Emitery promieniowania korpuskularnego w celowanej terapii radionuklidowej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Emitery promieniowania korpuskularnego w celowanej terapii radionuklidowej"

Transkrypt

1 Emitery promieniowania korpuskularnego w celowanej terapii radionuklidowej Aleksander Bilewicz II Letnia Szkoła Energetyki i Chemii Jądrowej

2 Emitery promieniowania korpuskularnego w celowanej terapii radionuklidowej II Letnia Szkoła Energetyki i Chemii Jądrowej Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych UW, Aleksander Bilewicz Instytut Chemii i Techniki Jądrowej

3 Radiofarmacja

4 Radiofarmacja ligand łącznik biomolekuła Radiochemia Chemia koordynacyjna Chemia organiczna Biologia molekularna

5

6 Rodzaje rozpadow Rozpad przyklad zastosowanie g, EC 99m Tc diagnostyczne a 211 At terapeutyczne b - 90 Y terapeutyczne b + 18 F diagnostyczne (PET) Auger 125 I terapeutyczne

7 Radionuklidy w medycynie

8 Otrzymywanie radionuklidów dla medycyny: Reaktor jądrowy Cyklotron Generatory radionuklidów Akcelerator elektronów (promieniowanie hamowania)

9 Reaktor jądrowy Reaktor jądrowy jest źródłem neutronów - termicznych - wolnych - niskoenergetycznych 176 Lu + n 177 Lu - szybkich - wysokoenergetycznych 47 Ti + n 47 Sc + p

10 Radionuklidy terapeutyczne produkowane w reaktorze Radionuklid T 1/2 tarcza 177 Lu 6,71 d 176 Lu 186 Re 3,77 d 185 Re 199 Au 3,14 d 198 Pt 198 Au 2,7 h 197 Au 105 Rh 1,48 d 104 Ru 153 Sm 1,93 d 152 Sm 89 Sr 50,57 d 98 Sr 111 Ag 7,46 d 111 Pd 77 As 1,62 d 76 Ge

11 rozszczepienie 235 U 90 Sr, 99 Mo, 103 Ru, 106 Ru 235 U 131 I,

12 Akcleratory i cyklotrony Cyklotron Siemens Bombardowanie protonami 18 O + p 18 F + n Bombardowanie cząstkami a 209 Bi + a 211 At + 2n Bombardowanie deuteronami 104 Ru + d 105 Rh +n

13 Radionuklidy terapeutyczne produkowane w cyklotronie Radionuklid T 1/2 tarcza cząstka 47 Sc 3,35 d 48 Ti p 199 Au 3,14 d 198 Pt d 67 Cu 2,58 h 67 Zn p 105 Rh 1,48 d 104 Ru d

14 Generatory radionuklidów 99 Mo 2,75dnia 99m Tc 6godz. 99 Tc Schemat generatora 99 Mo/ 99m Tc Dojenie radionuklidów

15 Radionuklidy terapeutyczne otrzymywane z generatorów Radionuklid T 1/2 Radionuklid macierzysty T 1/2 90 Y 64 h 90 Sr 28,1 l 188 Re 16,7 h 188 W 69 d 223 Ra 11,4 d 227 Ac 21,6 l 225 Ac 10,0d 223 Bi 46 min

16 Radionuklidy terapeutyczne otrzymywane w reakcji g,n na akceleratorach elektronów Radionuklid T 1/2 tarcza 225 Ra( 225 Ac) 15 d 226 Ra 99 Mo 66 h 100 Mo

17 Radiofarmaceutyki terapeutyczne: proste jony 131 I -, 153 Sm 3+, 166 Ho 3+, 89 Sr koloidy np. cząstki szkła z inkorporowanymi radionuklidami, AgAt, radioaktywne nanocząstki celowana radioterapia - znakowane przeciwciała monoklonalne lub ich fragmenty - znakowane peptydy

18 Jakie wymagania musi spełnić radionuklid terapeutyczny? 1. odpowiednia energia emitowanej cząstki, 2. T 1/2 między 1 godz. a 10 dni, 3. duży przekrój czynny reakcji jądrowej syntezy, 4. dobrze, gdy można go otrzymać w reaktorze jądrowym, 5. łatwe wydzielenie z tarczy, 6. możliwość otrzymania w formie beznośnikowej,

19 176 Lu + n 177 Lu - nośnikowy 176 Yb +n 177 Yb 177 Lu - beznośnikowy Zalety radionuklidów beznośnikowych - duża aktywność właściwa, - znakowanie wszystkich centrów aktywnych biomolekuły - duży efekt terapeutyczny

20 Radionuklidy terapeutyczne radionuklid T 1/2 typ rozpadu (MeV) max. zasięg

21 Terapeutyczne Auger Emitery 123,125 I, 99m Tc, 103m Rh, 1,7 MeV b - a 211 At, 225 Ac, 212,213 Bi, 212 Pb 0,30-0,60 MeV b - a -5,3 MeV Elektrony Augera Zakres mm Miękkie i średnie b I, 153 Sm, 169 Er, 177 Lu, 47 Sc, 105 Rh, 186 Re, Twarde b - 90 Y, 188 Re, 89 Sr

22 Radionuklidy terapeutyczne Twarde b - 89 Sr, 90 Y, 188 Re Miękkie i średnie b I, 169 Er, 177 Lu, 47 Sc, 105 Rh, 186 Re a 211 At, 225 Ac, 212,213 Bi, 223,224 Ra, 212 Pb, 226 Th Auger 123,125 I, 99m Tc, 103m Rh

23 Radiofarmaceutyki terapeutyczne znakowane emiterami promieniowania b -

24 Twarde emitery beta 729 Ilość publikacji poświęconych medycznemu zastosowaniu radionuklidów (od 1980 r)

25 Miękkie emitery beta Ilość publikacji poświęconych medycznemu zastosowaniu radionuklidów (od 1980 r)

26 Otrzymywanie 177 Lu 177 Lu nośnikowy 176 Lu(n,g) 177 Lu s = 2000 b Zawartość izotopu 176 Lu - 2% Zanieczyszczenie 177m Lu < 1% 177 Lu beznośnikowy 176 Yb(n,g) 177 Yb (T 1/2 =1:9 h) b Lu s = 2.85 b Zawartość 176 Yb % Bardzo trudne rozdzielenie chemiczne

27 Wiązanie radionuklidów lantanowcowych z biomolekułą DOTA jest najlepszym ligandem dla 177 Lu, 90 Y, 47 Sc, 111 In i innych lantanowców Do radionuklidów renu stosuje się ligandy stosowane dla 99m Tc np. HYNIC

28 Przeciwcialo monoklonalne z przyczepionym radioizotopem

29 Radioimmunoterapia Non-Hodgkin s Leukemia B CD Y Zevalin 90 Y CD20 antygen

30 Mononclonal Antibodies v RIT Courtesy of Peter McLaughlin, 2002

31 Zevalin Phase III: Results Zevalin( 90 Y) Rituximab Response rate CR 30% 16% PR 45% 36% Overall RR 80% 56% Thomas E. Witzig, Leo I. Gordon, Fernando Cabanillas, et al. Randomized Controlled Trial of Yttrium-90 Labeled Ibritumomab Tiuxetan Radioimmunotherapy Versus Rituximab Immunotherapy Journal of Clinical Oncology, Vol 20, No 10 (May 15), 2002: pp

32 I-131 Bexxar Y-90 Zevalin Pełna odpowiedź 11/ % 15/ % Postęp choroby 4/ % 4/ %

33 zawartość względna

34 dwuspecyficzne przeciwciało: Wydalanie z krwi Anti-HSG Fab plus Anti-CD20 Fab di-haptenpeptyd Osiągnięcie guza Szybkie dotarcie do guza nowotwór Szybkie usunięcie z moczem

35 Image of the Year 2009 FDG-PET Before After therapy A 36-year-old woman with NHL (non-hodgkin lymphoma) had a complete response after Y-90 Zevalin treatment.

36

37 Biomolekuły terapeutyczne Peptydy somastatyna analogi

38 Oktreotyd

39 Receptory somatostatyny (D)Phe Cys - - Phe - (D)Trp Thr(ol) - Cys - Thr - Lys hsstr1 > 1000 nmol / L hsstr nmol / L hsstr nmol / L hsstr4 > 1000 nmol / L hsstr5 7.3 nmol / L

40

41

42 ALFA EMITERY DLA TERAPI 225 Ac 10 d 233 U łańcuch rozpadu 226 Ra (p,2n) 224 Ra 3.66 d 228 Th (rozpad a) 224 Ra 223 Ra 11.4 d 226 Ra (n,g) 227 Ac 213 Bi 45.6 m 225 Ac Ac Bi generator 212 Bi 60 m 224 Ra Ra Bi/Pb generator 211 At 7.2 h 209 Bi (a,2n) 211 At 149 Tb 4.1 h Ta (p,spall) 152 Gd (p,4n) 149 Tb 255 Fm 20.1 h 255 Ei (39.8 d)-rozpad 255 Ei Fm generator

43 Zalety cząstek alfa: duża wartość LET ( 100 kev/μm) w mniejszym stopniu oddziałują na zdrowe komórki otaczające nowotwór powodują podwójne pęknięcia w nici DNA izotopy a są idealne do leczenia małych guzków, przerzutów nowotworowych możliwość zniszczenia tzw. macierzystych komórek nowotworowych, odpornych na chemioterapię i klasyczną radioterapię

44 211 At Najcięższy pierwiastek w grupie chlorowców Otrzymywany w cyklotronie w reakcji 209 Bi(α,2n) 211 At 211 At a 41.8 % EC 58.2 % 5.87 MeV 207 Bi 211 Po EC 100 % a 100 % 7.45 MeV 207 Pb (stabilny)

45 Zalety 211 At względem pozostałych alfa emiterów: T 1/2 =7,21 h ( 212 Bi 60 min, 213 Bi 45 min, 226 Th-30 min, 225 Ac 10 dni, 223 Ra 11 dni) odpowiednia energia emitowanej cząstki α ( 6-7,5 MeV) duży przekrój czynny reakcji syntezy zachodzącej w cyklotronie łatwe i szybkie wydzielanie z tarczy metoda termiczna otrzymywanie w formie beznośnikowej

46 liczba publikacji Prace dotyczące astatu i jego związków znalezione w bazie Science Citation Index, At lata

47 209 Bi (α, 2n) 211 At E α 28 MeV t 1/2 =7,21h 209 Bi (α, 3n) 210 At E α > 28 MeV t 1/2 =8,32h

48 Stopnie utlenienia astatu -1 At - 0 At +1 At(H 2 O) + n HAtO +3 H 2 AtO + 2 AtO 2 +5 AtO 3 +7 AtO 4

49 Reakcja otrzymywania prekursora, estru para-[ 211 At]astatobenzoesanu N- bursztynoimidylowego i jego przyłączanie do biomolekuły,

50

51 Zalutsky MR, et al,, J,Nucl Med 49 (2008) 30, Chimeric antitenascin mab 81C6 (ch81c6) (10 mg) był wyznakowany MBq of 211 At za pomocą estru para-[ 211 At]astatobenzoesanu N-bursztynoimidylowego Przeprowadzono badania na 18 pacjentach poprzez injekcje do loży (cavity) po operacji chirurgicznej mózgu, glioblastoma multiforme (GBM), śr 54 tyg,, dwóch pacjentów 3 lata anaplastic astrocytoma, śr 52 tyg,, jeden pacjent 5 lat oligodendroglioma, śr 116 tyg,

52 Biomolekuły znakowane 211 At: Przeciwciała monoklonalne, ich fragmenty, nanociała Peptydy, pochodne somatostatyny Steroidy (astatocholesterol, astatoestradiol), hormony np, insulina, Małe biomolekuły (błękit metylenowy, zasady purynowe (metaastobenzylguanidyna) Nanokoloidy (Ag-At)

53 log K1 Wiązania w związkach chlorowców Cl Br Hg-X I At Miękkie kationy: Pt 2+, Pd 2+, Hg 2+, Ag +, Au +, Bi 3+, Rh 3+, Ir 3+,

54 At M L biomolekuła Rh 3+ miękki kation tworzy trwałe kinetycznie inertne niskospinowe d 6 kompleksy

55 Cyclotrony IFJ - Kraków, Polska, AIC-144, JINR - Dubna, Rosja, U 200 NPI - Reź, Czechy, U-I20 M Duke University, USA, CS-30 Otrzymywanie 211 At Metaliczna tarcza bizmutowa, 209 Bi(a,2n) 211 At reakcja jądrowa 28 MeV energia a Wydzielanie 211 At poprzez suchą destylację

56 Badania tworzenia kompleksu Rh[16aneS4] 131 I RP HPLC R t =15-16 min, Kompleks Rh[16aneS4] 131 I Kompleks Rh[16aneS4] 211 At HPLC: Beckman Coulter kolumna: Waters Xterra RP C18 Warunki: A - 0,1% TFA w H 2 O B - 0,1% TFA w AcN 0 5 min, 95% A 5% B 5 35 min, Liniowy gradient do 100% B min, 100% B min, 95% A 5% B

57 Trwałość kompleksu Rh[16aneS4] 131 I/ 211 At w PBS (ph=7,4) i ludzkiej surowicy Stability (%) Rh[16aneS4] 131 I w PBS time (h) 6C 25C 37C

58 Badania biodystrybucji kompleksu Rh[16aneS4-diol] 211 At + Procent wstrzykniętej dawki na organ (%ID/organ) Organ Rh[16aneS 4 -diol] 211 At + kwas meta- [ 211 At]astatobenzoesowy* 2,0 h 4,0 h 2,0 h 4,0 h Śledziona 0,42 ± 0,23 0,23 ± 0,10 0,9 0,5 Płuca 0,63 ± 0,19 0,47 ± 0,09 1,75 1,2 Żołądek 3,58 ± 0,67 2,40 ± 0,93 12,0 9,0 Tarczyca 1,63 ± 0,48 1,61 ± 0,76 0,9 1,4 Jelito cienkie 2,11 ± 0,44 1,31 ± 0,17 5,0 3,85 *Wartości %ID/organ dla kwasu meta-[ 211 At]astatobenzoesowego zostały odczytane z rysunków zamieszczonych w publikacji: P.K. Garg, C.L. Harrison, M.R. Zalutsky, Comparative tissue distribution in mice of the a-emitter 211 At and 131 I as labels of monoclonal antibody and F(ab ) 2 fragment, Cancer Res., 50, (1990).

59 Synteza biokoniugatu + RhCl 3 ph = 3,0-4,0; 85 C 1 h Substancja P

60 Znakowanie biokoniugatu astatem 211 At Radiofarmaceutyk astatowy

61 149 Tb

62 Nanocząstki w medycynie nuklearnej

63

64 Nanocząstki w medycynie nuklearnej Nanocząstka Radionuklid zastosowanie Nanorurki C 111 In SPECT Kropki kwantowe 64 Cu PET/NIRF Kropki kwantowe 18 F PET/NIRF Tlenek żelaza (SPION) 64 Cu PET/MRI Au 198 Au terapia Liposomy 90 Y terapia Liposomy 188 Re, doxorubicyna radio i chemioterapia

65 Mechanizm EPR (Enhance Permability and Retention)

66 Mechanizm aktywny PNAS 107 (2010) J. Nucl. Med. 48 (2007) 437.

67 Radionuklidy radu

68 Nowa koncepcja nośnik = 223,224,225 Ra łącznik biomolekuła

69 Zeolites są nieorganicznymi wymieniaczami jonowymi Na 2 [Al 2 Si 3 O 10 2H 2 O] Labilny kation Szkielet zeolitu (ładunek -2) Na 2 [Al 2 Si 3 O 10 2H 2 O] + Ra 2+ Ra [Al 2 Si 3 O 10 2H 2 O] + 2Na +

70 Selektywność względem kationów 2 grupy różnych zeolitów Mg 2+ > Ca 2+ > Sr 2+ > Ba 2+ > Ra 2+ Ra 2+ > Ca 2+ > Sr 2+ > Mg 2+ > Ba 2+ Ca 2+ > Mg 2+ > Sr 2+ > Ba 2+ > Ra 2+ Ra 2+ > Ba 2+ > Sr 2+ > Ca 2+ > Mg 2+ Największą selektywność na Ra 2+ wzgl, Na + mają zeolity o dużej gęstości ładunku ujemnego (wysoki stosunek Al/Si

71

72 223 Ra 223 Ra

73 Synteza nanozeolitu NaA Synteza hydrotermalna 60 o C, 48 godz.

74 Modyfikacja powierzchni nanozeolitu NaA

75 Thermogravimetric analysis (TGA) NaA NaA-PEG NaA-PEG-Subst P

76 Znakowanie nanozeolitów radionuklidami Ra = Ra 2+ = Na +

77 Adsorpcja 224 Ra i 225 Ra nanozeolicie NaA Nanozeolit % absorpcji K d 224 Ra > Ra *10 5

78 Stabilność nanozeolitu znakowanego 224 Ra Solution % of liberated activity α, 3.66 d 5.7 MeV α, 55.6 s 6.3 MeV 224 Ra 220 Rn 0,9% NaCl 0,17% 0,02M PBS 0,36% 10-3 M EDTA 4,85% ( 212 Pb) 10-3 M cysteina 5,28% ( 212 Pb) 10-3 M glutation 0,46% α, 0.15 s 6.8 MeV b, h MeV α, 60 min 6.0 MeV b, 3 min 1.79 MeV 216 Po 212 Pb 212 Bi 208 Tl surowica ludzka 2,61% ( 212 Pb) stable 208 Pb

79 Stabilność nanozeolitu znakowanego 225 Ra Solution % of liberated activity b, 15 d MeV 225 Ra 0,9% NaCl 0% ( 225 Ra) 2% ( 225 Ac, 221 Fr, 213 Bi) α, 10 d 5.9 MeV 225 Ac 0,02M PBS 0,17% ( 225 Ra) 1,5% ( 225 Ac, 213 Bi) α, 4.9 min 6.3 MeV 221 Fr 10-3 M EDTA 0,12% ( 225 Ra) 4% ( 221 Fr) α, s 7.0 MeV 217 At 10% ( 225 Ac, 213 Bi) 10-3 M cysteina 0,22% ( 225 Ra) 1% ( 225 Ac, 221 Fr) α, 46 min 5.8 MeV 213 Bi 13% ( 213 Bi) 0,08% ( 225 Ra) b, 3.2 h MeV 209 Pb Surowica ludzka 2% ( 225 Ac, 221 Fr) 5% ( 213 Bi) stable 209 Bi

80 Widmo a Źródło otrzymane przez odparowanie 225 Ra w nanozeolicie

81 SubstancjaP (5-11) na jedną nanocząstkę 90 nm Obliczenia: 0,1 mg substancji P/ 3,8 mg nanocząstek (3x10 15 nanocząstek) Średnio: 23 cząsteczek peptydu /nanocząstkę Substance P PEG

82 Generatory in vivo 230 U (β, t 1/2 = 20.8 d) 226 Th (α, t 1/2 = min) 212 Pb (β, t 1/2 = h) 225 Ac (α, t 1/2 = 10 d) 222 Ra (α, t 1/2 = 30.8 s) 212 Bi (α, t 1/2 = 60 min) 221 Fr (α, t 1/2 = 4.9 min) 218 Rn (α, t 1/2 = 35 ms) 208 Tl (β, t 1/2 = 3.0 min) 217 At (α, t 1/2 = s) 214 Po (α, t 1/2 = us) 208 Pb (stable) 213 Bi (α, t 1/2 = 46 min) 210 Pb (β, t 1/2 = 22.3 y) 209 Pb (β, t 1/2 = 3.2 h) 210 Bi (β, t 1/2 = 5.01 d) 209 Bi (stable) 210 Po (α, t 1/2 = d) 206 Pb (stable)

83 Kompleksy Pb i 225 Ac 36% powstałego 212 Bi ucieka z kompleksu. 225 α Ac 221 Fr β Pb 212 Biβ - DOTA B.Bartos et al. J Radioanal Nucl Chem DOI /s Yubin Miao et al. Critical Reviews in Oncology/Hematology 67 (2008)

84 OH OH Nanocząstki TiO 2 TiO 2 tworzy silne wiązania koordynacyjne z wielowartościowymi kationami OH TiO 2 OH + Pb 2+ OH TiO 2 O Pb + 2H + OH OH

85 OH OH OH Mechanizm reasocjacji Bi OH TiO 2 O Pb 212 b - TiO 2 O - OH 212 Bi OH TiO 2 O Bi H + OH OH OH K d (Pb 2+ )>10 4 K d (Bi 3+ )>10 5

86 OH OH OH OH Reassociation mechanism Bi 60 nm 221 Fr OH TiO 2 O Ac 225 TiO 2 O - a OH OH TiO 2 O Fr OH OH OH 2a K d (Ac 3+ )>10 5 K d (Fr + )>10 3 K d (Bi 3+ )>10 5 OH TiO 2 O Bi H + OH

87 TiO 2 nanoparticles - parameters TEM TiO 2 NPs SEM BET 62 m 2 /g Potencjał xeta ζ = 15,6 mv Hydrodynamiczna średnica (DLS)

88 Znakowanie TiO 2 radionuklidem 212 Pb No forma TiO 2 Średnica nanocząstki [nm] Kd Sorpcja [%] 1 a rutile and anatase b anatase 100 > c anatase 45 > c anatase 37 > b anatase 25 > b anatase 7 > a P-25 Degussa b dostępne rynkowo c synteza IChTJ

89 Leakage of Pb-212 [%] Leakage of Bi-212 [%] Stabilność znakowanych 212 Pb nanocząstek nm, nm, anatase nm, nm, anatase nm, nm, anatase

90 Labelling of TiO 2 with 225 Ac no forma TiO 2 Średnica nanocząstki [nm] Kd Sorpcja [%] 4 c anatase 37 > b anatase 25 > b anatase 7 >

91 wyciek Ac-225 [%] Stabilność znakowanych 225 Ac nanocząstek 7 nm, anata 7 nm, anatase 25 nm, anat 25 nm, anatase 37 nm, anat 37 nm, anatase

92 Synteza nanocząstek TiO 2 z wbudowanym 225 Ac 2.5ml Ti(OBu) ml bezwodny EtOH 2.5 ml wody+ 2.5 ml EtOH ml of 70% HNO μl, 225 Ac(NO 3 ) 3 żółty zol Mieszanie w bezwodnej atmosferze mieszanie3 h 6h, 70ºC TiO 2 żel suszenie J. Liqiang et al. Journal of Solid State Chemistry 177 (2004) TiO 2 NPs doped with 225 Ac ~ nm

93 TiO Ac widmo a A źródło 225 Ac na powierzchni TiO 2 B 225 Ac wbudowane w TiO 2 C

94 Nanocząstki TiO 2 modyfikowane Ag jako nośniki 211 At + Ag + + At

95 Nanocząstki TiO 2 Ag Ag 2 O + C 6 H 12 O 6 Ag + C 6 H 12 O 7 (T = 60 o C) TiO 2 nanoparticles (Sigma Aldrich, anatase) TiO 2 Ag nanoparticles after the modyfication (with metalic silver)

96 TiO 2 - Ag nanocząstki

97 Przyłączanie 211 At do nanocząstek TiO 2 -Ag Próbka Średnica [nm] Wydajność znakowania [%] 1 a 40 99,8 > a 25 98,9 > b 5 90,6 > a,c 37 94,0 >10 4 K d a dostępne rynkowo nanocząstki b syntezowane w naszym laboratorium c P-25 Degussa

98 Stabilność znakowanych nanocząstek

99 Elektrony Augera Emisja elektronów Augera po wychwycie elektronu, lub wewnętrznej konwersji (foton wybija elektron wewnętrzny)

100 Emitery elektronów Augera radionuklid Ilość emitowanych elektronów /rozpad 99m Tc Br Ga Fe In I I m Pt 33

101 Elektrony Augera

102 125 I, 67 Ga, 103m Rh, 111 In Ogromna efektywność promieniowania, cała energia jest lokalizowana w pobliżu rozpadu. Uszkodzenia podwójnie niciowe DNA Radiofarmaceutyk musi połączyć się z DNA, np. 125 I DNA prekursor. Sciana komórki Ściana jądra Przyłączenia do DNA zerwanie nici

103 Pary teragnostyczne Radionuklid diagnostyczny Rodzaj rozpadu Radionuklid Terapeutyczny radionuklidy tych samych pierwiastków Rodzaj rozpadu 64 Cu b + 67 Cu b - 86 Y b + 90 Y b - 44 Sc b + 47 Sc b I b I b - radionuklidy różnych pierwiastków 99m Tc g 188 Re b - 68 Ga b Lu, 90 Y b - 44 Sc b Lu, 90 Y b - 68 Ga b Bi a

104 Terapia wychwytu neutronów Niektóre stabilne izotopy wykazują ogromny przekrój czynny dla neutronów. W medycynie znalazły zastosowanie dwa izotopy 10 B (przekrój czynny 3838 barnów) i 157 Gd ( barnów). Przeciwciała znakuje się tymi nuklidami i akumulują się one w chorej tkance. Następnie naświetla się organizm strumieniem neutronów o takiej wielkości aby głównie były pochłaniane przez 10 B lub 157 Gd. Następują reakcje: 10 5 B n Li 7 3 α lub 157 Gd +n 158 Gd +g Po pochłonięciu neutronu emitowana jest cząstka a i 7 Li o dużej sile niszczącej chore komórki lub wysoenergetyczny kwant g w przypadku 157 Gd. Metoda terapii 157 Gd może być połączona z obrazowaniem NMR co zwiększa jej efektywność.

105 Dziękuję za uwagę

CHEMIA WARTA POZNANIA

CHEMIA WARTA POZNANIA Materiały do zajęć dokształcających z chemii nieorganicznej i fizycznej Wydział Chemii UAM Poznań 2011 Część I Atom jest najmniejszą częścią pierwiastka chemicznego, która zachowuje jego właściwości chemiczne

Bardziej szczegółowo

BUDOWA ATOMU. Pierwiastki chemiczne

BUDOWA ATOMU. Pierwiastki chemiczne BUDOWA ATOMU Pierwiastki chemiczne p.n.e. Sb Sn n Pb Hg S Ag C Au Fe Cu ()* do XVII w. As (5 r.) P (669 r.) () XVIII w. N Cl Cr Co Y Mn Mo () Ni Pt Te O U H W XIX w. (m.in.) Na Ca Al Si F Cs Ba B Bi I

Bardziej szczegółowo

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I...... Imię i nazwisko ucznia ilość pkt.... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły... maksymalna ilość punk. 33 Imię

Bardziej szczegółowo

I WYDZIAŁ LEKARSKI Z ODDZIAŁEM STOMATOLOGII WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY

I WYDZIAŁ LEKARSKI Z ODDZIAŁEM STOMATOLOGII WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY I WYDZIAŁ LEKARSKI Z ODDZIAŁEM STOMATOLOGII WARSZAWSKI UNIWERSYTET MEDYCZNY Wysoki potencjał naukowo-badawczy 898 pracowników naukowo-dydaktycznych 179 samodzielnych samodzielnych pracowników nauki 2010

Bardziej szczegółowo

Pierwiastek: Na - Sód Stan skupienia: stały Liczba atomowa: 11

Pierwiastek: Na - Sód Stan skupienia: stały Liczba atomowa: 11 ***Dane Pierwiastków Chemicznych*** - Układ Okresowy Pierwiastków 2.5.1.FREE Pierwiastek: H - Wodór Liczba atomowa: 1 Masa atomowa: 1.00794 Elektroujemność: 2.1 Gęstość: [g/cm sześcienny]: 0.0899 Temperatura

Bardziej szczegółowo

O egzotycznych nuklidach i ich promieniotwórczości

O egzotycznych nuklidach i ich promieniotwórczości O egzotycznych nuklidach i ich promieniotwórczości Marek Pfützner Instytut Fizyki Doświadczalnej Uniwersytet Warszawski Tydzień Kultury w VIII LO im. Władysława IV, 13 XII 2005 Instytut Radowy w Paryżu

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo pracy z otwartymi źródłami promieniowania podczas badań znacznikowych prowadzonych w terenie

Bezpieczeństwo pracy z otwartymi źródłami promieniowania podczas badań znacznikowych prowadzonych w terenie OCHRONA RADIOLOGICZNA Bezpieczeństwo pracy z otwartymi źródłami promieniowania podczas badań znacznikowych prowadzonych w terenie Jakub Ośko Stosowanie źródeł promieniowania poza pracownią Zainstalowanie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3, Data wydania: 5 maja 2011 r. Nazwa i adres INSTYTUT PODSTAW

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie radioizotopów w diagnostyce i terapii układu kostno-stawowego

Zastosowanie radioizotopów w diagnostyce i terapii układu kostno-stawowego Zastosowanie radioizotopów w diagnostyce i terapii układu kostno-stawowego Marek Chojnowski II Letnia Szkoła Energetyki i Chemii Jądrowej Zastosowanie radioizotopów w diagnostyce i terapii układu kostnostawowego

Bardziej szczegółowo

VOL. 56 Z.2 ISSN 0551-6846 WARSZAWA 2012

VOL. 56 Z.2 ISSN 0551-6846 WARSZAWA 2012 VOL. 56 Z.2 ISSN 0551-6846 WARSZAWA 2012 2-2012 Instytut Chemii i Techniki Jądrowej Polskie Towarzystwo Nukleoniczne 2 PTJ SPIS TREŚCI od redakcji...1 Stanisław Latek Badania chemiczne w IChTJ nad projektowaniem

Bardziej szczegółowo

Reakcje jądrowe dr inż. Romuald Kędzierski

Reakcje jądrowe dr inż. Romuald Kędzierski Reakcje jądrowe dr inż. Romuald Kędzierski Wybuch bomby Ivy Mike (fot. National Nuclear Security Administration/Nevada Site Office, domena publiczna) Przemiany jądrowe 1. Spontaniczne (niewymuszone) związane

Bardziej szczegółowo

Podstawowe własności jąder atomowych

Podstawowe własności jąder atomowych Fizyka jądrowa Struktura jądra (stan podstawowy) Oznaczenia, terminologia Promienie jądrowe i kształt jąder Jądra stabilne; warunki stabilności; energia wiązania Jądrowe momenty magnetyczne Modele struktury

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 12 lipca 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków bezpiecznej pracy ze źródłami promieniowania jonizującego 1)

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 12 lipca 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków bezpiecznej pracy ze źródłami promieniowania jonizującego 1) Dziennik Ustaw z 2006 r. Nr 140 poz. 994 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 12 lipca 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków bezpiecznej pracy ze źródłami promieniowania jonizującego 1) (Dz. U. z dnia

Bardziej szczegółowo

WSTĘP Medycyna nuklearna radiofarmaceutyków,

WSTĘP Medycyna nuklearna radiofarmaceutyków, I. WSTĘP Medycyna nuklearna jest specjalnością medyczną zajmującą się bezpiecznymi i względnie tanimi technikami izotopowymi zarówno obrazowania stanu narządów wewnętrznych, jak i terapii. Pozwala ona

Bardziej szczegółowo

Radioizotopowa diagnostyka nowotworów Szczególne możliwości badania PET/CT z użyciem znakowanej glukozy

Radioizotopowa diagnostyka nowotworów Szczególne możliwości badania PET/CT z użyciem znakowanej glukozy Radioizotopowa diagnostyka nowotworów Szczególne możliwości badania PET/CT z użyciem znakowanej glukozy Katarzyna Fronczewska-Wieniawska Małgorzata Kobylecka Leszek Królicki Zakład Medycyny Nuklearnej

Bardziej szczegółowo

Substancje radioaktywne w środowisku lądowym

Substancje radioaktywne w środowisku lądowym KRAKÓW 2007 Substancje radioaktywne w środowisku lądowym Andrzej Komosa Zakład Radiochemii i Chemii Koloidów UMCS Lublin Radioizotopy w środowisku Radioizotopy pierwotne, istniejące od chwili powstania

Bardziej szczegółowo

NCBJ OR POLATOM- osiągnięcia i perspektywy dla nauki i przemysłu

NCBJ OR POLATOM- osiągnięcia i perspektywy dla nauki i przemysłu NCBJ OR POLATOM- osiągnięcia i perspektywy dla nauki i przemysłu Warszawa, 15.06.2012 Ogólny plan prezentacji 1. Historia Ośrodka Radioizotopów POLATOM i schemat organizacyjny 2. Projekty badawcze 3. Współpraca

Bardziej szczegółowo

FIZYCZNE PODSTAWY RADIOTERAPII ZASADY RADIOTERAPII ŹRÓDŁA PROMIENIOWANIA TERAPEUTYCZNEGO ENERGIA PROMIENIOWANIA RODZAJE PROMIENIOWANIA

FIZYCZNE PODSTAWY RADIOTERAPII ZASADY RADIOTERAPII ŹRÓDŁA PROMIENIOWANIA TERAPEUTYCZNEGO ENERGIA PROMIENIOWANIA RODZAJE PROMIENIOWANIA FIZYCZNE PODSTAWY RADIOTERAPII ZASADY RADIOTERAPII WILHELM CONRAD ROENTGEN PROMIENIE X 1895 ROK PROMIENIOWANIE JEST ENERGIĄ OBEJMUJE WYSYŁANIE, PRZENOSZENIE I ABSORPCJĘ ENERGII POPRZEZ ŚRODOWISKO MATERIALNE

Bardziej szczegółowo

Fizyka jądrowa w medycynie

Fizyka jądrowa w medycynie Fizyka jądrowa w medycynie 1. Oddziaływanie promieniowania jądrowego na organizmy żywe 2. Naturalne źródła promieniowania jądrowego 3. Cywilizacyjne źródła promieniowania jądrowego 4. Diagnostyka radioizotopowa

Bardziej szczegółowo

Obrazowanie molekularne w Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego

Obrazowanie molekularne w Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego Obrazowanie molekularne w Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego dr Zbigniew Rogulski Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Wydział Chemii, Uniwersytet Warszawski Obrazowanie molekularne

Bardziej szczegółowo

Radioizotopowa diagnostyka nowotworów Szczególne możliwości badania PET/CT z użyciem znakowanej glukozy

Radioizotopowa diagnostyka nowotworów Szczególne możliwości badania PET/CT z użyciem znakowanej glukozy Radioizotopowa diagnostyka nowotworów Szczególne możliwości badania PET/CT z użyciem znakowanej glukozy Katarzyna Fronczewska-Wieniawska Małgorzata Kobylecka Leszek Królicki Zakład Medycyny Nuklearnej

Bardziej szczegółowo

Fizyka jądrowa cz. 2. Reakcje jądrowe. Teraz stałem się Śmiercią, niszczycielem światów. Robert Oppenheimer

Fizyka jądrowa cz. 2. Reakcje jądrowe. Teraz stałem się Śmiercią, niszczycielem światów. Robert Oppenheimer Barcelona, Espania, May 204 W-29 (Jaroszewicz) 24 slajdy Na podstawie prezentacji prof. J. Rutkowskiego Reakcje jądrowe Fizyka jądrowa cz. 2 Teraz stałem się Śmiercią, niszczycielem światów Robert Oppenheimer

Bardziej szczegółowo

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009

KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009 ...... kod pracy ucznia pieczątka nagłówkowa szkoły Drogi Uczniu, KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW 2008/2009 Witaj na I etapie konkursu chemicznego. Przeczytaj uważnie instrukcję i postaraj

Bardziej szczegółowo

Analiza ilościowa. Kompleksometria Opracowanie: mgr inż. Przemysław Krawczyk

Analiza ilościowa. Kompleksometria Opracowanie: mgr inż. Przemysław Krawczyk Analiza ilościowa. Kompleksometria Opracowanie: mgr inż. Przemysław Krawczyk Kompleksometria to dział objętościowej analizy ilościowej, w którym wykorzystuje się reakcje tworzenia związków kompleksowych.

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Substancje i ich przemiany WYMAGANIA PODSTAWOWE stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim.

Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim. Możliwości pozytonowej emisyjnej tomografii ( PET ) w prowadzeniu pacjenta ze szpiczakiem mnogim. Bogdan Małkowski Zakład Medycyny Nuklearnej Centrum Onkologii Bydgoszcz Zastosowanie fluorodeoksyglukozy

Bardziej szczegółowo

XI. TERAPEUTYCZNA MEDYCYNA NUKLEARNA

XI. TERAPEUTYCZNA MEDYCYNA NUKLEARNA XI. TERAPEUTYCZNA MEDYCYNA NUKLEARNA 11.1 Wstęp Terapeutyczne zastosowanie izotopów promieniotwórczych datuje się od czasów Marii Skłodowskiej-Curie. Dziś metody te są rozpowszechnione i ulegają stałej

Bardziej szczegółowo

Wymagania techniczne dla pracowni Zasady pracy ze źródłami promieniowania jonizującego

Wymagania techniczne dla pracowni Zasady pracy ze źródłami promieniowania jonizującego OCHRONA RADIOLOGICZNA Wymagania techniczne dla pracowni Zasady pracy ze źródłami promieniowania jonizującego Jakub Ośko Na podstawie materiałów Tomasza Pliszczyńskiego Wymagania techniczne i ochrony radiologicznej

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie w środowisku człowieka

Promieniowanie w środowisku człowieka Promieniowanie w środowisku człowieka Jeżeli przyjrzymy się szczegółom mapy nuklidów zauważymy istniejące w przyrodzie w stosunkowo dużych ilościach nuklidy nietrwałe. Ich czasy zaniku są duże, większe

Bardziej szczegółowo

Październik 2013 Grupa Voxel

Październik 2013 Grupa Voxel Październik 2013 Grupa Voxel GRUPA VOXEL Usługi medyczne Produkcja Usługi komplementarne ie mózgowia - traktografia DTI RTG TK (CT) od 1 do 60 obrazów/badanie do1500 obrazów/badanie TELE PACS Stacje diagnostyczne

Bardziej szczegółowo

Akceleratory do terapii niekonwencjonalnych. Sławomir Wronka

Akceleratory do terapii niekonwencjonalnych. Sławomir Wronka Akceleratory do terapii niekonwencjonalnych Szkoła Fizyki Akceleratorów Medycznych, Świerk 2007 Plan Niekonwencjonalne terapie wiązką e-/x Protony Ciężkie jony Neutrony 2 Tomotherapy 3 CyberKnife 4 Igła

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji otwartej z chemii w klasie II gimnazjum.

Scenariusz lekcji otwartej z chemii w klasie II gimnazjum. Scenariusz lekcji otwartej z chemii w klasie II gimnazjum. Opracowała: Marzena Bień Termin realizacji: Czas realizacji: 45 minut. Temat: Chemia a budowa atomów. Cel ogólny: Usystematyzowanie wiadomości

Bardziej szczegółowo

Podstawy medycyny nuklearnej

Podstawy medycyny nuklearnej Podstawy medycyny nuklearnej Obrazowanie w medycynie Rtg CT Promieniowanie rentgenowskie Ultradźwięki Magnetyczny rezonans jądrowy MR usg Medycyna nuklearna SPECT PET Promieniowanie X Jonizujące Obraz

Bardziej szczegółowo

Fizyka jądrowa w medycynie

Fizyka jądrowa w medycynie Fizyka jądrowa w medycynie Promieniowanie jonizujące w środowisku człowieka: 1. Oddziaływanie promieniowania jonizującego na organizmy żywe 2. Naturalne źródła promieniowania jądrowego 3. Cywilizacyjne

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5, Data wydania: 21 września 2012 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest promieniowanie jonizujące 2. Źródła promieniowania jonizującego 3. Najczęściej spotykane rodzaje promieniowania jonizującego 4.

1. Co to jest promieniowanie jonizujące 2. Źródła promieniowania jonizującego 3. Najczęściej spotykane rodzaje promieniowania jonizującego 4. 1. Co to jest promieniowanie jonizujące 2. Źródła promieniowania jonizującego 3. Najczęściej spotykane rodzaje promieniowania jonizującego 4. Przenikanie promieniowania α, β, γ, X i neutrony 5. Krótka

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT FIZYKI JĄDROWEJ im. Henryka Niewodniczańskiego ul. Radzikowskiego 152, 31-342 Kraków, Poland.

INSTYTUT FIZYKI JĄDROWEJ im. Henryka Niewodniczańskiego ul. Radzikowskiego 152, 31-342 Kraków, Poland. INSTYTUT FIZYKI JĄDROWEJ im. Henryka Niewodniczańskiego ul. Radzikowskiego 152, 31-342 Kraków, Poland. www.ifj.edu.pl/reports/2003.html Kraków, grudzień 2003 Raport Nr 1937/I Otrzymywanie astatu At-211

Bardziej szczegółowo

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń 1. Scyntygrafia i radioizotopowe badanie czynnościowe tarczycy 1) gamma kamera planarna lub scyntygraf;

Bardziej szczegółowo

Wpływ promieniowania jonizującego na organizmy

Wpływ promieniowania jonizującego na organizmy Wpływ promieniowania jonizującego na organizmy Napromienienie Oznacza pochłonięcie energii promieniowania i co za tym idzieotrzymanie dawki promieniowania Natomiast przy pracy ze źródłami promieniotwórczymi

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011 Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2010/2011 KOD UCZNIA Etap: Data: Czas pracy: szkolny 22 listopad 2010 90 minut Informacje dla ucznia:

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA Copyright by ZamKor P. Sagnowski i Wspólnicy spółka jawna, Kraków 0 MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA Poziom rozszerzony Zadanie Odpowiedzi Uwagi. za poprawne uzupełnienie wiersza tabeli: Wartości

Bardziej szczegółowo

Proponowane tematy prac licencjackich dla studentów kierunku Energetyka i chemia jądrowa w roku akademickim 2015/16

Proponowane tematy prac licencjackich dla studentów kierunku Energetyka i chemia jądrowa w roku akademickim 2015/16 Proponowane tematy prac licencjackich dla studentów kierunku Energetyka i chemia jądrowa w roku akademickim 2015/16 1. Badanie defektu wysokości impulsu w detektorach krzemowych zainstalowanych w układzie

Bardziej szczegółowo

Nanotechnologie w diagnostyce

Nanotechnologie w diagnostyce Nanotechnologie w diagnostyce Diagnostyka endoskopowa Nanotechnologie mogą być przydatne w diagnostyce niedostępnych miejsc w badaniach endoskopowych. Temu mogą służyć mikrokamery wielkości antybiotyku,

Bardziej szczegółowo

Wiązki Radioaktywne. wytwarzanie nuklidów dalekich od stabilności. Jan Kurcewicz CERN, PH-SME. 5 września 2013 transparencje: Marek Pfützner

Wiązki Radioaktywne. wytwarzanie nuklidów dalekich od stabilności. Jan Kurcewicz CERN, PH-SME. 5 września 2013 transparencje: Marek Pfützner Wiązki Radioaktywne wytwarzanie nuklidów dalekich od stabilności Jan Kurcewicz CERN, PH-SME 5 września 2013 transparencje: Marek Pfützner Wstęp Nuklidy nietrwałe Przykład: reakcja fuzji Fuzja (synteza,

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ SZKOLENIOWY SZKOLENIE WSTĘPNE PRACOWNIKA ZATRUDNIONEGO W NARAŻENIU NA PROMIENIOWANIE JONIZUJĄCE. Ochrona Radiologiczna - szkolenie wstępne 1

MATERIAŁ SZKOLENIOWY SZKOLENIE WSTĘPNE PRACOWNIKA ZATRUDNIONEGO W NARAŻENIU NA PROMIENIOWANIE JONIZUJĄCE. Ochrona Radiologiczna - szkolenie wstępne 1 MATERIAŁ SZKOLENIOWY SZKOLENIE WSTĘPNE PRACOWNIKA ZATRUDNIONEGO W NARAŻENIU NA PROMIENIOWANIE JONIZUJĄCE Ochrona Radiologiczna - szkolenie wstępne 1 Cel szkolenia wstępnego: Zgodnie z Ustawą Prawo Atomowe

Bardziej szczegółowo

KaŜde badanie z uŝyciem promieniowania jonizującego teoretycznie moŝe wywołać niekorzystne skutki biologiczne w naszym organizmie. Dotyczy to zarówno

KaŜde badanie z uŝyciem promieniowania jonizującego teoretycznie moŝe wywołać niekorzystne skutki biologiczne w naszym organizmie. Dotyczy to zarówno Medycyna Nuklearna Medycyna nuklearna zajmuje się zastosowaniem izotopów promieniotwórczych w diagnozowaniu chorób oraz w ich leczeniu. Izotop jest odmianą tego samego pierwiastka, który posiada taką samą

Bardziej szczegółowo

ODKRYCIE PROMIENIOTWÓRCZOŚCI PROMIENIOWANIE JĄDROWE I JEGO WŁAŚCIWOŚCI

ODKRYCIE PROMIENIOTWÓRCZOŚCI PROMIENIOWANIE JĄDROWE I JEGO WŁAŚCIWOŚCI ODKRYCIE PROMIENIOTWÓRCZOŚCI PROMIENIOWANIE JĄDROWE I JEGO WŁAŚCIWOŚCI Wilhelm Roentgen 1896 Stan wiedzy na rok 1911 1. Elektron masa i ładunek znikomy ułamek masy atomu 2. Niektóre atomy samorzutnie emitują

Bardziej szczegółowo

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32 Spis treści 5 Spis treści Przedmowa do wydania czwartego 11 Przedmowa do wydania trzeciego 13 1. Wiadomości ogólne z metod spektroskopowych 15 1.1. Podstawowe wielkości metod spektroskopowych 15 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

a) Sole kwasu chlorowodorowego (solnego) to... b) Sole kwasu siarkowego (VI) to... c) Sole kwasu azotowego (V) to... d) Sole kwasu węglowego to...

a) Sole kwasu chlorowodorowego (solnego) to... b) Sole kwasu siarkowego (VI) to... c) Sole kwasu azotowego (V) to... d) Sole kwasu węglowego to... Karta pracy nr 73 Budowa i nazwy soli. 1. Porównaj wzory sumaryczne soli. FeCl 2 Al(NO 3 ) 3 K 2 CO 3 Cu 3 (PO 4 ) 2 K 2 SO 4 Ca(NO 3 ) 2 CaCO 3 KNO 3 PbSO 4 AlCl 3 Fe 2 (CO 3 ) 3 Fe 2 (SO 4 ) 3 AlPO 4

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 12 lipca 2006 r. w sprawie szczegó owych warunków bezpiecznej pracy ze êród ami promieniowania jonizujàcego 1)

ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 12 lipca 2006 r. w sprawie szczegó owych warunków bezpiecznej pracy ze êród ami promieniowania jonizujàcego 1) 994 ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 12 lipca 2006 r. w sprawie szczegó owych warunków bezpiecznej pracy ze mi promieniowania jonizujàcego 1) Na podstawie art. 45 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r.

Bardziej szczegółowo

III. PODSTAWOWE CHARAKTERYSTYKI ŹRÓDEŁ PROMIENIOTWÓRCZYCH. ELEMENTY DOZYMETRII

III. PODSTAWOWE CHARAKTERYSTYKI ŹRÓDEŁ PROMIENIOTWÓRCZYCH. ELEMENTY DOZYMETRII III. PODSTAWOWE CHARAKTERYSTYKI ŹRÓDEŁ PROMIENIOTWÓRCZYCH. ELEMENTY DOZYMETRII 3. Aktywność Pracując ze źródłami promieniotwórczymi musimy ustalić sposób ich opisu. Dotyczy on izotopu lub izotopów, które

Bardziej szczegółowo

Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej

Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej MedTrends 2016 Europejskie Forum Nowoczesnej Ochrony Zdrowia Zabrze, 18-19 marca 2016 r. Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej Prof. dr hab. n. med. Tomasz Szczepański Katedra i Klinika

Bardziej szczegółowo

TEORIE KWASÓW I ZASAD.

TEORIE KWASÓW I ZASAD. TERIE KWASÓW I ZASAD. Teoria Arrheniusa (nagroda Nobla 1903 r). Kwas kaŝda substancja, która dostarcza jony + do roztworu. A + + A Zasada kaŝda substancja, która dostarcza jony do roztworu. M M + + Reakcja

Bardziej szczegółowo

Skonstruowanie litowo-deuterowego konwertera neutronów termicznych na neutrony prędkie o energii 14 MeV w reaktorze MARIA (Etap 14, 5.1.

Skonstruowanie litowo-deuterowego konwertera neutronów termicznych na neutrony prędkie o energii 14 MeV w reaktorze MARIA (Etap 14, 5.1. Skonstruowanie litowo-deuterowego konwertera neutronów termicznych na neutrony prędkie o energii 14 MeV w reaktorze MARIA (Etap 14, 5.1.) Krzysztof Pytel, Rafał Prokopowicz Badanie wytrzymałości radiacyjnej

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya. LABOATOIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.. Wprowadzenie Proces rozpadu drobin związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM. Chemia Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Chemia Poziom podstawowy Listopad 03 W niniejszym schemacie oceniania zadań otwartych są prezentowane przykładowe poprawne odpowiedzi. W tego typu

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Obliczenia stechiometryczne Podstawą

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja źródeł emisji pyłu przy pomocy radioaktywnego izotopu ołowiu 210 Pb

Identyfikacja źródeł emisji pyłu przy pomocy radioaktywnego izotopu ołowiu 210 Pb Identyfikacja źródeł emisji pyłu przy pomocy radioaktywnego izotopu ołowiu 210 Pb Grant KBN nr 3 T09D 025 29 Metoda oceny udziału dużych źródeł energetycznych w poziomie stężeń pyłu z wykorzystaniem naturalnych

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia... 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków bezpiecznej pracy ze źródłami promieniowania jonizującego 1)

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia... 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków bezpiecznej pracy ze źródłami promieniowania jonizującego 1) ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia... 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków bezpiecznej pracy ze źródłami promieniowania jonizującego 1) Na podstawie art. 45 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo

Bardziej szczegółowo

Generator 99 Mo/ 99m Tc. Określenie znaku i wielkości ładunku jonów technetu-99m wykorzystywanych do otrzymywania radiofarmaceutyków

Generator 99 Mo/ 99m Tc. Określenie znaku i wielkości ładunku jonów technetu-99m wykorzystywanych do otrzymywania radiofarmaceutyków Generator 99 Mo/ 99m Tc. Określenie znaku i wielkości ładunku jonów technetu-99m wykorzystywanych do otrzymywania radiofarmaceutyków Projekt ćwiczenia w Laboratorium Fizyki i Techniki Jądrowej na Wydziale

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający z chemii do klasy I LO i technikum z działu Budowa atomu i wiązania chemiczne

Test sprawdzający z chemii do klasy I LO i technikum z działu Budowa atomu i wiązania chemiczne Anna Grych Test sprawdzający z chemii do klasy I LO i technikum z działu Budowa atomu i wiązania chemiczne Informacja do zadań -7 75 Dany jest pierwiastek 33 As. Zadanie. ( pkt) Uzupełnij poniższą tabelkę.

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po wielkich urządzeniach badawczych

Przewodnik po wielkich urządzeniach badawczych Przewodnik po wielkich urządzeniach badawczych 5.07.2013 Grzegorz Wrochna 1 Wielkie urządzenia badawcze Wielkie urządzenia badawcze są dziś niezbędne do badania materii na wszystkich poziomach: od wnętrza

Bardziej szczegółowo

Rola Ŝelaza w organizmach Ŝywych

Rola Ŝelaza w organizmach Ŝywych Rola Ŝelaza w organizmach Ŝywych Maria Bałanda Instytut Fizyki Jądrowej im. H. Niewodniczańskiego PAN Rola żelaza w organizmach żywych Żelazo, najbardziej rozpowszechniony pierwiastek magnetyczny w skorupie

Bardziej szczegółowo

Radioterapia protonowa w leczeniu nowotworów oka. Klinika Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Katedra Okulistyki UJ CM

Radioterapia protonowa w leczeniu nowotworów oka. Klinika Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Katedra Okulistyki UJ CM Radioterapia protonowa w leczeniu nowotworów oka Klinika Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Katedra Okulistyki UJ CM Epidemiologia czerniaka błony naczyniowej Częstość występowania zależy od rasy (u

Bardziej szczegółowo

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii!

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Chciałabym podzielić się z Wami moimi spostrzeżeniami dotyczącymi poziomu wiedzy z chemii uczniów rozpoczynających naukę w Liceum Ogólnokształcącym. Co

Bardziej szczegółowo

PROMIENIOTWÓRCZOŚĆ, JEJ ZASTOSOWANIA I ELEMENTY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ

PROMIENIOTWÓRCZOŚĆ, JEJ ZASTOSOWANIA I ELEMENTY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ PROMIENIOTWÓRCZOŚĆ, JEJ ZASTOSOWANIA I ELEMENTY OCHRONY RADIOLOGICZNEJ Ludwik Dobrzyński Wydział Fizyki Uniwersytetu w Białymstoku oraz Instytut Problemów Jądrowych im. A.Sołtana w Świerku I. PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

TERAPIA WEWNĄTRZNACZYNIOWA NOWOTWORÓW WĄTROBY. Mirosław L. Nowicki

TERAPIA WEWNĄTRZNACZYNIOWA NOWOTWORÓW WĄTROBY. Mirosław L. Nowicki TERAPIA WEWNĄTRZNACZYNIOWA NOWOTWORÓW WĄTROBY Mirosław L. Nowicki RADIOLOGIA INTERWENCYJNA Diagnostyka Terapia wewnątrznaczyniowa METODY TERAPII GUZÓW WĄTROBY Chemioterapia ogólnoustrojowa (onkolog) Resekcja

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

Sławomir Wronka, 13.06.2008r

Sławomir Wronka, 13.06.2008r Accelerators and medicine Akceleratory i medycyna Sławomir Wronka, 13.06.2008r Akceleratory zastosowania Badania naukowe, CERN Medycyna Medycyna Sterylizacja sprzętu Diagnostyka Terapia Radioterapia standardowa

Bardziej szczegółowo

Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd

Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd Badanie utleniania kwasu mrówkowego na stopach trójskładnikowych Pt-Rh-Pd Kamil Wróbel Pracownia Elektrochemicznych Źródeł Energii Kierownik pracy: prof. dr hab. A. Czerwiński Opiekun pracy: dr M. Chotkowski

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzna budowa materii

Wewnętrzna budowa materii Atom i układ okresowy Wewnętrzna budowa materii Atom jest zbudowany z jądra atomowego oraz krążących wokół niego elektronów. Na jądro atomowe składają się protony oraz neutrony, zwane wspólnie nukleonami.

Bardziej szczegółowo

Fizyczne podstawy radioterapii

Fizyczne podstawy radioterapii Fizyczne podstawy radioterapii odkrycie promieniu X, promieniotwórczości i swobodnego elektronu stworzyły podstawy nowych działów medycyny: diagnostyki rentgenowskiej i radioterapii pierwsze próby zastosowania

Bardziej szczegółowo

Spektrometria mas (1)

Spektrometria mas (1) pracował: Wojciech Augustyniak Spektrometria mas (1) Spektrometr masowy ma źródło jonów, które jonizuje próbkę Jony wędrują w polu elektromagnetycznym do detektora Metody jonizacji: - elektronowa (EI)

Bardziej szczegółowo

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:...

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:... Zadanie: 1 Spaliny wydostające się z rur wydechowych samochodów zawierają znaczne ilości tlenku węgla(ii) i tlenku azotu(ii). Gazy te są bardzo toksyczne i dlatego w aktualnie produkowanych samochodach

Bardziej szczegółowo

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks 1. Która z próbek o takich samych masach zawiera najwięcej

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany Wymagania programowe na poszczególne oceny Chemia Kl.1 I. Substancje chemiczne i ich przemiany Ocena dopuszczająca [1] zna zasady bhp obowiązujące w pracowni chemicznej nazywa sprzęt i szkło laboratoryjne

Bardziej szczegółowo

Wyższy Urząd Górniczy. Zagrożenie radiacyjne w podziemnych wyrobiskach górniczych

Wyższy Urząd Górniczy. Zagrożenie radiacyjne w podziemnych wyrobiskach górniczych Wyższy Urząd Górniczy Zagrożenie radiacyjne w podziemnych wyrobiskach górniczych Zagrożenie radiacyjne w podziemnych wyrobiskach górniczych Katowice 2011 Copyright by Wyższy Urząd Górniczy, Katowice 2011

Bardziej szczegółowo

Poziomy energetyczne powłok i podpowłok elektronowych pierwiastków

Poziomy energetyczne powłok i podpowłok elektronowych pierwiastków Jeżeli zostało dowiedzione, że własności pierwiastków zależą od wartości liczby atomowej Z, to w kolejnym pytaniu możemy zapytać się w jaki sposób konfiguracja elektronowa pierwiastków decyduje o położeniu

Bardziej szczegółowo

Forum BIZNES- NAUKA Obserwatorium. Kliknij, aby edytować styl wzorca podtytułu. NANO jako droga do innowacji

Forum BIZNES- NAUKA Obserwatorium. Kliknij, aby edytować styl wzorca podtytułu. NANO jako droga do innowacji Forum BIZNES- NAUKA Obserwatorium Kliknij, aby edytować styl wzorca podtytułu NANO jako droga do innowacji Uniwersytet Śląski w Katowicach Oferta dla partnerów biznesowych Potencjał badawczy Założony w

Bardziej szczegółowo

Sławomir Wronka, 04.04.2008r

Sławomir Wronka, 04.04.2008r Accelerators and medicine Akceleratory i medycyna Sławomir Wronka, 04.04.2008r Akceleratory zastosowania Badania naukowe, CERN Md Medycyna Medycyna Sterylizacja sprzętu ę Diagnostyka Terapia Radioterapia

Bardziej szczegółowo

Czy promieniowanie jonizuj¹ce jest zawsze szkodliwe dla zdrowia [1]

Czy promieniowanie jonizuj¹ce jest zawsze szkodliwe dla zdrowia [1] IX SYMPOZJUM POSTAWY PROEKOLOGICZNE U PROGU XXI WIEKU Su³ów k/milicza, 29 wrzeœnia 2007 Czy promieniowanie jonizuj¹ce jest zawsze szkodliwe dla zdrowia [1] Ludwik Dobrzyñski Uniwersytet w Bia³ymstoku Instytut

Bardziej szczegółowo

HETEROGENICZNOŚĆ STRUKTURALNA ORAZ WŁAŚCIWOŚCI ADSORPCYJNE ADSORBENTÓW NATURALNYCH

HETEROGENICZNOŚĆ STRUKTURALNA ORAZ WŁAŚCIWOŚCI ADSORPCYJNE ADSORBENTÓW NATURALNYCH Uniwersytet Mikołaja Kopernika Monografie Wydziału Chemii MYROSLAV SPRYNSKYY HETEROGENICZNOŚĆ STRUKTURALNA ORAZ WŁAŚCIWOŚCI ADSORPCYJNE ADSORBENTÓW NATURALNYCH (KLINOPTYLOLIT, MORDENIT, DIATOMIT, TALK,

Bardziej szczegółowo

Radiofarmaceutyki w Polsce

Radiofarmaceutyki w Polsce Radiofarmaceutyki w Polsce Tomografia pozytonowa PET, jedna z najdokładniejszych technik śledzenia procesów zachodzących w organizmie pacjenta, wymaga precyzyjnie skonstruowanych, nietrwałych substancji

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

Jarosław B. Ćwikła. Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Jarosław B. Ćwikła. Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Nowe algorytmy oceny odpowiedzi na leczenie w badaniach strukturalnych, dużo dalej niż klasyczne kryteria RECIST Jarosław B. Ćwikła Wydział Nauk Medycznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Radiologiczna

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 432

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 432 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 432 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13 Data wydania: 15 maja 2015 r. Nazwa i adres: AB 432 PRZEDSIĘBIORSTWO

Bardziej szczegółowo

23 zadania z chemii. Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym:

23 zadania z chemii. Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym: 23 zadania z chemii Zadanie 1 (0-1) Podstawowymi składnikami substancji zapachowych wielu roślin są estry. Można je przedstawić wzorem ogólnym: Estrem jest związek o wzorze: Zadanie 2 (0-1) Elementy kolejki

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1. PODSTAWOWE PRAWA I POJĘCIA CHEMICZNE 5 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1.1. Wyraź w gramach masę: a. jednego atomu żelaza, b. jednej cząsteczki kwasu siarkowego. Odp. 9,3 10 23 g; 1,6 10 22

Bardziej szczegółowo

I edycja Konkursu Chemicznego im. Ignacego Łukasiewicza dla uczniów szkół gimnazjalnych. rok szkolny 2014/2015 ZADANIA.

I edycja Konkursu Chemicznego im. Ignacego Łukasiewicza dla uczniów szkół gimnazjalnych. rok szkolny 2014/2015 ZADANIA. I edycja Konkursu Chemicznego im. Ignacego Łukasiewicza dla uczniów szkół gimnazjalnych rok szkolny 2014/2015 ZADANIA ETAP I (szkolny) Zadanie 1 Wapień znajduje szerokie zastosowanie jako surowiec budowlany.

Bardziej szczegółowo

CHEMIA kl. I. Nauczyciel mgr Ewa Doroszuk. Wymagania edukacyjne (obowiązkowe i formalne):

CHEMIA kl. I. Nauczyciel mgr Ewa Doroszuk. Wymagania edukacyjne (obowiązkowe i formalne): CHEMIA kl. I Nauczyciel mgr Ewa Doroszuk Wymagania edukacyjne (obowiązkowe i formalne): Dział I Substancje i ich przemiany. UCZEŃ: zna regulamin szkolnej pracowni chemicznej i konsekwencje nieprzestrzegania

Bardziej szczegółowo

Radioizotopy w medycynie

Radioizotopy w medycynie Radioizotopy w medycynie Renata Mikołajczak (r.mikolajczak@polatom.pl) Narodowe Centrum Badań Jądrowych Ośrodek Radioizotopów POLATOM DEFINICJE Ustawa Prawo Farmaceutyczne: Art. 2. 35) produktem radiofarmaceutycznym

Bardziej szczegółowo

Pozyskiwanie wodoru na nanostrukturalnych katalizatorach opartych o tlenki żelaza

Pozyskiwanie wodoru na nanostrukturalnych katalizatorach opartych o tlenki żelaza IKiP P Pozyskiwanie wodoru na nanostrukturalnych katalizatorach opartych o tlenki żelaza. Węgrzynowicz, M. ćwieja, P. Michorczyk, Z. damczyk Projektu nr PIG.01.01.02-12-028/09 unkcjonalne nano i mikrocząstki

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć

Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Warto wiedzieć więcej o swojej chorobie, aby z nią walczyć Kilka ważnych porad dla kobiet chorych na raka piersi Konsultacja merytoryczna: dr hab. n. med. Lubomir Bodnar Warto wiedzieć więcej o swojej

Bardziej szczegółowo