Podręcznik dobrych praktyk regionalnych e-kształcenie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Podręcznik dobrych praktyk regionalnych e-kształcenie"

Transkrypt

1 The Innovative Actions Network for the Information Society Podręcznik dobrych praktyk regionalnych Europejskie Regionalne Stowarzyszenie Społeczeństwa Informacyjnego Projekt IANIS był współfinansowany ze środków Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej Komisji Europejskiej Opracowanie wersji polskiej: Stowarzyszenie Miasta w Internecie

2

3 Wydanie polskie Opracowanie polskie podręcznika zrealizowano w ramach projektu SIRMA Sieć dla Innowacyjnego e-rozwoju Mazowsza Projekt SIRMA jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego oraz ze środków budżetu państwa Tarnów, wrzesień 2007

4 Przewodnik został opracowany przez: - Europejskie Regionalne Stowarzyszenie Społeczeństwa Informacyjnego w ramach projektów IANIS - Sieć Akcji Innowacyjnych na rzecz Społeczeństwa Informacyjnego finansowanych ze środków Dyrekcji Generalnej Polityka Regionalna Komisji Europejskiej. Opracowanie wersji polskiej: Stowarzyszenie Miasta w Internecie, Tarnów, ul. Krakowska 11a Tel , fax Tłumaczenie: ISC s.c. Redakcja techniczna: Agnieszka Stępniewska Projekt graficzny/skład i łamanie: Studio Pirus MTL Uwaga: Pomimo starań włożonych w przygotowanie niniejszego podręcznika nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne nieścisłości lub straty wynikające z zastosowania zawartych w nim zaleceń. W zdecydowanej większości kwestii Czytelnik musi uwzględniać lokalny kontekst, w którym będą wdrażane zalecenia lub rady i pamiętać, że czyni to na własną odpowiedzialność.

5 Spis treści Słowo wstępne...5 Przedmowa...6 Wstęp jako narzędzie zapewniające wszystkim możliwość nauki... 9 Studia przypadków Program edukacji w zakresie wykorzystywania technologii informacyjno -komunikacyjnych Piemont Włochy OPPINET Społeczeństwo Informacyjne Kouvola Finlandia w szkołach i na uniwersytetach: modele, systemy i usługi Studia przypadków Interaktywna biblioteka Brema Niemcy Procesy projektowania środowisk nauki opartej na grach ukierunkowane na człowieka Finlandia Zachodnia Finlandia IT for US: Information Technology for Understanding Science Małopolska Polska BIGnet: Sieć edukacyjna Finlandii Wschodniej Północna Karelia Finlandia Kursnavet: The Course Hub Vasternorrland Szwecja i MŚP: szanse i wyzwania Studia przypadków The South West Wales e-training Network Walia Wielka Brytania DigOma: A Content Factory Kouvola Finlandia i bezrobocie: spełnianie wymogów współczesnego rynku pracy Studia przypadków Centrum Kształcenia Sölvesborg Blekinge Szwecja MONEY Kouvola Finlandia dla specjalistów Studia przypadków EDU-Health Abruzzo Włochy Akademia Kształcenia Komplementarnego dla Specjalistów Sieciowych Vysocina Czechy Wnioski...47 Zalecenia...49 Podręcznik dobrych praktyk regionalnych 3

6 4 Podręcznik dobrych praktyk regionalnych

7 Słowo wstępne Niniejszy Podręcznik dobrych praktyk regionalnych jest jednym z sześciu podręczników opracowanych w ramach programu IANIS + ( ) współfinansowanego przez Komisję Europejską, Dyrekcję Generalną ds. Polityki Regionalnej. IANIS + to program budowy sieci społeczeństwa informacyjnego w ramach Działań innowacyjnych funduszy strukturalnych i stanowi on kontynuację wcześniejszego programu IANIS ( ). W ramach IANIS powstało dziesięć podręczników dobrych praktyk, które zostały na ogół dobrze przyjęte i nadal są dostępne w formacie PDF w Centrum Kompetencji w eregion Hub (www.ianis.net). Podczas przygotowań i negocjacji programu pracy IANIS +, planowanie szeregu kolejnych podręczników regionalnych dobrych praktyk było zatem uzasadnione. Podręcznik dobrych praktyk regionalnych Metody pracy IANIS + różniły się od metod IANIS głównie pod dwoma względami. Po pierwsze, na życzenie Komisji, IANIS + zawsze koncentrował się na projektach społeczeństwa informacyjnego (a nie na programach czy strategiach regionalnych), przez co perspektywa wspomnianych sześciu podręczników jest węższa w porównaniu z podręcznikami opracowanymi przez IANIS. Po drugie, ważnym nowym elementem programu pracy IANIS + (w porównaniu z poprzednim programem) było stworzenie i funkcjonowanie sześciu tematycznych grup roboczych. Ich zadaniem było zgromadzenie i wymiana doświadczeń projektów regionalnych w konkretnym obszarze oraz opracowanie kolejnych podręczników. Każdą grupę prowadzili i motywowali przewodniczący, którym winni jesteśmy tym osobom wdzięczność i uznanie za ich ciężką pracę i wytrwałość. Każda grupa robocza przeprowadziła co najmniej cztery spotkania, choć większość prac odbywała się w trybie wirtualnym. Bez wysiłków i wkładu głównych członków każdej z grup podręczniki te nie powstałyby. Pragniemy wyrazić wdzięczność tym wszystkim, którzy wnieśli swój wkład w ich powstanie, a szczególnie autorom studiów przypadku, współautorom i/lub redaktorom podręczników. Podręczniki w pierwszej wersji zostały opublikowane on-line na początku tego roku, zaprezentowane i przedyskutowane na Dorocznej Konferencji IANIS + (Bilbao, Hiszpania, czerwca 2007), a następnie zmodyfikowane i uaktualnione w ten sposób powstała niniejsza ostateczna wersja. Mamy nadzieję, że podręczniki naświetlą zagadnienie rozwoju regionalnego społeczeństwa informacyjnego i że poruszone w nich kwestie, zaproponowane rozwiązania i przedstawione wnioski okażą się użyteczne dla innych w obliczu różnych sytuacji, co pozwoli uniknąć ponownego wynajdywania koła! Jak zwykle zalecamy ostrożność we wdrażaniu pomysłów zaczerpniętych z doświadczeń pojedynczego projektu w danym regionie. Podręczniki te proponują, sugerują, rekomendują i przedstawiają przykłady rozwiązań i wnioski ale są to wyłącznie propozycje i rekomendacje. Czytelnik powinien wybrać odpowiednie treści i dostosować je do własnej sytuacji. Równie ważna jest różnorodność metod reprezentowanych przez projekty i doświadczenia, na których bazują te podręczniki. Gareth Hughes Dyrektor projektu, IANIS + 5

8 Przedmowa W marcu 2000 r. Rada Europejska na szczycie w Lizbonie przyjęła strategię mającą na celu uczynienie z Europy do roku 2010 najbardziej konkurencyjnej i dynamicznej, opartej na wiedzy gospodarki, oferującej więcej lepszych miejsc pracy oraz zapewniającej większą spójność społeczną, czyli tzw. Strategię Lizbońską. Większość europejskich polityk i programów działa już zgodnie z wytycznymi tej strategii, m.in. inwestując więcej w badania i rozwój w celu promocji i wspierania innowacyjności. Na szczycie w Lizbonie Rada Europejska podkreśliła kluczową dla rozwoju gospodarczego rolę wiedzy w procesie kształcenia i badaniach oraz zaleciła Radzie ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury podjęcie dyskusji nad przyszłymi celami systemów kształcenia, skupiającymi się na wspólnych problemach i priorytetach, uwzględniając jednocześnie różnorodność narodową. Zgodnie z mandatem nadanym podczas spotkania w Lizbonie, Rada ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury zaprezentowała na spotkaniu Rady w Sztokholmie w marcu 2001 r. raport przyjmujący trzy główne cele strategiczne: poprawa jakości i efektywności systemów kształcenia i szkoleń w Unii Europejskiej; ułatwianie dostępu do kształcenia i szkoleń dla wszystkich. Aby nadrobić zaległości i osiągnąć postawione cele, Europa musi zwiększyć nakłady na inwestycje w dziedzinie badań i rozwoju, promować i wspierać innowacyjność, a także w pełni czerpać korzyści płynące z rozkwitu społeczeństwa informacyjnego i gospodarki opartej na wiedzy. W ostatnich latach Komisja Europejska zachęca regiony i państwa członkowskie do priorytetowego traktowania rozwoju społeczeństwa informacyjnego w programowaniu funduszy strukturalnych. Regiony grają kluczową rolę w rozwoju procesów, które prowadzą do stworzenia efektywnego społeczeństwa opartego na wiedzy. W większości krajów członkowskich, władze regionalne i/lub lokalne mają szczególne obowiązki w zakresie szkolnictwa podstawowego i średniego, jak również rozwoju gospodarczego. Jeśli potwierdzi się przypuszczenie, że głównym źródłem wiedzy są regiony, wzmocnienie spójności i integracji w Europie będzie wymagało przepływu wiedzy i kompetencji pomiędzy regionami. Dlatego właśnie Komisja Europejska pobudza konkurencyjność regionów i wspiera partnerstwa pomiędzy organami rozwoju regionalnego, władzami lokalnymi, uniwersytetami, centrami badawczymi, MŚP i innymi uczestnikami rynku. Innowacja nie jest już możliwa bez użycia technologii informacyjno-komunikacyjnych (ang. Information and Communications Technologies, ICT): regiony muszą rozwijać infrastrukturę ICT oraz aplikacje i usługi, aby skutecznie budować społeczeństwo oparte na wiedzy. W tej sytuacji (e-learning) odgrywa kluczową rolę. Jako że wzrasta znaczenie technologii w naszym życiu, staje się podstawowym instrumentem upowszechniania wiedzy na wielu polach, takich jak szkolnictwo niższego szczebla oraz wyższe, przedsiębiorstwa, ośrodki badawcze, a także administracja publiczna. jest zatem elementem wspólnym e-biznesu, e-administracji, e-zdrowia, e-integracji, itd. W 2003 roku Komisja Europejska przyjęła wieloletni program dotyczący e-kształcenia (na lata ), którego celem jest wsparcie i rozwój efektywnego użycia technologii informacyjno-komunikacyjnych w europejskich systemach kształcenia i szkoleń jako przyczyniających się do wzrostu jakości kształcenia oraz będących zasadniczym elementem ich dostosowania do potrzeb społeczeństwa opartego na wiedzy w kontekście uczenia się przez całe życie. Jako część programu IANIS + utworzono grupę roboczą ds. e-kształcenia. Jej nadrzędnym celem było zebranie studiów przypadków, opisów dobrych praktyk, a także rozwój konkurencyjności i innowacyjności uczestniczących regionów. 6

9 Niniejszy podręcznik jest rezultatem realizacji powyższego celu, na którą złożyły się: spotkania międzynarodowe, prezentacje, krytyczne debaty, dyskusje na forum oraz wybór studiów przypadków dokonany przez grupę roboczą. Grupa ta liczyła 28 ekspertów z 22 regionów europejskich. Jej koordynacją zajmował się przewodniczący, a całokształt prac grupy wspomagany był przez sekretariat. Członkowie grupy roboczej ds. e-kształcenia programu IANIS + : Imię i nazwisko eksperta Nello Ventresca Laurent Pierre Gilliard Eva-Lisa Ahnström Andreas Breiter Guy Desagulier Anna Sahanen Michela Michilli Guy Casteignau Barbara Kędzierska Bruno Vanhille Jana Minkkinen Raija Vurorenmaa Eleonora Panto Thomas Kornmilch-Bienengräbber Marko Hren Vaclav Jachim Tony Toole Helen Raimond Renaud Delhaye Päivi Fadjukoff Region Abruzzo Akwitania Blekinge Brema Bretania Kouvola Lazio Limousin Małopolska Nord Pas-de Calais Północna Karelia Północna Karelia Piemont Saksonia Słowenia Vysocina Walia Walonia Walonia Finlandia Zachodnia Podręcznik dobrych praktyk regionalnych Jak wspomniano wcześniej, znaczenie transferu wiedzy i idea uczenia się przez całe życie wraz z rozpowszechnionym stosowaniem technologii w codziennym życiu czyni z e-kształcenia istotny instrument upowszechniania wiedzy nie tylko w szkołach, ale także w przedsiębiorstwach, na uniwersytetach i w wielu innych środowiskach nauczania. Niniejszy podręcznik składa się z pięciu części koncentrujących się na pięciu głównych środowiskach stosujących : dla wszystkich obywateli, dla szkół i uniwersytetów, dla MŚP, dla bezrobotnych oraz dla specjalistów. Każdy rozdział zawiera streszczenie problematyki oraz studia przypadków zaczerpniętych z doświadczeń regionalnych grup roboczych. Celem niniejszego podręcznika jest prezentacja doświadczeń grup i przykładów dobrych praktyk w zakresie e-kształcenia innym regionom europejskim. Podręcznik ma na celu pomoc decydentom w ich decyzjach na temat przyszłego planowania rozwoju e-kształcenia, promować europejską współpracę międzyregionalną w obszarze rozwoju e-ksztacenia oraz przyczynić się do realizacji celu stworzenia dynamicznej gospodarki opartej na wiedzy Eleonora Panto Piemont Przewodnicząca grupy roboczej ds. e-kształcenia Tony Toole Walia Redaktor niniejszego Podręcznika dobrych praktyk regionalnych 7

10 Wstęp Niniejszy Podręcznik dobrych praktyk regionalnych. opiera się na 13 studiach przypadku zaczerpniętych z procesu rozwoju e-kształcenia oraz doświadczeń regionów europejskich reprezentowanych w grupie roboczej IANIS + ds. e-kształcenia. Studia przypadków podkreślają wachlarz zastosowań e-kształcenia wykorzystywanych przez regiony i uwydatniają fakt, iż istnieje szeroka aprobata potencjalnych korzyści płynących z e-kształcenia. Uzgodniono m.in., iż: z stanie się głównym komponentem dostarczania wiedzy począwszy od szkół, poprzez edukację akademicką do kształcenia ustawicznego z wzbogaci edukację konwencjonalną poprzez udostępniane globalnych zasobów na płaszczyźnie lokalnej i umożliwi naukę poprzez odkrywanie i działanie (discovery and activity based learning), z możliwością wpływu uczącego się na proces uczenia oraz jego wyboru z kształcenie komplementarne, czyli optymalne połączenie najlepszych elementów tradycyjnej nauki w kontakcie bezpośrednim uczeń-nauczyciel z kształceniem on-line preferowana metoda większości praktyków z elastyczność i dostępność kształcenia on-line jest odpowiedzią na problemy, które małe i średnie przedsiębiorstwa napotykają w procesie utrzymywania i rozwijania umiejętności pracowników z elastyczność i dostępność kształcenia on-line jest odpowiedzią na problemy regionów europejskich z rozproszeniem ludności wiejskiej i niskim wskaźnikiem wykształcenia z współpraca na poziomie regionalnym między głównymi interesariuszami w społecznościach miejskich, edukacyjnych i biznesowych dowiodła, że na jej podstawie możliwe jest dostarczanie skutecznych i zrównoważonych rozwiązań w dziedzinie e-kształcenia. Dobra praktyka w tak szybko rozwijającej się metodyce wskazuje najlepsze rozwiązania jedynie na chwilę obecną. Studia przypadków stanowią tylko niewielką część ogółu pracy wykonywanej w regionach europejskich, a ich wartość polega na zilustrowaniu rosnących korzyści, jakie oferuje, wraz z prognozowaniem przyszłych możliwości, które będą wpływały na postanowienia decydentów regionalnych i krajowych. Prezentacja każdego z przypadków ma na celu zaakcentowanie wypływających z nich wniosków, w szczególności innowacyjnego charakteru pracy i kluczowych rezultatów, z których skorzystają zainteresowane strony podejmując podobne inicjatywy. Odniesienia do dokumentacji projektu i innych zasobów internetowych umożliwią zapoznanie się ze szczegółami. Autorzy pragną podziękować kolegom z grupy roboczej za ich wkład w dyskusję, opracowanie studiów przypadków i niniejszego dokumentu. W równym stopniu chcielibyśmy podziękować personelowi administracyjnemu działającemu jako sekretariat IANIS +, za ich pomoc i wsparcie. 8

11 1. jako narzędzie zapewniające wszystkim możliwość nauki Ważną kwestią, która pojawiła się podczas szczytu w Lizbonie 1, było znaczenie uczenia się przez całe życie. Od tego momentu stało się ono wiodącą zasadą rozwoju polityki edukacji i kształcenia, mającą na celu zapewnienie wszystkim członkom społeczeństwa równego dostępu do możliwości kształcenia na wysokim poziomie. Uczenie się przez całe życie obejmuje naukę dla celów własnych, obywatelskich oraz społecznych, a także dla celów związanych z zatrudnieniem. Może ono mieć miejsce w różnych środowiskach, zarówno w ramach formalnego systemu edukacji i systemów szkoleń, jak i poza nimi. W uchwale z czerwca 2002 r. 2 w sprawie uczenia się przez całe życie Rada ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury podkreśliła potrzebę zmian w systemie edukacji i systemach kształcenia w celu przełamywania barier pomiędzy różnymi formami nauki i umożliwienia nauki każdemu, w każdym miejscu i o każdej porze. Powszechne użycie technologii oraz nowych narzędzi doprowadziło do większej elastyczności, łatwiejszego dostępu do informacji oraz możliwości dostosowania nauki do specyficznych potrzeb i okoliczności. Edukacja formalna była niegdyś ograniczona do instytucji takich, jak szkoły, uniwersytety, firmy oraz ośrodki szkoleniowe. Obecnie obywatele mogą korzystać z wielu różnych środowisk nauczania utworzonych na bazie ICT. Zarówno dorośli, jak i młodzież, studenci i nauczyciele, pracujący i bezrobotni wszyscy obywatele mogą czerpać korzyści z e-kształcenia. Wartym zapamiętania jest fakt, iż może stać się efektywnym narzędziem dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, np. bezrobotnych, osób o specjalnych potrzebach i mieszkających w odległych miejscach. Mając to na uwadze, regiony powinny współpracować w celu zapewnienia obywatelom możliwości korzystania z e-kształcenia. W szczególności powinny: z promować powszechne użycie technologii i narzędzi e-kształcenia jako instrumentów wiedzy w codziennym życiu z angażować obywateli w inicjatywy związane z m oraz informować o możliwościach oferowanych przez usługi e-kształcenia z wspierać upowszechnianie e-kształcenia poprzez rozwój technologii regionalnych i infrastruktury, tj. łączność szerokopasmową, szczególnie w obszarach słabo rozwiniętych z zachęcać obywateli do korzystania z usług e-kształcenia; zapewniać w razie potrzeby kursy e-kształcenia i obsługi komputera wszystkim, od organów publicznych po MŚP, od studentów po nauczycieli, od pracujących po bezrobotnych. 1 Rada Europejska w składzie szefów państw i rządów, Lizbona, marzec Kopenhaska Deklaracja Rady ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury, Kopenhaga, listopad

12 Dzięki zastosowaniu ICT nauka może stać się dostępna dla każdego bez względu na wiek, wykształcenie czy status społeczny. umożliwia uczącym się dopasowanie rodzajów kursów do własnych potrzeb. Wyzwanie, z którym przyjdzie nam się teraz zmierzyć, obejmuje zapewnienie kadrze nauczycielskiej i pedagogicznej, dostawcom usług oraz autorom treści kursów, umiejętności potrzebnych do udostępnienia wszystkim odpowiednich, inspirujących, wysokiej jakości usług kształcenia na każdą kieszeń. Studia przypadków w niniejszym rozdziale pokazują, w jaki sposób można udostępnić umiejętności ICT wszystkim mieszkańcom regionu poprzez zapewnienie przystępnego i elastycznego szkolenia oraz wsparcia zgodnie z zasadą ludzie na pierwszym miejscu. Studia przypadków 1.1. Program edukacji w zakresie wykorzystywania technologii informacyjnokomunikacyjnych Piemont Włochy Tło i kontekst lokalny Projekt ten był częścią piemonckiego regionalnego programu innowacyjnych działań (Piemont Regional Innovative Actions Programme RIAP) Od regionu przemysłowego do cyfrowego 3, trwającego od września 2004 do maja Poprzez realizację programu RIAP, Piemont zamierzał oszacować wpływ ICT na rozwój społeczny i ekonomiczny regionu. Program koncentrował się na zdecentralizowanych obszarach, które od początków swojego istnienia są uznawane za przemysłowe, ale mają wspólne problemy, którymi należy się zająć: brak rozbudowanej sieci dróg oraz infrastruktury kolejowej, skomplikowane ukształtowanie terenu i rozproszenie niewielkich osiedli mieszkaniowych. W związku z tym, tereny te nie przyciągają operatorów komunikacyjnych, przez co są zagrożone wykluczeniem cyfrowym. Celem projektu było uniknięcie takiego wykluczenia poprzez promocję ICT. Wybrano trzy główne rejony: Alba, znany z rozwoju turystycznego oraz sektora spożywczego i winiarskiego, Biella, znany z tradycyjnego sektora tekstylnego oraz Novara, w którym to siedzibę mają firmy oraz ośrodki badawcze zajmujące się nowymi materiałami, przemysłem chemicznym i farmaceutycznym. Cel i zadania Celem Programu edukacji w zakresie wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnych było dążenie do osiągnięcia wśród ludności wysokiego poziomu wiedzy na temat ICT, umiejętności w tym zakresie oraz organizacja szkoleń z zamiarem promowania wykorzystania ICT przez MŚP, władze lokalne oraz obywateli. Działalność ta odbywała się w ramach szeroko rozumianego upowszechniania kultury cyfrowej oraz w celu uzyskania efektu synergii była prowadzona jednocześnie z regionalnymi projektami dotyczącymi integracji i partycypacji społecznej w nowoczesnym świecie ICT. 3 Zadaniem projektu było stworzenie powszechnej inicjatywy dotyczącej uczenia się przez całe życie, opartej na narzędziach e-kształcenia w zakresie obsługi komputera (Europejski Certyfikat Umiejętności Komputerowych, European Computer Driving Licence ECDL) i profesjonalnym szkoleniu dla przodujących sektorów przemysłowych (np. tkactwo i przędzalnictwo), jak również dla urzędników służby cywilnej i obywateli. 10

13 Kwestie ogólne Projekt obejmował dwa główne działania: z testowanie na 1500 użytkownikach kursów kształcenia on-line na odległość oraz kształcenia komplementarnego w zakresie ICT z opracowanie kursu metodycznego dla nauczycieli na temat efektywnego wdrażania przyszłych kursów e-kształcenia. z Wszystkie trzy obszary zostały włączone w realizację projektu, a celem tych działań było doskonalenie umiejętności obsługi komputera w szczególności w dwóch dodatkowych kierunkach: z zapewnienie odpowiednich programów szkolenia zawodowego dla pracowników przedsiębiorstw i sektora publicznego z zapewnienie osobistych programów szkoleniowych w odpowiedzi na potrzeby i aspiracje poszczególnych obywateli, z korzyścią dla ich codziennych zajęć i stylu życia. Podręcznik dobrych praktyk regionalnych Dlatego też użytkownicy pochodzili z różnych środowisk społecznych, ekonomicznych i zawodowych. Programem zostali objęci studenci szkół wyższych, pracownicy administracji publicznej, pracownicy samorządów lokalnych, sektora prywatnego, zwykli obywatele, emeryci i renciści oraz bezrobotni. Kursy w trzech regionach stanowiły kombinację kształcenia na odległość i kształcenia komplementarnego: w Biella i Alba wykorzystano tylko kształcenie na odległość, podczas gdy w Nawarze wybrano kształcenie komplementarne (kursy były organizowane zarówno w laboratoriach w regionie, jak i on-line na odległość). Organizacja kursów w laboratoriach zapewniła uczestnictwo tych obywateli, którzy nie mieli dostępu do potrzebnego sprzętu technicznego. Co więcej, wybór kształcenia komplementarnego oznaczał możliwość bezpośredniego kontaktu z trenerami w laboratoriach dla użytkowników, którzy potrzebowali dodatkowej pomocy. Projekt obejmował także: z analizę rzeczywistych potrzeb użytkowników w określonych obszarach projektu z ilościową i jakościową ocenę zadowolenia użytkowników z projektu. Partnerzy projektu Koordynatorem programu RIAP był region Piemont. Jego wdrożenie zostało powierzone Tymczasowemu Związkowi (stowarzyszeniu celowemu zawartemu na czas określony, z wł. TAA), ustanowionemu przez następujące organy: Biella Intraprendere, Fondazione Novara Sviluppo (lokalne organy promocji gospodarczej i technologicznej), APRO, Citta Studi (instytucje szkoleniowe), Stirano (lokalny organ rozwoju środowiskowego) i CSI-Piemonte (regionalny organ publiczny zajmujący się ICT). Za Program edukacji w zakresie wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnych odpowiedzialna była głównie Citta Studi, podczas gdy w każdym regionie za lokalne zadania odpowiadał jeden z partnerów: Citta Studi za region Biella, APRO za region Alba i Fondazione Novara Sviluppo za Nawarę. Finansowanie Całkowity budżet programu Od regionu przemysłowego do cyfrowego wyniósł około 7397 mln euro, z czego 39% zostało sfinansowane przy pomocy funduszy strukturalnych, 39% ze środków krajowych, a 22% ze środków prywatnych. Budżet pakietu zadaniowego Programu edukacji w zakresie wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnych wynosił ok euro. 11

14 Stopień innowacyjności Program edukacji w zakresie wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnych jest najistotniejszym przedsięwzięciem dotyczącym e-kształcenia, jaki uczestniczące w nim regiony kiedykolwiek zainicjowały. Program działał zgodnie z regionalnymi strategiami w tym zakresie, korzystając z narzędzi nauczania na odległość (Distance Learning DL), które były już wcześniej używane. W ramach RIAP przyjęta przez regiony platforma e-kształcenia była faktycznie stosowana do organizacji kursów specjalistycznych i ECDL. Ponadto, doświadczenie zdobyte przez trenerów podczas tworzenia efektywnych modułów edukacyjnych do szkoleń na odległość on-line, jak również podczas prowadzenia kursów w trakcie realizacji projektu, stanie się podstawą tworzenia przyszłych projektów dotyczących takiego kształcenia. Kwestie pedagogiczne Opinie uczestników kształcenia na odległość on-line pokazały, iż z dużą aprobatą przyjęli oni możliwość kontroli własnej nauki w czasie uczestnictwa w kursach e-kształcenia z użyciem ich własnych zasobów ICT. Aby umożliwić uczestnictwo obywatelom, którzy albo nie mieli dostępu do wymaganych technologii, albo potrzebowali dodatkowego wsparcia w programie kształcenia, część programu została zrealizowana w trybie kształcenia komplementarnego w salach lekcyjnych w regionie Novara. Uczniowie uzyskali możliwość wyboru pomiędzy nauczaniem na odległość on-line a nauką w klasie. W ramach projektu nauczania na odległość przeprowadzono szkolenie trenerów, aby zapewnić im odpowiednie warunki efektywnego wspierania i pomagania oraz rozwiązywania problemów uczniów kształcących się on-line. Zawartość Materiały edukacyjne przygotowane dla potrzeb kursu obsługi komputera oraz kursu podstawowych umiejętności komputerowych zawierały siedem specjalnie zaprojektowanych modułów wzbogaconych symulacjami i testami oceniającymi. Program szkoleniowy obejmował wachlarz typowych zagadnień dotyczących wykorzystania komputera osobistego: od podstawowych założeń IT do użytkowania aplikacji, takich jak arkusze kalkulacyjne, edytory tekstu oraz aplikacji zarządzających bazami danych. Kwestie techniczne Do wsparcia kształcenia na odległość i kształcenia komplementarnego wykorzystano System Zarządzania Kształceniem Docent (Docent Learning Management System, LMS). Platforma umożliwiła implementację kursów e-kształcenia on-line poprzez szerokopasmowe i bezprzewodowe połączenie z Internetem. Jednym z celów programu RIAP było połączenie trzech słabo rozwiniętych regionów biorących udział w programie poprzez architekturę sieciową stworzoną w celu wykorzystania szerokopasmowych rozwiązań wspierających korzystanie z podstawowych i zaawansowanych usług platformy RIAP. Ocena i monitorowanie: wnioski Monitorowanie projektu Program edukacji w zakresie wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnych było częścią planu działań dotyczącego monitorowania programu RIAP. Określone jednostki operacyjne w ramach projektu były odpowiedzialne za proces oceny rezultatów, ich analizę i rozpowszechnianie. Analiza pokazała, iż użytkownicy szczególnie docenili takie elementy kursu e-kształcenia, jak: łatwość dostępu do materiałów dydaktycznych poprzez platformę, dostępność symulacji 12

15 oraz pomoc trenerów w ramach kształcenia komplementarnego. Trenerzy przez cały czas zachęcali uczniów, aby kontynuowali oni rozwój umiejętności ICT i korzystali z nowych technologii. Aż 65% uczestników kursu Podstawowe umiejętności komputerowe wyraziło chęć dalszego podnoszenia swoich umiejętności obsługi komputera, co stanowiło zadowalający wynik. Wyciągnięto następujące wnioski: z nauczanie na odległość on-line oraz kształcenie komplementarne są skutecznymi sposobami umożliwienia szerokiej rzeszy obywateli w regionie rozwijania umiejętności ICT z uczący się doceniają dostępność i elastyczność zapewnioną przez oraz kontrolę, którą uzyskują nad swoim programem nauki z projekt umożliwił trenerom rozwijanie swoich umiejętności wsparcia uczestników kursu kształcenia on-line na odległość. Podręcznik dobrych praktyk regionalnych 1.2. OPPINET Społeczeństwo Informacyjne Kouvola Finlandia Tło i kontekst lokalny W momencie rozpoczęcia realizacji projektu OppiNet w 1997 r., region Kouvola, podobnie jak inne regiony w Finlandii, cechował się jednym z najwyższych wskaźników liczby komputerów na świecie. Przeciętny obywatel miał jednak ograniczoną wiedzę, umiejętności oraz dostęp do usług faktycznie funkcjonującego społeczeństwa informacyjnego. W owym czasie widzę na temat ICT przekazywali eksperci z niezwykle technicznym podejściem, używający żargonu, który uniemożliwiał powszechny dostęp do nowych umiejętności. Odpowiedzią na ten problem było wprowadzenie w ramach projektu OppiNet tzw. peer-facilitators (instruktorów przekazujących wiedzę na zasadzie partnerstwa), którzy przekazywali umiejętności w zakresie ICT w podobnej formie, jak podstawowe umiejętności takie, jak czytanie, pisanie czy liczenie. Właśnie w taki sposób odbywało się wdrażanie Programu na rzecz Społeczeństwa Informacyjnego Federacji Gmin Kouvola, miasta Kouvola i regionu Kymenlaakso. Projekt OppiNet stanowił realizację na szczeblu lokalnym światowej idei CyberSkills, która koncentrowała się na ułatwieniu jednostkom, społecznościom i organizacjom czerpania korzyści z ICT poprzez promowanie postawy najpierw ludzie, potem technika oraz podejścia praktycznego. Projekt obejmował kampanie uświadamiające, szkolenia, konsultacje oraz usługi w ramach NetCafe. Głównym celem było zaprezentowanie obywatelom koncepcji i technologii społeczeństwa informacyjnego w odniesieniu do ich życia oraz pomoc w zrozumieniu szans, podjęciu wyzwań oraz uświadomieniu potencjalnych korzyści. Cel i zadania Zadaniem projektu było zapoznanie wszystkich obywateli z możliwościami oferowanymi przez społeczeństwo informacyjne i umożliwienie im aktywności ekonomicznej i czynnego uczestnictwa w demokracji na szczeblu lokalnym oraz zapobieganie wykluczeniom. Możliwości te obejmowały kwestie świadomości, umiejętności, infrastruktury oraz dostępu. Główny kierunek działań stanowiło zapoznanie obywateli z nowymi koncepcjami i technologiami w odniesieniu do ich życia jako jednostek, członków firm lub instytucji administracji, MŚP lub stowarzyszeń. Kluczowym zamysłem projektu OppiNet jest modelem podnoszenia świadomości obywateli dotyczących istnienia potencjalnych korzyści, które można czerpać z nowych technologii i dzięki temu również umożliwienia im kontrolowania oraz stanowienia o swojej przyszłości w rozwijającym się społeczeństwie informacyjnym. Partnerzy projektu Projekt był koordynowany przez Federację Gmin regionu Kouvola oraz wdrożony przez Instytut Zawodowy Kouvila i Federację. Pozostałymi ważnymi partnerami, którzy aktywnie wspierali uruchamianie NetCafe byli Rada Regionu Kymenlaakso oraz miasto Kouvola. 13

16 Finansowanie Projekt został sfinansowany ze środków Unii Europejskiej (Dyrekcja Generalna ds. Społeczeństwa Informacyjnego) przy wsparciu publicznych środków regionalnych oraz prywatnych. Kursy dla bezrobotnych zostały sfinansowane przez Centrum Rozwoju Zatrudnienia i Gospodarki południowo-wschodniej Finlandii, a kursy dla nauczycieli przez Ministerstwo Edukacji. Stopień innowacyjności: z Głównymi, innowacyjnymi wartościami projektu OppiNet były: rozwijanie umiejętności ICT w myśl zasady najpierw ludzie, potem technika oraz oddolne z Technologia była nauczana przez specjalnie do tego celu wyszkolone osoby, które porozumiewały się z uczestnikami na płaszczyźnie partnerskiej, bez użycia żargonu z Innowacyjne podejście pozwoliło na włączenie w proces kreowania społeczeństwa informacyjnego grup specjalnych, takich jak seniorzy, bezrobotni oraz niepełnosprawni z Projektowi OppiNet udało się stworzyć wspólną platformę MŚP, które do swojego funkcjonowania potrzebowały umiejętności ICT; z lokalnymi bankami przeprowadzono wspólne projekty, które promowały przejście do systemu bankowości elektronicznej zarówno banków, jak i klientów, z czego skorzystały obydwie grupy z Społeczeństwo informacyjne zostało ukazane jako brama do usług elektronicznych oraz nowych możliwości, takich jak aktywne uczestnictwo w e-demokracji z Idea projektu została dostosowywana do potrzeb regionu i skoncentrowana wokół wdrażania strategii regionalnych z Media i decydenci zostali uświadomieni o znaczeniu i wartości społeczeństwa informacyjnego z Zainicjowano współpracę projektów w zakresie ICT, co pozwoliło uzyskać efekt synergii Kwestie pedagogiczne Koncepcję programu OppiNet oparto na zupełnie nowym rodzaju podejścia pedagogicznego, znacznie różniącego się od tradycyjnych metod nauczania ICT. Celem projektu nie było wyprodukowanie specjalistów ICT, ale wzrost świadomości na temat tego, co społeczeństwo informacyjne może zrobić dla ciebie i promocja umiejętności obsługi komputera. Dlatego też instruktorzy (a nie nauczyciele ) zostali do tego celu wyszkoleni i certyfikowani przez międzynarodową organizację CyberSkills. Pracę instruktorów monitorowano w trakcie trwania projektu, aby zagwarantować jednakową jakość od początku do końca. Podejście pedagogiczne najlepiej opisują następujące koncepcje: najpierw ludzie, potem technika, praktyczność, podejście oddolne oraz partnerskie przekazywanie wiedzy. Treść z Podstawowe kursy podnoszenia świadomości przybliżyły uczestnikom możliwości Internetu, najczęściej używanego oprogramowania oraz poczty elektronicznej z Kursy dostosowane do potrzeb zostały zorganizowane tak, aby sprostać wymaganiom różnorodnych grup specjalistów (np. nauczycieli), organizacji, firm, MŚP, etc. Obejmowały ćwiczenie takich umiejętności, jak wyszukiwanie informacji w Internecie, czy bardziej zaawansowanych, jak organizacja wideokonferencji z Kursy trwały od 2-4 godzin do długości całego dnia trwania. Kursy specjalne lub przeznaczone dla grup docelowych mogły trwać dłużej. Większość kursów była dostępna dla wszystkich: obywateli, zatrudnionych, bezrobotnych lub samozatrudnionych. Od osób prywatnych pobierano symboliczną opłatę. Z praktycznej pomocy i dostępu można było skorzystać w Net- Cafe, znajdującej się w tym samym kompleksie budynków z Szkolenie było prowadzone przez 2-3 instruktorów jednocześnie, zatrudnionych na potrzeby projektu i wynagradzanych z budżetu projektu. 14

17 Kwestie techniczne Ideologia OppiNet została oparta na koncepcji odchodzenia od technologii. Najnowocześniejszy sprzęt zainstalowała specjalnie do celów projektu firma ICL Data Oy, zapewniająca wsparcie techniczne. Zainstalowano równięż odpowiednie udogodnienia dla niepełnosprawnych. Najczęściej używane programy zostały udostępnione wszystkim (MS Office, poczta elektroniczna, Internet). Zakres kursów obejmował rozwijanie umiejętności obsługi komputera oraz Internetu, w tym: podstawową obsługę edytora tekstu i arkusza kalkulacyjnego, poszukiwanie pracy w Internecie, bankowość elektroniczną oraz wideokonferencje. Podręcznik dobrych praktyk regionalnych Ocena i monitorowanie wnioski Projekt OppiNet, będący częścią projektu European NET for Nets, był regularnie poddawany ocenie. Nie zgłoszono żadnych problemów. W czasie trwania projektu ocenie poddano zarówno personel, jak i metody pedagogiczne. Trzymano się ściśle zasad wskazanych w podręczniku CyberSkills Quality Assurance Handbook. Pomysł oraz zorganizowane warsztaty/kursy zostały dostosowane do potrzeb lokalnych użytkowników oraz nawiązywały do strategii regionalnych. Otwierało to zupełnie nowe możliwości wykorzystania usług oferowanych przez nowe technologie i społeczeństwo informacyjne. Innowacyjne podejście pomogło włączyć w proces kształtowania społeczeństwa informacyjnego grupy takie, jak seniorzy, bezrobotni i niepełnosprawni. Do programu OppiNet udało się włączyć MŚP, którym umiejętności ICT okazały się niezbędne do prowadzenia działalności. Wspólne projekty z bankami lokalnymi promowały przejście do systemu bankowości elektronicznej zarówno banków, jak i klientów, z czego skorzystały obydwie grupy. Z perspektywy czasu można stwierdzić, iż koncepcje projektu zrodziły nowe podejście do nauczania umiejętności ICT. Specjaliści w dziedzinie ICT i nauczyciele zorientowali się jednak zbyt późno, wypracowane w ramach projektu formy kształcenia nie stanowi zagrożenia dla tradycyjnych metod nauczania. Projekt nie zyskał ich uznania, co utrudniło współpracę. Gdy już zaplanowane działania odbywały się zgodnie z założeniami i z korzyścią dla grup docelowych, projekt zakończył się i, mimo wysiłków, nie otrzymano dofinansowania. Wyciągnięto następujące wnioski: z Przekazywanie umiejętności ICT zgodnie z konceptami najpierw ludzie, potem technika oraz przekazywanie wiedzy na zasadzie partnerskiej było efektywnym sposobem zapewnienia obywatelom dostępu do nowych możliwości wynikających ze społeczeństwa informacyjnego z Poprzez dopasowanie kursów do potrzeb użytkowników, regionów i przedsiębiorstw zoptymalizowano korzyści z Aby podtrzymać efekty projektu, należy uwzględnić kontynuację realizacji takich projektów rozwojowych w planach strategicznych. 15

18 2. w szkołach i na uniwersytetach: modele, systemy i usługi 16 Komisja Europejska w programie eeurope 2005 ogłosiła, iż przyszła gospodarka europejska oraz społeczeństwa są kształtowane dzisiaj w salach lekcyjnych. Studenci muszą być świetnie wykształceni zarówno w dziedzinie swoich zainteresowań, jak i obsłudze technologii cyfrowych, jeśli chcą aktywnie uczestniczyć w społeczeństwie jutra, opartym na wiedzy. włączenie zaawansowanych technologii informacyjno-komunikacyjnych do systemu edukacji realizuje obydwa cele. Studia przypadków w niniejszym rozdziale pokazują, w jaki sposób wprowadzać w życie powyższe zasady. Opisują inicjatywy w ramach e-kształcenia, które zapewniają elastyczność i dostępność w procesie przekazywania wiedzy w szkołach i edukacji dorosłych oraz wskazują, w jaki sposób wpłynęło na zmianę myślenia w zakresie praktyk pedagogicznych, propagując interaktywne środowiska nauki zorientowane na uczniu jako kluczową cechę metodyki nauczania. Projekty pokazują, w jaki sposób umożliwia wybór i dostęp do zasobów dydaktycznych dla uczniów i nauczycieli zarówno w szkołach, jak i w ramach kształcenia dorosłych. Zasoby te obejmują interaktywną bibliotekę oraz kooperatywne uczenie się. Mają one wiele zalet: z Interaktywne materiały on-line znajdują uznanie wśród uczniów, którzy doceniają także możliwość dostępu do nich z domu z Współpraca przy opracowywania materiałów dydaktycznych dostępnych on-line jest efektywna kosztowo i oznacza, iż małe instytucje z obszarów wiejskich mogą zaoferować wysoką jakość kształcenia dzięki wykorzystaniu tych materiałów z Nauczyciele czerpią korzyści z pracy w multidyscyplinarnych zespołach opracowujących oraz realizujących. Projekty pozwalają im rozwijać swoje umiejętności związanych z wykorzystaniem nowych technologii w celu ułatwienia nauki. W niniejszym rozdziale opisane zostały modele, systemy oraz usługi angażujące nauczycieli i uczniów od poziomu edukacji przedszkolnej do uniwersyteckiej. Łatwo dostrzec wspólne cechy poszczególnych elementów: ukierunkowanie na ucznia, elastyczność, dostępność, kooperatywne uczenie się. Studia przypadków pokazują, że zostaje osadzone w instytucjach edukacyjnych zgodnie z przewidywaniami Komisji Europejskiej oraz wytyczają sposób postępowania w przyszłości, kiedy będzie ono głównym składnikiem procesu przekazywania wiedzy.

19 Studia przypadków Podręcznik dobrych praktyk regionalnych 2.1. Interaktywna biblioteka Brema Niemcy Tło i kontekst lokalny może promować samodzielną naukę oraz pomagać uczniom w osiąganiu ich celów zawodowych. Biblioteka interaktywna 4 (ilib) zapewnia uczniom średniej szkoły z Bremy dostęp on-line do najaktualniejszych materiałów dydaktycznych z zakresu różnych przedmiotów. We współpracy ze szkołami/uniwersytetami nauczyciele z tamtejszych szkół publicznych opracowali materiały wspólnie ze studentami informatyki Dorośli studenci często opuszczają zajęcia, co jest spowodowane ciągle zmieniającymi się godzinami pracy. Pozostali pracują długo, by pokryć koszty utrzymania, dlatego też trudno im jest regularnie uczęszczać na zajęcia. W celu rozwiązania tego problemu rada lokalnej szkoły dla dorosłych zdecydowała się uruchomić zajęcia w trybie e-kształcenia, które miały zapewnić uczniom elastyczność konieczną do sprostania istniejącym wymaganiom nauczania. Dlatego też szkoła dla dorosłych była odpowiednim laboratorium doświadczalnym dla projektu ILIB. Cel i zadania Długofalowym celem projektu było zgromadzenie i opracowanie materiałów e-kształcenia do celów dydaktycznych, które wspierałyby samodzielną naukę jako ważny składnik kształcenia instytucjonalnego. Cele obejmowały: z Przeredagowanie istniejących materiałów dydaktycznych na takie, które sprostałyby wyzwaniom e-kształcenia i były dostosowane do potrzeb każdego nauczyciela z Zapewnienie studentom możliwości doświadczenia samodzielnej, zorientowanej na działania i niezależnej nauki z Skrócenie czasochłonnego wyszukiwania w Internecie i odciążenie nauczycieli w przygotowaniu lekcji z Zapewnienie stałego dostępu do materiałów dydaktycznych z każdego komputera posiadającego dostęp do Internetu. Partnerzy projektu Projekt został zrealizowany przez Krajowy Instytut Rozwoju Szkolnictwa (Sekcja Szkoleń Zaawansowanych), Uniwersytet Bremeński oraz Instytut Zarządzania Informacjami. Materiały zastosowano głównie w miejscowej szkole dla dorosłych i, w mniejszym stopniu, w dwóch szkołach średnich. Obecnie prowadzone są prace nad objęciem projektem innych szkół. Finansowanie Budżet projektu wyniósł euro i został w 100% sfinansowany ze środków regionalnych. Stopień innowacyjności O unikalności tego projektu świadczy fakt, iż pozwalał on nauczycielom na przygotowanie jednostek e-kształcenia dopasowanych do indywidualnych potrzeb. W związku z tym, iż wymagano spełnienia tylko standardów technicznych, nauczyciele uczestniczący w projekcie mieli możliwość swobodnego kształtowania jednostek. Możliwe było także dostosowanie istniejących materiałów do indywidualnych potrzeb. Drugim innowacyjnym aspektem projektu był model asystencki/zespołowy. Studenci informatyki asystowali nauczycielom przy przeredagowywaniu tradycyjnych materiałów dydaktycznych na technicznie wykonalne rozwiązania e-kształcenia. Zespół ilib zapewnił wsparcie redaktorskie, jakości i regularne aktualizacje. Pilotaż przeprowadzony w miejscowej szkole dla dorosłych wykazał skuteczność tego podejścia

20 Kwestie pedagogiczne Materiały ilib pomagają uczniom w nauce w ich własnym tempie i zapewniają nauczycielom nowe możliwości wspierania indywidualnego procesu nauki ucznia oraz jego potrzeb. Oprócz materiałów do nauki, uczniowie zostali zaopatrzeni w materiały dodatkowe, takie jak zestawy zadań czy materiały internetowe. Aby stworzyć nauczycielom przyjazne środowisko pracy, struktura ilib została oparta na standardowej strukturze przedmiotów niemieckiego systemu szkolnictwa. Specjalne zespoły przedmiotowe składające się ze studentów i nauczycieli przedmiotu współpracowały przy opracowaniu materiałów dla wybranych przedmiotów. Materiały te są obszernie wykorzystywane podczas zajęć e-kształcenia w szkole dla dorosłych w celu wspierania procesu nauczania w okresach kształcenia na odległość i w okresach przygotowań do prowadzenia kursów. Uczestniczący w projekcie studenci uzyskali wskazówki, jak w praktyce zastosować zdobytą wiedzę. Dzięki zmianom wprowadzonym wraz z projektem, nauczyciele zyskali możliwość przeredagowania i udoskonalenia istniejących materiałów dydaktycznych. Treść Nauczyciele często skarżą się na fakt, iż zasoby internetowe giną w cyberprzestrzeni. Materiały e-kształcenia ilib mają własny, niezmienny URL, dzięki czemu każdą jednostkę łatwo odnaleźć i ponownie wykorzystać. Rezultatem projektu są udostępnione materiały indywidualne z 11 różnych dziedzin. Materiały przygotowywane w projekcie zostały umieszczone na stronach Wiki, dzięki czemu każdy mógł je udoskonalać redagując ich zawartość. W celu zapewnienia odpowiedniego poziomu materiałów, ustanowiono jednostkę, która przed ich publikacją poddawała je testom jakości. Kwestie techniczne Biblioteka interaktywna (ilib) przechowuje wszystkie dostępne jednostki e-kształcenia i oddaje je do dyspozycji użytkowników przy użyciu oprogramowania serwerów internetowych z otwartym kodem źródłowym (typu open source PLONE). Zapewnia to oszczędność kosztów oraz umożliwia dostosowanie do zmieniających się potrzeb. Materiały te mogą być wykorzystywane w ramach każdej platformy edukacyjnej, która umożliwia dostęp z wirtualnej klasy do konkretnych materiałów. Wszystkie materiały ilib spełniają wymagania dostępności, dlatego też mogą być używane również przez uczniów niepełnosprawnych. Wspólna struktura nawigacji i identyczne standardy techniczne dla każdej jednostki zwiększa ich użyteczność. W przeszłości problemów przysparzały większe zmiany w systemie oraz nierozwiązany problem praw dostępu do serwera, na którym znajduje się ilib. Wciąż opracowuje się rozwiązania tych problemów oraz poszukuje udoskonaleń. To samo dotyczy kwestii dostępności, którą należy jednoznacznie rozstrzygnąć, aby uniknąć opóźnień i niepożądanych trudności. Ocena i monitorowanie wnioski Uczniowie uczestniczący w zajęciach e-kształcenia w szkole dla dorosłych pozytywnie je ocenili i orzekli, iż nauka z komputerem i Internetem sprawia im przyjemność. Podobała im się także możliwość wykonywania ćwiczeń w domu, co dawało im większą swobodę wyboru czasu i miejsca nauki. Wszyscy ankietowani wyrazili chęć ponownego uczestnictwa w zajęciach. Współpraca ze studentami informatyki okazała się szczególnie wartościowa dla projektu z powodu (1) oszczędności kosztów, (2) możliwości bliskiej współpracy pomiędzy nauczycielami i uczniami oraz (3) możliwości zdobycia przez studentów cennego praktycznego doświadczenia zawodowego. Co więcej, przyniosło to dużą satysfakcję uczestniczącym w projekcie nauczycielom, którym zostały udostępnione jednostki e-kształcenia, dopasowane do ich stylu nauczania, potrzeb dydaktycznych i pomysłów. Ta unikalna forma opracowywania jednostek wspiera także identyfikację z projektem poprzez uczestnictwo nauczycieli. 18

Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning

Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning Opracowanie: Eleonora Żmijowska-Wnęk Wrocław 2014 SPIS TREŚCI: 1. WSTĘP... 3 2. CELE OGÓLNE SZKOLENIA... 4 3. METODY PRACY... 4 4. TREŚCI I PRZEWIDYWANE

Bardziej szczegółowo

AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego

AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego CELE Rozwój oraz wdrażanie innowacyjnych rozwiązań i praktyk w obszarze edukacji pozaformalnej młodzieży i osób pracujących

Bardziej szczegółowo

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Cel Działania:

Bardziej szczegółowo

ERASMUS+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+.

ERASMUS+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+. ERASMUS+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+. Będzie wspierał edukację, szkolenia, inicjatywy młodzieżowe oraz sportowe w całej Europie. Połączy w jedną całość 7 dotychczasowych

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

Projekt SIRMA Sieć dla Innowacyjnego Mazowsza

Projekt SIRMA Sieć dla Innowacyjnego Mazowsza Projekt SIRMA Sieć dla Innowacyjnego e-rozwoju Mazowsza Arkadiusz Złotnicki Paweł Soczek SMWI, 2006 Co chcemy zrobić na Mazowszu? Dla kogo? I jak? Benficjenci na Mazowszu Władze samorządowe i placówki

Bardziej szczegółowo

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego 1 Łukasz Urbanek Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji Departament RPO Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Strategia lizbońska 2007-2013 Strategia Europa 2020 2014-2020 Główne założenia

Bardziej szczegółowo

EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FUND. Międzyregionalny Program INTERREG EUROPA

EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FUND. Międzyregionalny Program INTERREG EUROPA INTERREG EUROPA 2014-2020 EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FUND Międzyregionalny Program INTERREG EUROPA Warszawa Katowice, - 8 października 24 listopada 2014 Obszar współpracy i budżet 30 państw - UE-28

Bardziej szczegółowo

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013 Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 5 kwietnia 2013 Porządek prezentacji 1. Nowe podejście do kształcenia dorosłych w polityce LLL 2. Inicjowanie i monitorowanie krajowej polityki

Bardziej szczegółowo

Regulamin korzystania z platformy e-learning w projekcie Czas Zawodowców Wielkopolskie Kształcenie Zawodowe

Regulamin korzystania z platformy e-learning w projekcie Czas Zawodowców Wielkopolskie Kształcenie Zawodowe Regulamin korzystania z platformy e-learning w projekcie Czas Zawodowców Wielkopolskie Kształcenie Zawodowe Zadania szkół biorących udział w projekcie 1. Realizacja zajęć kształcenia zawodowego z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis 18 sierpnia 2010 r. Młody obywatel Opis Młodzie ludzie przy wsparciu nauczycieli i władz samorządowych badają kapitał społeczny w swojej miejscowości. Przedstawiają wnioski władzom lokalnym. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

1. Przepływ uczestników projektu Liczba osób, które:

1. Przepływ uczestników projektu Liczba osób, które: Załącznik nr do wniosku beneficjenta o płatność w ramach PO KL Szczegółowa charakterystyka udzielonego wsparcia M Mężczyźni, K Kobiety wartość wskaźnika osiągnięta w danym okresie rozliczeniowym (wg stanu

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG)

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG) Priorytet 1 - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie1.1. Wsparcie badań naukowych dla budowy gospodarki opartej na wiedzy Identyfikacja kierunków prac B+R mających na celu zdynamizowanie rozwoju

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Polska Cyfrowa 2014-2020

Program Operacyjny Polska Cyfrowa 2014-2020 Program Operacyjny Polska Cyfrowa 2014-2020 Konferencja konsultacyjna Prognozy oddziaływania na środowisko dla projektu Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa 2014-2020 Warszawa, 9 grudnia 2013 r. Cele programu

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE Działalność szkół, placówek oświatowych, instytucji wsparcia oświaty finansowana będzie w ramach dwóch głównych Programów Operacyjnych: 1. Regionalny

Bardziej szczegółowo

Potencjał POPC, RPO, POWER w zakresie promocji nauki programowania. Podsekretarz Stanu Piotr Woźny

Potencjał POPC, RPO, POWER w zakresie promocji nauki programowania. Podsekretarz Stanu Piotr Woźny Potencjał POPC, RPO, POWER w zakresie promocji nauki programowania Podsekretarz Stanu Piotr Woźny Promocja nauki programowania Ministerstwo Cyfryzacji promuje i wspiera naukę programowania wśród wszystkich

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza

STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA. Oferta badawcza STRATEGIA ROZWOJU DLA LOKALNEJ GRUPY DZIAŁANIA Oferta badawcza DLACZEGO WARTO? Nowa perspektywa finansowania PROW 2014-2020, w ramach której kontynuowane będzie wdrażanie działania LEADER. Zgodnie z przyjętymi

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny program nauczania matematyki dla liceów

Innowacyjny program nauczania matematyki dla liceów Justyna Biernacka Konsultant ds. matematyki WODN w Skierniewicach Innowacyjny program nauczania matematyki dla liceów We wrześniu 2015 roku odbyła się VI Ogólnopolska Konferencja GeoGebry. Konferencja

Bardziej szczegółowo

Początki e-learningu

Początki e-learningu E-learning Początki e-learningu Początków nauczania na odległość można doszukiwać się w Stanach Zjednoczonych w latach 80. Technikę tą początkowo wykorzystywało tylko kilka uczelni wyższych. Widząc zainteresowanie

Bardziej szczegółowo

Dokąd idziemy? Co osiągamy?

Dokąd idziemy? Co osiągamy? Dokąd idziemy? Co osiągamy? Partnerzy Szerokiego Porozumienia na Rzecz Umiejętności Cyfrowych Warszawa, 28 kwietnia 2014 r. Misja spowodowanie trwałej zmiany społecznej, w wyniku której mieszkańcy Polski

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA. Szkoła Podstawowa w Chojnie ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA W OBSZARZE

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA. Szkoła Podstawowa w Chojnie ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA W OBSZARZE Projekt realizowany przez Powiat Gryfiński pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez zmodernizowany system doskonalenia nauczycieli w powiecie gryfińskim współfinansowany przez Unię Europejską ze

Bardziej szczegółowo

Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody

Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody Projekt: Inkubator liderów europejskiej ochrony przyrody Zarys projektu Celem projektu, którego pierwszy, opisywany tu etap planujemy zrealizować w okresie od stycznia do sierpnia 2006, jest przygotowanie

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 ZINTEGROWANE INWESTYCJE TERYTORIALNE POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 W grudniu 2013 r. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła nowe przepisy i ustawodawstwo dotyczące kolejnej rundy inwestycji

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe

Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 Partnerstwa Strategiczne Warszawa, 4,18 lutego 2015 W ramach partnerstw strategicznych dąży się do wspierania opracowywania, przekazywania lub

Bardziej szczegółowo

Formularz dobrych praktyk. http://loxv.wroclaw.pl. Bogumiła Mandat. Joanna Brosiło. Dobre praktyki

Formularz dobrych praktyk. http://loxv.wroclaw.pl. Bogumiła Mandat. Joanna Brosiło. Dobre praktyki Formularz dobrych praktyk Metryczka szkoły: Nazwa szkoły Adres (ulica, nr lokalu, kod pocztowy, miejscowość) Adres poczty elektronicznej Liceum Ogólnokształcące Nr XV im. mjr. Piotra Wysockiego ul. Wojrowicka

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ Erasmus+ Edukacja dorosłych 2014-2020. Grundtvig 2007-2013

Erasmus+ Erasmus+ Edukacja dorosłych 2014-2020. Grundtvig 2007-2013 Edukacja dorosłych Erasmus+ program Komisji Europejskiej, który zastąpił m.in. wcześniejsze programy Uczenie się przez całe życie i Młodzież w działaniu. Grundtvig 2007-2013 Erasmus+ Edukacja dorosłych

Bardziej szczegółowo

System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół

System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół System doskonalenia nauczycieli oparty na ogólnodostępnym kompleksowym wspomaganiu szkół Wnioski z pilotażowego wdrażania projektu przez Miasto Łódź Małgorzata Zwolińska Lidia Dyndor 1 Z perspektywy dyrektora

Bardziej szczegółowo

Rezultaty projektów transferu innowacji. Warszawa, 17 czerwca 2013

Rezultaty projektów transferu innowacji. Warszawa, 17 czerwca 2013 Rezultaty projektów transferu innowacji Warszawa, 17 czerwca 2013 Cel programu Uczenie się przez całe życie Włączenie uczenia się przez całe życie w kształtowanie Unii Europejskiej jako zaawansowanej,

Bardziej szczegółowo

3. Krótki opis nowatorskich rozwiązań organizacyjnych oraz metodycznych:

3. Krótki opis nowatorskich rozwiązań organizacyjnych oraz metodycznych: Opis innowacji Zostać przedsiębiorczym program z program edukacyjny z multimedialnym pakietem dydaktycznym 1. Tytuł innowacji: Projekt Zostać przedsiębiorczym program edukacyjny z multimedialnym pakietem

Bardziej szczegółowo

Stan realizacji informacja według stanu na dzień 14 lutego 2013

Stan realizacji informacja według stanu na dzień 14 lutego 2013 Rządowy program rozwijania kompetencji uczniów i nauczycieli w zakresie stosowania technologii informacyjno komunikacyjnych Cyfrowa szkoła Stan realizacji informacja według stanu na dzień 14 lutego 2013

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych

Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych Komisja Europejska zatwierdziła Program Operacyjny Współpracy Międzyregionalnej

Bardziej szczegółowo

Załącznik 13 Minimalny wzór opisu produktu finalnego projektu innowacyjnego testującego wraz z instrukcją

Załącznik 13 Minimalny wzór opisu produktu finalnego projektu innowacyjnego testującego wraz z instrukcją Załącznik 13 Minimalny wzór opisu produktu finalnego projektu innowacyjnego testującego wraz z instrukcją Opis produktu finalnego projektu innowacyjnego testującego (maksymalnie 6 stron) Temat innowacyjny.

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus+ będzie wspierał:

Program Erasmus+ będzie wspierał: Zawartość Program Erasmus+ będzie wspierał:... 2 EDUKACJA SZKOLNA... 3 Mobilność kadry... 3 Partnerstwa strategiczne... 3 Wsparcie dla reform w obszarze edukacji... 3 SZKOLNICTWO WYŻSZE... 4 Mobilność

Bardziej szczegółowo

Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+

Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+ Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+ Liliana Budkowska Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ

Bardziej szczegółowo

Transnarodowy program Interreg Region Morza Bałtyckiego

Transnarodowy program Interreg Region Morza Bałtyckiego Transnarodowy program Interreg Region Morza Bałtyckiego (BSR) Katowice, 24 listopada 2014 r. Obszar programu Dania Niemcy (częściowo) Polska Litwa Łotwa Estonia Finlandia Szwecja Norwegia Rosja (częściowo,

Bardziej szczegółowo

Cyfrowa szkoła. - program edukacyjny czy technologiczny? 20 maja 2014 r.

Cyfrowa szkoła. - program edukacyjny czy technologiczny? 20 maja 2014 r. Cyfrowa szkoła - program edukacyjny czy technologiczny? 20 maja 2014 r. Wybrane cele edukacyjne w dokumentach strategicznych państwa. Poprawa dostępności i jakości edukacji na wszystkich etapach oraz podniesienie

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus + w sektorze Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 - Partnerstwa Strategiczne

Program Erasmus + w sektorze Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 - Partnerstwa Strategiczne Program Erasmus + w sektorze Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 - Partnerstwa Strategiczne Program Erasmus+ Kształcenie i szkolenia zawodowe Program wspiera działania instytucji partnerskich, które

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Stowarzyszenie Jeden Świat (SJŚ) i holenderski Oxfam Novib, realizują wspólny projekt pt. E-Motive, który dotyczy transferu wiedzy z Krajów Globalnego

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016

ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016 WSTĘP ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016 Projekt założeń projektu ustawy o współpracy rozwojowej nakłada na Ministra Spraw Zagranicznych obowiązek

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA na temat rozwoju współpracy międzynarodowej w celu umacniania bezpieczeństwa chemicznego oraz rozwoju

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/ Jak przygotować i realizować projekt, pozyskiwanie środków, partnerów, wątpliwości, pytania, wymiana doświadczeń - fora, przykłady dobrych praktyk, narzędzia pomocne w realizacji Fundacja Rozwoju Systemu

Bardziej szczegółowo

Możliwości pozyskiwania pozabudżetowych środków finansowych na digitalizację zasobów

Możliwości pozyskiwania pozabudżetowych środków finansowych na digitalizację zasobów Możliwości pozyskiwania pozabudżetowych środków finansowych na digitalizację zasobów Teresa E. Szymorowska Wojewódzka Biblioteka Publiczna Książnica Kopernikańska w Toruniu e-polska Biblioteki i archiwa

Bardziej szczegółowo

Zielona Góra, wrzesień 2014 r.

Zielona Góra, wrzesień 2014 r. Zielona Góra, wrzesień 2014 r. Oś Priorytetowa Poziom alokacji EFRR Wielkość środków w mln euro OP 1 - Gospodarka i innowacje. 27% 176 409 467,00 OP 2 - Rozwój Cyfrowy 6% 39 202 4,00 OP 3 - Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Udział obywateli w planowaniu przyszłej perspektywy funduszy europejskich 2014-2020. Stan konsultacji funduszy w regionach

Udział obywateli w planowaniu przyszłej perspektywy funduszy europejskich 2014-2020. Stan konsultacji funduszy w regionach Udział obywateli w planowaniu przyszłej perspektywy funduszy europejskich 2014-2020 Stan konsultacji funduszy w regionach Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach Szwajcarskiego Programu Współpracy

Bardziej szczegółowo

Kliknij, żeby dodać tytuł

Kliknij, żeby dodać tytuł Departament Funduszy Strukturalnych Kliknij, żeby dodać tytuł Edukacja w perspektywie finansowej 2014-2020 Plan prezentacji 1. Środki przewidziane na edukację w latach 2014-2020 w ramach EFS 2. Edukacja

Bardziej szczegółowo

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI dotyczących realizacji działania: Budowanie kompetencji w zakresie matematyki, informatyki i nauk przyrodniczych jako podstawy do uczenia się przez cale życie (w tym wspieranie

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020

PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ I SPORT NA LATA 2014-2020 E R A S M U S+ 1 stycznia 2014 roku ruszy nowy program Unii Europejskiej ERASMUS+. Będzie wspierał edukację, szkolenia, inicjatywy

Bardziej szczegółowo

Programy Interreg: Europa Środkowa, Region Morza Bałtyckiego, EUROPA

Programy Interreg: Europa Środkowa, Region Morza Bałtyckiego, EUROPA Europejska Współpraca Terytorialna Programy Interreg: Europa Środkowa, Region Morza Bałtyckiego, EUROPA Gliwice, 23 października 2014 roku 1 Europejska Współpraca Terytorialna 2007-2013 Programy transnarodowe

Bardziej szczegółowo

Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do:

Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do: ERASMUS+ Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do: spełnienia celów strategii europejskich w obszarze edukacji, w tym zwłaszcza strategii Edukacja i szkolenia 2020, rozwoju krajów partnerskich

Bardziej szczegółowo

Kluczowe dane o kształceniu i innowacjach z zastosowaniem

Kluczowe dane o kształceniu i innowacjach z zastosowaniem EURYDICE Nowości Wydawnicze Sieci Eurydice Nr 21 lipiec 2011 Kluczowe dane o kształceniu i innowacjach z zastosowaniem technologii informacyjno- -komunikacyjnych w szkołach w Europie Wydanie 2011 Technologie

Bardziej szczegółowo

LISTA PROJEKTÓW INDYWIDUALNYCH PROGRAMU OPERACYJNEGO INNOWACYJNA GOSPODARKA, 2007 2013

LISTA PROJEKTÓW INDYWIDUALNYCH PROGRAMU OPERACYJNEGO INNOWACYJNA GOSPODARKA, 2007 2013 LISTA PROJEKTÓW INDYWIDUALNYCH PROGRAMU OPERACYJNEGO INNOWACYJNA GOSPODARKA, 2007 2013 RAPORT Z KONSULTACJI SPOŁECZNYCH 19 LUTEGO 2014 R. 25 LUTEGO 2014 R. WARSZAWA, LUTY 2014 WSTĘP W perspektywie finansowej

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020

STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020 STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020 I. CELE STRATEGICZNE W ZAKRESIE NAUKI I WDROŻEŃ Cel strategiczny 1 - Opracowanie i realizacja

Bardziej szczegółowo

Warszawa 2 lipca 2014. Projekt AWAKE Obudź się! Aktywne starzenie się oparte na wiedzy i doświadczeniu - program Grundtvig

Warszawa 2 lipca 2014. Projekt AWAKE Obudź się! Aktywne starzenie się oparte na wiedzy i doświadczeniu - program Grundtvig Warszawa 2 lipca 2014 Projekt AWAKE Obudź się! Aktywne starzenie się oparte na wiedzy i doświadczeniu - program Grundtvig Projekt AWAKE Projekt AWAKE (AWAKE Aging With Active Knowledge and Experience)

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego Szczegółowe nakłady na realizację Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego. Dokument przedstawia w formie tabelarycznej szacunkową

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Temat szkolenia: Gryfikacja i inne innowacyjne metody

Bardziej szczegółowo

Projekt Młodzieżowy Inkubator Przedsiębiorczości. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Młodzieżowy Inkubator Przedsiębiorczości. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt Młodzieżowy Inkubator Przedsiębiorczości Młodzieżowy Inkubator Przedsiębiorczości Inicjatywy promujące postawy przedsiębiorcze i wspierające rozwój przedsiębiorczości Fundusz Grantów na Inicjatywy

Bardziej szczegółowo

POWIĄZANIA PROJEKTÓW

POWIĄZANIA PROJEKTÓW Opracowały: Izabela Kaziemierska, Indira Lachowicz, Laura Piotrowska POWIĄZANIA PROJEKTÓW SYSTEMOWYCH REALIZOWANYCH PRZEZ ORE Publikacja powstała w ramach programu System doskonalenia oparty na ogólnodostępnym

Bardziej szczegółowo

8 Przygotowanie wdrożenia

8 Przygotowanie wdrożenia 1 Krok 8 Przygotowanie wdrożenia Wprowadzenie Przed rozpoczęciem wdrażania Miejskiego Programu Energetycznego administracja miejska powinna dokładnie przygotować kolejne kroki. Pierwszym jest powołanie

Bardziej szczegółowo

Akcje i strategie innowacyjne w zakresie ICT w regionach krajów w członkowskich UE podsumowanie rezultatów w piętnastu lat eksperymentów

Akcje i strategie innowacyjne w zakresie ICT w regionach krajów w członkowskich UE podsumowanie rezultatów w piętnastu lat eksperymentów Akcje i strategie innowacyjne w zakresie ICT w regionach krajów w członkowskich UE podsumowanie rezultatów w piętnastu lat eksperymentów Robert BARYS SMWI, 2006 Wiele pozostaje do zrobienia Innowacja nie

Bardziej szczegółowo

Young Digital Planet S.A.

Young Digital Planet S.A. Innowacyjne metody kształcenia menedżerów Young Digital Planet S.A. 2008/10/22 Szkolenia jutra Powinny być nastawione na zwiększenie elastyczności i efektywności organizacji oraz jej członków kształtować

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Comenius Partnerskie Projekty REGIO Plan prezentacji 1. Oferta programów Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji 2. Założenia

Bardziej szczegółowo

Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej

Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej Warszawa, czerwiec 2014 r. Dotychczas podjęte inicjatywy Szefa Służby Cywilnej W latach

Bardziej szczegółowo

PIERWSZE DOŚWIADCZENIA Z POZYSKIWANIA I REALIZACJI

PIERWSZE DOŚWIADCZENIA Z POZYSKIWANIA I REALIZACJI Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU PIERWSZE DOŚWIADCZENIA Z POZYSKIWANIA I REALIZACJI PROJEKTÓW W H2020 ORAZ RÓŻNICE WZGLĘDEM 7PR Agnieszka Kowalska Senior Project Manager Dyrektor

Bardziej szczegółowo

WSPOMAGANIE Z TIK-IEM

WSPOMAGANIE Z TIK-IEM Magdalena Pilińska WSPOMAGANIE Z TIK-IEM W DOLNOŚLĄSKIEJ BIBLIOTECE PEDAGOGICZNEJ WE WROCŁAWIU DOBRE PRAKTYKI Warszawa 2015 Creative Commons - Uznanie autorstwa-użycie niekomercyjne-na tych samych warunkach

Bardziej szczegółowo

Diagnoza wykluczenia cyfrowego w Polsce. dr Dominik Batorski, ICM UW

Diagnoza wykluczenia cyfrowego w Polsce. dr Dominik Batorski, ICM UW Diagnoza wykluczenia cyfrowego w Polsce dr Dominik Batorski, ICM UW Plan wystąpienia Wykluczenie cyfrowe co to jest? dlaczego jest to zjawisko ważne? kogo dotyczy? jakie są powody wykluczenia? co się robi

Bardziej szczegółowo

Działania Krajowego Ośrodka Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej na rzecz rozwijania całożyciowego poradnictwa zawodowego.

Działania Krajowego Ośrodka Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej na rzecz rozwijania całożyciowego poradnictwa zawodowego. Działania Krajowego Ośrodka Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej na rzecz rozwijania całożyciowego poradnictwa zawodowego. Katowice, 11 grudnia 2008 r. KOWEZiU jest centralną, publiczną placówką

Bardziej szczegółowo

Comenius. Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje:

Comenius. Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje: Comenius Program Comenius, jako część programu Uczenie się przez całe życie, realizuje następujące akcje: Dwustronne Partnerskie Projekty Szkół Wielostronne Partnerskie Projekty Szkół Partnerskie Projekty

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Erasmus+ Młodzież w działaniu 2007-2013. Erasmus+ Młodzież 2014-2020

Erasmus+ Młodzież w działaniu 2007-2013. Erasmus+ Młodzież 2014-2020 Erasmus+ program Komisji Europejskiej, który zastąpił między innymi wcześniejsze programy sektorowe Uczenie się przez całe życie i Młodzież w działaniu. Młodzież w działaniu 2007-2013 Erasmus+ Młodzież

Bardziej szczegółowo

Kierunek cyfryzacji w Polsce praktyczne konsekwencje zmian dla obywateli oraz przestrzeni publicznej

Kierunek cyfryzacji w Polsce praktyczne konsekwencje zmian dla obywateli oraz przestrzeni publicznej Kierunek cyfryzacji w Polsce praktyczne konsekwencje zmian dla obywateli oraz przestrzeni publicznej Prof. nadzw. dr hab. Andrzej Sobczak Dyrektor Ośrodka Studiów nad Cyfrowym Państwem Agenda wystąpienia

Bardziej szczegółowo

Obszar tematyczny Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy: Rozwój sektora prywatnego i promocja eksportu MŚP

Obszar tematyczny Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy: Rozwój sektora prywatnego i promocja eksportu MŚP Obszar tematyczny Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy: Rozwój sektora prywatnego i promocja eksportu MŚP Całkowita alokacja: do 10 milionów franków szwajcarskich W danym obszarze ma zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Informacja o projekcie Czytam, liczę rozwijam swoje

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Informacja o projekcie Czytam, liczę rozwijam swoje Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Informacja o projekcie Czytam, liczę rozwijam swoje zainteresowania dobry start w edukację indywidualizacja

Bardziej szczegółowo

System dualny w kształceniu zawodowym w Polsce nowe możliwości współpracy pracodawców ze szkołami zawodowymi. Mszczonów, 17 września 2015

System dualny w kształceniu zawodowym w Polsce nowe możliwości współpracy pracodawców ze szkołami zawodowymi. Mszczonów, 17 września 2015 System dualny w kształceniu zawodowym w Polsce nowe możliwości współpracy pracodawców ze szkołami zawodowymi Mszczonów, 17 września 2015 Cele zmian od 1.IX.2012 Poprawa jakości i efektywności kształcenia

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07. KARTA PROJEKTU Informacje o projekcie Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.2013 Informacje o projektodawcy Nazwa

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA Gimnazjum w Piecniku W OBSZARZE: Uczeń aktywny uczestnik procesu uczenia się.

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA Gimnazjum w Piecniku W OBSZARZE: Uczeń aktywny uczestnik procesu uczenia się. Projekt pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez wdrożenie zmodernizowanego systemu doskonalenia nauczycieli w powiecie wałeckim Priorytet III Działanie 3.5 Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007

Bardziej szczegółowo

Nowy okres programowania Europejskiego Funduszu Społecznego. Dział Nauki i Współpracy Międzynarodowej

Nowy okres programowania Europejskiego Funduszu Społecznego. Dział Nauki i Współpracy Międzynarodowej Nowy okres programowania Europejskiego Funduszu Społecznego DOFINANSOWANIE NA DZIAŁALNOŚĆ DYDAKTYCZNĄ JEDNOSTEK NAUKI Priorytety MNiSW w Programie Operacyjnym Wiedza Edukacja Rozwój stanowią: Podniesienie

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE październik 2008 Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, mając na uwadze dobro

Bardziej szczegółowo

Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego

Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego Tarnów-Katowice, wrzesień 2005 Wprowadzenie Program i»silesia jest odpowiedzią samorządów z województwa śląskiego na Inicjatywę

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie strategiczne województwem

Zarządzanie strategiczne województwem IV Warsztaty Strategiczne Zespołu ds. aktualizacji SRWM do 2020 Zarządzanie strategiczne województwem Zadania na lata 2010-2012 Jacek Woźniak Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej UMWM 4 września

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA Szkoły Podstawowej w Piecniku

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA Szkoły Podstawowej w Piecniku Projekt pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez wdrożenie zmodernizowanego systemu doskonalenia nauczycieli w powiecie wałeckim Priorytet III Działanie 3.5 Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007

Bardziej szczegółowo

Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe

Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe Program Erasmus + Kształcenie i szkolenia zawodowe Akcja 2 Partnerstwa Strategiczne Zasady formalne i kryteria jakościowe Warszawa, 18 lutego 2015 Wnioskowanie niezbędne kroki Zapoznanie z Przewodnikiem

Bardziej szczegółowo

Experience. Excellence. Efektywne rozwiązania e-learning. E-learning. dla biznesu

Experience. Excellence. Efektywne rozwiązania e-learning. E-learning. dla biznesu Experience. Excellence. Efektywne rozwiązania e-learning E-learning. dla biznesu Profesjonalizm i doświadczenie 9 lat doświadczenia 50 osobowy zespół specjalistów ponad 100 000 przeszkolonych osób Dla

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki

Program Operacyjny Kapitał Ludzki 4 marca 2009 Priorytet IV Szkolnictwo wyższe i nauka Program Operacyjny Kapitał Ludzki Paulina Gąsiorkiewicz-Płonka Zastępca Dyrektora Departament Wdrożeń i Innowacji Priorytet IV Szkolnictwo wyższe i

Bardziej szczegółowo

Mining and Mineral Processing Waste Management Innovation Network Sieć Innowacji w Zarządzaniu Odpadami Górniczymi i Przeróbczymi

Mining and Mineral Processing Waste Management Innovation Network Sieć Innowacji w Zarządzaniu Odpadami Górniczymi i Przeróbczymi Mining and Mineral Processing Waste Management Innovation Network Sieć Innowacji w Zarządzaniu Odpadami Górniczymi i Przeróbczymi Główne problemy i możliwości sektora gospodarki odpadami górniczymi i przeróbczymi

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ

ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PROJEKT ZARZĄDZANIE INNOWACJĄ PODSTAWOWE INFORMACJE skierowany do mikro, małych

Bardziej szczegółowo

Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk

Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk Społeczna Podkarpacka Akademia Najlepszych Praktyk SPOŁECZNA PODKARPACKA AKADEMIA NAJLEPSZYCH PRAKTYK (SPANP) Szanowni Państwo, w imieniu wszystkich partnerów pragniemy zaprosić Was do współpracy w ramach

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI komponent centralny (priorytety I V)

PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI komponent centralny (priorytety I V) PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI komponent centralny (priorytety I V) PRIORYTET I Zatrudnienie i integracja społeczna brak konkursów skierowanych bezpośrednio do szkół wyższych. PRIORYTET II Rozwój zasobów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY POLSKA CYFROWA. dr Michał Boni Minister Administracji i Cyfryzacji

PROGRAM OPERACYJNY POLSKA CYFROWA. dr Michał Boni Minister Administracji i Cyfryzacji PROGRAM OPERACYJNY POLSKA CYFROWA dr Michał Boni Minister Administracji i Cyfryzacji 1 CYFRYZACJA W EUROPEJSKIEJ POLITYCE SPÓJNOŚCI Polityka spójności w nowym okresie programowania finansowego 2014-2020

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ:

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: Bezpłatne zajęcia dodatkowe w Twojej szkole dowiedz się więcej!!!! Projekt

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Niniejszy przewodnik został stworzony jako część paneuropejskiej kampanii informacyjnej na temat CSR

Bardziej szczegółowo

Informacja dla rodziców dzieci ze szkół zaproszonych do udziału w projekcie e-matematyka i zajęcia komputerowe skuteczne programy nauczania

Informacja dla rodziców dzieci ze szkół zaproszonych do udziału w projekcie e-matematyka i zajęcia komputerowe skuteczne programy nauczania Informacja dla rodziców dzieci ze szkół zaproszonych do udziału w projekcie e-matematyka i zajęcia komputerowe skuteczne programy nauczania wrzesień 2013 O przedsięwzięciu Projekt e-matematyka i zajęcia

Bardziej szczegółowo