogiczne student realizuje w jednej z poniższych placówek, mając na uwadze studiowaną

Bardziej szczegółowo

1 W Wewnątrzszkolnym Systemie Oceniania gimnazjum wprowadza się następujące zmiany:

1 W Wewnątrzszkolnym Systemie Oceniania gimnazjum wprowadza się następujące zmiany: Uchwała Nr 89/2010 Rady Pedagogicznej Gimnazjum im. Feliksa Szołdrskiego w Nowym Tomyślu z dnia 23 listopada 2010 r. w sprawie zmian w Wewnątrzszkolnym Systemie Oceniania Gimnazjum Działając na podstawie

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

Program pedagogicznych praktyk studenckich studentów PWSZ w Koninie, Katedra Filologii język angielski 2013-2016

Program pedagogicznych praktyk studenckich studentów PWSZ w Koninie, Katedra Filologii język angielski 2013-2016 Program pedagogicznych praktyk studenckich studentów PWSZ w Koninie, Katedra Filologii język angielski 2013-2016 1. Celem praktyk pedagogicznych jest: 1) zapoznanie studentów z całokształtem pracy nauczyciela

Bardziej szczegółowo

Szkolenie przeznaczone jest dla specjalistów IT, czujących powołanie (lub przymus sytuacyjny) do edukacji swoich kolegów.

Szkolenie przeznaczone jest dla specjalistów IT, czujących powołanie (lub przymus sytuacyjny) do edukacji swoich kolegów. Kod szkolenia: Tytuł szkolenia: TTT Train The Trainer Dni: 2 Opis: Adresaci szkolenia Szkolenie przeznaczone jest dla specjalistów IT, czujących powołanie (lub przymus sytuacyjny) do edukacji swoich kolegów.

Bardziej szczegółowo

ALEKSANDRA SŁABIAK. Przedmiotowy System Oceniania j. angielski kl. IV VI

ALEKSANDRA SŁABIAK. Przedmiotowy System Oceniania j. angielski kl. IV VI ALEKSANDRA SŁABIAK Przedmiotowy System Oceniania j. angielski kl. IV VI Zgodnie z WZO, śródroczne i roczne oceny z języka angielskiego w klasach IV VI wyrażone są stopniem w następującej skali: stopień

Bardziej szczegółowo

ROK STUDIÓW: I TOK STUDIÓW

ROK STUDIÓW: I TOK STUDIÓW SPECJALNOŚĆ: filologia angielska germańska SPECJALIZACJA: nauczycielska literaturoznawstwo / tłumaczenia z i elementami języki specjalistyczne kulturoznawstwa ROK STUDIÓW: I STOPIEŃ STUDIÓW: I Ilość godzin

Bardziej szczegółowo

Przepisy regulujące kwestię przyznawania przez Ministra Zdrowia stypendium ministra:

Przepisy regulujące kwestię przyznawania przez Ministra Zdrowia stypendium ministra: Informacja na temat składania wniosków o Stypendium Ministra Zdrowia dla studentów uczelni medycznych za osiągnięcia w nauce i wybitne osiągnięcia sportowe, w roku akademickim 2011/2012 Ministerstwo Zdrowia,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ Anna Gutt- Kołodziej ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI Podczas pracy

Bardziej szczegółowo

Any material which has not been specificaly produced for the purpose of language teaching każdy materiał, który nie powstał dla celów nauczania języków obcych (Nunan, 1998) Language samples- both oral

Bardziej szczegółowo

KONKURS NA NAJLEPSZE LOGO

KONKURS NA NAJLEPSZE LOGO KONKURS NA NAJLEPSZE LOGO Stowarzyszenie Unia Nadwarciańska ogłasza konkurs na logo. Regulamin konkursu: I. POSTANOWIENIA WSTĘPNE 1. Regulamin określa: cele konkursu, warunki uczestnictwa w konkursie,

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK PRAKTYK ZAWODOWYCH

DZIENNIK PRAKTYK ZAWODOWYCH WYŻSZA SZKOŁA HUMANISTYCZNA im. Króla Stanisława Leszczyńskiego w Lesznie Wydział Nauk Społecznych ul. Królowej Jadwigi 10/ ul. Krótka 5, 64-100 Leszno tel. 065/ 529-47-77 Kierunek: PRACA SOCJALNA, I stopień

Bardziej szczegółowo

Ocenianie, klasyfikowanie i promowanie uczniów

Ocenianie, klasyfikowanie i promowanie uczniów WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM OCENIANIA OKREŚLAJĄCY WARUNKI I SPOSÓB OCENIANIA, KLASYFIKOWANIA I PROMOWANIA UCZNIÓW W PUBLICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ W BIERWCACH OPRACOWANY NA PODSTAWIE ROZPORZĄDZENIA MINISTRA

Bardziej szczegółowo

Zmiany w Podstawie programowej przedmiotów informatycznych

Zmiany w Podstawie programowej przedmiotów informatycznych Spotkania Koordynatorów ds. Innowacji w Edukacji, 8 kwietnia 2016, MEN Zmiany w Podstawie programowej przedmiotów informatycznych dr Anna Beata Kwiatkowska Rada ds. Informatyzacji Edukacji Motto dla działań

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI. Przedmiotowy system oceniania w klasach 1-3

JĘZYK ANGIELSKI. Przedmiotowy system oceniania w klasach 1-3 JĘZYK ANGIELSKI Przedmiotowy system oceniania w klasach 1-3 1. Obszary podlegające ocenianiu: - wiedza i umiejętność jej stosowania oraz aktywność i zaangażowanie ucznia 2. Skala ocen: - w ciągu semestru

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY PEDAGOGICZNEJ

REGULAMIN RADY PEDAGOGICZNEJ I. ORGANIZACJA REGULAMIN RADY PEDAGOGICZNEJ 1. W skład Rady Pedagogicznej wchodzą wszyscy nauczyciele zatrudnieni w Zespole Szkół Ogólnokształcących w Nowem. 2. Przewodniczącym Rady Pedagogicznej jest

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl Braniewo: Pełnienie funkcji Koordynatora Projektu Priorytet: IX Rozwój wykształcenia

Bardziej szczegółowo

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 Nr wniosku.../... Bobrowniki, dnia... Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 1. Dane osobowe WNIOSKODAWCY Nazwisko

Bardziej szczegółowo

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka

Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka Infrastruktura krytyczna dużych aglomeracji miejskich wyznaczanie kierunków i diagnozowanie ograniczeńjako wynik szacowania ryzyka mł. insp. dr hab. Agata Tyburska Zakład Zarządzania Kryzysowego Wyższa

Bardziej szczegółowo

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl Niepubliczna Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna INFORMATOR ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl 1.HISTORIA PORADNI. Poradnia

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2011/2012 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Pedagogiczny Karta obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 20/202 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki Forma

Bardziej szczegółowo

Regulamin realizacji projektów edukacyjnych w Gimnazjum nr 4 w Nysie

Regulamin realizacji projektów edukacyjnych w Gimnazjum nr 4 w Nysie Regulamin realizacji projektów edukacyjnych w Gimnazjum nr 4 w Nysie Nysa 2012 I. Projekt w prawie oświatowym - postanowienia ogólne Projekt edukacyjny jest zespołowym, planowym działaniem uczniów, mającym

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol)

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol) Załącznik Nr 1 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Dydaktyka j. ang. przedszkolna i na I i II etapie edukacji 2. KIERUNEK: filologia, filologia angielska 3. POZIOM STUDIÓW: studia I stopnia 4. ROK/ SEMESTR

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 13 listopada 2014 r. Poz. 3763 UCHWAŁA NR L/327/14 RADY POWIATU TCZEWSKIEGO. z dnia 28 października 2014 r. Tczewskiego.

Gdańsk, dnia 13 listopada 2014 r. Poz. 3763 UCHWAŁA NR L/327/14 RADY POWIATU TCZEWSKIEGO. z dnia 28 października 2014 r. Tczewskiego. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 13 listopada 2014 r. Poz. 3763 UCHWAŁA NR L/327/14 RADY POWIATU TCZEWSKIEGO z dnia 28 października 2014 r. w sprawie kryteriów i trybu przyznawania

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 21 / 2010 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koszalinie z dnia 19 kwietnia 2010 roku

Uchwała Nr 21 / 2010 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koszalinie z dnia 19 kwietnia 2010 roku Uchwała Nr 21 / 2010 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koszalinie w sprawie ustalenia struktury indywidualnych wynagrodzeń zasadniczych pracowników Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koszalinie

Bardziej szczegółowo

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Warszawa, dnia 03 marca 2016 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Działając na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Województwo Lubuskie, 2016 r.

Województwo Lubuskie, 2016 r. Województwo Lubuskie, 2016 r. Kursy kwalifikacyjne, szkolenia doskonalące dla nauczycieli w zakresie tematyki związanej z nauczanym zawodem. Studia podyplomowe itp. Np. uczelnie wyższe w przypadku szkoleń

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WYJAZDÓW W RAMACH PROGRAMU LLP ERASMUS

REGULAMIN WYJAZDÓW W RAMACH PROGRAMU LLP ERASMUS REGULAMIN WYJAZDÓW W RAMACH PROGRAMU LLP ERASMUS I. ZASADY REKRUTACJI STUDENTÓW DO WYMIANY ZAGRANICZNEJ W RAMACH PROGRAMU LLP ERASMUS 1. Kryteria kwalifikujące do wyjazdu w ramach programu LLP Erasmus:

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. kard. Stefana Wyszyńskiego w Troszynie

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. kard. Stefana Wyszyńskiego w Troszynie Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. kard. Stefana Wyszyńskiego w Troszynie na lata 2014-2019 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dnia 7 września 1991

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

2. Kwalifi kacje nauczycieli do prowadzenia zaj edukacyjnych z zakresu kszta cenia ogólnego oraz nauczania religii okre laj odr bne przepisy.

2. Kwalifi kacje nauczycieli do prowadzenia zaj edukacyjnych z zakresu kszta cenia ogólnego oraz nauczania religii okre laj odr bne przepisy. Rozporz dzenie Ministra Kultury w sprawie kwalifi kacji wymaganych od nauczycieli szkó artystycznych i placówek kszta cenia artystycznego z dnia 26 lutego 2002 r. (Dz. U. Nr 14, poz. 135) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Grupa 2: Language B JĘZYK ANGIELSKI

Grupa 2: Language B JĘZYK ANGIELSKI Grupa 2: Language B JĘZYK ANGIELSKI CELE: Cele programu Language B są następujące: - umożliwienie uczniom zrozumienia i używania nauczanego języka w różnorodnych kontekstach i do różnorakich celów, - umożliwienie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY. Artykuł 1

PROGRAM WSPÓŁPRACY. Artykuł 1 Str. 1 PROGRAM WSPÓŁPRACY między Ministerstwem Edukacji Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Ministerstwem Oświaty i Nauki Republiki Litewskiej na lata 1998 2001 Ministerstwo Edukacji Narodowej Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 29 IM. GIUSEPPE GARIBALDIEGO W WARSZAWIE

REGULAMIN RADY RODZICÓW DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 29 IM. GIUSEPPE GARIBALDIEGO W WARSZAWIE REGULAMIN RADY RODZICÓW DZIAŁAJĄCEJ PRZY SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 29 IM. GIUSEPPE GARIBALDIEGO W WARSZAWIE I. Postanowienia ogólne 1 1. Niniejszy regulamin określa tryb przeprowadzenia wyborów do rad klasowych

Bardziej szczegółowo

Z mamą i tatą w szkole

Z mamą i tatą w szkole Z mamą i tatą w szkole Program autorski adresowany do rodziców uczniów Szkoły Podstawowej w Myślachowicach. Autorzy programu: Agnieszka Godyń Monika Wentrys Myślachowice 2004 1 WSTĘP Rodzic nie może tylko

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe Nazwa i adres Zamawiającego: II. Tryb udzielenia zamówienia. III. Opis przedmiotu zamówienia:

Zapytanie ofertowe Nazwa i adres Zamawiającego: II. Tryb udzielenia zamówienia. III. Opis przedmiotu zamówienia: Zapytanie ofertowe I. Nazwa i adres Zamawiającego: Województwo Łódzkie Departament Kultury i Edukacji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego Al. Piłsudskiego 8 90-051 Łódź II. Tryb udzielenia zamówienia.

Bardziej szczegółowo

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP Warszawa, dnia 04 września 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP W związku z interpelacją nr 34158 posła Jana Warzechy i posła

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ETYKA: LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ETYKA: LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ETYKA: LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE OPRACOWAŁ: mgr Marcin Szymański Zespół Szkół Ogólnokształcących w Opolu Podstawa prawna: -Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Lektorat języka obcego (j.angielski,j.francuski,j.niemiecki,j.rosyjski) 09.11,(12,13,15)/o,1,muI. Humanistyczny

OPIS PRZEDMIOTU. Lektorat języka obcego (j.angielski,j.francuski,j.niemiecki,j.rosyjski) 09.11,(12,13,15)/o,1,muI. Humanistyczny OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Lektorat języka obcego (j.angielski,j.francuski,j.niemiecki,j.rosyjski) 09.11,(12,13,15)/o,1,muI Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej i Kulturoznawstwa

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r.

ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r. ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r. w sprawie zmian w zasadach wynagradzania za osiągnięcia naukowe i artystyczne afiliowane w WSEiZ Działając

Bardziej szczegółowo

Dokumenty regulujące kwestie prawne związane z awansem zawodowym. ustawa z dnia 15 lipca 2004 r.

Dokumenty regulujące kwestie prawne związane z awansem zawodowym. ustawa z dnia 15 lipca 2004 r. Dokumenty regulujące kwestie prawne związane z awansem zawodowym ustawa z dnia 15 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Karta a oraz o zmianie niektórych innych ustaw 1) ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. -

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez Sejm na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 4. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE

Załącznik Nr 4. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Załącznik Nr 4 Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku filologia trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Us ugi edukacyjne obejmuj ce przeprowadzenie zaj w ramach projektu Indywidualizacja procesu nauczania i wychowania uczniów

Us ugi edukacyjne obejmuj ce przeprowadzenie zaj w ramach projektu Indywidualizacja procesu nauczania i wychowania uczniów Us ugi edukacyjne obejmuj ce przeprowadzenie zaj w ramach projektu Indywidualizacja procesu nauczania i wychowania uczniów klas I - III szko y podstawowej, realizowanie w Szko ach Podstawowych w Gminie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYKI ASYSTENCKIEJ dla studentów I roku studiów pierwszego stopnia stacjonarnych specjalność: WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA

PROGRAM PRAKTYKI ASYSTENCKIEJ dla studentów I roku studiów pierwszego stopnia stacjonarnych specjalność: WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA Kod przedmiotu: 100N-2P1WWR PROGRAM PRAKTYKI ASYSTENCKIEJ dla studentów I roku studiów pierwszego stopnia stacjonarnych specjalność: WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA Praktyki organizowane są na podstawie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYKI ASYSTENCKIEJ dla studentów I roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: SURDOPEDAGOGIKA

PROGRAM PRAKTYKI ASYSTENCKIEJ dla studentów I roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: SURDOPEDAGOGIKA Kod przedmiotu: 100N-2P1SUR PROGRAM PRAKTYKI ASYSTENCKIEJ dla studentów I roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: SURDOPEDAGOGIKA Praktyki organizowane są na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Zasady ogólne Ocenianie wewnątrzszkolne na przedmiocie język niemiecki ma na celu: 1) informowanie ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych i jego

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ NR 7 W GDYNI Art.1 Postanowienia ogólne Rada Rodziców, zwana dalej Radą, działa na podstawie ustawy o systemie oświaty, statutu szkoły i niniejszego regulaminu.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ ZAWODOWEJ dla studentów III roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: LOGOPEDIA

PROGRAM PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ ZAWODOWEJ dla studentów III roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: LOGOPEDIA Kod przedmiotu: 100N-2P3LOG PROGRAM PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ ZAWODOWEJ dla studentów III roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: LOGOPEDIA Praktyki organizowane są na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ROSYJSKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK ROSYJSKI POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ROSYJSKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZAAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZAANIA OTWARTE Zadanie 1. Przetwarzanie tekstu (0,5 pkt) 1.1. туристов 1.2.

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie

WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie WyŜsza Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera z siedzibą w Krakowie KARTA PRZEDMIOTU 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Emisja głosu Rocznik studiów 2012/13 Wydział Wydział Stosowanych

Bardziej szczegółowo

Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska

Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska Rzecznik Praw Ucznia pracuje w oparciu o Regulamin Rzecznika Praw Ucznia oraz o własny plan pracy. Regulamin działalności Rzecznika Praw Ucznia: 1. Rzecznik

Bardziej szczegółowo