E-LEARNING ROK XXXVI 1/2010(13)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "E-LEARNING ROK XXXVI 1/2010(13)"

Transkrypt

1 E-LEARNING ROK XXXVI 1/2010(13)

2 Common Cartridge - a new electronic content format Common Cartridge - nowy standard formatu elektronicznych treści dydaktycznych zwiększający ich interoperacyjność dr inż. Jolanta Brzostek-Pawłowska, mgr inż. Wioleta Borysewicz Instytut Maszyn Matematycznych (IMM), Institute of Mathematical Machines (IMM) Streszczenie. Jednym z problemów współczesnego e-learningu jest niezgodność akceptowanego formatu elektronicznych treści dydaktycznych między największymi dostawcami platform Learning Management Systems (LMS) w procesach zdalnego nauczania. Wielcy dostawcy LMS takich jak np. Angel, Blackboard, Desire2Learn ogłosili wspólne podjęcie działań, w ramach IMS Global Learning Consortium, na rzecz nowego standardu elektronicznych treści edukacyjnych Common Cartridge (CC). W tej sytuacji warto zapoznać się przynajmniej z ideą i założeniami nowego modelu formatu CC. Problem trudności w imporcie na daną platformę LMS elektronicznych treści (e-kontentu) dotyczy nie tylko wielkich dostawców platform LMS, dzielących amerykański rynek zdalnych szkoleń, ale również mniejszych, nawet wtedy, gdy starają się być standardowi, zgodni ze SCORM 1.2 lub Przyczyny braku ujednolicenia lub niejednoznaczności zapisu treści są dwie niejednoznaczności w samej specyfikacji SCORM (np. pola opisowe dotyczące licencjonowania zamiast ścisłych formuł) oraz inercji rynku producentów i dostawców LMS oraz narzędzi autorskich w stosunku do dynamicznie rozwijającego się od początku XXI wieku standardu e-learningu. Wyjątkowo prężny rozwój, jak na standardy, takich specyfikacji jak SCORM, IMS w ostatnich kilku latach, zaskoczył rynek dostawców rozwiązań e- learningowych, którzy zainwestowali w nie olbrzymie środki, a same rozwiązania jeszcze się nie zamortyzowały, by je wycofywać z rynku. Sama dynamika rozwoju standardów też powstrzymywała decyzje o adaptacji rozwiązań do standardów, skoro były one w ciągłym rozwoju. Opublikowanie na jesieni 2006 r. tzw. ustabilizowanej 3-ciej Edycji SCORM 2004 (SCORM rd Edition) i zapowiedź wyczekiwanej stagnacji SCORM 2004 sytuację w standaryzacji LMS i e-kontentu powinno zmienić. Inicjatywa CC jest tego przykładem. Aby z platform LMS móc użytkownikom udostępnić elektroniczny kurs, dostawcy (lub producenci) muszą, praktycznie dla każdej platformy z osobna, go zbudować, przetestować, a następnie dopiero dystrybuować na platformy. Ten powtarzalny wysiłek (dla każdej platformy) zwiększa czas produkcji i koszty. Nie zawsze są one do udźwignięcia przez mniejszych dostawców e-kontentu, jak również powodują wykluczanie z rynku mniej rozpowszechnionych platform, dla których nie opłaca się przygotowywać e-kontentu ani małym dostawcom e-kontentu (duże koszty) ani dużym (mały obrót). Amerykański rynek edukacyjny, zwłaszcza szkolnictwa wyższego, opanowany jest przez platformy LMS takie ja np. platformy Angel, Blackboard, Desire2Learn, Moodle, Sakai and WebCT. Czynny udział w pracach nad CC biorą udział dostawcy platform Angel Learning, Blackboard, Person Education i Mc Graw Hill Education. Udział ich w rynku przedstawia Rysunek 1. Rysunek 1. Podział amerykańskiego rynku edukacyjnego pomiędzy dostawcami LMS Źródło: IMS Common Cartridge, broszura z konferencji alt-i-lab, czerwiec

3 Większość z tych systemów używa własnych, firmowych formatów e-kontentu, tworząc kosztowną barierę dla dostawców pragnących dystrybuować e-kontent na platformy. Zaś dostawcy mniej rozpowszechnionych platform lub twórcy/właściciele lokalnych rozwiązań e-learningowych są skazani na obsługę firmowych formatów ww. platform, bo dla tych platform jest dostosowywany i dystrybuowany e-kontent. Problem instytucji sektora edukacyjnego Na Konferencji alt-i 2 -lab Advanced Learning Technology Interoperability&Innovation, w czerwcu 2006 r. w Indianapolis, Ed Walker, szef IMS, stwierdził: Umożliwienie nauczycielom, uczniom i dydaktykom medialnym wyboru i wykorzystywania e-kontentu z wielu źródeł jest najważniejszym celem społeczności e-learningowej.... Na tej właśnie Konferencji przedstawiono koncepcję formatu CC, zgodnego z wcześniej sformułowanymi przez instytucje rynku edukacyjnego, działające w ramach IMS GLC, wymaganiami na nową generację komercyjnego e-kontentu. Wymagania te są następujące: e-kontent musi być ładowalny i wykonywalny przez wiodące systemy CMS (Course Management Systems) użytkowane przez instytucje sektora edukacyjnego; instytucje muszą mieć możliwość łączenia i dopasowywania e-kontentu od wielu dostawców; wykładowcy zaś muszą mieć możliwość wzbogacania komercyjnie dostępnego e-kontentu swoimi materiałami szkoleniowymi. Problem dostawców e-kontentu Problem dostawców, wynikający z braku ujednolicenia akceptowanego formatu e-kontentu przez dominujące na rynku systemy LMS i CMS, polegający na zwiększonych kosztach równoległego opracowywania i dystrubucji e-kontentu w specyficznych formatach dla poszczególnych platform spowodował, że sformułowane zostały z ich strony wymagania na nowe opracowania, by: upraszczały produkcję e-kontentu dla obecnych na rynku systemów LMS i CMS; usuwały trudności w imporcie e-kontentu na platformy, z jakimi obecnie borykają się administratorzy tych systemów. Dostawcy w pierwszych działaniach na rzecz ujednolicenia formatu e-kontentu posłużyli się istniejącą specyfikacją IMS Content Packaging (CP), stanowiącą element specyfikacji SCORM Content Aggregation Model (CAM), będącą podstawą interoperacyjności e-kontentu. CP zapewnia jednolitość pakowania składowych e-kontentu (tzw. assetów stanowiących treści szkoleniowe w lekcjach elektronicznych kursów). I mimo, że CP jest najbardziej rozpowszechnionym w praktyce standardem e-learningu, to nie zapewnia jednak wykonywalności kursów zgodnych z CP. Przykładową przyczyną, stanowiącą duży problem e-learningu, jest niewłączenie w SCORM, mimo początkowych zapowiedzi, specyfikacji IMS Qestion&Test Interoperability, jedynego obecnie opracowanego modelu tworzenia i prowadzenia profesjonalnych testów. Skutkiem tego są dowolne autorskie rozwiązania testów, w e-kontencie lub dla e-kontentu, realizowane przez producentów e-kontentu (a ściślej przez producentów narzędzi autorskich i platform LMS) uniemożliwiające lub utrudniające akceptowalność e-kontentu przez LMS i CMS. Dodatkowo, wymagania na role CMS i LMS rosną. Dotyczą nie tylko zwiększenia efektywności procesów dystrybucji i udostępniania e-kontentu, z czym jak widać są kłopoty, ale również pełnienia roli integratorów zasobów informacyjnych instytucji, organizacji czy też przedsiębiorstwa. Integrowany jest e-kontent, lub zrestrukturyzowane przez LMS/CMS jego elementy, z różnorodnych źródeł w nowe kursy, wzbogacane zasobami instytucji (bezpośrednio materiałami szkoleniowymi wykładowców lub linkami) m.in. z elektronicznych bibliotek, z baz testów. LMS/CMS muszą współpracować poprzez wymianę zasobów z systemami zarządzania studentami, zasobami pracowniczymi i innymi, stanowiącymi otoczenie LMS/CMS. Spełnienie tych wymagań łączy się z zapewnieniem nie tylko interoperacyjności globalnej pomiędzy platformami LMS/CMS i repozytoriami, ale interoperacyjności lokalnej w obrębie istniejącej infrastruktury informatycznej danej instytucji i jej zasobów. Rysunek 2 przedstawia schemat obejmowania przez CC zasobów z wielu tych źródeł. Rysunek 2. Źródła treści szkoleniowych w kursie sformatowanym zgodnie z Common Cartrirdge 2

4 Źródło: materiały z Konferencji alt-i 2 -lab Advanced Learning Technology Interoperability&Innovation, czerwiec 2006 r., Indianapolis CC uwzględnia specyfikacje CP dotyczące testowania i integracji z narzędziami trzecimi (w stosunku do LMS/CMS i wykonywanego kursu) i stanowi propozycję formatu treści e-learningowych XXI wieku, uniezależnionego od platform LMS/CMS, obniżającego koszty produkcji e-kontentu i zwiększającego możliwości ekspansji na rynku utworzonego e-kontentu. Dostawcy platform LMS i CMS będą mieli przedstawiane bogatsze oferty e-kontentu, bardziej dostosowane do obowiązujących programów nauczania kontentu, bardziej dostosowane do obowiązujących programów nauczania. IMS Global Learning Consortium jest w trakcie definiowania formatu dla CC, którego opublikowanie ma niebawem nastąpić. Grupa robocza opracowująca CC wywodzi się spośród największych dostawców e-kontentu i dostawców platform LMS, społeczności open source i innych. Podjęto wyzwanie (w czerwcu 2006 r.) opracowania nowego standardu w ciągu 9 miesięcy i było to możliwe, bo większość technologii potrzebnych dla CC już istnieje. CC jest tworzone na bazie specyfikacji CP: wsparcia integracji testów z kursami, współpracy z narzędziami trzecimi (np. z aplikacją, której kurs dotyczy) oraz powszechnie używanych modeli e-kontentu takich, jak: Content Packaging v1.2, Question & Test Interoperability v1.2, IMS Tools Interoperability Guidelines v1.0, IEEE Learning Object Metadata v1.0, SCORM v1.2, SCORM Zadaniem grupy roboczej jest uzgodnienie modelu współdziałania testów (zgodnych z IMS QTI) z kursami zgodnymi ze SCORM, określającego zasady ich budowania i pakowania dla współpracy z dowolnym LMS akceptującym CC. Uogólniając można powiedzieć, że główną zasadą towarzyszącą tworzeniu CC jest omnia mea mecum porto, czyli wszystko, co jest potrzebne, by kurs mógł być ulokowany na platformie i wykonany, zawarte będzie w zapakowanym w formacie Common Cartridge kursie (np. komponent runtime dla wykonywania testów zgodnych z IMS QTI). Na korzyści z nowego formatu CC liczą wszystkie grupy obecne na rynku e-learningowym: dostawcy e-kontentu zmniejszą koszty produkcji, testowania i dystrybucji; użytkownicy będą mieli szerszy wybór e-kontentu pochodzącego od większej liczby dostawców, ponieważ zwiększą swój udział mniejsi dostawcy i potrzeby związane z realizacją programów kształcenia będą pokryte przez oferowany e-kontent w większym stopniu; dostawcy platform LMS będą dysponowali większą masą e-kontentu dla swoich platform. 3

5 Wszyscy zaś, uniezależnienie od platform odczują w łatwym zarządzaniu i eksploatacji poprzednich wersji e-kontentu (przy założeniu ich zapisu w formacie CC). Realizacja ciekawego i bardzo potrzebnego rozwiązania zwiększającego interoperacyjność e-kontentu i tym samym komercyjny obrót nim wyraźnie się opóźnia. Trzeba czekać. Warto jednak czekać, zwłaszcza w przypadkach podejmowania decyzji o realizacji projektów związanych z integracją modeli SCORM i IMS QTI, na co jest duże zapotrzebowanie ze względu na ułomność SCORM 2004 pozbawionego modelu profesjonalnego testowania. Mamy nadzieję, że w kolejnym numerze Prac będziemy mogli podać więcej szczegółów o formacie CC, sięgając do opublikowanej specyfikacji. Netografia: [1] materiały IMS Global Learning Consortium Common Cartridge Working Group [2] materiały z Konferencji alt-i 2 -lab Advanced Learning Technology Interoperability&Innovation, czerwiec 2006 r., Indianapolis, 4

6 Jolanta Brzostek-Pawłowska Modele e-learningu w reklamie telewizyjnej? Models of the e-learning in a TV commercial? Streszczenie Artykuł przedstawia główne trendy potrzeb oraz rozwoju systemów informacyjnych różnego zastosowania, jak również przedstawia tezę o możliwości wykorzystania modeli e-learningu, zawartych w standardach SCORM 2004 i IMS Common Cartridge, nie tylko w systemach edukacyjnych. Szersze omówienie tych zagadnień zawarte zostanie w artykule w następnym numerze. Summary The article presents main trends of needs and the development of information systems of different applying, as well as shows the thesis about the possibility of using models of the e-learning, contained in standards SCORM 2004 and IMS Common Cartridge, not only in the educational systems. The wider review of these problems will be included in the article in the next edition of Elektronika. Dostępne referencyjne modele procesów edukacyjnych Systemy e-learningowe, a szerzej ujmując, systemy edukacyjne, dedykowane masowemu akademickiemu odbiorcy, daleko odchodzą od koncepcji technologii CBT (Computer Based Training)), z której się wywodzą pierwsze modele e-learningu zawarte np. we wczesnych wersjach specyfikacji SCORM (Sharable Content Object Reference Model). Pierwotne modele SCORM nie uwzględniały adaptacyjności prowadzenia procesu dydaktycznego, dostosowującego swój przebieg, mniej lub bardziej inteligentnie, do bieżącego kontekstu, tworzonego przez dotychczasową historię kontaktów z uczestnikiem procesu, profil i preferencje uczestnika zapamiętane w systemie, bieżące zachowanie uczestnika w kontakcie z przesłanymi informacjami, bieżące kompetencje uczestnika. Nienajnowszy, sprzed kilku lat standard e-learningu SCORM 2004, w wersji 4 edycji z 2009 r., wraz z pierwotnymi wersjami dostępny np. w [1], ustabilizowany, ale nierozwijany, jest nadal atrakcyjny ze względu na zawarty w modelu, który opisuje, silnik adaptacyjnego sekwencjonowania treści i nawigowania po nich oraz mechanizmy umożliwiające budowanie bardzo złożonych strategii testowania, które mogą być konstruowane nie tylko do oceny poziomu nabytej wiedzy, ale również do wyciągania od użytkownika różnego typu informacji w ramach adaptacyjnie prowadzonego dialogu (następne pytania lub polecenia lub porcje informacji zależeć mogą od poprzednio udzielonych odpowiedzi czy zmierzonych zachowań lub kompetencji użytkownika). Cenną możliwością w SCORM 2004 jest mechanizm tzw. feedbacku, czyli różnych form reakcji systemu na zachowania/odpowiedzi użytkownika. Formalnie, inteligentną dynamikę procesów edukacyjnych budowaną i prowadzoną na bazie SCORM 2004 opiera się o kilka modeli wbudowanych w SCORM 2004: Activity Tree/Clusters Model, Current Activity State Model, Tracking Model, Sequencing Definition Model i Navigation Model. Nowocześniejsze modele procesów edukacyjnych można budować, i implementować, na bazie nowego standardu IMS Common Cartridge (CC), obecnie opublikowanego przez IMS Global Learning Consortium (IMS GLC) w wersji 1.0, który wychodzi naprzeciw takim potrzebom, nieobsługiwanym w SCORM 204, jak 5

7 precyzyjne monitorowanie (śledzenie) przebiegu procesu, wynikłe z możliwości odnotowywania odpowiedzi (i oceny) na każde pytanie ( a nie tylko odnotowywania wyniku całego testu), włączanie w prowadzony proces zasobów i funkcji Web 2.0, korzystanie z różnorodnych źródeł (lokalizacji) zasobów informacyjnych, korzystanie z funkcji różnych systemów, udostępnianych jako usługi sieciowe zgodnie z protokołem SOA, włączanie w pakiet (cartridge) nie tylko treści (kontentu), ale również oprogramowania potrzebnego do prezentacji treści lub realizacji określonego działania w procesie np. przetestowania lub symulacji, zapewnienie dostępu do informacji zgodnie z potrzebami i możliwościami (Access forall). Dokumentacja pełna CC dostępna jest po zarejestrowaniu na stronie WWW [2] oraz dla członków grup roboczych IMS, w tym grupy IMS CC Alliance, której członkiem był Instytut Maszyn Matematycznych. To co było jedną ze słabości SCORM 2004 trudności z nawiązaniem współpracy z tzw. oprogramowaniem trzecim lub korzystanie z zasobów w różnych lokalizacjach, czyli trudności z pełną interoperacyjnością zdefiniowanego procesu edukacyjnego w kursie elektronicznym, to w CC znalazło w pełni miejsce i rozwiązania. CC daje nowoczesne rozwiązania na budowę i prowadzenie procesu edukacyjnego, stwarzając możliwości nie tylko zarządzania i przetwarzania informacji, ale również pozwala na zdefiniowanie i wykorzystanie rozproszonej infrastruktury wykonawczej (poprzez usługi sieciowe i oprogramowanie wbudowane w cartridge). CC wychodzi naprzeciw trendowi w rozwoju współczesnych systemów informacyjnych technologii mush-up, polegającej na integrowaniu funkcji różnych systemów jedną warstwą prezentacji (np. jedną stroną WWW). To czego pragną współczesne systemy informacyjne Potrzeba trafnego, skutecznego docierania z informacją (treścią) do użytkownika i odniesienia zamierzonego skutku czy też osiągnięcia zaplanowanych celów, nie jest wyłącznie charakterystyczna dla systemów edukacyjnych. Skuteczność każdego procesu informacyjnego, a szerzej ujmując, jego wysoka efektywność, przy uwzględnieniu kosztów, jest naczelnym miernikiem przedsięwzięcia dla jego organizatorów. Dziś, w dobie wkraczania koncepcji i technik Web 3.0, które można streścić jako rozumne przekazywanie/udostępnianie informacji, z użyciem algorytmów sztucznej inteligencji i systemów ekspertowych, oraz (inter)aktywne włączanie użytkownika we współtworzenie online procesu informacyjnego m.in. z wykorzystaniem technologii wirtualnej rzeczywistości, mechanizmy zapisane w modelach e-learningu wydają się atrakcyjne i na czasie, by z nich korzystać w konstrukcji inteligentnych, (a więc) skutecznych systemów informacyjnych z obszarów zastosowań innych, niż e-learning i edukacja. Poniższy opis kwintesencji procesu szkoleniowego/edukacyjnego, w odniesieniu do pojedynczego uczestnika, wykorzystującego skromny (jak na dzisiejszy poziom wymagań i technologii) model SCORM 2004, równie dobrze pasuje do opisu innych procesów informacyjnych, nie wspominając o jeszcze większej uniwersalności standardu CC w innych zastosowaniach niż szkolenia i edukacja (czemu poświecony będzie artykuł w następnym numerze Elektroniki). W interaktywnym dialogu, monitorowanym i analizowanym przez system informacyjny, uczestnik dialogu staje się współtwórcą procesu informacyjnego, którym może być proces edukacyjny, inteligentnego instruktażu, komunikacji i obsługi klienta, marketingowy m.in. inteligentnie dostarczający treści reklamowe i promujące produkty. Oprócz rozbudowanych mechanizmów służących konstruowaniu interaktywnych, adaptacyjnych procesów przekazywania (sekwencjonowania) treści informacyjnych, model SCORM 2004 definiuje różne możliwości nawigowania przez użytkownika po treściach - w sposób dowolny, wynikający z potrzeb lub 6

8 upodobań użytkownika, lub w sposób mniej lub bardziej kontrolowany przez system wg przyjętego scenariusza (dydaktyki) ich udostępniania. Oba mechanizmy, sekwencjonowania treści i nawigowania po nich, dają szerokie pole do konstruowania interaktywnych procesów dostarczania zindywidualizowanych, sprofilowanych informacji. Oprócz nich, model pozostaje otwarty, nie precyzując (niestety) reguł/procedur ( w przeciwieństwie do CC), na wskazywanie dodatkowych źródeł i udostępnianie pomocniczych bądź referencyjnych treści informacyjnych, po które użytkownik może sięgać, zagłębiając się w społecznie kreowane, zgodnie z ideą i duchem Web 2.0, zasoby informacyjne wiki, blogów, forów i list dyskusyjnych. Zawarte w nich opisy, opinie, oceny i rankingi treści informacyjnych, narzędzi i lokalizacji ich tworzenia oraz udostępniania, tworzone przez społeczności internetowe, mają wpływ na przebieg indywidualnie przebiegającego procesu informacyjnego, zarówno pod względem wyboru treści i jej percepcji przez pojedynczego odbiorcę informacji, jak i pod względem dostarczania przez system informacji czy też nakierowywania na nią, podyktowanymi analizami trendów w opiniach i oczekiwaniach społeczności. Odbiorca procesu informacyjnego, w który go włączamy, współuczestniczy również w grupach społecznościowych, komunikując się z nimi i czerpiąc z tworzonych przez nie zasobów, jak również dostarczając własnych treści. Nie oceniając stopnia wpływu tych społecznych oddziaływań na skuteczność procesu informacyjnego, czyli osiągania zamierzonego celu, warto zaznaczyć, że dotyczą one przede wszystkim źródeł i treści dodatkowych, obok głównego strumienia informacji przekazywanych do użytkownika. Koncentracja wysiłków twórców procesu informacyjnego dotyczy przede wszystkim jego skuteczności np. skutecznego przeszkolenia, skutecznej pomocy merytorycznej, skutecznych działań marketingowych, a precyzyjniej efektywności tego procesu. Obok potrzeby koncentracji uwagi użytkownika na przekazywanych treściach, poprzez włączanie go do interaktywnych działań np. do dialogu, quizów, gier, testów, symulacji, pracy grupowej, z wykorzystaniem technik Web 2.0 i wirtualnej rzeczywistości (z obszaru technik Web 3.0), istotne obecne staje się jak największe dopasowanie przekazywanych treści do kontekstu, w jaki trafiają. Łączy się to z potrzebą dobrego rozpoznania kontekstu i dobrania do niego przekazywanej treści. O ile istotą Web 2.0 jest współtworzenie treści, aktywność użytkowników i kooperacja w społeczności internetowej, wpływające na przebieg procesów informacyjnych, to istotą Web 3.0 jest inteligencja systemów informacyjnych w rozpoznaniu kontekstu, w jaki trafia informacja, i predykacja jego zmian, oraz montażu (asemblacji) online właściwie dobranych treści. Kontekst tworzy odbiorca lub grupa odbiorców ich potrzeby, oczekiwania, preferencje, kompetencje. Można, z przesadą, powiedzieć tyle profilowanych informacyjnych kanałów nadawczych trzeba tworzyć, ilu mamy odbiorców. To stwierdzenie świetnie pasuje do zdiagnozowanych potrzeb np. telewizyjnej reklamy internetowej, opisanych w raporcie [3], do czego wrócimy w następnym artykule. Ręce na pokład modelu IMS Common Cartridge? W podtytule chodzi o ręce (i głowy przede wszystkim) projektantów systemów i procesów informacyjnych, w tym systemów i procesów e-learningowych. Za wcześnie spodziewać się obecnie dużego zainteresowania siłą i uniwersalnością CC, bo to jest nowy, stale rozwijany standard. Sprawy w tej materii zawsze się toczą ze swoistą, dość znaczną, bo chyba kilkuletnią inercją, sadząc po propagacji wiedzy i doświadczeń kilkuletniego modelu SCORM Przez kilka lat, od pierwszej edycji SCORM 2004, do chwili obecnej, kolejne środowiska twórców systemów informacyjnych odkrywają siłę SCORM 2004, przede wszystkim zawartą w mechanizmach inteligentnego, adaptacyjnego dostarczania sprofilowanej pod użytkownika informacji i prowadzenia po niej użytkownika. Przykłady zostaną podane w następnym artykule. Z nadzieją można przypuszczać, że w jeszcze większym stopniu, niż SCORM 2004, spopularyzuje się CC. Bo po co błądzić w projekcie systemu, szukając nowatorskich rozwiązań, które ani nowatorskie, ani dobrze działające się okazują lepiej korzystać z dopracowanych, i zewaluowanych w międzynarodowych środowiskach, modelowych rozwiązań proponowanych przez CC. Ich implementacja na pewno będzie miała innowacyjny, w skali krajowej, charakter. 7

9 Literatura 1. Dokumentacja SCORM 2004 (4. edycja, 2009 r.), ( r.) 2. Informacje i dokumentacja IMS Common Cartridge, 3. Raport Two Thousand and Ten Digital Marketing Outlook, wyd. Society of Digital Agencies, 2010 r. 8

10 Jolanta Brzostek-Pawłowska Zastosowania standardów e-learningu w inteligentnych systemach informacyjnych Possibilities of the application of e-learning standards in intelligent information systems Streszczenie artykułu Zapotrzebowanie na informację, wiedzę, dokształcanie, pomoc na stanowisku pracy rozwija się w kierunku dostarczania informacji specjalizowanej, na żądanie, adekwatnej do potrzeb, dokładnie na czas. Podyktowane jest to tempem naszego życia, pracy, szybkim rozwojem technologii, ogromnym szumem informacyjnym wokół nas. Systemy informacyjne muszą indywidualizować dostarczaną informację i dostarczać ją rozumnie, dobrze rozpoznając potrzeby odbiorców. Artykuł przedstawia wybrane obszary zastosowań procesów informacyjnych, w których silnie występują potrzeby profilowania online informacji, oraz możliwości rozwiązań bazujących na nowym standardzie e- learningu IMS Common Cartridge i starszym, sprzed kilku lat, SCORM Abstract Needs for the information, knowledge, training, the help on a workplace is developing in direction of delivering to the information specialize, on demand, appropriate to needs, just-in-time. It is dictated with pace of our life, of work, with mushroom growth of the technologies, with huge information noise around us. Information systems must individualize the delivered information and deliver it judiciously, well identifying needs of recipients. The article is presenting chosen fields of application of information processes in whom strongly needs of profiling online are appearing to the information, and the possibilities of solutions being based on a new e-learning standard IMS Common Cartridge and older, from before a few years, SCORM Słowa kluczowe SCORM 2004, Common Cartridge, S1000D, e-learning, informacja na żądanie, informacja just-intime, metadane, metadane kontekstowe, inteligentne systemy informacyjne Key words SCORM 2004, Common Cartridge, S1000D, e-learning, information on-demand, information justin-time, metadata, contextual metadata, intelligent information systems. Wprowadzenie Obecnie prowadzone procesy edukacyjne daleko odbiegają od modelu e-learningu, wywodzącego się z założeń i technik CBT (Computer Based Training) dostosowanego do szkoleń przez Internet, w których dydaktyka opiera się na oczekiwaniu odpowiedzi od szkolonego i prowadzeniu go przez sekwencję podawanych treści, zależnych lub nie, od wyników odpowiedzi, stanowiących zawartość elektronicznego kursu. Model ten nie uwzględnia aktywnej roli edukatorów (trenerów, mentorów), mających wpływ na przebieg procesu szkoleniowego, pracy w grupie szkolonych, technik i zasobów Web 2.0, współdziałania ze społecznościami internetowymi i wielu innych obecnie pojawiających się potrzeb. Systemy edukacyjne rozwinęły się w podobny sposób jak inne systemy informacyjne chłonąc m.in. technologie Web 2.0 i Web 3.0. W każdym systemie informacyjnym naczelnym celem jest skuteczność procesu informacyjnego, która jest związana z trafnością przekazywania informacji czyli z dostosowaniem przekazywanej informacji do potrzeb i oczekiwań użytkownika. Modele e-learningu podążają za rozwojem tych potrzeb - zawarte w standardach, starszym sprzed kilku lat, SCORM 2004 (Sharable Content Object Reference Model) i najnowszym IMS Common Cartridge (CC) wydają się być pomocne w budowie i działaniu inteligentnych systemów informacyjnych, ściśle współpracujących z odbiorcą, nie tylko w obszarze edukacji, ale również w innych obszarach jak pomoc na 9

11 stanowisku pracy, marketing internetowy, komunikacja z klientem. W dalszej części scharakteryzowane zostaną modele zawarte w SCORM 2004 i CC w aspekcie ich zastosowań w systemach informacyjnych o różnym przeznaczeniu oraz zostaną omówione potrzeby ze strony systemów, które mogłyby być zrealizowane mechanizmami standardowych modeli e-learningu. Ogólna charakterystyka standardów SCORM 2004 i Common Cartridge Model bliski wspomnianemu we wstępie modelowi CBT zawarty jest w nieformalnym standardzie e-learningu SCORM 2004, którego opracowanie rozpoczęło się ponad 10 lat temu, a pierwsze wersje 2004 opublikowano przed kilku laty. Obecnie dostępna jest 4. edycja SCORM 2004 z 2009 r., z którą można się zapoznać np. na stronie WWW [1]. Mimo niedostatków, jak na obecne potrzeby procesów edukacyjnych, omówionych w dalszej części, można zauważyć zainteresowanie tym standardem jako narzędzia normującego działanie również systemów nie będących sensu stricto e- learningowymi, np. ITS (Intelligent Tutoring Systems), EPSS (Electronic Performance Support Systems), w celu m.in. zapewnienia ich interoperacyjności z innymi systemami informacyjnymi i repozytoriami treści. Zapewne inercja w propagacji wiedzy i doświadczeń w implementacji standardów, powoduje, że na razie trudno odnotować, na podstawie publicystyki, zainteresowanie szerokimi możliwościami nowocześniejszego standardu CC, poza oczywiście grupami kreatorów i adopterów CC. Standard CC, obecnie w wersji 1.0, dostępny jest, po zarejestrowaniu się, na stronie WWW [2], zaś jego wczesna wersja została omówiona w artykule [3]. CC jest stale rozwijany przez grupę roboczą IMS CC Alliance w IMS Global Learning Consortium (IMS GLC), której członkiem był Instytut Maszyn Matematycznych (IMM). Z założenia CC jest dedykowany normowaniu tworzenia i prowadzenia współczesnych procesów edukacyjnych, w trybie on-line lub mieszanym (blended learning), na dużą skalę (masowy, różnorodny odbiorca, aktywni mentorzy i moderatorzy, różnorodne źródła treści, różnorodne systemy dystrybucji i systemy udostępniania treści, wnikliwy monitoring i analiza przebiegu procesów oraz zachowań odbiorców, korzystanie z usług i aplikacji oraz zasobów Web 2.0, lub z innych aplikacji potrzebnych w procesie edukacji). Co prawda oficjalnie CC nie jest planowany przez twórców jako następca SCORM 2004, ale praktycznie, jeśli SCORM 2004 nie będzie rozwijany, to CC zastąpi go. SCORM 2004 jest standardem dziś już ustabilizowanym, ale nie rozwijanym, chociaż, warto zaznaczyć, że są zapowiedzi wznowienia przez ADL (Advanced Distributed Learning Initiative) prac nad SCORM. Wydaje się, że rozmach przyjętej koncepcji CC, jako otwartego, bez opłat, meta standardu, likwidującego niedostatki SCORM 2004, omówione w [4] i zaprezentowane w Tabeli I, otwartego na koncepcje Web 2.0 i 3.0, obejmującego by name wiele istniejących standardów i specyfikacji IMS GLC, IEEE, otwartego na różnorodność (form treści, źródeł, lokalizacji komponentów procesów) m.in. na akceptację, niewyspecyfikowanych by name w CC, różnorodnych, standardów metadanych, mającego też natywne, długo oczekiwane, rozwiązania (brakujące w SCORM 2004) szczegółowego monitorowania i oceny przebiegu procesu edukacyjnego, wykorzystującego najnowocześniejsze podejście do architektury systemów internetowych opartej na usługach sieciowych SOA (Service-Oriented Architecture) i technice mash-up (o czym dalej), dającego możliwość włączania w pakiet (cartridge) nie tylko treści (kontentu), ale również oprogramowania potrzebnego do prezentacji treści lub realizacji określonego działania w procesie np. przetestowania lub symulacji, uwzględniającego dostęp do informacji zgodnie z potrzebami i możliwościami użytkowników (Access forall), pozwala na rozważanie jego zastosowania nie tylko w procesach edukacyjnych, ale również w innych procesach, ogólnie nazywając, informacyjnych, przykładowo takich jak realizowane przez wspomniane systemy inteligentnego instruktażu ITS, internetowego marketingu, w tym reklamy, lub komunikacji z klientami. Takie rozważania, w mniejszym zakresie zastosowań, mogą też dotyczyć SCORM Hierachiczna struktura rodzajów kontentu pakowanego w cartridge pokazana jest na Rys.1 10

12 A U T O R Y Z A C LTI XML (QTI, wątki forów, aktywne treści web owe) linki Kontent jako usługi. Mogą być aplikacje. Istnieje wsparcie dla przekazywania danych ze śledzenia. Najwyższa w hierarchii forma kontentu w CC. Treści zapisane w XML, wykonywane przez system np. LMS, testy (zapisane jako XML) mogą wykorzystywać zewnętrzne, współpracujące trzecie oprogramowanie wraz z możliwością przekazywania danych ze śledzenia Treści pobierane poprzez linki (url) w czasie wykonywania procesu.wpływają na zmniejszanie rozmiarów cartridge i zapewniają aktualne treści po fakcie dystrybucji cartridge. J A HTML, pliki aplikacji np. doc, pdf Najniższy poziom kontentu CC. Treści wkomponowane w cartridge, po imporcie cartridge - zapisywane są do bazy danych systemu np. LMS. Rys. 1 Hierarchia i rodzaje kontentu w Common Cartridge Żródło: własne, na podstawie [2] To co jest jedną ze słabości SCORM 2004 trudności z nawiązaniem współpracy z tzw. oprogramowaniem trzecim lub korzystanie z zasobów w różnych lokalizacjach, czyli trudności z pełną interoperacyjnością zdefiniowanego procesu edukacyjnego w kursie elektronicznym, to w CC znalazło w pełni miejsce i rozwiązania. CC daje nowoczesne rozwiązania na budowę i prowadzenie procesu edukacyjnego, stwarzając możliwości nie tylko zarządzania i przetwarzania informacji, ale również pozwala na zdefiniowanie i wykorzystanie rozproszonej infrastruktury wykonawczej (poprzez usługi sieciowe i oprogramowanie zdefiniowane w cartridge). CC wychodzi naprzeciw trendowi w rozwoju współczesnych systemów informacyjnych technologii mush-up, polegającej na integrowaniu funkcji różnych systemów jedną warstwą prezentacji (np. jedną stroną WWW, jedną cartridge ). Tabela I Porównanie cech standardów SCORM 2004 i Common Cartridge Cecha SCORM Common Cartridge Standard formatu IMS Content Packaging IMS Content Packaging pakowania Standard metadanych IEEE LOM (niepełny) Dublin Core (IEEE LOM) Standard sekwencjonowania IMS Simple Sequencing Sekwencjonowanie nie wymaga stosowania IMS Learning Design i Standard śledzenia Standard testowania Standard integracji z narzędziami Web 2.0 i innymi Standard autoryzacji (do) kontentu IEEE pochodzący z AICC (model CMI) brak (częściowo wdrożony QTI) brak brak Simple Sequencing IMS Question&Test Interoperability QTI) i IMS Learning Tools Interoperability (LTI) QTI LTI Sieciowe usługi autoryzacyjne IMS Wsparcie dla forów brak Inicjowanie wątków przez IMS 11

13 Wsparcie dla programów nauczania Wsparcie dla raportowania wyników Wsparcie dostępu dla wszystkich brak brak brak IMS Reusable Definition of Competency and Educational Objective, IMS Vocabulary Description & Exchange IMS Learning Info Services, IMS Learner Information Package, IMS eportfolio IMS Access for All W dalszej części artykułu scharakteryzowane zostaną główne cechy i potrzeby współczesnych procesów informacyjnych, nie tylko edukacyjnych, oraz rozwiązania i mechanizmy w modelach SCORM 2004 i CC wychodzące im naprzeciw. Charakterystyka rozwoju potrzeb i oczekiwań systemów informacyjnych Współcześnie, w internetowych systemach informacyjnych, nasilają się potrzeby indywidualizacji przekazywanych treści, profilowania pod potrzeby małych grup odbiorców lub pojedynczych odbiorców. Potrzeba rozumnego przekazywania informacji, co jest główną cechą Web 3.0, nie jest charakterystyczna wyłącznie dla systemów edukacyjnych. Trzeba móc dobrze poznać potrzeby odbiorcy i jego zamiary (plany), by adekwatnie do nich zareagować działaniem i przekazywaną przez system informacją. System informacyjny musi gromadzić i analizować informacje zebrane od użytkownika i o użytkowniku, by poznać jego profil zainteresowań, potrzeb, możliwości. Analiza historycznych danych użytkownika pomaga w inteligentnym dialogu z użytkownikiem, na który również składają się jego bieżące odpowiedzi i ich analiza online. Danymi historycznymi mogą być, oprócz danych jawnie przekazanych przez użytkownika w dialogu, różne formy zasobów informacyjnych, których użytkownik poszukiwał i z którymi się zapoznawał. Mogą to być multimedia. Konieczna staje się analiza semantyczna ich treści. Opracowanie metod i narzędzi analizujących informacje zawarte w takich nietekstowych zasobach jak grafika, wideo i konwersja ich zawartości informacyjnej na postać tekstową, ogólnie umiejętność indeksowania takich zasobów, jest obecnie wyzwaniem podejmowanym przez wiele ośrodków naukowych, sądząc np. po tematach zgłaszanych projektów na konkursy VII PR lub CIP-ICT. Inteligencja systemu/dialogu polega na skutecznym zaspokojeniu bieżących potrzeb informacyjnych użytkownika. W zależności od typu systemu informacyjnego, skuteczność może wyrażać się np. w dobrym opanowaniu przez użytkownika materiału edukacyjnego, w wykonaniu przez niego czynności zawodowej, z którą miałby kłopot bez wsparcia systemu, w złożeniu zamówienia w odpowiedzi na przekazaną reklamę, w precyzyjnym sformułowaniu wymagań na oferowaną usługę. Wyrazem tego nurtu jest inteligentne podpowiadanie w wielu serwisach, np. w Amazon - dodatkowych produktów, zbliżonych do poszukiwanych lub wybranych przez użytkownika czy też dodawana kontekstowa reklama AdWords przez Google na wyszukiwanych przez użytkownika stronach WWW. Realizowane jest to różnymi technikami m.in. poprzez analizę cookies. W modelu proponowanym przez SCORM i CC dane od użytkownika zbierane są z prowadzonego z nim dialogu oraz danych ze śledzenia zachowań użytkownika takich jak czasy poświęcone poszczególnym treściom czy liczba powrotów do nich. Zbierane dane gromadzone są w bazie danych, której modele (struktury) określają SCORM i CC. Formy dialogu są różne, CC daje większe możliwości w tym zakresie. Dialog może być prowadzony poprzez elektroniczny formularz (np. ankietę), który użytkownik wypełnia, a system ewentualnie dziękuje, poprzez różne formy pytań-odpowiedzi, quizów, testów, gier wykorzystujących również rozszerzoną rzeczywistość (Augmented Reality), kończąc na organizowanych działaniach w środowisku wirtualnej rzeczywistości polegających np. na symulowaniu ról przez użytkownika czy wykonywaniu konstrukcyjnych prac domowych z wirtualnych zasobów. Wszystkie formy dialogu służą zbieraniu informacji. W interaktywnym dialogu konstruowanym z uwzględnieniem wiedzy o użytkowniku, pochodzącej z analizy historycznych i bieżących danych, monitorowanym i 12

14 analizowanym przez system, uczestnik dialogu staje się współtwórcą prowadzonego procesu informacyjnego. I tak z fali ruchu społecznościowego Web 2.0, mającego swoje oddziaływania na procesy edukacyjne i inne procesy informacyjne, w Web 3.0 przechodzi się na falę większej indywidualizacji i kreatywności jednostki, co obrazuje Rys.2. Rys. 2. Trzy fale ewolucji Web ( Webvolution ) Źródło: [7] Informacja pochodząca od użytkownika służy poznaniu użytkownika, ocenie jego kompetencji, planów, zainteresowań oraz jego potrzeb, zidentyfikowanych w prowadzonej przez system analizie zebranych danych lub potrzeb jawnie zgłaszanych przez użytkownika np. żądanie wsparcia informacyjnego na stanowisku pracy, w obsłudze których. Bezpośrednim celem procesu informacyjnego jest dostarczenie użytkownikowi informacji. Dokładnie tej, której oczekuje. Dokładnie w czasie, kiedy jej potrzebuje. Takie oczekiwania muszą spełniać np. systemy ITS (wcześniej wspomniane) lub systemy WLOD (Workplace Learning On-Demand ) szkolące i wspomagające realizacje zadaż na stanowisku pracy. Procesem może być proces edukacyjny, ale również wg modelu SCORM i CC mogą być organizowane procesy instruktażowe, komunikacji i obsługi klienta, marketingowe m.in. inteligentnie dostarczające treści reklamowe i promujące produkty. Źródła informacji mogą być różnorodne własna baza danych systemu, inne systemy i repozytoria, strony WWW, internetowe zasoby publiczne charakterystyczne dla Web 2.0 (wiki, blogi, fora). Łączy się to z potrzebą nie tylko korzystania z różnych źródeł zasobów, ale również z funkcji różnych systemów. Użytkownikowi może być pozostawiona swoboda w wyborze udostępnianej przez system informacji i jej źródeł (ang. self-paced learning) lub użytkownik może być po niej prowadzony wg przyjętej w procesie metodyki sekwencjonowania informacji i nawigowania po niej. Użytkownik jest aktywnym uczestnikiem procesu informacyjnego i jego współtwórcą pod względem wpływania na jego przebieg i współtworzenia zasobów informacyjnych. Takie podejście i możliwości daje użytkownikowi architektura systemu informacyjnego oparta o SOA i koncepcję mush-up. Podsumowując, skoncentrowane na użytkowniku (user-centric) systemy zbierają kontekstową informację o stanie użytkownika i jego środowisku oraz dostarczają adaptowanej i personalizowanej informacji dostosowanej do zidentyfikowanego kontekstu użytkownika. Takim inteligentnym systemom informacyjnym potrzebne są m.in.: modele kontekstu opisujące kontekst użytkownika (praca [5] porusza ten problem); modele metadanych opisujących kontekstowość informacji (w pracy [6] jest omówiona kontekstowość), możliwości stosowania kilku modeli opisu (metadanych) kontekstu, 13

15 które mogłyby być dostosowywane pod potrzeby organizatorów lub odbiorców procesów, oraz mechanizmy komunikacji z użytkownikiem prowadzonej w różnych formach przez system (w tym komunikacji z mentorami, ekspertami, grupami społecznościowymi); śledzenia przebiegu procesu informacyjnego i gromadzenia danych o przebiegu (i jego uczestnikach); analizy online i ex post zgromadzonych danych i wnioskowania (algorytmy sztucznej inteligencji, systemy ekspertowe, zaawansowana analiza statystyczna); udostępniania różnych źródeł zasobów informacyjnych i różnego rodzaju zasobów z tych źródeł, dobranych do kontekstu, w jakim znajduje się użytkownik; udostępniania funkcji (usług) różnych systemów; składania na bieżąco ( on the fly ) z różnych źródeł informacji odpowiednio do kontekstu; sekwencjonowania informacji (wg przyjętych stałych lub adaptacyjnych scenariuszy, w tym realizowanych przez systemy ekspertowe lub inne rozwiązania oparte o sztuczną inteligencję); nawigowania użytkownika po zasobach informacyjnych, w różnym stopniu kontrolowanego przez system; dostępu/udostępniania informacji dostosowanego do potrzeb i możliwości użytkownika. Powyższa lista właściwie przedstawia główne funkcje systemów edukacyjnych (e-learningowych), trudno jednak zaprzeczyć, że nie są to funkcje, w które może lub musi być wyposażony inteligentny system informacyjny o innym niż edukacja/szkolenia przeznaczeniu. Warto zapoznać się na podstawie publikowanych przykładów, jakie wartości modeli e-learningu dostrzegają specjaliści reprezentujący systemy z innych obszarów zastosowań niż e-learning. Przykłady i możliwości zastosowań modeli e-learningowych To co stało się atrakcyjne dla odbiorców w SCORM 2004, po jego opublikowaniu, to silnik adaptacyjnego sekwencjonowania treści i nawigowania po nich oraz mechanizmy umożliwiające budowanie bardzo złożonych strategii testowania, które mogą być konstruowane nie tylko do oceny poziomu nabytej wiedzy, ale również do wyciągania od użytkownika różnego typu informacji w ramach adaptacyjnie prowadzonego dialogu (następne pytania lub polecenia lub porcje informacji zależeć mogą od poprzednio udzielonych odpowiedzi czy zmierzonych zachowań lub kompetencji użytkownika). Cenną możliwością w SCORM 2004 jest mechanizm tzw. feedbacku, czyli różnych form reakcji systemu (komentarze, podpowiedzi, dodatkowe informacje) na zachowania/odpowiedzi użytkownika. Formalnie, inteligentną dynamikę procesów edukacyjnych budowaną i prowadzoną na bazie SCORM 2004 opiera się o kilka modeli wbudowanych w SCORM 2004: Activity Tree/Clusters Model, Current Activity State Model, Tracking Model, Sequencing Definition Model i Navigation Model. Na ich podstawie można tworzyć rozwiązania bliskie systemom eksperckim a jak blisko, to zależy od algorytmów analizy i przetwarzania zgromadzonych danych przez system, w przypadku e-learningu - przez system LMS (Learning Management System), potocznie nazywany platformą e-learningową. Mankamentem tego możliwego rozwiązania, na temat którego prowadził dywagacje Wojciech Przyłuski w [5], jest mała ziarnistość zbieranych danych z przebiegu procesu, rzutująca na jakość (trafność) podejmowanych decyzji przez system np. co do przebiegu dalszego dialogu (i procesu). Mała dokładność zbieranych danych wynika z zastosowania modelu śledzenia CMI (Computer Managed Instruction) opracowanego przed laty (w 1993 r.) dla systemów LMS przez AICC (Aviation Industry Computer-Based Training Committee). Model CMI umożliwia realizację jedynie czarnej skrzynki dającej zbiorcze informacje o wyniku testu/dialogu (np. zdał/nie zdał), a nie informacji o sytuacji przy poszczególnych pytaniach. Model pełniejszego śledzenia zaszyty w specyfikacji IMS Question&Test Interoperability (QTI), dotyczącej przeprowadzenia testów, śledzenia ich przebiegu i raportowania wyników, został włączony dopiero do standardu CC, stąd nadzieja, że CC 14

16 stworzy szersze pole realizacji koncepcji Web 3.0 inteligentnego dostarczania informacji. Ograniczeniem też w SCORM 2004, pokonanym w CC, jest model metadanych, oparty na standardzie LOM (Learning Object Metadata) stowarzyszenia IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.), który nie przystaje do współczesnych potrzeb Web 2.0 opisywania, opiniowania i rankingowania treści przez społeczności internetowe oraz opisywania kontekstowości treści, tak istotnego w zapewnieniu ich adekwatności do zaistniałych potrzeb i kontekstu. Kontekstowość informacji, zapisana w metadanych, dotyczyć może kontekstu zastosowań, np. porcje informacji w zapisane w standardzie S1000D dokumentacji technicznej (w dalszej części opisanym) mogłyby być trafnie dostarczane na stanowisko pracy w wyniku otrzymanego żądania od użytkownika, gdyby były dodatkowo opisane danymi kontekstowymi dotyczącymi operacji/działań/zadań na stanowisku pracy, których dotyczą, kontekstu lokalizacji jak język, prawo, religia i inne, której elementy pokazuje Rys. 3, np. treści szkoleniowe, w postaci elektronicznych kursów, modułów, obiektów SCO (Sharable Content Object, byłyby lepiej dostosowane do ponownego użycia, gdyby można było je modyfikować do bieżącego kontekstu użytkownika na podstawie zidentyfikowanych różnic tego kontekstu z opisem kontekstu treści; kontekstu technicznego, np. treści multimedialne jak muzyka, fotografia mogłyby być właściwie dobierane, na podstawie ich metadanych kontekstu, do parametrów technicznych urządzenia mobilnego użytkownika. Istnieje pilna potrzeba opracowania modeli metadanych kontekstu, również hybrydowego modelu (nie tylko metadanych kontekstu, dotyczy to ogólnie metadanych), wynikłego z połączenia modeli (lub ich najbardziej odpowiednich części). Przykładowo, w [6] proponowane jest połączenie ogólnego modelu metadanych Dublin Core ze specjalizowanym modelem dla multimediów MPEG- 7. Ten pierwszy zapewnia łatwość użycia, interoperacyjność, drugi zaś uzupełnia jego braki np. daje możliwość indeksacji treści nie tylko na podstawie tekstu, ale rozpoznawania melodii. Warto (kontekstowo) zwrócić w tym miejscu uwagę na fakt, że CC daje możliwość włączenia do cartirdge potrzebnych modeli metadanych. Rys. 3 Aspekty kontekstu wpływające na proces e-learningowy Źródło:[5] 15

17 Przykładem łączenia modeli metadanych jest standard publikacji technicznych S1000D, niestety nieuwzględniający kontekstu. Problem opisu kontekstowości informacji zwłaszcza dotyczy systemów ITS i WLOD, które muszą docierać z właściwą informacją merytoryczną na żądanie na stanowisko pracy i to jak najszybciej. W pracach poświęconych temu problemowi, prezentowane są projekty rozwiązań opartych na identyfikacji kontekstu przez RFID (w [11] ), gdzie etykietka radiowa wskazuje miejsce np. awarii oraz referencje do historii i procedur napraw, oraz opartych na koncepcji nuggets (w [12]), które rozszerzają SCORM owski model obiektu szkoleniowego SCO, za ciasny na dzisiejsze potrzeby. Nuggets, bliskie koncepcji CC, są pakietem różnorodnych zasobów informacyjnych, spełniających wymogi zarówno stanowisk szkoleniowych jak i stanowisk pracy. Zasobami informacyjnymi w nuggets może być informacja o kontekście, właściwy kontent oraz charakterystyczne zasoby dla Web 2.0, wynikające ze współpracy i doświadczeń korporacyjnych lub z kontaktów społecznościowych w Internecie posty, wiadomości, nagrania z konferencji/spotkań i inne. Podsumowując, teoretycznym problemem jest opracowanie dziedzinowych, sytuacyjnych modeli opisu kontekstów, i wynikających z nich struktur metadanych, zaś praktycznym problemem jest ich dyfuzja w aplikacjach, bazach danych i repozytoriach. Natomiast nie jest problemem ich włączenie do procesów informacyjnych, które będą korzystać z CC do zapisu procesui zasobów informacyjnych oraz z interpreterów CC (systemów rozumiejących format cartridge i realizujących standard CC). Modele e-learningu vs systemy ITS i WLOD Systemy ITS inteligentnego instruktażu i systemy wsparcia on-demand WLOD mają na celu przekazywanie wiedzy na ogół technicznej, by nauczyć użytkownika/pracownika samodzielnej pracy np. z urządzeniem, przy czym w ITS chodzi o to, by eliminować w tym procesie udział człowieka-nauczyciela (koszty!) i zastępować go rozwiązaniami ekspertowymi opartymi na modelach zachowań ludzkich. Systemy ITS zawierają 4 główne moduły moduł interfejsu komunikacji z użytkownikiem (również umożliwiający przeprowadzanie zajęć symulacyjnych), moduł ekspercki dostarczający wiedzy i zachowań eksperta np. przy poprowadzeniu użytkownika w procesie diagnozy awarii urządzenia oraz w czasie wspomagania w procesie naprawczym usuwania awarii, modułu studenta opisującego wiedzę studenta i istniejące braki, moduł tutora (nauczyciela, instruktora), oparty na modelu zachowań nauczycielaczłowieka, którego celem jest dokształcanie użytkownika w zdiagnozowanych brakach kompetencji. Ich implementacja zaszyta jest w kodzie oprogramowania. W pracy [8] przeprowadzono porównanie SCORM 2004 (3. edycji) z modelami ITS. Ukierunkowanie SCORM 2004 na ponowne użycie treści, dostępność, interoperacyjność i trwałość przeciwstawiono zaszytym w kodzie oprogramowania (nieelastycznym) rozwiązaniom zorientowanym silnie na kontekstowość, na rozumne przekazywanie treści i inteligentny dobór działań. Dostrzeżono możliwości w SCORM 2004 prowadzenia nieliniowego sekwencjonowania treści w oparciu równoczesne sprawdzanie działań edukacyjnych użytkownika (poziomu nabytej wiedzy). Idealnym rozwiązaniem byłby system mający zarówno możliwości ITS jak i systemów opartych na SCORM 2004, co obrazuje Rys.4. Być może to idealne rozwiązanie niesie standard CC. 16

18 kontekstowość treści (contextuability) Intelligent Tutoring System idealna sytuacja SCORM 2004 ponowne użycie treści (reusability) Rys. 4 ITS vs SCORM 2004 Źródło własne na podstawie [8] W pracy [9] prezentującej odpowiedniości modeli ITS-SCORM 2004, w celu oceny przydatności SCORM 2004 do budowy ITS lub inaczej do budowy systemów opartych na SCORM 2004 korzystających z modelowych konstrukcji ITS, wyraźnie stwierdzono, że model Simple Sequencing zawarty w SCORM 2004 daje twórcom ITS narzędzia (a właściwie mechanizmy) podobne do narzędzi dla budowy ITS, które umożliwiają indywidualizowanie ścieżek metodycznych pod potrzeby pojedynczych użytkowników lub ich niewielkich grup. Przy różnicy w nomenklaturze, potwierdzono odpowiedniości modeli zawartych w Tabeli II : Tabela II Odpowiedniość modeli ITS i SCORM 2004 ITS SCORM 2004 Moduł ekspercki (Expert Knowledge Module) Moduł studenta (Novice Model) Moduł tutora (Instructional Model) Activity Tree, Clusters Model ( Model Drzewa Aktywności, Klastry jednostek) Activity State Model (Model Stanu Aktywności) Activity State Model, Tracking Model (Model Śledzenia) Activity State Model na bazie Modeli Drzewa Aktywności, Śledzenia i Definicji Sekwencjonowania (Sequencing Definition Model) Biorąc pod uwagę cechy i możliwości CC, pożytek z zastosowania modeli CC przy konstrukcji ITS będzie jeszcze większy. Dla systemów wspierających użytkownika na stanowisku pracy (ITS, WLOD) bardzo ważnym problemem jest dostęp do rzetelnej, źródłowej informacji technicznej. Dostęp do niej jest ważny również w innych systemach np. e-learningowych, marketingowych (dla obsługi wnikliwych klientów). Powstaje problem, którego pierwsze próby rozwiązania przedstawione są w [10], dostępu do baz danych z dokumentacją i materiałami technicznymi w czasie tworzenia kontentu 17

19 zgodnego ze SCORM 2004 jak i w czasie jego udostępniania (wykonywania procesu edukacyjnego) przez LMS (Learning Management System). Standardem publikacji technicznych jest międzynarodowy standard S1000D, obecnie w wersji 2.2, pielęgnowany i rozwijany przez międzynarodową grupę Technical Publications Specification Maintenance Group (TPSMG) przedstawicieli przemysłu z całego świata. Obecnie S1000D stał się domniemanym standardem prezentowania technikali w cyberprzestrzeni, niezależnym od rozwiązań technicznej infrastruktury. Porcje informacji tworzą moduły identyfikowane unikalnymi identyfikatorami i są opatrzone metadanymi, których struktura wynika z przyjętych S1000D modeli metadanych Dublin Score i LOM. LOM jest w części wykorzystywany w SCORM, w modelu Content Package. Taka modularna postać zapisu informacji technicznych ułatwia ich składanie, wg potrzeb, w większe porcje/pakiety. Wraz z opracowaniem wspólnego interfejsu dla SCORM 2004 i S1000D pojawia się problem spójności miedzy dokonywanymi zmianami w technikaliach zapisanych w S1000D a kontentem zapisanym w SCORM W rozwiązaniu tego problemu są pomocne standardy Product Life Cycle Support (PLCS) i standard dla działań logistycznych S3000L. Problemem, który wydaje się pozostawać obecnie do rozwiązania jest uzupełnienie S1000D o metadane kontekstu. Przy udanym zakończeniu projektu wspólnego interfejsu dla SCORM 2004 S1000D opisanego w [10], i wzbogaceniu danych technicznych o kontekstowość, dostępna byłaby technologia uefektywniająca działania systemów ITS i WLOD. A one same, przepisane lub opracowane na bazie modeli SCORM 2004 stanowiłyby pierwszy krok w kierunku stosowania w praktyce wspólnych modeli z systemami e-learningowymi. W przyszłości zaś, może niedalekiej, kolejne pokolenia tych systemów pracowałyby na bazie modeli CC. A większa liczba systemów i rodzajów pracujących na bazie wspólnych standardowych modeli to większa interoperacyjnosć, w tym wymiana danych i informacji, do czego wrócimy w końcowych konkluzjach. Modele e-learningu vs internetowy marketing Nie wchodząc w obszerną dziedzinę metod, technologii i narzędzi internetowego marketingu, reklamy, komunikacji i obsługi klienta, można stwierdzić, że w systemach realizujących te zadania bardzo ważna jest skuteczność, mierzona zainteresowaniem klienta informacją i jego zadowoleniem z przekazanej informacji. Przykładowo, w pracy [13], zawartej w raporcie podsumowującym badania rynku agencji reklamowych prowadzone w 2009r., podkreślana jest ogromna rola w niedalekiej przyszłości technologii IPTV (Internet Protocol TV) w rozwoju interaktywnej telewizji i/lub reklamy, w której interaktywność nie sprowadza się tylko do włączenia/wyłączenia odbiornika czy przełączania kanałów, ale do wyboru pozycji programowych i w ten sposób do konstruowania indywidualnego programu oraz wpływu, przez głosowanie, na jego oferowaną strukturę przez dostawcę. Istnieje w Polsce kilka wdrożen IPTV np. Dialog Media Telefonia Dialog, Cyfrowa Platforma Espol HDTV Espol sp. z o.o.. Tworzenie programu on the fly, zgodnie z nazwaną we wspomnianej pracy koncepcją Dynamic Assemblage, będzie miało implikacje dla reklamy internetowej, słanej w tej technologii łączami szerokopasmowymi. Pada w tej pracy pytanie: Why can t commercials be interactive?. Teoretycznie problemy w e-learningu i w internetowej reklamie telewizyjnej wydają się bliskie. Czy akurat modele zawarte w CC są do wykorzystania w konstruowaniu programów i reklam telewizji internetowej trudno bez wnikliwszych badań sądzić. Ale wydaje się, że jest coś na rzeczy. Instytut Maszyn Matematycznych podjął próby zastosowania modelu SCORM 2004, zaimplementowanego w e-learningowej technologii TeleEdu TM, do promocji oraz bezzałogowej obsługi klienta. Prace [14], [15] i [16] dokumentują ten kierunek prac IMM. W opracowanych multimedialnych prezentacjach (czytaj: elektronicznych kursach) mazowieckich innowacji, opracowanych w ramach projektu finansowanego z programu ZPORR 2.6, giętki model SCORM 2004 sekwencjonowania treści w zależności od potrzeb użytkownika wykorzystano do hierarchicznego udostępniania wiedzy o innowacjach pierwszy poziom powszechny, był dostępny dla każdego użytkownika, ostatni najwyższy prezentujący rozwiązania techniczne, dostępny był dla 18

20 zdecydowanego na zakup klienta. W 2009 r., w ramach programu Bon na Innowacje (PARP), zrealizowano jeden z małych projektów, który polegał na opracowaniu interaktywnego katalogu usług i produktów meblarskich kilku stowarzyszonych warszawskich firm. Udostępniony został na ich firmowej stronie WWW. Oprócz multimedialnego prezentowania oferty, chodziło również o zbieranie ogólnych statystyk o odwiedzalności katalogu, danych ze śledzenia przebiegu kursu np. o tym, co cieszy się w ofercie największym zainteresowaniem klientów, opinii klientów o jakości usług, zamówień w wyniku dopracowywania ich szczegółów w interaktywnym dialogu. Z powodów ograniczeń finansowych nie udało się zrealizować początkowego zamiaru współprojektowania przez klienta, w interaktywnym dialogu, np. zamawianej zabudowy kuchennej czy innego rozwiązania z obszaru kompetencji stowarzyszonych firm. Polska firma Clix Software niedawno stworzyła wirtualnego doradcę Ewa, który obsługuje cały proces od ofertowania do realizacji zakupu [17]. Doświadczenia z Wirtualną Ewą wskazują na konieczność zadawania większej liczby pytań niżby klienta obsługiwał człowiek, co przedłuża czas klienta, ale dostawca minimalizuje koszty obsługi klienta. Nie można potwierdzić na podstawie teoretycznych badań, bez pilotowej implementacji, czy podobny system udało by się zrealizować przez system ekspertowy bazujący na modelach zawartych w CC. Niewielkie doświadczenia IMM wykazały, że model SCORM 2004 stwarza ograniczenia w swobodnym prowadzeniu dialogu ze względu na wcześniej wspomniany model CMI, który nie przekazuje do bazy odpowiedzi na każde pytanie (o ile nie jest ono oddzielną sekcją, czego praktycznie się nie stosuje). A to np. w takim współprojektowaniu jest niezbędne. Z wykorzystaniem CC, miejmy nadzieję, sprawy by mogły rozwinąć się w sposób bardziej zaawansowany. Sprawdzenie tej tezy jest sprawą przyszłości. Zakończenie Na ostatniej konferencji w IMM VII Warsztaty e-learningowe w grudniu 2009 r. był prezentowany m.in. projekt, wcześniej wspomniany, interaktywnego katalogu. Padło pytanie z sali, po co to realizować technologiami e-learningowymi, skoro do realizacji internetowego marketingu są specjalizowane narzędzia i systemy. Pytający nie podał ich przykładów. Autorce nie są znane narzędzia do budowy internetowych procesów marketingowych, które by bazowały na tak sophisticated modelach, jakie są wbudowane zwłaszcza w standard CC. Stwarzają one podstawy budowy systemów ekspertowych. Celem artykułu, w którym zostały przedstawione rozważania na temat możliwości zastosowania modeli e-learningowych w inteligentnych systemach informacyjnych, jest zwrócenie uwagi na możliwość skorzystania z tych modeli przy projektowaniu nowych inteligentnych systemów, co może zwiększyć efektywność etapu projektowania oraz jakość wykonanego systemu, wielokierunkowego, nie tylko w procesach edukacyjnych, zastosowania oferowanych lub posiadanych systemów LMS, co zwiększa wykorzystanie infrastruktury informatycznej, którą tworzą, zmniejsza koszty wdrożeń nowych, spoza obszaru e- learningu, rozwiązań w przedsiębiorstwie, zwiększenia interoperacyjności systemów oraz współużywalności i ponownego użycia zasobów informacyjnych, co wynika z wykorzystania jednolitego zestawu standardów (wchodzących w SCORM 2004 i w CC). By tak się działo, wiedza o oferowanych w standardach e-learningu modelach, dobrze przemyślanych i przetestowanych przez międzynarodowe grono twórców i odbiorców systemów e- learningowych, powinna być bardziej powszechna, do czego niniejszy artykuł być może się przyczyni. 19

OPIS WYMOGÓW JAKOŚCI ŚWIADCZENIA USŁUG e-learnig

OPIS WYMOGÓW JAKOŚCI ŚWIADCZENIA USŁUG e-learnig OPIS WYMOGÓW JAKOŚCI ŚWIADCZENIA USŁUG e-learnig E-learning jako usługa rozwojowa E-learning to jedna z forma zdalnego nauczania (tj. formy wspomagania procesu uczenia się technologiami informacyjno-komunikacyjnymi)

Bardziej szczegółowo

Początki e-learningu

Początki e-learningu E-learning Początki e-learningu Początków nauczania na odległość można doszukiwać się w Stanach Zjednoczonych w latach 80. Technikę tą początkowo wykorzystywało tylko kilka uczelni wyższych. Widząc zainteresowanie

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE: METODYKA E-LEARNINGU (50h) Tematyka zajęć: PROGRAM EXE NARZĘDZIE DO TWORZENIA ELEKTRONICZNYCH MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH (10h)

SZKOLENIE: METODYKA E-LEARNINGU (50h) Tematyka zajęć: PROGRAM EXE NARZĘDZIE DO TWORZENIA ELEKTRONICZNYCH MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH (10h) Program szkolenia realizowanego w ramach Projektu BELFER ONLINE + przygotowanie nauczycieli z obszarów wiejskich do kształcenia kompetencji kluczowych uczniów i dorosłych przy wykorzystaniu platform e-learningowych

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie nowoczesnych technik kształcenia w edukacji akademickiej

Wykorzystanie nowoczesnych technik kształcenia w edukacji akademickiej Wykorzystanie nowoczesnych technik kształcenia w edukacji akademickiej Authoring Tools narzędzia służące do przygotowywania treści e-lekcji. Rodzaje treści umieszczanych w e-lekcjach. Edycja treści tekstowej

Bardziej szczegółowo

E-learning: nowoczesna metoda kształcenia

E-learning: nowoczesna metoda kształcenia E-learning: nowoczesna metoda kształcenia Tworzenie kursów e-learningowych Karolina Kotkowska Plan prezentacji część I E-learning obiektywnie: 2. Definicja 3. Formy 4. Wady i zalety e-szkoleń 5. Mity 6.

Bardziej szczegółowo

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl .firma Dostarczamy profesjonalne usługi oparte o nowoczesne technologie internetowe Na wstępie Wszystko dla naszych Klientów Jesteśmy świadomi, że strona internetowa to niezastąpione źródło informacji,

Bardziej szczegółowo

Platformy e-learningowe nowe możliwości wzbogacania oferty dydaktycznej w bibliotece akademickiej. Seminarium PolBiT Warszawa, 18-19.03.

Platformy e-learningowe nowe możliwości wzbogacania oferty dydaktycznej w bibliotece akademickiej. Seminarium PolBiT Warszawa, 18-19.03. Platformy e-learningowe nowe możliwości wzbogacania oferty dydaktycznej w bibliotece akademickiej Seminarium PolBiT Warszawa, 18-19.03.2010 Wybrane pola zastosowań e-learningu typowe indywidualne bądź

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE TREŚCI ELEARNINGOWYCH - MODEL ADDIE

PROJEKTOWANIE TREŚCI ELEARNINGOWYCH - MODEL ADDIE ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO 277 NR 453 EKONOMICZNE PROBLEMY USŁUG NR 8 2007 ADAM STECYK PROJEKTOWANIE TREŚCI ELEARNINGOWYCH - MODEL ADDIE ISTOTA ELEARNINGU. CHARAKTERYSTYKA SYSTEMÓW ELEARNINGOWYCH

Bardziej szczegółowo

Temat szkolenia: Technologie informacyjno-komunikacyjne w nauczaniu przedmiotów humanistycznych SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA WARSZAWA, 2014

Temat szkolenia: Technologie informacyjno-komunikacyjne w nauczaniu przedmiotów humanistycznych SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA WARSZAWA, 2014 Numer i nazwa obszaru: 8 Przygotowanie metodyczne nauczycieli w zakresie wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu i uczeniu się Temat szkolenia: Technologie informacyjno-komunikacyjne

Bardziej szczegółowo

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Temat szkolenia: Gryfikacja i inne innowacyjne metody

Bardziej szczegółowo

MODUŁ E-learning nauczanie przez Internet

MODUŁ E-learning nauczanie przez Internet MODUŁ E-learning nauczanie przez Internet Czas trwania zajęć: 1 moduł, 12 jednostek lekcyjnych, razem 540. Cele zajęć: Cele operacyjne: UCZESTNICY: mm. zapoznają się terologią nn. rozpoznają różne typy

Bardziej szczegółowo

Web 3.0 Sieć Pełna Znaczeń (Semantic Web) Perspektywy dla branży motoryzacyjnej i finansowej. Przyjęcie branżowe EurotaxGlass s Polska 10 luty 2012

Web 3.0 Sieć Pełna Znaczeń (Semantic Web) Perspektywy dla branży motoryzacyjnej i finansowej. Przyjęcie branżowe EurotaxGlass s Polska 10 luty 2012 Web 3.0 Sieć Pełna Znaczeń (Semantic Web) Perspektywy dla branży motoryzacyjnej i finansowej Przyjęcie branżowe EurotaxGlass s Polska 10 luty 2012 Web 3.0 - prawdziwa rewolucja czy puste hasło? Web 3.0

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. Specyfikacja techniczna portalu internetowego Łódź, 15.10.2012 r.

Załącznik nr 1. Specyfikacja techniczna portalu internetowego Łódź, 15.10.2012 r. Załącznik nr 1. Specyfikacja techniczna portalu internetowego Łódź, 15.10.2012 r. Stworzenie platformy internetowej na potrzeby projektu. 1 Wykonanie portalu internetowego na potrzeby e-usługi, obejmującego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie do e-learningu... 19

Spis treści. Wstęp... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie do e-learningu... 19 Spis treści Wstęp... 15 Treść książki... 16 Adresaci książki... 16 Struktura książki... 17 Trzecie wydanie książki... 17 Rozdział 1. Wprowadzenie do e-learningu... 19 Przykłady e-learningu... 20 E-learning

Bardziej szczegółowo

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001 LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001 Newsletter Issue 2 April 2009 Drogi czytelniku, Przedstawiamy z przyjemnością drugie wydanie biuletynu projektu LearnIT. W tym wydaniu chcemy powiedzieć więcej

Bardziej szczegółowo

Instytut Przedsiębiorczości Cisco

Instytut Przedsiębiorczości Cisco Instytut Przedsiębiorczości Cisco Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania z siedzibą w Rzeszowie Konferencja: Technologie IT w służbie jakości kształcenia 1 czerwca 2010 Elżbieta Tarnawska Koordynator

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych dr inż. Adam Iwaniak Infrastruktura Danych Przestrzennych w Polsce i Europie Seminarium, AR Wrocław

Bardziej szczegółowo

Przegląd narzędzi do tworzenia komponentów kursów e-learning

Przegląd narzędzi do tworzenia komponentów kursów e-learning Zbigniew Zieliński zzielins@gmail.com, zzielinski@wsh-kielce.edu.pl Wyższa Szkoła Handlowa im. Bolesława Markowskiego Zakład Informatyki Kielce Przegląd narzędzi do tworzenia komponentów kursów e-learning

Bardziej szczegółowo

Rozwiązania e-learningowe jako narzędzia rozwoju kompetencji zawodowych. Paweł Czerwony Global New Business Manager

Rozwiązania e-learningowe jako narzędzia rozwoju kompetencji zawodowych. Paweł Czerwony Global New Business Manager v Rozwiązania e-learningowe jako narzędzia rozwoju kompetencji zawodowych Paweł Czerwony Global New Business Manager Funmedia Nasza historia Rynki i produkty Liczba użytkowników Kursy online Fakty Dot.

Bardziej szczegółowo

Placówka z certyfikatem PN-EN ISO 9001:2009 i akredytacją Łódzkiego Kuratora Oświaty

Placówka z certyfikatem PN-EN ISO 9001:2009 i akredytacją Łódzkiego Kuratora Oświaty 96-100 Skierniewice, Al. Niepodległości 4 tel. (46) 833-20-04, (46) 833-40-47 fax. (46) 832-56-43 www.wodnskierniewice.eu wodn@skierniewice.com.pl Placówka z certyfikatem PN-EN ISO 9001:2009 i akredytacją

Bardziej szczegółowo

e-learning w edukacji Sebastian Wasiołka

e-learning w edukacji Sebastian Wasiołka e-learning w edukacji Sebastian Wasiołka Plan prezentacji 1. Definicje. 2. Terminologia. 3. Klasyfikacja systemów e-learning. 4. Elementy procesu e-learningowego. 5. Podstawowe funkcje e-learningu. 6.

Bardziej szczegółowo

Marcin Jaromin mjaromin@prz.edu.pl

Marcin Jaromin mjaromin@prz.edu.pl Zarządzanie portalem edukacyjnym Marcin Jaromin mjaromin@prz.edu.pl Centrum e-learningu PRz System Moodle jest zintegrowaną platformą e-nauczania, która może służyć do: prowadzenia szkoleń, które odbywają

Bardziej szczegółowo

Open AGH i inne platformy Otwartych Zasobów Akademickich. Karolina Grodecka Centrum e-learningu AGH Koalicja Otwartej Edukacji

Open AGH i inne platformy Otwartych Zasobów Akademickich. Karolina Grodecka Centrum e-learningu AGH Koalicja Otwartej Edukacji Open AGH i inne platformy Otwartych Zasobów Akademickich Karolina Grodecka Centrum e-learningu AGH Koalicja Otwartej Edukacji materiały, które są publicznie dostępne w internecie, opublikowane wraz z prawem

Bardziej szczegółowo

E-learning nauczanie na odległość

E-learning nauczanie na odległość E-learning nauczanie na odległość część 2. Cel prezentacji Przekonanie Państwa, że warto uatrakcyjnić i wzbogacić proces dydaktyczny w szkole o pracę z uczniem na platformie e-learningowej Moodle. część

Bardziej szczegółowo

STUDIA I MONOGRAFIE NR

STUDIA I MONOGRAFIE NR STUDIA I MONOGRAFIE NR 21 WYBRANE ZAGADNIENIA INŻYNIERII WIEDZY Redakcja naukowa: Andrzej Cader Jacek M. Żurada Krzysztof Przybyszewski Łódź 2008 3 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 7 SYSTEMY AGENTOWE W E-LEARNINGU

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA TRENERÓW DO REALIZACJI PRZYSZŁYCH SZKOLEŃ Z WYKORZYSTANIEM E-LEARNINGU

SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA TRENERÓW DO REALIZACJI PRZYSZŁYCH SZKOLEŃ Z WYKORZYSTANIEM E-LEARNINGU SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA TRENERÓW DO REALIZACJI PRZYSZŁYCH SZKOLEŃ Z WYKORZYSTANIEM E-LEARNINGU opracowany w wyniku realizacji projektu 1.7 Oferta szkoleń w technologii e-learning dla pracowników

Bardziej szczegółowo

ABC e - learningu. PROJEKT PL35 KOMPETENTNY URZĘDNIK WYśSZA JAKOŚĆ USŁUG W WIELKOPOLSCE

ABC e - learningu. PROJEKT PL35 KOMPETENTNY URZĘDNIK WYśSZA JAKOŚĆ USŁUG W WIELKOPOLSCE ABC e - learningu Termin e-learning (z ang. learning nauka, wiedza, poznanie) oznacza nauczanie na odległość przy wykorzystaniu najnowocześniejszych technik informatycznych. Dydaktyka wspomagana jest za

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 6 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Wybór trenerów do przeprowadzenia szkolenia doskonalącego kompetencje nauczycieli w zakresie wykorzystywania w swojej pracy dydaktycznej nowoczesnych technologii

Bardziej szczegółowo

Numer i nazwa obszaru: 6 Portale społecznościowe jako narzędzie pracy grupowej. Temat szkolenia:

Numer i nazwa obszaru: 6 Portale społecznościowe jako narzędzie pracy grupowej. Temat szkolenia: Numer i nazwa obszaru: 6 Portale społecznościowe jako narzędzie pracy grupowej Temat szkolenia: Edukacyjne aspekty korzystania z portali społecznościowych SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA WARSZAWA, 2013 Wydanie

Bardziej szczegółowo

Prezentacja specjalności studiów II stopnia. Inteligentne Technologie Internetowe

Prezentacja specjalności studiów II stopnia. Inteligentne Technologie Internetowe Prezentacja specjalności studiów II stopnia Inteligentne Technologie Internetowe Koordynator specjalności Prof. dr hab. Jarosław Stepaniuk Tematyka studiów Internet jako zbiór informacji Przetwarzanie:

Bardziej szczegółowo

Young Digital Planet S.A.

Young Digital Planet S.A. Innowacyjne metody kształcenia menedżerów Young Digital Planet S.A. 2008/10/22 Szkolenia jutra Powinny być nastawione na zwiększenie elastyczności i efektywności organizacji oraz jej członków kształtować

Bardziej szczegółowo

SHAREPOINT SHAREPOINT QM SHAREPOINT DESINGER SHAREPOINT SERWER. Opr. Barbara Gałkowska

SHAREPOINT SHAREPOINT QM SHAREPOINT DESINGER SHAREPOINT SERWER. Opr. Barbara Gałkowska SHAREPOINT SHAREPOINT QM SHAREPOINT DESINGER SHAREPOINT SERWER Opr. Barbara Gałkowska Microsoft SharePoint Microsoft SharePoint znany jest również pod nazwą Microsoft SharePoint Products and Technologies

Bardziej szczegółowo

Wykład I. Wprowadzenie do baz danych

Wykład I. Wprowadzenie do baz danych Wykład I Wprowadzenie do baz danych Trochę historii Pierwsze znane użycie terminu baza danych miało miejsce w listopadzie w 1963 roku. W latach sześcdziesątych XX wieku został opracowany przez Charles

Bardziej szczegółowo

Katedra Inżynierii Oprogramowania Tematy prac dyplomowych inżynierskich STUDIA NIESTACJONARNE (ZAOCZNE)

Katedra Inżynierii Oprogramowania Tematy prac dyplomowych inżynierskich STUDIA NIESTACJONARNE (ZAOCZNE) Katedra Inżynierii Oprogramowania Tematy prac dyplomowych inżynierskich STUDIA NIESTACJONARNE (ZAOCZNE) Temat projektu/pracy dr inż. Wojciech Waloszek Grupowy system wymiany wiadomości. Zaprojektowanie

Bardziej szczegółowo

Miejska Platforma Internetowa

Miejska Platforma Internetowa Miejska Platforma Internetowa Bogactwo możliwości! Uniezależnienie od producenta! Możliwość dostosowania Platformy do potrzeb! Wyjątkowo korzystna cena! Głównym zadaniem tego serwisu jest publikowanie

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA Kierunek studiów: INFORMATYKA Stopień studiów: STUDIA II STOPNIA Obszar Wiedzy/Kształcenia: OBSZAR NAUK TECHNICZNYCH Obszar nauki: DZIEDZINA NAUK TECHNICZNYCH Dyscyplina

Bardziej szczegółowo

Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning

Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning Opracowanie: Eleonora Żmijowska-Wnęk Wrocław 2014 SPIS TREŚCI: 1. WSTĘP... 3 2. CELE OGÓLNE SZKOLENIA... 4 3. METODY PRACY... 4 4. TREŚCI I PRZEWIDYWANE

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE DLA NAUCZYCIELI Z WYKORZYSTANIEM

SZKOLENIE DLA NAUCZYCIELI Z WYKORZYSTANIEM SZKOLENIE DLA NAUCZYCIELI Z WYKORZYSTANIEM Technologii Informacyjnych Program szkolenia dla nauczycieli przedmiotów nieinformatycznych. Cel szkolenia Celem szkolenia jest przygotowanie nauczycieli przedmiotów

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem.

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem. Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.1 Cyfrowe udostępnianie informacji sektora publicznego (ISP) ze źródeł administracyjnych oraz zasobów nauki Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Dzień 1. I Wprowadzenie (wersja 0906) II Dostęp do danych bieżących specyfikacja OPC Data Access (wersja 0906) Kurs OPC S7

Spis treści. Dzień 1. I Wprowadzenie (wersja 0906) II Dostęp do danych bieżących specyfikacja OPC Data Access (wersja 0906) Kurs OPC S7 I Wprowadzenie (wersja 0906) Kurs OPC S7 Spis treści Dzień 1 I-3 O czym będziemy mówić? I-4 Typowe sytuacje I-5 Klasyczne podejście do komunikacji z urządzeniami automatyki I-6 Cechy podejścia dedykowanego

Bardziej szczegółowo

Tomasz Grześ. Systemy zarządzania treścią

Tomasz Grześ. Systemy zarządzania treścią Tomasz Grześ Systemy zarządzania treścią Co to jest CMS? CMS (ang. Content Management System System Zarządzania Treścią) CMS definicje TREŚĆ Dowolny rodzaj informacji cyfrowej. Może to być np. tekst, obraz,

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. Programowanie aplikacji internetowych

KARTA PRZEDMIOTU. Programowanie aplikacji internetowych KARTA PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu/modułu: Nazwa angielska: Kierunek studiów: Poziom studiów: Profil studiów Jednostka prowadząca: Programowanie aplikacji internetowych Web application development edukacja

Bardziej szczegółowo

World Wide Web? rkijanka

World Wide Web? rkijanka World Wide Web? rkijanka World Wide Web? globalny, interaktywny, dynamiczny, wieloplatformowy, rozproszony, graficzny, hipertekstowy - system informacyjny, działający na bazie Internetu. 1.Sieć WWW jest

Bardziej szczegółowo

firmy produkty intranet handel B2B projekty raporty notatki

firmy produkty intranet handel B2B projekty raporty notatki firmy mail intranet produkty DOKUMENTY handel raporty B2B projekty notatki serwis zadania Dlaczego warto wybrać Pakiet ITCube? Najczęściej wybierany polski CRM Pakiet ITCube jest wykorzystywany przez ponad

Bardziej szczegółowo

Realizacja modelu nauczania hybrydowego. jasinski.ukw.edu.pl

Realizacja modelu nauczania hybrydowego. jasinski.ukw.edu.pl Realizacja modelu nauczania hybrydowego na przykładzie platformy b-learningowej dla studentów filologii germańskiej Arkadiusz Jasinski jasinski.ukw.edu.pl Na początku był e-learning czyli model nauczania

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego AGNIESZKA MAZUREK E-LEARNING JAKO NOWOCZESNE NARZĘDZIE WYKORZYSTYWANE W SZKOLENIACH Projekt realizowany

Bardziej szczegółowo

Metodologia tworzenia wykładów online

Metodologia tworzenia wykładów online Mieczysław Lech Owoc, Krzysztof Hauke Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu Metodologia tworzenia wykładów online Tworzenie wykładów wymaga stosowania metodologii. Intuicyjne zaprojektowanie wykładu online

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 1 do zapytania ofertowego nr ROYGARD/POIG/02/2015 z dnia 09.03.2015 r. SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA STWORZENIE I OBSŁUGA KAMPANII INTERNETOWEJ DLA PLATFORMY HANDLOWEJ CABAS.pl w

Bardziej szczegółowo

Internet PR w praktyce Urszula Kandefer Łukasz Zawadowski Internet + PR = Internet PR Znaczenie Internetu do kreowania wizerunku Internet podstawowe źródło informacji Wzrost znaczenia internetu rozwój

Bardziej szczegółowo

Tworzenie interaktywnych pomocy dydaktycznych z wykorzystaniem TIK i inne innowacyjne metody w nauczaniu różnych przedmiotów w szkole podstawowej

Tworzenie interaktywnych pomocy dydaktycznych z wykorzystaniem TIK i inne innowacyjne metody w nauczaniu różnych przedmiotów w szkole podstawowej Tworzenie interaktywnych pomocy dydaktycznych z wykorzystaniem TIK i inne innowacyjne metody w nauczaniu różnych przedmiotów w szkole podstawowej KATARZYNA SKARACZYŃSKA MARTA WOJDAT Technologie informacyjno-komunikacyjne

Bardziej szczegółowo

Katalog kompetencji zawodowych (dydaktycznych) zespołu projektowego (kadry dydaktycznej) w zakresie e-learningu

Katalog kompetencji zawodowych (dydaktycznych) zespołu projektowego (kadry dydaktycznej) w zakresie e-learningu opracowanie: mgr inż. Sławomir Gurdała mgr Zbigniew Mikurenda kurs: wprowadzenie do e-kształcenia (20 godzin) Katalog kompetencji zawodowych (dydaktycznych) zespołu projektowego (kadry dydaktycznej) w

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

Wyróżnij się, zwiększ swój zasięg, zautomatyzuj część pracy oraz poznaj nowe, aktywne metody uczenia dorosłych.

Wyróżnij się, zwiększ swój zasięg, zautomatyzuj część pracy oraz poznaj nowe, aktywne metody uczenia dorosłych. 1 W sposobach przekazywania wiedzy istotne są proporcje, dlatego warto poznać przekrój nowoczesnych metod oraz narzędzi cyfrowych i online, które pomogą trenerom prowadzić skuteczne szkolenia i wzbogacą

Bardziej szczegółowo

CRM w logistyce. Justyna Jakubowska. CRM7 Specjalista Marketingu

CRM w logistyce. Justyna Jakubowska. CRM7 Specjalista Marketingu CRM w logistyce Justyna Jakubowska CRM7 Specjalista Marketingu CRM w logistyce Prezentacja firm more7 Polska dostawca systemu CRM Autor i producent systemu do zarządzania relacjami z klientem CRM7; Integrator

Bardziej szczegółowo

Regulamin korzystania z platformy e-learning w projekcie Czas Zawodowców Wielkopolskie Kształcenie Zawodowe

Regulamin korzystania z platformy e-learning w projekcie Czas Zawodowców Wielkopolskie Kształcenie Zawodowe Regulamin korzystania z platformy e-learning w projekcie Czas Zawodowców Wielkopolskie Kształcenie Zawodowe Zadania szkół biorących udział w projekcie 1. Realizacja zajęć kształcenia zawodowego z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Phocus.pl to polsko-japońska firma składająca się z grupy kreatywnych profesjonalistów, którzy współpracując razem tworzą porządne rzeczy.

Phocus.pl to polsko-japońska firma składająca się z grupy kreatywnych profesjonalistów, którzy współpracując razem tworzą porządne rzeczy. Phocus.pl - oferta O firmie Phocus.pl to polsko-japońska firma składająca się z grupy kreatywnych profesjonalistów, którzy współpracując razem tworzą porządne rzeczy. Naszym celem jest dostarczenie Państwu

Bardziej szczegółowo

Oferta szkoleniowa Yosi.pl 2012/2013

Oferta szkoleniowa Yosi.pl 2012/2013 Oferta szkoleniowa Yosi.pl 2012/2013 "Podróżnik nie posiadający wiedzy, jest jak ptak bez skrzydeł" Sa'Di, Gulistan (1258 rok) Szanowni Państwo, Yosi.pl to dynamicznie rozwijająca się firma z Krakowa.

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące

Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące Działanie realizowane w ramach projektu Absolwent informatyki lub matematyki specjalistą na rynku pracy Matematyka i informatyka może i trudne, ale nie nudne Inteligentne Multimedialne Systemy Uczące dr

Bardziej szczegółowo

Założenia i stan realizacji projektu epuap2

Założenia i stan realizacji projektu epuap2 Założenia i stan realizacji projektu epuap2 Michał Bukowski Analityk epuap Serock, 28 października 2009 r. Agenda 1. Projekt epuap - cele i zakres. 2. Zrealizowane zadania w ramach epuap. 3. Projekt epuap2

Bardziej szczegółowo

HomeNetMedia - aplikacja spersonalizowanego dostępu do treści multimedialnych z sieci domowej

HomeNetMedia - aplikacja spersonalizowanego dostępu do treści multimedialnych z sieci domowej - aplikacja spersonalizowanego dostępu do treści multimedialnych z sieci domowej E. Kuśmierek, B. Lewandowski, C. Mazurek Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe 1 Plan prezentacji Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

Opis wymagań i program szkoleń dla użytkowników i administratorów

Opis wymagań i program szkoleń dla użytkowników i administratorów Załącznik nr 3 do OPZ Opis wymagań i program szkoleń dla użytkowników i administratorów Spis treści Wprowadzenie...2 1. Typ i zakres szkoleń...2 2. Grupy użytkowników...2 3. Warunki ogólne szkoleń...3

Bardziej szczegółowo

Platforma e-learning na przykładzie systemu Moodle

Platforma e-learning na przykładzie systemu Moodle Platforma e-learning na przykładzie systemu Moodle dr Zbigniew E. Zieliński Wyższa Szkoła Handlowa im. Bolesława Markowskiego w Kielcach zzielinski@wsh-kielce.edu.pl Budowa systemu e-learning jest przedsięwzięciem

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie e-learningiem

Zarządzanie e-learningiem Zarządzanie e-learningiem Zarządzanie e-learningiem obejmuje dwie strefy związane z procesem nauczania: zarządzanie nauczaniem, zarządzanie treścią nauczania. Zazwyczaj funkcje te powierza się dwu odrębnym

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie platformy e-learningowej moodle do szkoleń i zarządzania

Wykorzystanie platformy e-learningowej moodle do szkoleń i zarządzania Wykorzystanie platformy e-learningowej moodle do szkoleń i zarządzania Podlaskie Forum Bibliotekarzy 1. Platforma moodle wprowadzenie. 2. Szkolenia oparte na platformie. 3. Platforma moddle do zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Pla$orma edukacyjna czy to wystarczy? Przygotował: Artur Dyro, Prezes Learnetic S.A. artur.dyro@learnetic.com

Pla$orma edukacyjna czy to wystarczy? Przygotował: Artur Dyro, Prezes Learnetic S.A. artur.dyro@learnetic.com Pla$orma edukacyjna czy to wystarczy? Przygotował: Artur Dyro, Prezes Learnetic S.A. artur.dyro@learnetic.com www.learne9c.com O Learne9c Cyfrowa rewolucja (w szkole) = Powszechność + Integracja + Różnorodność

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie systemu LMS w dydaktyce Instytutu Elektroniki i Telekomunikacji Politechniki Poznańskiej

Zastosowanie systemu LMS w dydaktyce Instytutu Elektroniki i Telekomunikacji Politechniki Poznańskiej Robert KOTRYS, Krzysztof KEMPIŃSKI Instytut Elktrokiki i Telekomunikacji, Politechnika Poznańska E mail: Robert.Kotrys@et.put.poznan.pl, kkempin@o2.pl Zastosowanie systemu LMS w dydaktyce Instytutu Elektroniki

Bardziej szczegółowo

doc. dr Zbigniew E. Zieliński Wyższa Szkoła Handlowa im. Bolesława Markowskiego w Kielcach zzielinski@wsh-kielce.edu.pl

doc. dr Zbigniew E. Zieliński Wyższa Szkoła Handlowa im. Bolesława Markowskiego w Kielcach zzielinski@wsh-kielce.edu.pl Przegląd wybranych systemów i narzędzi e-learning doc. dr Zbigniew E. Zieliński Wyższa Szkoła Handlowa im. Bolesława Markowskiego w Kielcach zzielinski@wsh-kielce.edu.pl Duża część oprogramowania e-learningowego

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.2 Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014-2020 Typ projektu Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury

Bardziej szczegółowo

Moodle i złudzenia na temat Moodle. dr Małgorzata Miranowicz Zakład Dydaktyki Chemii Wydział Chemii UAM, Poznań

Moodle i złudzenia na temat Moodle. dr Małgorzata Miranowicz Zakład Dydaktyki Chemii Wydział Chemii UAM, Poznań Moodle i złudzenia na temat Moodle dr Małgorzata Miranowicz Zakład Dydaktyki Chemii Wydział Chemii UAM, Poznań Jak nie rozumieć e-learningu? Czy e-learning to jest e-uczenie się? Czy samochód to jest to

Bardziej szczegółowo

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001 LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001 Newsletter Wydanie 3 Lipiec 2009 Drogi czytelniku, Przedstawiamy Ci trzecie wydanie biuletynu LearnIT. Chcemy powiedzieć Ci więcej o LMS wybranym do projektu Claroline

Bardziej szczegółowo

Multimedialna Platforma Espol HDTV

Multimedialna Platforma Espol HDTV Multimedialna Platforma Espol HDTV Publiczne usługi elektroniczne oraz infrastruktura IT - - solidny fundament budowy społeczeństwa informacyjnego II Zachodniopomorski Konwent Informatyków Szczecin, 15

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

DESIGNER APPLICATION. powered by

DESIGNER APPLICATION. powered by DESIGNER APPLICATION powered by O FIRMIE HiddenData specjalizuje się w technologii dystrybucji treści video w Internecie oraz w budowie złożonych, funkcjonalnych aplikacji internetowych i mobilnych. Budujemy

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚCI SYSTEMÓW LMS W ZAKRESIE INDYWIDUALIZACJI PROCESU KSZTAŁCENIA

MOŻLIWOŚCI SYSTEMÓW LMS W ZAKRESIE INDYWIDUALIZACJI PROCESU KSZTAŁCENIA Henryk Sroka, Marcin Słaboń, Edyta Abramek Akademia Ekonomiczna w Katowicach MOŻLIWOŚCI SYSTEMÓW LMS W ZAKRESIE INDYWIDUALIZACJI PROCESU KSZTAŁCENIA Celem niniejszego artykułu jest rozpoznanie roli i możliwości

Bardziej szczegółowo

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie informatycznej. Zadaniem systemu jest rejestracja i przechowywanie

Bardziej szczegółowo

Iv. Kreatywne. z mediów

Iv. Kreatywne. z mediów Iv. Kreatywne korzystanie z mediów Edukacja formalna dzieci Kreatywne korzystanie z mediów [ 45 ] Zagadnienia Wychowanie przedszkolne Szkoła podstawowa, klasy 1-3 Szkoła podstawowa, klasy 4-6 Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie nowych mediów w procesie kształcenia jako przykład innowacji dydaktycznej

Wykorzystanie nowych mediów w procesie kształcenia jako przykład innowacji dydaktycznej Wykorzystanie nowych mediów w procesie kształcenia jako przykład innowacji dydaktycznej mgr Sylwia Polcyn-Matuszewska Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Informacja o autorce: mgr Sylwia Polcyn-Matuszewska

Bardziej szczegółowo

Tester oprogramowania 2014/15 Tematy prac dyplomowych

Tester oprogramowania 2014/15 Tematy prac dyplomowych Tester oprogramowania 2014/15 Tematy prac dyplomowych 1. Projekt i wykonanie automatycznych testów funkcjonalnych wg filozofii BDD za pomocą dowolnego narzędzia Jak w praktyce stosować Behaviour Driven

Bardziej szczegółowo

Umowa użytkownika. 1. Uprawnienia. 2. Logowanie do platformy szkoleń elektronicznych

Umowa użytkownika. 1. Uprawnienia. 2. Logowanie do platformy szkoleń elektronicznych Umowa użytkownika Platforma szkoleń elektronicznych firmy Olympus (https://elearning.olympuseuropa.com) to internetowe środowisko, które zostało stworzone z myślą o przeszkoleniu i podniesieniu świadomości

Bardziej szczegółowo

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management

Bardziej szczegółowo

Popularyzacja podpisu elektronicznego w Polsce

Popularyzacja podpisu elektronicznego w Polsce Popularyzacja podpisu elektronicznego w Polsce Rola administracji w budowaniu gospodarki elektronicznej Warszawa, 25 września 2006 r. Poruszane tematy Wprowadzenie i kontekst prezentacji Rola administracji

Bardziej szczegółowo

Co, kto, kiedy, jak, gdzie? Metadane. Metodyka opracowania i stosowania metadanych w Polsce

Co, kto, kiedy, jak, gdzie? Metadane. Metodyka opracowania i stosowania metadanych w Polsce Metodyka opracowania i stosowania metadanych w Polsce Adam Iwaniak Szkolenie w Luboradzy, ZCPWZ, 12-13.02.2009r. Metadane Metadane sumaryczny opis lub charakterystyka zbioru danych. Odpowiedź na pytania:

Bardziej szczegółowo

Wykonanie i wdrożenie Platformy e-learning oraz wykonanie i przeprowadzenie kursów e-learning

Wykonanie i wdrożenie Platformy e-learning oraz wykonanie i przeprowadzenie kursów e-learning Wykonanie i wdrożenie Platformy e-learning oraz wykonanie i przeprowadzenie kursów e-learning Konferencja organizowana w ramach projektu Implementacja i rozwój systemu informacyjnego publicznych służb

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: technologia informacyjna na poziomie szkoły średniej.

KARTA PRZEDMIOTU. 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: technologia informacyjna na poziomie szkoły średniej. KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Technologia informacyjna 2. KIERUNEK: Mechanika i budowa maszyn 3. POZIOM STUDIÓW: inżynierskie 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: 1/1 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6. LICZBA GODZIN:

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja Administratora portalu. aplikacji. Wirtualna szkoła

Dokumentacja Administratora portalu. aplikacji. Wirtualna szkoła Dokumentacja Administratora portalu aplikacji Wirtualna szkoła aktualna na dzień 20.12.2012 Wykonawca: Young Digital Planet SA 2012 Strona 2 z 15 Spis Treści Wirtualna szkoła SYSTEM ZARZĄDZANIA NAUCZANIEM...

Bardziej szczegółowo

SITOS. Twój partner w rozwoju best in training. www.bit-polska.pl. SITOS Core. SITOS Learning Management. SITOS Compliance Training

SITOS. Twój partner w rozwoju best in training. www.bit-polska.pl. SITOS Core. SITOS Learning Management. SITOS Compliance Training Core Learning Management Compliance Training Classroom Training e-testing Collaboration Virtual Classroom e-commerce Connect Twój partner w rozwoju best in training www.bit-polska.pl - Indywidualny system

Bardziej szczegółowo

VIBcare ZDALNE MONITOROWANIE STANU MASZYN. www.ec-systems.pl

VIBcare ZDALNE MONITOROWANIE STANU MASZYN. www.ec-systems.pl VIBcare ZDALNE MONITOROWANIE STANU MASZYN www.ecsystems.pl ZDALNY NADZÓR DIAGNOSTYCZNY EC SYSTEMS WIEDZA I DOŚWIADCZENIE, KTÓRYM MOŻESZ ZAUFAĆ N owe technologie służące monitorowaniu i diagnostyce urządzeń

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

Obserwatorium Innowacji Sektora Publicznego OECD. OECD Observatory of Public Sector Innovation (OPSI)

Obserwatorium Innowacji Sektora Publicznego OECD. OECD Observatory of Public Sector Innovation (OPSI) Obserwatorium Innowacji Sektora Publicznego OECD OECD Observatory of Public Sector Innovation (OPSI) Prezentacja multimedialna na bazie materiałów DSC KPRM oraz OECD. Aktualizacja z dnia 15.07.2014 Obserwatorium

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MICROSOFT DEVELOPER NETWORK ACADEMIC ALLIANCE MSDN AA

PROGRAM MICROSOFT DEVELOPER NETWORK ACADEMIC ALLIANCE MSDN AA PROGRAM MICROSOFT DEVELOPER NETWORK ACADEMIC ALLIANCE MSDN AA Wydział Matematyczno-Przyrodniczy Szkoła Nauk Ścisłych Koło Naukowe Informatyków FRAKTAL Opracował : Michał Wójcik, II rok MU IiE CZYM JEST

Bardziej szczegółowo

Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego

Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego Założenia monitoringu innowacyjności województwa mazowieckiego Wojciech Dziemianowicz prezentacja składa się z materiałów przygotowanych przez firmy GEOPROFIT i ECORYS Polska sp. z o.o. na zlecenie Urzędu

Bardziej szczegółowo

X SPOTKANIE EKSPERCKIE. System ocen pracowniczych metodą 360 stopni

X SPOTKANIE EKSPERCKIE. System ocen pracowniczych metodą 360 stopni X SPOTKANIE EKSPERCKIE System ocen pracowniczych metodą 360 stopni Warszawa, 16.09.2011 Ocena wieloźródłowa od koncepcji do rezultatów badania dr Anna Bugalska Najlepsze praktyki Instytutu Rozwoju Biznesu

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIE INFORMACYJNE I EDUKACJA MULTIMEDIALNA W PRAKTYCE SZKOLNEJ

TECHNOLOGIE INFORMACYJNE I EDUKACJA MULTIMEDIALNA W PRAKTYCE SZKOLNEJ M TECHNOLOGIE INFORMACYJNE I EDUKACJA MULTIMEDIALNA W PRAKTYCE SZKOLNEJ Autor: Zespół nauczycieli konsultantów Ośrodka Przeznaczenie Szkolenie jest przeznaczone dla nauczycieli różnych przedmiotów, którzy

Bardziej szczegółowo

Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT]

Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT] Wytyczne dotyczące przygotowania raportu z Audytu Marketingowego Młodej Firmy zał. nr 3 do umowy Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT] NAZWA AUDYTOWANEJ FIRMY:.. ADRES:. DATA PRZEKAZANIA PRZEPROWADZENIA

Bardziej szczegółowo

e-learning Daniel Lala Combidata Poland Warszawa, 19 września 2005 r.

e-learning Daniel Lala Combidata Poland Warszawa, 19 września 2005 r. e-learning Daniel Lala Combidata Poland Warszawa, 19 września 2005 r. e-learning e-learning jest jednym z głównych narzędzi edukacyjnych w tworzeniu społeczeństwa informacyjnego, w którym wiedza i umiejętności

Bardziej szczegółowo

Analiza i projektowanie oprogramowania. Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32

Analiza i projektowanie oprogramowania. Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32 Analiza i projektowanie oprogramowania Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32 Analiza i projektowanie oprogramowania 2/32 Cel analizy Celem fazy określania wymagań jest udzielenie odpowiedzi na pytanie:

Bardziej szczegółowo

Małopolska Chmura Edukacyjna Projekt pilotażowy MRPO, działanie 1.2

Małopolska Chmura Edukacyjna Projekt pilotażowy MRPO, działanie 1.2 Małopolska Chmura Edukacyjna Projekt pilotażowy MRPO, działanie 1.2 Sławomir Zieliński Katedra Informatyki AGH Wprowadzenie 2014 Katedra Informatyki, Wydział Informatyki, Elektroniki i Telekomunikacji,

Bardziej szczegółowo

Biblioteka Pedagogiczna w Głogowie

Biblioteka Pedagogiczna w Głogowie Program Biblioteki Pedagogicznej w Głogowie w sprawie organizowania i prowadzenia wspomagania szkół i placówek oświatowych na terenie powiatu głogowskiego. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo