Pierwotne niedobory wytwarzania przeciwciał u dzieci

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pierwotne niedobory wytwarzania przeciwciał u dzieci"

Transkrypt

1 TEMAT WIODĄCY: Humoralne niedobory odporności 195 Primary antibody deficiencies in children Aleksandra Szczawińska-Popłonyk Klinika Pneumonologii, Alergologii Dziecięcej i Immunologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Streszczenie Zaburzenia biosyntezy przeciwciał są najliczniej reprezentowaną kategorią pierwotnych niedoborów odporności u dzieci, o zróżnicowanej immunopatologii, manifestacji klinicznej i podłożu genetycznym. Stąd też hipogammaglobulinemia może być wykładnikiem łagodnie przebiegającego lub nawet asymptomatycznego niedoboru IgA lub podklas IgG, ale także stanowić sygnał ciężkiego upośledzenia odporności humoralnej w postaci agammaglobulinemii lub pospolitego zmiennego niedoboru odporności. Defekt produkcji antygenowo-swoistych przeciwciał, niezbędnych dla prawidłowej adaptywnej odpowiedzi immunologicznej na zakażenia jest zasadniczym patomechanizmem odpowiedzialnym za manifestację kliniczną. Wiek pacjenta, genetyczne czynniki modyfikujące oraz uwarunkowania środowiskowe mogą dodatkowo determinować przebieg choroby i stanowić czynniki ryzyka rozwoju powikłań w postaci alergii, autoimmunizacji oraz limfoproliferacji u dzieci dotkniętych zaburzeniami wytwarzania przeciwciał. Leczenie substytucyjne dożylnymi lub podskórnymi preparatami poliwalentnych immunoglobulin dostarcza antygenowo-swoistych przeciwciał i jest podstawową opcją terapeutyczną, skuteczną w zapobieganiu, zmniejszaniu liczby oraz łagodzeniu przebiegu zakażeń. Słowa kluczowe: immunoglobuliny, dzieci, agammaglobulinemia, pospolity zmienny niedobór odporności Summary Antibody biosynthesis defects are the most prevalent category of primary immune deficiencies of diverse immunopathology, clinical manifestation and genetic background. Hence, hypogammaglobulinemia may be a hallmark of mild or even asymptomatic IgA or IgG subclass deficiencies, as well as a sign of a severe impairment of humoral immunity occurring in agammaglobulinemia or in common variable immune deficiency. The defective synthesis of antigen-specific antibodies, which are indispensable for an effective adaptive immune response to infections, is a fundamental pathomechanism which leads to clinical manifestations. The age of the patient, modifying genetic factors as well as environmental conditions may constitute further determinants of the clinical course of the disease and pose the risk of complications such as allergy, autoimmunity and lymphoproliferation in children affected with antibody production defects. The supplementation treatment with intravenous or subcutaneous polyvalent immunoglobulins provides antigen-specific antibodies and is the basic therapeutic option, effective in prevention, reduction of a number and alleviation of clinical course of infections. Keywords: immunoglobulins, children, agammaglobulinemia, common variable immunodeficiency Alergia Astma Immunologia 2014, 19 (0): Przyjęto do druku: Adres do korespondencji / Address for correspondence Dr hab. med. Aleksandra Szczawińska-Popłonyk Klinika Pneumonologii, Alergologii Dziecięcej i Immunologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Ul. Szpitalna 27/33, Poznań Tel/fax instytucji: Wprowadzenie Pierwotne niedobory odporności (PNO) stanowią zróżnicowaną genetycznie, immunofenotypowo i klinicznie grupę schorzeń, charakteryzujących się zaburzeniami różnicowania i dojrzewania komórek, a także budowy oraz funkcji narządów układu odpornościowego [1]. Spośród nich najliczniejszą kategorię stanowią zaburzenia z dominującym defektem wytwarzania przeciwciał [2], które zgodnie z aktualnymi danymi Rejestru Europejskiego Towarzystwa Niedoborów Odporności (European Society for Immunodeficiencies, ESID) z 2010 roku (http://esid.org/statistics. php?sub=2), odpowiedzialne są za 56% wszystkich PNO u dzieci. Reprezentują one zróżnicowane pod względem patogenetycznym i klinicznym spektrum schorzeń (tab. I), od często asymptomatycznego selektywnego niedoboru IgA i niedoboru podklas IgG, aż po wrodzone agammaglobulinemie, w których wytwarzanie wszystkich izotypów immunoglobulin jest upośledzone. W populacji pediatrycznej na około 80% PNO związanych z zaburzeniami wytwarzania przeciwciał składają się: selektywny niedobór IgA, niedobór podklas IgG, przejściowa hipogammaglobulinemia niemowląt oraz niedobór przeciwciał swoistych przeciwko antygenom polisacharydowym [3]. Zasadniczą wspólną cechą tej grupy zaburzeń odporności jest defekt wytwarzania antygenowo-swoistych przeciwciał, będących niezbędnym elementem adaptywnej odpowiedzi immunologicznej przeciwko różnym patogenom, a zakażenia o wielonarządowej lokalizacji i ich powikłania stanowią najważniejszy problem zdrowotny u chorych dzieci. Symptomatologia może być jednak bardzo zróżnicowana i w niektórych przypadkach manifestacja związana z alergią, autoimmunizacją i procesem limfoproliferacyjnym odgrywa pierwszoplanową rolę w obrazie klinicznym choroby [4].

2 196 Alergia Astma Immunologia 2014, 19 (4): Tabela I. Spektrum pierwotnych niedoborów odporności u dzieci związanych z zaburzeniami biosyntezy przeciwciał Kategoria Schorzenia Wrodzone agammaglobulinemie Sprzężona z chromosomem Niedobór BTK Autosomalne recesywne Niedobór łańcucha ciężkiego μ Niedobór l 5 Niedobór Ig (CD79) a Niedobór Ig (CD79) b Niedobór BLNK Zaburzenia przełączania klas Sprzężony z chromosomem X Niedobór CD40L Autosomalne recesywne Niedobór CD40 Niedobór AID Niedobór UNG Niedobór NEMO z anhydrotyczną dysplazją ektodermalną (sprzężony z chromosomem X) Niedobór PMS2 Inne niedobory wytwarzania przeciwciał ze znanym defektem genetycznym Niedobór CD19 Niedobór CD81 Niedobór ICOS Niedobór receptora BAFF Niedobór TACI (predyspozycja do hipogammaglobulinemii) Idiopatyczne zaburzenia wytwarzania przeciwciał Pospolite zmienne niedobory odporności Przejściowa hipogammaglobulinemia niemowląt Selektywny niedobór IgA Selektywny niedobór IgM Niedobór podklas IgG Niedobór swoistych przeciwciał przeciwko antygenom polisacharydowym Inne pierwotne niedobory odporności związane z zaburzeniami wytwarzania przeciwciał Ciężki złożony niedobór odporności Defekty naprawy DNA Zespół hiper-ige (dziedziczony autosomalnie dominująco) Zespół Wiscotta-Aldricha

3 Szczawińska-Popłonyk A 197 Od 1952 roku, kiedy Ogden Bruton opisał na łamach Pediatrics przypadek chłopca z agammaglobulinemią upłynęło już ponad 60 lat i od tego czasu zidentyfikowano szereg istotnych defektów genetycznych leżących u podłoża ważnych jednostek chorobowych związanych z zaburzeniami wytwarzania przeciwciał, dotyczących zarówno wewnętrznych szlaków aktywacji limfocytów B, jak i receptorów oraz ligandów na limfocytach T [5]. Chociaż postęp immunogenetyki umożliwił wgląd w patomechanizm wielu z tych schorzeń, jednak w części z nich, dotyczącej zaburzeń na etapie różnych stadiów różnicowania i dojrzewania limfocytów, nie został on jeszcze wyjaśniony. Ponadto, na różnorodność obrazu klinicznego wpływać mogą dodatkowe determinanty, takie jak wiek pacjenta, uwarunkowania środowiskowe i genetyczne czynniki modyfikujące [6]. Stąd też, u większości pacjentów z zaburzeniami wytwarzania przeciwciał, w ustaleniu rozpoznania choroby zasadnicze znaczenie mają prezentowany obraz kliniczny i indywidualny immunofenotyp dziecka oraz wykluczenie schorzeń, takich jak enteropatie, nefropatie, choroby nowotworowe, zakażenia, między innymi HIV, a także niedobory białkowo- -energetyczne, w których niedobór immunoglobulin jest wtórnym zaburzeniem. Etiopatogeneza pierwotnych niedoborów wytwarzania przeciwciał Rozwój limfocytów B zachodzi w dwóch głównych etapach o różnej lokalizacji tkankowej. Pierwsze stadium polega na różnicowaniu prekursorów limfocytów B z komórek hematopoetycznych pnia do naiwnych limfocytów B w szpiku kostnym, zaś w drugim stadium następuje ich dojrzewanie do komórek efektorowych i komórek pamięci w obwodowych narządach limfatycznych. Terminalne stadia różnicowania i dojrzewania limfocytów B stanowią komórki B pamięci immunologicznej i komórki plazmatyczne, odpowiedzialne za stałe wytwarzanie przeciwciał swoistych. Dynamiczne zmiany w zakresie obwodowej puli limfocytów B w rozwoju ontogenetycznym, jak również proces krążenia tych komórek pomiędzy narządami limfatycznymi poprzez krew obwodową odzwierciedlają osobniczy status immunologiczny, a także zaburzenia biologii i homeostazy limfocytów B stwierdzane w pierwotnych niedoborach odporności [7]. Zależnie od immunofenotypu limfocytów B we krwi obwodowej i rodzaju zaburzeń ich rozwoju oraz stężenia klas głównych immunoglobulin w surowicy, wyróżnić można trzy zasadnicze kategorie pierwotnych niedoborów wytwarzania przeciwciał: (1) agammaglobulinemie związane z zaburzeniami różnicowania prekursorów limfocytów B, (2) zaburzenia przełączania klas immunoglobulin (nazywane wcześniej zespołami hiper-igm) oraz (3) idiopatyczne hipogammaglobulinemie. W każdej z tych kategorii stwierdzane mogą być zaburzenia na różnych stadiach różnicowania i dojrzewania limfocytów B [5]. Opracowany przez ESID wieloetapowy protokół diagnostyczny, zawierający zalecenia odnośnie badań przesiewowych w kierunku PNO [8] i mający na celu poprawę wykrywalności tych schorzeń, nie uwzględnia rodzaju zaburzeń dotyczących subpopulacji limfocytów B. Jednakże, precyzyjne ustalenie rozpoznania i podjęcie optymalnej terapii wymaga znajomości mechanizmów immunopatogenetycznych rozwoju limfocytów B (ryc. 1). Ryc. 1. Najważniejsze stadia różnicowania i dojrzewania limfocytów B w szpiku kostnym, ośrodkach rozmnażania i krwi obwodowej

4 198 Alergia Astma Immunologia 2014, 19 (4): Wrodzone agammaglobulinemie Agammaglobulinemie są głębokimi zaburzeniami wytwarzania wszystkich izotypów immunoglobulin. W około 85% przypadków występuje defekt genetyczny dziedziczony w sprzężeniu z chromosomem X (X-linked agammaglobulinemia, XLA) kinazy tyrozynowej Brutona (BTK), która jest cząsteczką odgrywającą kluczową rolę w przekaźnictwie sygnału z receptora limfocytu pre-b. Stąd mutacja BTK prowadzi do bloku różnicowania limfocytów B w szpiku kostnym i w jego następstwie do braku lub znacznego zmniejszenia (<2%) liczby limfocytów B we krwi obwodowej i obwodowych narządach limfatycznych. U 11% dzieci z XLA współistnieje neutropenia, jako że kinaza tyrozynowa Brutona aktywna jest także w komórkach linii granulocytarnej. Niedobór limfocytów B wykazujących ekspresję antygenów różnicowania CD20 i/lub CD19, stwierdzany w badaniu krwi obwodowej metodą cytometrii przepływowej, sugeruje XLA i jest wskazaniem do wykonania badania genetycznego kierunku mutacji BTK [9]. Autosomalne recesywne postacie agammaglobulinemii związane są z mutacjami genów kodujących elementy kompleksu pre-bcr (B-cell receptor), jak łańcucha ciężkiego Igµ (IGHM), łańcuchów lekkich γ5 (IGLL1) i VpreB (VpreB1), przewodzących sygnał heterodimerów Igα i Igβ (CD79a i CD79b, odpowiednio) oraz białka BLNK (B-cell linker protein). Proces przejścia limfocytów ze stadium pro-b do stadium pre-b w szpiku kostnym, związany z jest rearanżacją genów immunoglobulinowych i ekspresją kompeksu receptora pre-bcr. Mutacje genowe, które prowadzą do zaburzenia ekspresji i przekazywania sygnału przez pre-bcr skutkują defektem różnicowania prekursorów limfocytów B i ciężkich postaci agammaglobulinemii z niedoborem wytwarzania wszystkich izotypów immunoglobulin [10]. Ze względu na bierny transfer przezłożyskowy matczynych przeciwciał, w pierwszych trzech miesiącach życia objawy kliniczne agammaglobulinemii pojawiają się u mniej niż 10% dzieci, ale manifestacja XLA u ponad 50% chorych ma miejsce już przed ukończeniem pierwszego roku życia, a u 90% - do 5 roku życia [11]. Niedobór wytwarzania swoistych przeciwciał, przy prawidłowej funkcji limfocytów T i komórek NK, predysponuje do zakażeń przede wszystkim o etiologii bakteryjnej, wywołanych przez takie patogeny, jak Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Staphylococcus aureus, Pseudomonas sp. w obrębie górnych i dolnych dróg oddechowych, przewodu pokarmowego, szpiku kostnego oraz sepsy. W następstwie zakażeń układu oddechowego, szczególnie u pacjentów, u których choroba została rozpoznana z opóźnieniem, dochodzi do rozwoju przewlekłej choroby oskrzeli i płuc, z tworzeniem rozstrzeni oskrzeli i włóknieniem, będącej najważniejszą przyczyną upośledzenia stanu zdrowia i śmiertelności [12]. Pacjenci z XLA predysponowani są także do zakażeń enterowirusowych ośrodkowego układu nerwowego, często prowadzących do zgonu. Zaburzenia przełączania klas immunoglobulin Schorzenia te, znane wcześniej jako zespoły hiper-igm [13], charakteryzują się prawidłowym lub zwiększonym w stosunku do wartości referencyjnych stężeniem IgM w surowicy i niedoborem wytwarzania pozostałych izotypów immunoglobulin. Patomechanizm zaburzeń przełączania klas (class switch recombination, CSR) związany jest z defektem przekazywania sygnału kostymulacji limfocytów B i ich interakcji z limfocytami T w ośrodkach rozmnażania, inicjującej CSR lub też z nieprawidłowościami regulacji CSR. Proces ten ma kluczowe znaczenie dla powstawania efektorowych komórek plazmatycznych, wydzielających przeciwciała o wysokim powinowactwie do antygenu [14]. Zjawiskiem niezbędnym dla rozwoju limfocytów B w ośrodkach rozmnażania i inicjowania CSR jest interakcja ich receptora CD40 z ligandem CD40 (CD40L, CD154) na aktywowanych limfocytach T CD4+. Przekazywanie sygnału przez CD40 odbywa się na drodze aktywacji czynników związanych z receptorami rodziny TNF (TNF receptor-associated factors, TRAF) i poprzez jądrowy czynnik kappa B (NFκB) do jądra komórkowego [14]. Niedobór CD40L jest schorzeniem sprzężonym z chromosomem X, natomiast niedobór CD40 występuje rzadziej i dziedziczony jest autosomalnie recesywnie. Zaburzenie ekspresji CD40L i CD40 jest przede wszystkim głębokim defektem odpowiedzi immunologicznej związanej z limfocytami T, a niedobór wytwarzania przeciwciał, szczególnie klasy IgG, jest zjawiskiem do niego wtórnym. Oba schorzenia cechują się identycznym fenotypem i manifestacją kliniczną przemawiającą za dominującym upośledzeniem odporności T-komórkowej, gdyż poza zakażeniami bakteryjnymi, zapalenie płuc o etiologii Pneumocystis jiroveci [15], rozsiane infekcje cytomegalowirusem (CMV), wirusem opryszczki (HSV) oraz zapalenie dróg żółciowych wywołane przez Cryptosporidium parvum występują już w okresie niemowlęcym i cechują się ciężkim, przewlekłym przebiegiem. Nieprawidłowości regulacji CSR obejmują kolejne dwa schorzenia, będące wynikiem mutacji genów kodujących białka enzymatyczne uczestniczące w rekombinacji DNA, indukowanej dezaminazy cytydyny (induced cytidine deaminase, AID) i N-glikozylazy uracylu (uracil N-glycosilase, UNG). Dziedziczone są one autosomalnie recesywnie i są wewnętrznymi defektami limfocytów B, cechują się też późniejszym początkiem objawów niż niedobory CD40 i CD40L. Poza nawracającymi zakażeniami, charakterystyczne powikłania obejmują nieswoiste zapalenie jelit, schorzenia autoimmunizacyjne i hiperplazję układu limfatycznego [16]. Do tej grupy zaburzeń CSR należą także związany z chromosomem X niedobór NEMO (NFκ B essential modulator), o zbliżonym do niedoboru CD40 upośledzeniu odporności, współistniejący z dysplazją ektodermalną [17] oraz niedobór białka PMS2 (postmeiotic segregation increased 2) [18]. Obraz hiperimmunoglobulinemii M spotykany jest także w innych dobrze określonych niedoborach odporności o szerokiej konstelacji objawów klinicznych, składającej się na zespoły niestabilności chromosomowych, jak ataksja-teleangiektazja i zespół Nijmegen, w których zachodzą mutacje białek odgrywających rolę w konwersji jednoniciowego do dwuniciowego DNA (ATM, ataxia-telangiectasia mutated oraz MRE11-RAD50-NBS1, odpowiednio) w przebiegu CSR [13].

5 Szczawińska-Popłonyk A 199 Pospolity zmienny niedobór odporności Pospolity zmienny niedobór odporności (common variable immunodeficiency, CVID) jest idiopatycznym, heterogennym zaburzeniem różnicowania i dojrzewania limfocytów B, którego wspólnym wykładnikiem jest upośledzenie wytwarzania przeciwciał. Cechuje się stężeniem IgG poniżej 2SD w stosunku do wartości referencyjnych dla wieku, obniżonym stężeniem IgA i /lub IgM oraz defektem wytwarzania przeciwciał swoistych i upośledzeniem odpowiedzi poszczepiennej. Początek objawów CVID ma najczęściej miejsce w wieku dziecięcym i prawdopodobne rozpoznanie CVID może być ustalone u dziecka w wieku >2 lat, u którego wykluczone zostaną inne przyczyny hipogammaglobulinemii [2,19]. Różnorodność fenotypowa i niekompletna penetracja niektórych związanych z CVID defektów molekularnych sugeruje wieloczynnikową etiologię, z dominującymi zaburzeniami rozwoju limfocytów B. Jednak brak jednego uniwersalnego parametru immunologicznego oraz kliniczna heterogenność choroby utrudnia zdefiniowanie defektu genetycznego i mechanizmów modyfikujących przebieg choroby. Rodzinne występowanie CVID notowane jest w około 10% przypadków; również podłoże genetyczne określone zostało u mniej niż 10% chorych z CVID. U większości pacjentów etiologia choroby pozostaje nieznana, a rozpoznanie CVID ma charakter diagnozy z wykluczenia, opartej na objawach klinicznych i parametrach immunologicznych. Rozwój CVID u dorosłych może być u niekiedy poprzedzony w dzieciństwie niedoborem IgA, niedoborem podklas IgG lub też niedoborem przeciwciał swoistych przeciwko antygenom polisacharydowym. Zidentyfikowane defekty genetyczne predysponujące do rozwoju hipogammaglobulinemii obejmują między innymi cząsteczki uczestniczące w modulacji przewodzenia sygnału i aktywacji limfocytów B, takie jak CD19 [20] i CD81 [21] oraz kostymulacji, jak marker aktywacji limfocytów T, ICOS (inducible costimulator) [22]. W przypadku mutacji TACI (transmembrane activator calcium-modulator and cyclophilin ligand interactor), polimorficznej cząsteczki należącej do rodziny receptorów TNF na limfocytach B, genetyczne podłoże CVID ma charakter bardziej złożony, a fenotyp pacjentów, u których stwierdzono te same mutacje TACI, jest różnorodny [23]. Charakterystyczny defekt immunologiczny w CVID polega na nieefektywnym różnicowaniu limfocytów B w komórki pamięci i następnie w komórki plazmatyczne zdolne do sekrecji wszystkich rodzajów immunoglobulin. Liczba limfocytów B pamięci CD19+CD27+IgM-IgD- oraz niedojrzałych limfocytów B przejściowych CD19+CD21 low CD38 low we krwi obwodowej stała się podstawą klasyfikacji CVID [24,25] i prognozowania powikłań choroby w postaci przewlekłej choroby płuc i oskrzeli, autoimmunizacji, limfadenopatii, splenomegalii, tworzenia ziarniniaków i zapalenia jelit [26,27]. Z uwagi na dynamiczne zmiany w zakresie subpopulacji limfocytów B u dzieci związane z ich dojrzewaniem i nabywaniem kompetencji immunologicznej, ocena limfocytów B pamięci i niedojrzałych limfocytów B u dzieci <10 lat może nie odzwierciedlać zaburzeń dojrzewania tych komórek charakterystycznych dla CVID [28,29]. Obraz kliniczny choroby jest bardzo zróżnicowany. U dzieci najczęstszą manifestację CVID, obserwowaną w 88% przypadków, stanowią zakażenia układu oddechowego [30] zatok przynosowych, ucha środkowego, zapalenia oskrzeli i zapalenia płuc, wywołane zwykle przez bakterie otoczkowe. Inne zakażenia stwierdzane u dzieci z CVID to zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, sepsa, odmiedniczkowe zapalenia nerek i infekcje przewodu pokarmowego. Rozstrzenie oskrzeli, choroba śródmiąższowa płuc i włóknienie płuc stanowią najpoważniejsze odległe powikłania prowadzące do upośledzenia stanu zdrowia i zwiększenia śmiertelności [31]. Zwiększone jest ryzyko autoimmunizacji oraz rozwoju nowotworów, najczęściej wywodzących się z układu limfatycznego, częściej też niż w populacji dzieci zdrowych występuje zahamowanie wzrostu i upośledzenie umysłowe [30]. Przejściowa hipogammaglobulinemia niemowląt Jest częstym pierwotnym niedoborem odporności u niemowląt i małych dzieci, który charakteryzuje się defektem wytwarzania immunoglobuliny G <2SD w stosunku do wartości referencyjnych dla wieku i równocześnie upośledzonym lub prawidłowym wytwarzaniem pozostałych izotypów immunoglobulin. Diagnoza przejściowej hipogammaglobulinemii niemowląt (transient hypogammaglobulinemia of infancy, THI) wymaga wykluczenia agammaglobulinemii z niedoborem limfocytów B oraz innych znanych przyczyn zaburzeń wytwarzania przeciwciał, takich jak stosowane leki, zaburzenia genetyczne i chromosomopatie w zespołach związanych z PNO, nowotwory, przewlekłe choroby nerek, przewodu pokarmowego oraz zakażenia. Jednakże, ostateczne rozpoznanie THI ma charakter retrospektywny, po osiągnięciu spontanicznej immunokorekcji i normalizacji poziomów przeciwciał [32], która zachodzi w szerokim przedziale wiekowym, od 24 [32] do powyżej 60 miesiąca życia [33,34]. Etiologia THI pozostaje niewyjaśniona. W okresie noworodkowym i niemowlęcym do około 6 miesiąca życia produkcja własna IgG jest bardzo niewielka, a w surowicy dziecka znajduje się przede wszystkim IgG pochodzenia matczynego, otrzymane w wyniku transferu przezłożyskowego w czasie ciąży. THI u części dzieci jest prawdopodobnie przedłużającym się stanem fizjologicznej hipogammaglobulinemii, występującej pomiędzy 3 a 6 miesiącem życia, kiedy matczyne IgG zanikają z krążenia. Ponadto, w etiologii tego schorzenia brane są pod uwagę także zaburzenia immunoregulacyjne, bowiem u dzieci z THI wykazano upośledzenie antygenowo-swoistej odpowiedzi poszczepiennej [35], zmniejszenie liczby limfocytów B pamięci [36] oraz zwiększenie liczby limfocytów T regulatorowych [37]. Przebieg kliniczny związany jest przede wszystkim z zakażeniami - najczęściej, u ponad 90% dzieci z THI występują infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych [32, 33], następnie układu moczowego, rzadko zagrażające życiu zakażenia, jak sepsa, zapalenie szpiku kostnego i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych [33]. Niedobór podklas IgG Niedobór podklas IgG definiowany jest jako obniżone <2SD wartości referencyjnych dla wieku stężenie jednej lub więcej podklas IgG1, IgG2, IgG3 lub IgG4 w surowicy, przy

6 200 Alergia Astma Immunologia 2014, 19 (4): prawidłowym poziomie całkowitym IgG oraz innych izotypów immunoglobulin. W ustaleniu rozpoznania niedoboru tego niedoboru odporności należy mieć na uwadze związaną z wiekiem dziecka sekwencję dojrzewania wytwarzania poszczególnych podklas IgG, wynikającą z porządku genów regionu stałego łańcucha ciężkiego na chromosomie 14. W konsekwencji, stężenia IgG3 i IgG1 zwiększają się szybko w okresie niemowlęcym, podczas gdy wytwarzanie IgG2 i IgG4 jest opóźnione w czasie [38]. Z klinicznego punktu widzenia, największe znaczenie ma niedobór podklasy IgG2, w której zlokalizowane są przeciwciała swoiste przeciwko antygenom polisacharydowym bakterii otoczkowych. Jednak ze względu na fakt, że oznaczenie poziomów podklas IgG nie odzwierciedla szczegółowo funkcji przeciwciał [39], u dzieci z niedoborem IgG2, chorujących na infekcje o poważnym przebiegu, takie jak zapalenia oskrzeli i płuc, opon mózgowo-rdzeniowych, sepsa, zalecane jest badanie w kierunku niedoboru przeciwciał swoistych przeciwko polisacharydom (specific anti-polysaccharide antibody deficiency, SPAD). Niedobór IgA Selektywny niedobór IgA (sigad) definiowany jest jako stężenie IgA w surowicy poniżej 7 mg/dl przy prawidłowych poziomach pozostałych izotypów immunoglobulin, stwierdzane u dziecka w wieku powyżej 4 lat. U młodszych dzieci występuje często opóźnienie wytwarzania IgA, które ma charakter przemijający i nie jest uznawane za PNO. Niedobór IgA w znacznej większości przypadków jest asymptomatyczny; objawy kliniczne, jeśli występują, najczęściej związane są z zakażeniami, co wynika nie tylko z niedoboru IgA w surowicy, ale także IgA wydzielniczej i upośledzenia odporności związanej z błonami śluzowymi. Część pacjentów z sigad choruje na nawracające zapalenia dróg oddechowych ucha środkowego, zatok przynosowych oraz zapalenia oskrzeli i płuc, a także infekcje przewodu pokarmowego. Zwiększone jest ryzyko chorób autoimmunizacyjnych celiakii, nieswoistego zapalenia jelit, młodzieńczego przewlekłego zapalenia stawów, cytopenii autoimmunizacyjnych oraz chorób alergicznych astmy i alergii pokarmowej [40]. Etiologia sigad jest nieznana, jednakże, podobnie jak w przypadku CVID, mutacje TACI zwiększają predyspozycję do rozwoju choroby i stąd też obserwowane jest rodzinne występowanie sigad oraz CVID, a także ewolucja niedoboru IgA do CVID [41]. Zasady postępowania leczniczego Podstawową opcją terapeutyczną w szeregu pierwotnych niedoborów wytwarzania przeciwciał u dzieci, takich jak agammaglobulinemia, CVID, zaburzenia CSR (z wyjątkiem mutacji CD40 i CD40L, w których leczeniem z wyboru jest przeszczep komórek hematopoetycznych) jest terapia substytucyjna preparatami poliwalentnych immunoglobulin, będąca źródłem szerokiego spektrum przeciwciał antygenowo-swoistych. W ciężkich, objawowych PNO z poważnymi zaburzeniami czynności limfocytów B i produkcji przeciwciał, terapia immunoglobulinami jest leczeniem ratującym życie, skutecznym w złagodzeniu ciężkości przebiegu i zmniejszeniu liczby zakażeń i narządowych powikłań infekcyjnych. Istotnym aspektem postępowania leczniczego jest nie tylko wczesne włączenie leczenia substytucyjnego, zmniejszające ryzyko wczesnych i odległych powikłań i poprawiające rokowanie, ale także dobór skutecznej dawki preparatu przeciwciał, szczególnie istotny w zapobieganiu rozwoju powikłań płucnych i rozstrzeni oskrzeli. Dane te stanowią przesłankę do stosowania u pacjentów z głęboką hipogammaglobulinemią, poczatkowo wyższych dawek immunoglobulin, maksymalnie 800 mg/kg, celem osiągnięcia wyższego stężenia IgG w okresie pomiędzy kolejnymi infuzjami, a następnie kontynuowania leczenia substytucyjnego w dawkach standardowych mg/kg w odstępach miesięcznych. Wykorzystanie przeciwzapalnego i immunomodulacyjnego działania immunoglobulin jest cennym elementem terapii obserwowanych często w przebiegu PNO komplikacji autoimmunizacyjnych i zapalnych [42]. Wskazania do leczenia immunoglobulinami łagodnie przebiegających niedoborów wytwarzania przeciwciał, takich jak przejściowa hipogammaglobulinemia niemowląt, powinny być rozważane indywidualnie. U dzieci z THI, u których występują częste zakażenia, leczenie preparatami immunoglobulin może być korzystne dla zapobiegania infekcjom poprzez dostarczenie antygenowo-swoistych przeciwciał i nie przyczynia się do opóźnienia ich własnej produkcji [33, 43]. Zainicjowane przed około 25 laty wysiłki poprawy jakości życia dzieci z przewlekłymi chorobami, jakimi są pierwotne niedobory odporności, często wymagające leczenia substytucyjnego immunoglobulinami przez całe życie, zaowocowały wprowadzeniem terapii stosowanej w warunkach domowych drogą podskórnych infuzji co 7-10 dni. Terapia substytucyjna podskórnymi preparatami immunoglobulin okazała się dobrze tolerowana, obarczona małym ryzykiem systemowych powikłań i skuteczna w prewencji zakażeń, zapewniając stabilny poziom IgG pomiędzy infuzjami [44]. Umożliwiła ona nie tylko prowadzenie codziennych zajęć, nieograniczonych częstym przebywaniem w szpitalu, ale przede wszystkim przyczyniła się do poprawy akceptacji leczenia i przejścia dziecka i jego opiekuna na pozycję aktywnego partnera, czynnie uczestniczącego w prowadzeniu terapii [45]. Piśmiennictwo 1. Al-Herz W, Bousfiha A, Casanova JL i wsp. Primary immunodeficiency diseases: an update on the classification from the International Union of Immunological Societies Expert Committee for Primary Immunodeficiency. Front Immunol 2014; 5: 162.doi: /fimmu De Vries E, Driessen G. Primary immunodeficiencies in children: a diagnostic challenge. Eur J Pediatr 2011; 170: Stiehm ER. The four most common pediatric immunodeficiencies. J Immunotoxicol 2008; 5:

7 Szczawińska-Popłonyk A Szczawińska-Popłonyk A, Tąpolska K, Bręborowicz A. Objawy kliniczne hipogammaglobulinemii u niemowląt i małych dzieci znaczenie diagnostyczne 10 Objawów Ostrzegawczych Pierwotnego Niedoboru Odporności. Pediatr Pol 2014; 89: Van der Burg M, van Zelm MC, Driessen GJA, van Dongen JJM. New frontiers of primary antibody deficiencies. Cell Mol Life Sci 2012; 69: Knight J. Genomic modulators of the immune response. Trends Genet 2013; 29: LeBien TW, Tedder TF. B lymphocytes: how they develop and function. Blood 2008; 112: De Vries E. Patient-centered screening for primary immunodeficiency: a multi-stage diagnostic protocol designed for non-immunologists. Clin Exp Immunol 2006; 145: Oliveira JB, Notarangelo LD, Fleisher TA. Applications of flow cytometry for the study of primary immune deficiencies. Curr Opin Allergy Clin Immunol 2008; 8: Ferrari C, Zuntini R, Lougaris V i wsp. Molecular analysis of the pre- -BCR complex in a large cohort of patients affected by autosomal - recessive agammaglobulinemia. Genes Immun 2007; 8: Winkelstein JA, Marino MC, Lederman HM i wsp. X-linked agammaglobulinemia: report on a United States registry of 201 patients. Medicine (Baltimore) 2006; 85: Fried AJ, Bonilla FA. Pathogenesis, diagnosis and management of primary antibody deficiencies and infections. Clin Microbiol Rev 2009; 22: Davies EG, Thrasher AJ. Update on the hyper immunoglobulin M syndromes. Br J Haematol 2010; 149: Vale AM, Schroeder HW. Clinical consequences of defects in B cell development. J Allergy Clin Immunol 2010; 125: Winkelstein JA, Marino MC, Ochs H i wsp. The X-linked hyper- -IgM syndrome: clinical and immunologic features of 79 patients. Medicine (Baltimore) 2003; 82: Kracker S, Gardes P, Mazerolles F, Durandy A. Immunoglobulin class switch recombination deficiencies. Clin Immunol 2010; 135: Jain A, Ma CA, Liu S i wsp. Specific missense mutations in NEMO result in hyper-igm syndrome with hypohydrotic ectodermal dysplasia. Nat Immunol 2001; 2: Peron S, Metin A, Gardes P i wsp. Human PMS2 deficiency is associated with impaired immunoglobulin class switch recombination. J Exp Med 2008; 205: Driessen G, Van der Burg M. Primary antibody deficiencies. Eur J Pediatr 2011; 170: van Zelm MC, Reisli I, van der Burg M i wsp. An antibody deficiency syndrome due to mutations in the CD19 gene. N Engl J Med 2006; 354: Van Zelm MC, Smet J, Adams B i wsp. CD81 gene defect in humans disrupts CD19 complex formation and leads to antibody deficiency. J Clin Invest 2010; 120: Grimbacher B, Hutloff A, Schlesier M i wsp. Homozygous loss of ICOS is associated with adult-onset common variable immunodeficiency. Nat Immunol 2003; 4: Conley ME. Genetics of hypogammaglobulinemia: what do we really know? Curr Opin Immunol 2009; 21: Wehr C, Kivioja, Schmitt C i wsp. The EUROclass trial: defining subgroups in common variable immunodeficiency. Blood 2008; 111: Piqueras B, Lavenu-Bombled C, Galicier L i wsp. Common variable immunodeficiency classification based on impaired B cell memory differentiation correlates with clinical aspects. J Clin Immunol 2003; 23: Alakchar H, Taubenheim N, Heaney MR i wsp. Memory switched B cell percentage and not serum immunoglobulin concentration is associated with clinical complications in children and adults with specific antibody deficiency and common variable immunodeficiency. Clin Immunol 2006; 120: Yong PL, Orange JS, Sullivan KE. Pediatric common variable immunodeficiency: immunologic and phenotypic associations with switched memory B cells. Pediatr Allergy Immunol 2010; 21: Smet J, Mascart F, Schandene L. Are the reference values of B cell subpopulations used in adults for classification of common variable immunodeficiencies appropriate for children? Clin Immunol 2011; 138: Piątosa B, Pac M, Siewiera K i wsp. Common variable immune deficiency in children clinical characteristics varies depending on defect in peripheral B cell maturation. J Clin Immunol 2013; 33: Urschel S, Kayikci L, Wintergeist U i wsp. Common variable immune deficiency in children: delayed diagnosis despite typical clinical presentation. J Pediatr 2009; 154: Van de Veen AA, de Jong PA, Hoytema van Konijnenburg DP i wsp. Airway and interstitial lung disease are distinct entities in paediatric common variable immunodeficiency. Clin Exp Immunol 2011; 165: Moschese V, Graziani S, Avanzini MA i wsp. A prospective study on children with initial diagnosis of transient hypogammaglobulinemia of infancy: results from the Italian Primary Immunodeficiency Network. Int J Immunopathol Pharmacol 2008; 21: Memmedova L, Azarsiz E, Karaca NE i wsp. Does intravenous immunoglobulin therapy prolong immunodeficiency in transient hypogammaglobulinemia of infancy? Pediatr Rep 2013; 5: e Van Winkle RC, Hauck WW, McGeady SJ. Phenotypic parameters predict time to normalization in infants with hypogammaglobulinemia. J Clin Immunol 2013; 33: Dorsey MJ, Orange JS. Impaired antibody response and increased B-cell population in transient hypogammaglobulinemia of infancy. Ann Allergy Asthma Immunol 2006; 97: Artac H, Kara R, Goturk B, Reisli I. Reduced CD19 expression and decreased memory B cell numbers in transient hypogammaglobulinemia of infancy. Clin Exp Med 2013; 13: Rutkowska M, Trzyna E, Lenart M i wsp. The elevated number of circulating regulatory T cells in patients with transient hypogammaglobulinemia of infancy is not associated with any abnormalities in the genes encoding the TGF-β receptors. Clin Immunol 2013; 149: Agarwal S, Cunningham-Rundles C. Assessment and clinical interpretation of reduced IgG values. Ann Allergy Asthma Immunol 2007; 99: Buckley RH. Immunoglobulin G subclass deficiency: fact or fancy? Curr Allergy Asthma Rep 2002; 2: Aghamohammadi A, Cherqhi T, Gharagozlou M i wsp. IgA deficiency: correlation between clinical and immunological phenotypes. J Clin Immunol 2009; 29: Rachid R, Castigli E, Geha RS, Bonilla FA. TACI mutation in common variable immunodeficiency and IgA deficiency. Curr Allergy Asthma Rep 2006; 6: Garcia-Lloret M, McGhee S, Chatila T. Immunoglobulin replacement therapy in children. Immunol Allergy Clin North Am 2008; 28: Duse M, Iacobini M, Leonardi L i wsp. Transient hypogammaglobulinemia of infancy: intravenous immunoglobulin as first line therapy. Int J Immunopathol Pharmacol 2010; 23: Chapel H, Gardulf A. Subcutaneous immunoglobulin replacement therapy: the European experience. Curr Opin Allergy Clin Immunol 2013; 13: Espanol T, Prevot J, Drabwell J i wsp. Improving current immunoglobulin therapy for patients with primary immunodeficiency: quality of life and views on treatment. Patient Prefer Adherence 2014; 8:

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 12 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4,

Bardziej szczegółowo

Poradnia Immunologiczna

Poradnia Immunologiczna Poradnia Immunologiczna Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Uprzejmie informujemy, że w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli funkcjonuje

Bardziej szczegółowo

Wyklady IIIL 2016/ :00-16:30 środa Wprowadzenie do immunologii Prof. dr hab. med. ML Kowalski

Wyklady IIIL 2016/ :00-16:30 środa Wprowadzenie do immunologii Prof. dr hab. med. ML Kowalski III rok Wydział Lekarski Immunologia ogólna z podstawami immunologii klinicznej i alergologii rok akademicki 2016/17 PROGRAM WYKŁADÓW Nr data godzina dzień tygodnia Wyklady IIIL 2016/2017 tytuł Wykladowca

Bardziej szczegółowo

Znaczenie badania markerów powierzchniowych limfocytów B u dzieci z defektami biosyntezy przeciwciał

Znaczenie badania markerów powierzchniowych limfocytów B u dzieci z defektami biosyntezy przeciwciał Szczawińska-Popłonyk A i wsp. Znaczenie badania markerów powierzchniowych limfocytów B... 97 Znaczenie badania markerów powierzchniowych limfocytów B u dzieci z defektami biosyntezy przeciwciał The importance

Bardziej szczegółowo

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia.

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia. Zakres zagadnień do poszczególnych tematów zajęć I Choroby układowe tkanki łącznej 1. Toczeń rumieniowaty układowy 2. Reumatoidalne zapalenie stawów 3. Twardzina układowa 4. Zapalenie wielomięśniowe/zapalenie

Bardziej szczegółowo

Immunologia komórkowa

Immunologia komórkowa Immunologia komórkowa ocena immunofenotypu komórek Mariusz Kaczmarek Immunofenotyp Definicja I Charakterystyczny zbiór antygenów stanowiących elementy różnych struktur komórki, związany z jej różnicowaniem,

Bardziej szczegółowo

Czy to nawracające zakażenia układu oddechowego, czy może nierozpoznana astma oskrzelowa? Zbigniew Doniec

Czy to nawracające zakażenia układu oddechowego, czy może nierozpoznana astma oskrzelowa? Zbigniew Doniec Czy to nawracające zakażenia układu oddechowego, czy może nierozpoznana astma oskrzelowa? Zbigniew Doniec Klinika Pneumonologii, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc OT w Rabce-Zdroju Epidemiologia Zakażenia

Bardziej szczegółowo

:\EUDQH ]DJDGQLHQLD ] LPPXQRORJLL NOLQLF]QHM

:\EUDQH ]DJDGQLHQLD ] LPPXQRORJLL NOLQLF]QHM Pierwotne niedobory odporności (PNO) stanowią grupę bardzo rzadkich wrodzonych schorzeń spowodowanych mutacjami genetycznymi. Częstość występowania zależy od rodzaju defektu odporności, średnio 1:10 000

Bardziej szczegółowo

Niedobory odporności humoralnej u osób dorosłych

Niedobory odporności humoralnej u osób dorosłych 202 Alergia Astma Immunologia 2014, 19 (4): 202-209 Humoral immunodeficiencies in adults Magdalena Celińska-Löwenhoff, Jacek Musiał Klinika Alergii i Immunologii, II Katedra Chorób Wewnętrznych im. A Szczeklika,

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. n. med. Jacek Roliński. lek. med. Ewelina Grywalska. ALERGIA kwartalnik dla lekarzy

Prof. dr hab. n. med. Jacek Roliński. lek. med. Ewelina Grywalska. ALERGIA kwartalnik dla lekarzy manifestacje płucne, skórne i pokarmowe CVID autor(); Prof. dr hab. n. med. Jacek Roliński lek. med. Ewelina Grywalska Katedra i Zakład Immunologii Klinicznej UM w Lublinie Kierownik: Prof. dr hab. n.

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Tolerancja immunologiczna

Tolerancja immunologiczna Tolerancja immunologiczna autotolerancja, tolerancja na alloantygeny i alergeny dr Katarzyna Bocian Zakład Immunologii kbocian@biol.uw.edu.pl Funkcje układu odpornościowego obrona bakterie alergie wirusy

Bardziej szczegółowo

1. Układ odpornościowy. Odporność humoralna

1. Układ odpornościowy. Odporność humoralna Zakres zagadnień do poszczególnych tematów zajęć Seminaria 1. Układ odpornościowy. Odporność humoralna Ludzki układ odpornościowy Składowe i mechanizmy odporności wrodzonej Składowe i mechanizmy odpowiedzi

Bardziej szczegółowo

Leczenie biologiczne co to znaczy?

Leczenie biologiczne co to znaczy? Leczenie biologiczne co to znaczy? lek med. Anna Bochenek Centrum Badawcze Współczesnej Terapii C B W T 26 Październik 2006 W oparciu o materiały źródłowe edukacyjnego Grantu, prezentowanego na DDW 2006

Bardziej szczegółowo

Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT

Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT Katarzyna Rutkowska Szpital Kliniczny Nr 1 w Zabrzu Wyniki leczenia (clinical outcome) śmiertelność (survival) sprawność funkcjonowania (functional outcome) jakość

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. wskazuje lokalizacje przebiegu procesów komórkowych

WIEDZA. wskazuje lokalizacje przebiegu procesów komórkowych Załącznik nr 7 do zarządzenia nr 12 Rektora UJ z 15 lutego 2012 r. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Medycyna Molekularna w Praktyce Klinicznej Typ studiów:

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie choroby Hurler

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie choroby Hurler Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY HURLER ICD-10 E-76.0 - Mukopolisacharydoza typu I (MPS I) Dziedzina medycyny: pediatria załącznik nr 23 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008

Bardziej szczegółowo

PROKALCYTONINA infekcje bakteryjne i sepsa. wprowadzenie

PROKALCYTONINA infekcje bakteryjne i sepsa. wprowadzenie PROKALCYTONINA infekcje bakteryjne i sepsa wprowadzenie CZĘŚĆ PIERWSZA: Czym jest prokalcytonina? PCT w diagnostyce i monitowaniu sepsy PCT w diagnostyce zapalenia dolnych dróg oddechowych Interpretacje

Bardziej szczegółowo

Defekty immunologiczne u noworodków

Defekty immunologiczne u noworodków 1 Defekty immunologiczne u noworodków Najpierw by móc się zastanowić nad tym problemem, należałoby wyjaśnić, co definiujemy jako odporność: Odporność jest ogólną niepodatnością ustroju na działanie drobnoustrojów

Bardziej szczegółowo

LECZENIE WTÓRNEJ NADCZYNNOŚCI PRZYTARCZYC U PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH ICD-10 N

LECZENIE WTÓRNEJ NADCZYNNOŚCI PRZYTARCZYC U PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH ICD-10 N Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu: LECZENIE WTÓRNEJ NADCZYNNOŚCI PRZYTARCZYC U PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH ICD-10 N 25.8 Inne zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Immunofenotyp limfocytów T u niemowląt i małych dzieci z hipogammaglobulinemią

Immunofenotyp limfocytów T u niemowląt i małych dzieci z hipogammaglobulinemią ARTYKUŁY ORYGINALNE 175 Immunofenotyp limfocytów T u niemowląt i małych dzieci z hipogammaglobulinemią Immunophenotype of T lymphocytes in infants and young children ALEKSANDRA SZCZAWIŃSKA-POPŁONYK 1,

Bardziej szczegółowo

This copy is for personal use only - distribution prohibited.

This copy is for personal use only - distribution prohibited. Kwart. Ortop. 20, 4, str. 34, ISSN 2083-8697 - - - - - REHABILITACJA STAWU BIODROWEGO I KOLANOWEGO, FINANSOWANA PRZEZ NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA W LATACH 2009 200 REHABILITATION OF THE HIP AND KNEE JOINTS

Bardziej szczegółowo

Wirus zapalenia wątroby typu B

Wirus zapalenia wątroby typu B Wirus zapalenia wątroby typu B Kliniczne następstwa zakażenia odsetek procentowy wyzdrowienie przewlekłe zakażenie Noworodki: 10% 90% Dzieci 1 5 lat: 70% 30% Dzieci starsze oraz 90% 5% - 10% Dorośli Choroby

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Karolina Klara Radomska Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Streszczenie Wstęp Ostre białaczki szpikowe (Acute Myeloid Leukemia, AML) to grupa nowotworów mieloidalnych,

Bardziej szczegółowo

Przedmowa do wydania polskiego 11 Wstęp 13 Podziękowania 14

Przedmowa do wydania polskiego 11 Wstęp 13 Podziękowania 14 Spis treści Przedmowa do wydania polskiego 11 Wstęp 13 Podziękowania 14 1. Wstęp i ustalanie rozpoznania 15 Co to jest mukowiscydoza? 15 Skąd nazwa mukowiscydoza? 16 Kiedy można podejrzewać występowanie

Bardziej szczegółowo

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych Warszawa, 15.06.2015 Rekomendacje Pediatrycznego Zespołu Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych (PZEdsPSO) dotyczące realizacji szczepień obowiązkowych, skoniugowaną szczepionką przeciwko pneumokokom;

Bardziej szczegółowo

Hipogammaglobulinemia u niemowląt i małych dzieci charakterystyka kliniczna i immunodiagnostyczna

Hipogammaglobulinemia u niemowląt i małych dzieci charakterystyka kliniczna i immunodiagnostyczna Szczawińska-Popłonyk A Hipogammaglobulinemia u niemowląt i małych dzieci... 121 Hipogammaglobulinemia u niemowląt i małych dzieci charakterystyka kliniczna i immunodiagnostyczna Hypogammaglobulinemia in

Bardziej szczegółowo

Anna Durka. Opiekun pracy: Dr n. med. Waldemar Machała

Anna Durka. Opiekun pracy: Dr n. med. Waldemar Machała Anna Durka Zastosowanie aktywowanego białka C (Xigris) u pacjentów leczonych z powodu ciężkiej sepsy w II Zakladzie Anestezjologii i Intensywnej Terapii USK nr 2 im. WAM w Łodzi. Opiekun pracy: Dr n. med.

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku

Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku w sprawie wyrażenia zgody na realizację programu zdrowotnego w zakresie szczepień ochronnych przeciwko grypie, dla mieszkańców Miasta

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie stwardnienia rozsianego

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie stwardnienia rozsianego załącznik nr 16 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO ICD-10 G.35 - stwardnienie rozsiane Dziedzina medycyny: neurologia I.

Bardziej szczegółowo

Kod przedmiotu/modułu MK_39 Punkty ETCS: 6. Jednostka: Zakład Immunologii Katedry Immunologii Klinicznej, ul. Rokietnicka 5d, 60-806 Poznań

Kod przedmiotu/modułu MK_39 Punkty ETCS: 6. Jednostka: Zakład Immunologii Katedry Immunologii Klinicznej, ul. Rokietnicka 5d, 60-806 Poznań Kod przedmiotu/modułu MK_39 Punkty ETCS: 6 Nazwa przedmiotu: Immunopatologia Jednostka: Zakład Immunologii Katedry Immunologii Klinicznej, ul. Rokietnicka 5d, 60-806 Poznań Osoba odpowiedzialna za przedmiot:

Bardziej szczegółowo

Nowe spojrzenie na patogenezę pospolitego zmiennego niedoboru odporności

Nowe spojrzenie na patogenezę pospolitego zmiennego niedoboru odporności 230 Alergia Astma Immunologia 2009, 14 (4): 230-238 Nowe spojrzenie na patogenezę pospolitego zmiennego niedoboru odporności The new insight into the pathogenesis of common variable immunodeficiency ALEKSANDRA

Bardziej szczegółowo

Gdańsk 10.10.2015 r.

Gdańsk 10.10.2015 r. Celiakia- czy nadążamy za zmieniającymi się rekomendacjami Gdańsk 10.10.2015 r. prof. dr hab. n. med. Barbara Kamińska Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci Gdański

Bardziej szczegółowo

IMMUNOFENOTYP DOJRZA YCH KOMÓREK HEMATOPOETYCZNYCH PIERWOTNE I WTÓRNE NIEDOBORY

IMMUNOFENOTYP DOJRZA YCH KOMÓREK HEMATOPOETYCZNYCH PIERWOTNE I WTÓRNE NIEDOBORY POSTÊPY IMMUNOFENOTYP BIOLOGII KOMÓRKI DOJRZA YCH KOMÓREK TOM 35 HEMATOPOETYCZNYCH... 2008 SUPLEMENT NR 24 (45 64) IMMUNOFENOTYP DOJRZA YCH KOMÓREK HEMATOPOETYCZNYCH PIERWOTNE I WTÓRNE NIEDOBORY IMMUNOPHENOTYPE

Bardziej szczegółowo

u Czynniki ryzyka wystąpienia zakrzepicy? - przykłady cech osobniczych i stanów klinicznych - przykłady interwencji diagnostycznych i leczniczych

u Czynniki ryzyka wystąpienia zakrzepicy? - przykłady cech osobniczych i stanów klinicznych - przykłady interwencji diagnostycznych i leczniczych 1 TROMBOFILIA 2 Trombofilia = nadkrzepliwość u Genetycznie uwarunkowana lub nabyta skłonność do występowania zakrzepicy żylnej, rzadko tętniczej, spowodowana nieprawidłowościami hematologicznymi 3 4 5

Bardziej szczegółowo

Noworodek z wrodzoną wadą metabolizmu - analiza przypadku klinicznego

Noworodek z wrodzoną wadą metabolizmu - analiza przypadku klinicznego Noworodek z wrodzoną wadą metabolizmu - analiza przypadku klinicznego Marcin Kalisiak Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka Kierownik Kliniki: prof. Ewa Helwich 1 Plan prezentacji co to

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XVI/153/2016 Rady Miejskiej w Policach z dnia 23 lutego 2016 r.

UCHWAŁA Nr XVI/153/2016 Rady Miejskiej w Policach z dnia 23 lutego 2016 r. UCHWAŁA Nr XVI/153/2016 Rady Miejskiej w Policach z dnia 23 lutego 2016 r. w sprawie realizacji w 2016 roku przez gminę Police programu profilaktyki zakażeń pneumokokowych wśród dzieci zamieszkałych na

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA.

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA. UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA Małgorzata Biskup Czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego u chorych na reumatoidalne zapalenie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr IV/18/2015 Rady Miejskiej w Policach z dnia 27 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA Nr IV/18/2015 Rady Miejskiej w Policach z dnia 27 stycznia 2015 r. UCHWAŁA Nr IV/18/2015 Rady Miejskiej w Policach z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie realizacji w 2015 roku przez gminę Police programu profilaktyki zakażeń pneumokokowych wśród dzieci zamieszkałych na

Bardziej szczegółowo

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie prof. Joanna Chorostowska-Wynimko Zakład Genetyki i Immunologii Klinicznej Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie Sekwencyjność występowania zaburzeń molekularnych w niedrobnokomórkowym raku płuca

Bardziej szczegółowo

GRYPA. Jak zapobiec zakażeniom grypy? m. st. Warszawie. Oddział Promocji Zdrowia, ul. Cyrulików 35; Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w

GRYPA. Jak zapobiec zakażeniom grypy? m. st. Warszawie. Oddział Promocji Zdrowia, ul. Cyrulików 35; Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w m. st. Warszawie ul. Kochanowskiego 21, Oddział Promocji Zdrowia, ul. Cyrulików 35; tel. 22/311-80-07 08; e-mail: oswiatazdrowotna@pssewawa.pl GRYPA Jak zapobiec

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz

Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz Diagnostyka mikrobiologiczna zakażeń krwi Paweł Zwierzewicz Diagnostyka mikrobiologiczna sepsy oferta firmy biomerieux Automatyczne analizatory do posiewów krwi Automatyczne analizatory do identyfikacji

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E załącznik nr 19 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E 75 Zaburzenia przemian sfingolipidów i inne zaburzenia spichrzania

Bardziej szczegółowo

CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ

CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ CENNIK DIAGNOSTYKA NIEPŁODNOŚCI MĘSKIEJ AZOOSPERMIA badanie wykrywa delecje w regionie długiego ramienia chromosomu Y w fragmencie zwanym AZF, będące często przyczyną azoospermii lub oligospermii o podłożu

Bardziej szczegółowo

Leczenie substytucyjne immunoglobulinami

Leczenie substytucyjne immunoglobulinami 210 Alergia Astma Immunologia 2014, 19 (4): 210-223 Immunoglobulin substitution therapy Ewelina Grywalska, Jacek Roliński Katedra i Zakład Immunologii Klinicznej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie Centrum

Bardziej szczegółowo

LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45)

LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 615 Poz. 27 Załącznik B.36. LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M

Bardziej szczegółowo

LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.

LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 764 Poz. 86 Załącznik B.75. LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.8) ŚWIADCZENIOBIORCY

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Wydział Lekarski. Karolina Bukowska-Straková

Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Wydział Lekarski. Karolina Bukowska-Straková Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Wydział Lekarski Karolina Bukowska-Straková OCENA PRZYDATNOŚCI KLINICZNEJ OZNACZANIA WYBRANYCH PARAMETRÓW IMMUNOLOGICZNYCH W RÓŻNYCH FORMACH HIPOGAMMAGLOBULINEMII

Bardziej szczegółowo

Nowotwory układu chłonnego

Nowotwory układu chłonnego Nowotwory układu chłonnego Redakcja: Krzysztof Warzocha, Monika Prochorec-Sobieszek, Ewa Lech-Marańda Zespół autorski: Sebastian Giebel, Krzysztof Jamroziak, Przemysław Juszczyński, Ewa Kalinka-Warzocha,

Bardziej szczegółowo

LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.

LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 765 Poz. 42 Załącznik B.75. LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.8) ŚWIADCZENIOBIORCY

Bardziej szczegółowo

Jedna bakteria, wiele chorób

Jedna bakteria, wiele chorób Jedna bakteria, wiele chorób prof. dr hab. med. Jacek Wysocki dr n. med. Ilona Małecka Katedra i Zakład Profilaktyki Zdrowotnej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Specjalistyczny

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: IMMUNOLOGIA Z IMMUNOPATOLOGIĄ Rok III Semestr V Wykłady 45 godzin Ćwiczenia 45 godzin Forma zaliczenia: Egzamin praktyczny i teoretyczny

Przedmiot: IMMUNOLOGIA Z IMMUNOPATOLOGIĄ Rok III Semestr V Wykłady 45 godzin Ćwiczenia 45 godzin Forma zaliczenia: Egzamin praktyczny i teoretyczny Rok akademicki 2016/2017 Studia magisterskie Kierunek: Analityka medyczna Przedmiot: IMMUNOLOGIA Z IMMUNOPATOLOGIĄ Rok III Semestr V Wykłady 45 godzin Ćwiczenia 45 godzin Forma zaliczenia: Egzamin praktyczny

Bardziej szczegółowo

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego

Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Choroby układu oddechowego wśród mieszkańców powiatu ostrołęckiego Podczas akcji przebadano 4400 osób. Na badania rozszerzone skierowano ok. 950 osób. Do tej pory przebadano prawie 600 osób. W wyniku pogłębionych

Bardziej szczegółowo

Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny

Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny PODYPLOMOWA SZKOŁA PEDIATRII / POSTGRADUATE SCHOOL OF PAEDIATRICS 141 Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny The symptomatology of allergic diseases in children allergic march Grażyna

Bardziej szczegółowo

Czy u dzieci często występują zaburzenia odporności? Does in children often appears immunological diseases?

Czy u dzieci często występują zaburzenia odporności? Does in children often appears immunological diseases? Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Zeman Klinika Pediatrii i Immunologii Wieku Rozwojowego Instytutu Pediatrii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Czy u dzieci często występują zaburzenia odporności? Does in

Bardziej szczegółowo

Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej

Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej MedTrends 2016 Europejskie Forum Nowoczesnej Ochrony Zdrowia Zabrze, 18-19 marca 2016 r. Personalizacja leczenia w hematoonkologii dziecięcej Prof. dr hab. n. med. Tomasz Szczepański Katedra i Klinika

Bardziej szczegółowo

Miejsce immunoglobulin dożylnych w leczeniu chorób nerwowo-mięśniowych aktualny stan wiedzy 2012

Miejsce immunoglobulin dożylnych w leczeniu chorób nerwowo-mięśniowych aktualny stan wiedzy 2012 Miejsce immunoglobulin dożylnych w leczeniu chorób nerwowo-mięśniowych aktualny stan wiedzy 2012 Dr n. med. Barbara Masłowska Oddział Neurologii, Oddział Udarowy Szpital Uniwersytecki nr 2 im. dr J. Biziela

Bardziej szczegółowo

Oddział Pediatryczny - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju

Oddział Pediatryczny - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju Nazwa świadczenia A59 bóle głowy A87b inne choroby układu nerwowego < 18 r.ż. C56 poważne choroby gardła, uszu i nosa C57 inne choroby gardła, uszu i nosa C56b poważne choroby gardła, uszu i nosa < 18

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

AIDS AIDS jest nabytym zespołem upośledzenia odporności, którego skrót (AIDS) wywodzi się od pierwszych liter nazwy angielskiej: (A)cquired (I)mmune

AIDS AIDS jest nabytym zespołem upośledzenia odporności, którego skrót (AIDS) wywodzi się od pierwszych liter nazwy angielskiej: (A)cquired (I)mmune AIDS AIDS jest nabytym zespołem upośledzenia odporności, którego skrót (AIDS) wywodzi się od pierwszych liter nazwy angielskiej: (A)cquired (I)mmune (D)eficiency (S)yndrome. Przyczyny zakażenia AIDS Czynnikiem

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁYCH ZAKAŻEŃ PŁUC U PACJENTÓW

LECZENIE PRZEWLEKŁYCH ZAKAŻEŃ PŁUC U PACJENTÓW Nazwa programu: Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Załącznik nr 30 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku LECZENIE PRZEWLEKŁYCH ZAKAŻEŃ PŁUC U PACJENTÓW Z MUKOWISCYDOZĄ

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Szczepienia obowiązkowe osób narażonych w sposób szczególny na zakażenia

Szczepienia obowiązkowe osób narażonych w sposób szczególny na zakażenia Szczepienia obowiązkowe osób narażonych w sposób szczególny na zakażenia Tabela 2.2. Szczepienia obowiązkowe osób narażonych w sposób szczególny na zakażenia Szczepienie przeciw WZW typu B Zakażeniom Haemophilus

Bardziej szczegółowo

MUTACJE GENETYCZNE. Wykonane przez Malwinę Krasnodębską kl III A

MUTACJE GENETYCZNE. Wykonane przez Malwinę Krasnodębską kl III A MUTACJE GENETYCZNE Wykonane przez Malwinę Krasnodębską kl III A Mutacje - rodzaje - opis Mutacje genowe powstają na skutek wymiany wypadnięcia lub dodatnia jednego albo kilku nukleotydów. Zmiany w liczbie

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

Pierwotne i wtórne niedobory odporności-praktyczne aspekty diagnostyki i terapii dla lekarzy

Pierwotne i wtórne niedobory odporności-praktyczne aspekty diagnostyki i terapii dla lekarzy Pierwotne i wtórne niedobory odporności-praktyczne aspekty diagnostyki i terapii dla lekarzy Mechanizmy nieswoistej (wrodzonej) odpowiedzi immunologicznej Bariera śluzówkowo-skórna i składniki wydzielin

Bardziej szczegółowo

Genetyka kliniczna nowe wyzwanie dla opieki pediatrycznej. Jacek J. Pietrzyk Klinika Chorób Dzieci Katedra Pediatrii Collegium Medicum UJ

Genetyka kliniczna nowe wyzwanie dla opieki pediatrycznej. Jacek J. Pietrzyk Klinika Chorób Dzieci Katedra Pediatrii Collegium Medicum UJ Genetyka kliniczna nowe wyzwanie dla opieki pediatrycznej Jacek J. Pietrzyk Klinika Chorób Dzieci Katedra Pediatrii Collegium Medicum UJ Kraków, czerwiec 2005 Genetyka kliniczna Kierunki rozwoju Choroby

Bardziej szczegółowo

Dr n. med. Aleksandra Szczepankiewicz. ALERGIA kwartalnik dla lekarzy Badania GWAS nowa strategia badań genetycznych w alergii i astmie.

Dr n. med. Aleksandra Szczepankiewicz. ALERGIA kwartalnik dla lekarzy Badania GWAS nowa strategia badań genetycznych w alergii i astmie. autor(); Dr n. med. Aleksandra Szczepankiewicz Pracownia Badań Komórkowych i Molekularnych Kliniki Pneumonologii, Alergologii Dziecięcej i Immunologii Klinicznej UM w Po Kierownik Pracowni: Dr n. med.

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Szacuje się, że wysokie ciśnienie krwi jest przyczyną

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka zakażeń w stanach zaburzonej odporności

Profilaktyka zakażeń w stanach zaburzonej odporności Profilaktyka zakażeń w stanach zaburzonej odporności lek. med. Monika Długosz-Danecka Klinika Hematologii w Krakowie Pacjenci z rozpoznanymi chorobami limfoproliferacyjnymi (przewlekła białaczka limfocytowa

Bardziej szczegółowo

Anna Skop. Zachęcam do zapoznania się z prezentacja na temat szczepień.

Anna Skop. Zachęcam do zapoznania się z prezentacja na temat szczepień. W ostatnim tygodniu kwietnia obchodziliśmy Europejski Tydzień Szczepień. Jest to inicjatywa Światowej Organizacji Zdrowia, WHO. W związku z tą inicjatywą w naszej szkole w maju prowadzona jest kampania,

Bardziej szczegółowo

Immunologia - opis przedmiotu

Immunologia - opis przedmiotu Immunologia - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Immunologia Kod przedmiotu 12.9-WL-Lek-Imm Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Lekarski Profil praktyczny Rodzaj studiów

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną immunoglobulinę anty-t limfocytarną pochodzenia króliczego stosowaną u ludzi [rabbit anti-human thymocyte] (proszek

Bardziej szczegółowo

Dr Jarosław Woroń. BEZPIECZEŃSTWO STOSOWANIA LEKÓW PRZECIWBÓLOWYCH Krynica 11.XII.2009

Dr Jarosław Woroń. BEZPIECZEŃSTWO STOSOWANIA LEKÓW PRZECIWBÓLOWYCH Krynica 11.XII.2009 Dr Jarosław Woroń BEZPIECZEŃSTWO STOSOWANIA LEKÓW PRZECIWBÓLOWYCH Krynica 11.XII.2009 Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii CM UJ Kraków Uniwersytecki Ośrodek Monitorowania i Badania Niepożądanych

Bardziej szczegółowo

Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit

Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit Leczenie biologiczne w nieswoistych zapaleniach jelit - Dlaczego? Co? Kiedy? VI Małopolskie Dni Edukacji w Nieswoistych Zapaleniach Jelit Co to są nieswoiste zapalenia jelit? Grupa chorób w których dochodzi

Bardziej szczegółowo

STAŻ KIERUNKOWY : ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNE I FUNKCJONALNE REFERENCYJNEGO LABORATORIUM IMMUNOLOGICZNEGO

STAŻ KIERUNKOWY : ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNE I FUNKCJONALNE REFERENCYJNEGO LABORATORIUM IMMUNOLOGICZNEGO Lista ministra właściwego do spraw zdrowia podmiotów uprawnionych do prowadzenia staży kierunkowych w ramach specjalizacji diagnostów laboratoryjnych w dziedzinie: LABORATORYJNA IMMUNOLOGIA MEDYCZNA (stan

Bardziej szczegółowo

Astma trudna w leczeniu czy możemy bardziej pomóc choremu? Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Astma trudna w leczeniu czy możemy bardziej pomóc choremu? Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Astma trudna w leczeniu czy możemy bardziej pomóc choremu? Maciej Kupczyk Klinika Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii, Uniwersytet Medyczny w Łodzi Astma trudna do leczenia CIĘŻKA UMIARKO WANA ŁAGODNA

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2300459. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 22.06.2009 09772333.

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2300459. (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 22.06.2009 09772333. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 2049 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 22.06.09 09772333.2 (97)

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie niepożądanych działań leków

Monitorowanie niepożądanych działań leków Monitorowanie niepożądanych działań leków Anna Wiela-Hojeńska Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Niepożądane działanie leku (ndl) Adverse Drug Reaction (ADR) (definicja

Bardziej szczegółowo

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013 Załącznik nr 1 WYKAZ NIEULECZALNYCH, POSTĘPUJĄCYCH, OGRANICZAJĄCYCH ŻYCIE CHORÓB NOWOTWOROWYCH INIENOWOTWOROWYCH, W KTÓRYCH SĄ UDZIELANE ŚWIADCZENIA

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B. Załącznik nr do zarządzenia Nr./2008/DGL Prezesa NFZ Nazwa programu: PROFILAKTYKA I TERAPIA KRWAWIEŃ U DZIECI Z HEMOFILIĄ A I B. ICD- 10 D 66 Dziedziczny niedobór czynnika VIII D 67 Dziedziczny niedobór

Bardziej szczegółowo

GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ?

GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ? GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ? ZDOBĄDŹ INFORMACJE! ZASZCZEP SIĘ! ZDOBĄDŹ OCHRONĘ! SZCZEPIONKA PRZECIW GRYPIE CZYM JEST

Bardziej szczegółowo

Aktualne problemy systemu szczepień w Polsce

Aktualne problemy systemu szczepień w Polsce Warszawa, 9 grudnia 2016 r. Aktualne problemy systemu szczepień w Polsce Zakażenia wirusowe, możliwości współczesnej wakcynologii Głównym zadaniem wszystkich szczepień jest indukowanie odporności na zakażenie.

Bardziej szczegółowo

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych

Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych Powikłania w trakcie farmakoterapii propranololem naczyniaków wczesnodziecięcych S.Szymik-Kantorowicz, A.Taczanowska-Niemczuk, P.Łabuz, I.Honkisz, K.Górniak, A.Prokurat Klinika Chirurgii Dziecięcej CM

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM DATA ZAJĘCIA TEMAT PROWADZĄCY WYKŁAD WYKŁAD

HARMONOGRAM DATA ZAJĘCIA TEMAT PROWADZĄCY WYKŁAD WYKŁAD HARMONOGRAM zajęć z patofizjologii ogólnej dla Studentów 3 roku kierunku WETERYNARIA w semestrze zimowym roku 2016-2017, prowadzonych w Katedrze Patofizjologii UJ CM. WYKŁADY: poniedziałek 8: 00-9: 30

Bardziej szczegółowo

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20)

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 511 Poz. 42 Załącznik B.4. LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

Dziecko przebyło infekcję kiedy szczepić? Dr n. med. Ewa Duszczyk

Dziecko przebyło infekcję kiedy szczepić? Dr n. med. Ewa Duszczyk Dziecko przebyło infekcję kiedy szczepić? Dr n. med. Ewa Duszczyk Częste pytania rodziców Dziecko miało kontakt z chorobą zakaźną czy szczepić, czy czekać? Dziecko przebyło infekcję, kiedy i czy szczepić?

Bardziej szczegółowo

PIC Polska rekomendacje weterynaryjne

PIC Polska rekomendacje weterynaryjne Choroby a Ekonomia Około 65% stad w Polsce jest zakażonych wirusem PRRS, a ponad 95% Mycoplasma hyopneumoniae (Mhp). Choroby układu oddechowego, zwłaszcza o charakterze przewlekłym, są dziś główną przyczyną

Bardziej szczegółowo

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce.

Astma oskrzelowa. Zapalenie powoduje nadreaktywność oskrzeli ( cecha nabyta ) na różne bodźce. Astma oskrzelowa Astma jest przewlekłym procesem zapalnym dróg oddechowych, w którym biorą udział liczne komórki, a przede wszystkim : mastocyty ( komórki tuczne ), eozynofile i limfocyty T. U osób podatnych

Bardziej szczegółowo

Genetyka kliniczna - opis przedmiotu

Genetyka kliniczna - opis przedmiotu Genetyka kliniczna - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Genetyka kliniczna Kod przedmiotu 12.9-WL-Lek-GK Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Lekarski Profil praktyczny Rodzaj

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH U PACJENTÓW 65+ Włodzimierz Samborski Katedra Reumatologii i Rehabilitacji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Bardziej szczegółowo