Wywiady, dyskusje. Jakich trenerów potrzeba sportowi polskiemu, kto i jak powinien ich kształcić - dyskusja niedokończona

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wywiady, dyskusje. Jakich trenerów potrzeba sportowi polskiemu, kto i jak powinien ich kształcić - dyskusja niedokończona"

Transkrypt

1 86 Wywiady, dyskusje Jakich trenerów potrzeba sportowi polskiemu, kto i jak powinien ich kształcić - dyskusja niedokończona Uczestnicy dyskusji: Włodzimierz Cygański - zastępca dyrektora naczelnego COS, prof. Szymon Krasicki - AWF w Krakowie, dr Adam Królak - wiceprezes Polskiego Stowarzyszenia Trenerów Tenisa, dr Jerzy Pośpiech - dyrektor Kolegium Nauczycielskiego w Raciborzu, prof. Zenon Ważny - przewodniczący Komitetu Nauk o Kulturze Fizycznej PAN, dr Ryszard Wysoczański - sekretarz generalny PZLA, Ryszard Zieniawa - AWF w Gdańsku, prof. Ryszard Żukowski - AWF w Warszawie. Sport Wyczynowy 2001, nr 3-4/

2 Jakich trenerów potrzeba sportowi polskiemu, kto i jak powinien ich kształcić Celem spotkania, jakie odbyło się 19 marca br. z udziałem przedstawicieli różnych odłamów środowiska sportowego (trenerzy, pracownicy organizacji sportowych, naukowcy), było przedyskutowanie węzłowych zagadnień, wiążących się z aktualną i przewidywaną sytuacją zawodu trenera - profilem tej specjalności, warunkami zdobywania zawodu i jego statusem oraz możliwościami zatrudnienia. Wprowadzeniem do dyskusji miała być prezentacja i ocena aktualnego stanu kadr trenerskich w Polsce - ilości, specjalności, struktury wieku, proporcji płci, stanu i charakteru zatrudnienia, płac itd. oraz regulacji prawno-organizacyjnych, dotyczących trybu zdobywania zawodowego tytułu trenera. Ta część dyskusji miała zakończyć się postawieniem diagnozy na temat stanu ilościowego oraz jakości kadr trenerskich w Polsce (chodzi nie tyle o strukturę klas trenerskich, ile ocenę stopnia przygotowania zawodowego, sprawności zawodowej itp.). W zasadniczej części dyskusja miała skupić się na określeniu pożądanego profilu zawodowego trenera (opierającego się na dwóch filarach: wiedzy - zasadniczej i specjalnej, uzyskanej w toku kształcenia oraz specjalnych, wrodzonych uzdolnieniach i umiejętnościach nabytych w trakcie pracy), który umożliwiałby trenerom prawidłowe i skuteczne działanie na polu praktyki. Jakim zakresem wiedzy podstawowej oraz specjalistycznej powinien dysponować trener, w jakich proporcjach winna ona pozostawać do umiejętności praktycznych (specjalistycznych)? Czy w trakcie procesu kształcenia przyszłych trenerów należy ukierunkowywać ich na pracę w różnych sektorach sportu (sport wyczynowy, sport dzieci i młodzieży, sport niepełnosprawnych itd.)? Czy jednym z warunków uzyskania dyplomu trenera nie powinno być odbycie praktyki zawodowej w dobrze funkcjonującej placówce (klubie), odpowiedniej dla przewidywanego (wybranego przez przyszłego trenera) rodzaju zatrudnienia? Jakie instytucje i w jakim trybie byłyby zdolne prowadzić proces edukacyjny w taki sposób, aby przyszły trener mógł ów pożądany profil zawodowy osiągnąć? Jakie formy powinien ten proces przybrać (kierunek trenerski w ramach studiów stacjonarnych, szkoły trenerskie zawodowe, system kursów)? Część trzecia dyskusji miała być poświęcona poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie: jakie rysują się w Polsce perspektywy przed zawodem trenera - skala możliwego zatrudnienia (w różnych specjalnościach), stabilność pracy, płace itp.? Jakie zmiany w procesie kształcenia trenerów (jeśli są konieczne) oraz regulacje prawne (w jakim kierunku) winny być dokonane, ażeby wykształceni w Polsce specjaliści-trenerzy mogli bez kłopotu znajdować zatrudnienie w państwach Wspólnoty Europejskiej z chwilą, gdy Polska stanie się jej członkiem?

3 88 Wywiady, dyskusje Andrzej Pac-Pomarnacki: Rozpoczynając to spotkanie i tę dyskusję, chciałbym powiedzieć o trzech sprawach. Po pierwsze - dlaczego podejmujemy ten temat, jako temat dyskusyjny, dlaczego czynimy to teraz, w chwili obecnej, co się za tym kryje, oraz czy my, redakcja Sportu Wyczynowego, mamy jakieś szczególne do tego prawo? Myślę, że najłatwiej będzie chyba odpowiedzieć na pytanie trzecie. My, jako redakcja, jesteśmy nie tylko do tego upoważnieni, ale nawet mamy obowiązek podjęcia tego tematu, ponieważ misją naszego czasopisma jest służba trenerom. Tę misję pojmujemy najszerzej, jak tylko da się to wyobrazić; wspomagamy trenerów w ich edukacji, w dokształcaniu, rozumieniu przez nich tego otaczającego świata sportu, w którym pracują - ukazujemy to wszystko, czego oni z pozycji praktyków nie są w stanie dostrzec tak, jak widać to w świetle wiedzy, której dostarcza nauka. Wiedzy świeżej i wartościowej. Uważamy, że w działalności trenera liczą się nie tylko jego wiedza, uzdolnienia i umiejętności, ale przydają się także szersze horyzonty myślowe. Co zaś do samego tematu dyskusji, to powiem rzecz tak oczywistą, że prawie banalną. Otóż trener stanowi podstawowe ogniwo systemu szkolenia. Bez trenera proces ten na każdym poziomie, na każdym etapie szkolenia sportowego, nie może przebiegać w sposób prawidłowy lub jest wręcz niemożliwy. A to znaczy, że stan kadr trenerskich, ich poziom i warunki pracy, możliwości sprawnego i skutecznego działania, winny być pod stałą uwagą ośrodków decyzyjnych, mających wpływ na życie sportu. Kiedy należy podejmować dyskusję nad sprawami trenerów, ich zawodem, warunkami pracy itd.? Uważam, że powinna ona być podejmowana w takich sytuacjach, kiedy zauważamy, że dzieje się coś szczególnego, gdy pojawiają się oznaki zagrożeń, powodujące trudności w działalności trenera, pogarszające jakość jego pracy itp., a nie ma pełnej jasności, jakie czynniki mają decydujący wpływ na tę sytuację. Ujawnienie tych wpływów i zależności bywa skomplikowane. Przystępując dzisiaj do dyskusji, jesteśmy świadomi, że podejmujemy trudny temat, bo wielowarstwowy i wielowątkowy. Rozpatrywany z różnych pozycji może wyglądać inaczej. Obserwacja stanu i warunków pracy tego środowiska powinna być prowadzona już od dawna. Wydaje mi się, że od chwili przełomu ustrojowego, jaki się dokonał w naszym kraju. Od tamtej pory mamy bowiem do czynienia z nową sytuacją. Co ją charakteryzuje? Wymienię tylko kilka istotnych zmian, jakie nastąpiły: wyraźne ograniczenie rynku pracy, zwłaszcza w pierwszej fazie, wskutek gwałtownego zmniejszenia się liczby klubów sportowych. Odbudowa sieci klubów trwa po dziś dzień i nie wiadomo, czy już osiągnęliśmy poprzedni pułap ilościowy i zasięg. W każdym razie nie są to już takie

4 Jakich trenerów potrzeba sportowi polskiemu, kto i jak powinien ich kształcić same kluby, jak poprzednie. Druga zmiana to malejące nakłady budżetowe na sferę kultury fizycznej. Jak byśmy ich nie ujmowali, w wymiarze centralnym, czy terenowym, generalnie rzecz biorąc - po niewielkim wzroście, krótko po przełomie, i próbach jego ratowania - następuje systematyczny spadek tych nakładów. Eksperci i analitycy podkreślają, że (to kolejna zmiana) nastąpiło podrożenie kosztów szkolenia sportowego. W konsekwencji znaczna część osób, i to jest najbardziej niepokojący sygnał, które zdobywają obecnie tytuł trenera, nie podejmuje pracy w wyuczonym zawodzie. Chciałbym, żebyśmy w dzisiejszej dyskusji nie ugrzęźli w szczegółach, żebyśmy odsunęli na plan dalszy dywagacje w rodzaju: czy klas trenerskich ma być trzy czy cztery i jakie, czy dyplomy, które otrzymują ci, którzy pomyślnie kończą kształcenie, powinny być wręczane przez tę czy inną instytucję? Chciałbym natomiast, byśmy się zastanowili nad problemami węzłowymi, głównymi czynnikami, które decydują o takim właśnie stanie rzeczy. Później przeszlibyśmy do próby sformułowania wzorca wyposażenia zawodowego trenera. Kim trener powinien być, jakie posiadać cechy, jaką dysponować wiedzą, aby mógł poprawnie, to znaczy zgodnie z zasadami i skutecznie, działać w rzeczywistości sportu, jaki jest i jaki będzie. Bo nie można kształcić w ogóle. Trzeba kształcić ludzi, którzy znajdą zatrudnienie w określonych warunkach, stawiających takie a nie inne wymagania. I, co jeszcze ważniejsze, ażeby oni mieli szansę bezpiecznej egzystencji, która pozwoli na awans zawodowy i rozwój jednostki. A przecież tego możemy być pewni - rynek pracy będzie coraz bardziej wymagający. Zacznijmy od pierwszego punktu, żeby mieć pewne wyobrażenie o stanie i obecnej sytuacji kadry trenerskiej. Jaka jest jakość tych kadr, co w tej dziedzinie na przestrzeni ostatnich lat się zmieniło? Czy jest tak, jak pisał w swojej monografii Ryszard Żukowski, że np. procent kobiet, które zdobywają ten zawód, od lat pięćdziesiątych jest niemal taki sam. Jak sobie radzi ta kadra z problemami zawodowymi, a stają się one coraz trudniejsze, bo sport wciąż dynamicznie się rozwija, rywalizacja nie słabnie, a technologia szkolenia staje się coraz bardziej nowoczesna? Jeśli chodzi o dane, dotyczące trenerów, którzy na przełomie ostatnich dziesięciu lat uzyskali ten tytuł, podjęli pracę lub nie, to istnieją pewne trudności z ich zebraniem, w chronologicznej dokumentacji brakuje niektórych fragmentów. Ale, niezależnie od tych kłopotów, sądzę, że krótką charakterystykę tej zbiorowości zdołamy przedstawić. Proszę o zabranie głosu w tej sprawie dyrektora Włodzimierza Cygańskiego. Włodzimierz Cygański: Zanim poruszę te sprawy, o które prosi mnie redaktor Pac-Pomarnacki, powiem, jaki jest obecnie stan prawny, jakie przepisy

5 90 obowiązują w kształceniu trenerów. Pierwszym i podstawowym dokumentem jest Ustawa o kulturze fizycznej, a w niej artykuł 44, który zawierał delegację dla prezesa Urzędu Kultury Fizycznej i Turystyki, a teraz Urzędu Kultury Fizycznej i Sportu. Wydane na podstawie tej delegacji rozporządzenie prezesa UKFiT z 15 lipca 1997 roku dotyczy spraw kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w dziedzinie kultury fizycznej oraz zasad i trybu ich uzyskiwania. W związku z inną Ustawą (o tzw. działach ), która obowiązuje od niedawna, i podporządkowaniem kultury fizycznej kompetencjom ministra Edukacji Narodowej, musi zostać wydane nowe rozporządzenie, ponieważ obecna regulacja prawna traci moc z dniem 31 marca. To nowe rozporządzenie, przygotowywane przez Urząd Kultury Fizycznej i Sportu, zawiera pewne zmiany - porządkuje sprawy administracyjne - nie narusza jednak dotychczasowych zasad kształcenia trenerów. Chcąc realnie myśleć o zmianach zasad czy trybu kształcenia trenerów, należałoby zmodyfikować artykuł 44 Ustawy o kulturze fizycznej, ponieważ tam znajduje się klucz do całego systemu kształcenia kadr trenerów. Jak natomiast wyglądają kadry kultury fizycznej od strony ilościowej? Jaki jest w ogóle zasięg zjawiska, o którym tutaj zamierzamy dyskutować? Rzeczywiście, dane dotyczące tej sprawy znajdują się w różnych miejscach i posiadają pewne luki. Mimo to możemy szacunkowo określić liczbę trenerów, którzy zdobyli ten tytuł zawodowy, podjęli pracę oraz tych, którzy z jakichś powodów postanowili szukać pracy gdzie indziej. Wywiady, dyskusje Najwięcej zatrudnionych trenerów, około 5,5 tysiąca osób, było w roku Później ta liczba zaczęła stopniowo maleć, a ostatnie całkowicie wiarygodne dane, dotyczące 1995 roku, mówią o około 5 tysiącach zatrudnionych osób. Jak wygląda stan bieżący, stwierdzić można tylko na podstawie danych szacunkowych. Zapewne jest podobny. Wygląda na to, że wielkość zatrudnienia drastycznie się nie zmniejszyła. Z innych danych, m.in. z badań Zygmunta Jaworskiego, wynika, że do roku 1997 przewinęło się przez sport około 9 tysięcy trenerów. Ogółem tytuł trenera uzyskało około 27,5 tysiąca osób. Co z tego wynika? To, że podejmowało pracę około 30% osób spośród tych, które uzyskały stopień zawodowy trenera. Podobne dane podaje Jaworski dla lat Według niego 27,2% osób, uzyskujących tytuł trenera, podejmowało pracę zawodową. Niestety, nie są do odtworzenia dane, dotyczące struktury wiekowej grupy trenerskiej. Jedyne szacunki można przeprowadzić według kryterium płci. W latach zatrudnionych było 89% mężczyzn i 11% kobiet, a w latach , te dane są bardzo precyzyjne, ponieważ obecnie prowadzony jest przez nas (w imieniu Urzędu Kultury Fizycznej i Sportu) dokładny rejestr wydawanych uprawnień, wśród osób, które uzyskały uprawnienia trenerskie, około 70% stanowili mężczyźni i 30% kobiety. Skąd te rozbieżności? Myślę, że można domniemywać, że kobiety, które uzyskują tytuł trenera, częściej nie podejmują pracy w wyuczonym zawodzie. Myślę, że nie od rzeczy byłoby też uświadomić sobie, ilu trenerów najwyż-

6 Jakich trenerów potrzeba sportowi polskiemu, kto i jak powinien ich kształcić szej klasy potrzeba nam do szkolenia olimpijskiego? W ostatnich cyklach olimpijskich było to około osób. Ryszard Zieniawa: Będąc pracownikiem Urzędu na Świętokrzyskiej, sam dociekałem tych spraw, mogę więc uzupełnić wypowiedź dyrektora Cygańskiego. Posiadam dane z ankiety, przygotowanej wraz z Głównym Urzędem Statystycznym, która została rozesłana do większości związków sportowych oraz urzędów marszałkowskich. Potencjał kadrowy polskich związków w 1999 r. przedstawiał się następująco: trenerów , instruktorów , a więc było 33% trenerów i 67% instruktorów. Jeśli chodzi o klasy, najmniej było trenerów klasy mistrzowskiej, a najwięcej klasy II. Jeszcze pewna ciekawostka - dane o zawodnikach, zarejestrowanych w związkach sportowych. Otóż mieliśmy 7624 zawodników klasy I i mistrzowskiej, a kadrę szkolącą stanowiło osób. Warto, uważam, spojrzeć na zjawisko, które omawiamy, od innej strony - naszego potencjału sportowego. Jeśli liczbę zawodników, jacy byli zgłoszeni w związkach sportowych, podzielić przez liczbę kadry instruktorskotrenerskiej, to okaże się, że na jednego szkoleniowca przypadnie 25 ćwiczących. Nie jest to taki zły wskaźnik. W roku 1991 zebrałem dane o trenerach pracujących w mojej dyscyplinie sportu, w judo, i sięgnąłem wstecz, aż do roku Okazało się, że w ciągu tych lat wyszkolono 645 trenerów judo. Obecnie pracuje 98 osób, czyli 15%. Nie 30, nie 20, tylko 15%. Kogo i po co oraz jakimi nakładami się szkoli, skoro okazuje się, że większość tych osób nie jest zainteresowana pracą trenerską? Myślę, że są to często ludzie przypadkowi, którzy po prostu nie kwalifikują się do uprawiania tego zawodu. Ryszard Wysoczański: Chciałbym również podać parę cyfr, które - być może - uszczegółowią diagnozę, której pragniemy dokonać. W klubach sportowych - w ich sekcjach lekkiej atletyki - pracuje na pełnych etatach 55 osób ze stopniem trenerskim. Trenerów kadry olimpijskiej, bezpośrednio zatrudnionych w Związku, mamy trzynastu. Razem daje to liczbę 68 osób. Na niepełnym etacie pracują 542 osoby, społecznie 93 osoby. Są to dane, zebrane przez okręgowe związki lekkiej atletyki. Precyzyjna ich weryfikacja być może wniosłaby pewne poprawki. Nie zmieniłyby one jednak faktu, że ta statystka jest - łagodnie mówiąc, zdumiewająca. Jeżeli w 2000 roku 635 trenerów funkcjonowało w formule społecznej lub niepełnoetatowej i około 70 było zatrudnionych na pełnym etacie w tej dyscyplinie sportu, to mogę przypuszczać, że w innych dyscyplinach ta struktura jest, niestety, podobna. Nawiasem mówiąc, przekonanie, że trzon szkolenia stanowią trenerzy, należałoby nieco zmodyfikować, bowiem również instruktorzy sportu pełnią ważną rolę, szczególnie w szkoleniu młodzieży. Tymczasem w lekkiej atletyce liczba zatrudnionych w klubach instruktorów jest niższa od liczby pracujących tam trenerów. Wydaje mi się, że prawidłowa piramida zatrudnienia tej kadry powinna wyglądać inaczej. Obecna jej

7 92 odwrócona postać to niedobry sygnał sytuacji, panującej w tym zakresie w naszym sporcie. Co zaś do liczby absolwentów akademii wychowania fizycznego, trafiających do zawodu trenera, to w latach , pamiętam, oscylowała ona w granicach 14%. W stosunku do lat 80-tych, gdzie 25-30% absolwentów trafiało do zawodu trenerskiego, spadła więc prawie o połowę. Oznacza to, że coś niedobrego zdarzyło się na rynku pracy w sporcie. Pozwolę sobie na skrótową diagnozę: ten rynek pracy stał się szczególnie niestabilny i płytki, a brak trwałych perspektyw w tym zakresie jest zasadniczym czynnikiem, który będzie wpływał negatywnie na efekty kształcenia w tym zawodzie. Włodzimierz Cygański: Do tego, o czym mówił Pan Wysoczański, chciałbym dodać, że od roku 1950 do dzisiaj wykształcono około 4000 trenerów lekkiej atletyki. Ryszard Żukowski: Zacznę od kilku stwierdzeń ogólniejszych. Podjęty temat jest niezwykle istotny i ważny dla naszego sportu dziś i sportu jutra. Ale jest on też niezmiernie trudny. Jeszcze w żadnym kraju nie rozwiązano jednoznacznie problemu kształcenia trenerów. Cechą charakterystyczną jest tu różnorodność rozwiązań. W różnych krajach w różny sposób wyrastają trenerzy wysokiej klasy. Dla porównania przypomnę, że Niemcy kształcą rocznie około trenerów na potrzeby sportu całych Niemiec, ale jednocześnie szkoli się tam wolontariuszy, którzy wykonują Wywiady, dyskusje zasadniczą robotę i to tak, że tych 60 trenerów, których corocznie przybywa, ma z kim pracować. Chcę przy okazji zauważyć, że nasz trener, to nie to samo co coach - w pojęciu świata zachodniego. Coach to jest pojęcie szersze. Wiąże się to z tym, że trening nie jest procesem wyłącznie technologicznym, a szerszym o charakterze społecznym. Wracając do kształcenia, chcę przypomnieć, iż niebezpieczeństwo tego, że duża grupa ludzi, szczególnie kobiet, nie podejmie pracy w zawodzie trenera, było wkalkulowane w ideologię systemu kształcenia trenerów. Otóż ci wykształceni na specjalizacji, którzy nie uprawiają zawodu stricte trenerskiego, wykorzystują swoją wiedzę w pracy w szkole, usportowiając wychowanie fizyczne. I to jest pośrednia wartość kształcenia na specjalizacjach. Rynek nigdy nie był aż tak chłonny, aby przyjąć wszystkich wykształconych trenerów. Podawane przez moich przedmówców dane i wskaźniki zawsze będą się różniły, bo środowisko trenerskie jest zamknięte i niezwykle trudno uzyskać o nim obiektywne dane. W ostatnio obronionej pracy doktorskiej na temat zawodu trenerskiego kobiet przeczytałem, że w jednej trzeciej województw (według starego podziału terytorialnego) nie pracowała ani jedna kobieta-trener w żadnej dyscyplinie sportu. O czym to świadczy? Moim zdaniem o tym, że dla kobiet ten zawód nie jest ani ciekawy, ani tym bardziej atrakcyjny, taki, któremu oddawałyby się z pasją. Andrzej Pac-Pomarnacki: Dane, które nam przedstawiono, chociaż nie dają pełnego i szczegółowe-

8 Jakich trenerów potrzeba sportowi polskiemu, kto i jak powinien ich kształcić go rozeznania, wskazują niewątpliwie, że w sporcie pracuje o wiele mniej trenerów niż zostało wykształconych. Kiedyś studia wyższe stanowiły wartość samą w sobie, były środkiem społecznego awansu. Realna też była perspektywa pracy - jak nie w szkole, to w klubie, jeśli zdobyło się specjalizację, a mimo to znaczna część pary systemu kształcenia trenerów szła w gwizdek - jakaś część już wyedukowanych nie podejmowała pracy w wyuczonym zawodzie. Obecny stan jest - w pewnej mierze - konsekwencją tamtych procesów oraz zmian, jakie dokonują się teraz. Co do oceny jakości kadr szkoleniowych, to o nią najłatwiej w sferze sportu wyczynowego. Mówi się - tylu trenerów wykształciliśmy, a osiągnięcia naszych sportowców w igrzyskach olimpijskich, są takie. Jakie kadry - takie wyniki. To chyba uproszczenie, bo żeby osiągnąć wynik, mierzony najwyższą miarą, muszą być spełnione jeszcze inne warunki - wysoka sprawność organizacyjna systemu, odpowiednie wyposażenie w rozmaite (dzisiaj niezwykle potrzebne) instrumenty techniczne, realne wsparcie ze strony nauki, spore zasoby finansowe itd. Trzeba też pamiętać, że na osiągnięcia najlepszych składa się praca trenerów, którzy pracują na kolejnych etapach szkolenia, od szkół sportowych poczynając. Ale o jakości trenerów można też sądzić na podstawie oceny ich warsztatu - przede wszystkim znajomości i umiejętności posługiwania się odpowiednimi metodami pracy, adekwatnymi do potrzeb środkami, czyli znajomości metodyki treningu, opartej na współczesnej wiedzy, na przykład z fizjologii rozwojowej, jeśli szkoli się dzieci i młodzież itd. Wydaje się, że u części trenerów starszego pokolenia ich warsztat nieco odbiega od wymogów współczesnych technologii. Z kolei młodsi, którzy wkraczają w życie zawodowe, nie mogą od razu sprostać wymogom, jakie narzuca dzisiejszy sport. To bardzo ogólna diagnoza, jak zwykle, w takim przypadku, znajdą się odstępstwa. A teraz zastanówmy się, jakie czynniki wpływają na to, co się dzieje w sferze kształcenia trenerów. Pisze o tym profesor Ryszard Żukowski. Oto fragment jego opracowania: Kształcenie kadr dla potrzeb kultury fizycznej w Polsce przestało odpowiadać nowej sytuacji. Wynika to, między innymi, z wprowadzenia przepisów, dających dużą swobodę i samodzielność kształtowania rodzajów i kierunków studiów wszystkim wyższym uczelniom. Do tego doszedł wolny rynek z nienormowanymi wynagrodzeniami w sferze pozabudżetowej.... Przez wiele lat uczelnie wychowania fizycznego były jedynymi kształcącymi trenerów w formie specjalizacji trenerskich, zajmując się również kształceniem instruktorów. Aktualne akty prawne, dotyczące kształcenia kadr kultury fizycznej,

9 94 Wywiady, dyskusje w tym instruktorów i trenerów, powodują chaos w tym zakresie. Uczelnie wychowania fizycznego utraciły monopol na kształcenie instruktorów i trenerów, gdyż przepisy dopuszczają powstawanie kierunków lub wydziałów wychowania fizycznego w uczelniach uniwersyteckich, wyższych szkołach pedagogicznych, a nawet technicznych i rolniczych, w ramach których podejmuje się próby kształcenia trenerów. Kształceniem w tym zakresie po uzyskaniu zgody prezesa Urzędu Kultury Fizycznej zajmuje się około 100 różnych stowarzyszeń prywatnych. Jaki jest tego efekt? Profesor Żukowski stwierdza następująco: Owocuje to niższym poziomem przygotowania zawodowego instruktorów i trenerów. Powstaje pytanie - co należy zrobić, aby tę kryzysową sytuację przezwyciężyć? Ponadto trzeba sobie wyobrazić perspektywy, rysujące się przed sportem i jego wymagania jakościowe. Sport nie jest jednorodną całością. W ciągu ostatnich kilku dziesiątków lat nastąpiła jego wyraźna dyferencjacja. Czymś innym przecież - pod względem celów - jest sport wyczynowy, czym innym sport dla wszystkich czy rekreacyjny. Jeszcze inne cele ma do spełnienia sport osób niepełnosprawnych. Inny jest również sport, w którym uczestniczą dzieci i młodzież. Może on stanowić odrębny, autonomiczny sektor sportu, albo być częścią wstępną wieloetapowego szkolenia wyczynowego (przykładem są tu szkoły sportowe). Immanentną cechą sportu wyczynowego pozostaje dążenie do coraz lepszych wyników, co wiąże się z intensyfikacją i poszukiwaniem sposobów podwyższania skuteczności procesu szkolenia. Dołączyć do tego należy jeszcze nowe urządzenia i sprzęt, ubiory, a także środki treningowe. Taki jest, z grubsza biorąc, dzisiejszy sport wyczynowy i jego wymagania. By im sprostać, trener, który wchodzi w życie zawodowe, musi być dobrze przygotowany. Ryszard Żukowski: Jakiego trenera potrzebujemy teraz i jakiego będzie nasz sport potrzebował w przyszłości? Nie da się określić tego w sposób schematyczny. Trenerzy muszą być i będą zróżnicowani - i ze względu na dyscyplinę sportu i na teren pracy. Dlatego nie może być jednej formalnej drogi rozwoju kariery zawodowej trenera; zaczyna pracę z dziećmi, przechodzi przez kolejne szczeble na średnim poziomie, a kończy na prowadzeniu mistrzów olimpijskich. Pewne osoby, także trenerzy, mają określone predyspozycje, które warunkują to, że lepiej czują się w pracy z młodzieżą, czy też z zawodnikami na wyższym poziomie. I trzeba stworzyć taki mechanizm zatrudnienia, który będzie pozwalał na awans i gratyfikacje bez względu na to, w jakim sektorze sportu trener pracuje. Bo nie tylko ci, którzy pracują z mistrzami olimpijskimi, są trenerami najwyższej klasy. Zdarza się (podawano wcześniej takie przykłady), że i na naj-

10 Jakich trenerów potrzeba sportowi polskiemu, kto i jak powinien ich kształcić wyższym poziomie zajęcia potrafi prowadzić instruktor, chociaż nie powinno to być zasadą. Szymon Krasicki: Proszę Państwa, podawane wcześniej różne liczby, dotyczące wielkości kształcenia i stanu zatrudnienia, odnosiły się do rzeczywistości, która była, minęła. Dawniej za państwowe pieniądze ludzie odbywali kursy trenerskie, kończyli studia i specjalizacje w akademiach wychowania fizycznego. Tego już nie ma. Żadna akademia wychowania fizycznego nie prowadzi dziś darmowych kursów trenerskich. Teraz każdy, kto chce zostać trenerem, musi za wykształcenie zapłacić. To jest całkiem inna sytuacja. Jestem przekonany, że ci, którzy będą płacili, a w niektórych specjalnościach trenerskich to sporo kosztuje, decyzji o wyborze zawodu nie będą podejmować pochopnie. Ci ludzie będą później chcieli pracować w wyuczonym zawodzie. Jestem przekonany, że procent osób, którzy kończą studia i potem stwierdzają, że ta praca jest nie dla nich, obniży się do minimum. W kontekście tego chciałbym się zastanowić nad funkcją i rolą państwa w kształceniu kadr dla sportu powszechnego. Nie myślę w tej chwili o sporcie wyczynowym, tym na najwyższym poziomie, natomiast o sporcie powszechnym, szczególnie w odniesieniu do dzieci i młodzieży. Jestem przekonany, że Państwo nie może być zwolnione z obowiązku organizowania i współfinansowania systemu kształcenia kadr na te potrzeby. W tej chwili cały ciężar kosztów jest przerzucany na studentów. Jeśli tak będzie dalej, selekcją kandydatów na studia będą rządziły ich możliwości finansowe. Nie będą się zgłaszali na nie ludzie najbardziej predysponowani, ale biedni, a raczej ci, którzy mają na to pieniądze. Państwo - nie wiem w tej chwili, w jaki sposób - być może poprzez system stypendialny dla wybijających się czy najlepszych kandydatów na przyszłych trenerów, powinno wspierać ich kształcenie. Adam Królak: Moi przedmówcy podkreślali różnorodność specjalności i kwalifikacji trenerskich. Podobnie ma się sprawa rynku pracy i zatrudnienia trenerów. Nie będę tu wyjaśniał dlaczego, ale Polski Związek Tenisowy nie zatrudnia żadnego trenera w pełnym wymiarze etatu. Natomiast spośród wyszkolonych około 1200 trenerów II klasy pracuje w Polsce (według mojego rozeznania) około 20, a poza granicami - od Honolulu do Melbourne i Sydney - ponad 500. Teraz chcę nawiązać do sprawy oceny trenera, związanej ze znajomością technologii szkolenia, odpowiadającej rozwojowi sportu dziś i w najbliższych latach. Otóż wydaje mi się, że ocena pracy trenera, mówię o tenisie, najlepiej wyraża się w dynamice rozwoju prowadzonych przez niego zawodników i - rzecz oczywista - w skali ich osiągnięć sportowych. Dlatego warte uwagi są zarówno doświadczenia wcześniejszych generacji trenerów, badanie ich warsztatu pracy, jak i nowe rozwiązania koncepcyjne i metodyczne. Uważna analiza przebiegu karier wybitnych zawodników też dostarcza materiału do rozważań na temat profilu wymagań zawodowych przyszłych trenerów.

11 96 Obecnie jesteśmy świadkami poważnych przemian. Zasadniczo zmieniła się, o czym tu wspomniał Ryszard Żukowski, funkcja trenera. Nauczyciel ruchu stał się głównym organizatorem złożonego procesu szkolenia. Umiejętności zawodowe trenera odgrywają tym większe znaczenie, im grupy szkoleniowe, które prowadzi, są młodsze. Stąd z najmłodszymi powinni pracować, a w wielu krajach, jak Francja, Niemcy, Szwecja i Hiszpania, od dawna już tak się dzieje, najbardziej doświadczeni, kompetentni trenerzy-pedagodzy. Jerzy Pośpiech: Postawiono tu słusznie tezę, iż pytając: jakich należy kształcić trenerów, powinno się określić, dla jakiego sportu? Nie da się oderwać trenera od środowiska, w jakim funkcjonuje, czy funkcjonował będzie. Otóż dobiega końca epoka sportu, jaki znaliśmy, a nie wykształcił się jeszcze jego nowy model. Znajdujemy się ciągle w okresie przejściowym. Spoglądamy na Zachód, by zobaczyć, jakie tam obowiązują wzorce. Ale jednocześnie zdajemy sobie sprawę, może nie wszyscy i nie do końca, że nie wszystkie nadają się do przeniesienia na nasz grunt. Dlatego musimy sami określić własne potrzeby. Kto określa potrzeby w zakresie sportu? Czy określa je Państwo? Jeśli tak, to musi ono również znaleźć się w roli pracodawcy. Wtedy musi wyznaczyć obszary swego zainteresowania, swojej odpowiedzialności. Sugerowano tu, że ma to być sport dzieci i młodzieży. Czy tylko? A czy Państwo nie powinno być również odpowiedzialne za sport olimpijski? Wywiady, dyskusje Rząd francuski nie ukrywa, że kieruje duże środki na rzecz takiej instytucji, jak np. Instytut Sportu i Wychowania Fizycznego (INSEP), który z ramienia państwa realizuje zadania w zakresie sportu olimpijskiego. Myślę, że powinniśmy też wyjaśnić, czym jest talent sportowy? Najświeższy przykład - Małysz. Czy to sprawa indywidualna, prywatna? Czy talent nie jest wartością społeczną o ogromnym znaczeniu? Jeśli tak, Państwo powinno poczuwać się do odpowiedzialności za kształcenie i rozwijanie tych talentów. A przecież uzdolnione ruchowo jednostki znajdujemy zarówno w ubogich, jak i bogatych rodzinach. Nie może więc być ograniczeń ekonomicznych w dostępie do sportu. Model sportu, jaki istnieje na Zachodzie, oparty jest na zasobności rodzin i tradycji oraz na trosce rodziny o rozwój jednostki, talentu jej członków. O takim modelu sportu będziemy mogli mówić wtedy, kiedy powstanie i umocni się u nas klasa średnia, kiedy polskie społeczeństwo stanie się bardziej zasobne. Myślę, że przy zubożeniu polskiego społeczeństwa w naszych realiach odpowiedzialność za sport dzieci musi wziąć na siebie Państwo. Dobrym przykładem, sądzę, jest szkolnictwo sportowe i dlatego należy je doskonalić i tą drogą iść dalej. Odpowiedź na pierwsze pytanie - jaki trener, dla jakiego systemu - brzmi: dla szkolnictwa sportowego. Musi to być nauczyciel sportu, wyedukowany na poziomie uniwersyteckim, o wysokich kwalifikacjach, specjalista w danej dyscyplinie sportu.

12 Jakich trenerów potrzeba sportowi polskiemu, kto i jak powinien ich kształcić Pozostaje sprawą otwartą, jak powinien je zdobyć i jak doskonalić. Doskonalenie zawodowe przy ciągle zmieniających się potrzebach i rozwoju wiedzy, staje się warunkiem bezwzględnie koniecznym. Nie ma i nigdzie nie znajdziemy, choć są takie pokusy, jednego rozwiązania, które zastosowane na naszym gruncie radykalnie miałoby poprawić sytuację. Sądzę, że nie wystarczy mieć dużo pieniędzy. To nie rozwiąże problemu. Gdybym miał określić, jakie czynniki wchodzą tu w grę, to wymieniłbym pięć: Pierwszy to osobowość trenera, drugi to instytucje kształcenia i doskonalenia trenerów, trzeci - kondycja klubów sportowych, czwarty - stowarzyszenia trenerów, reprezentujące tę grupę zawodową (mogące oczywiście tworzyć federacje). Piąty czynnik to akceptacja społeczna. Andrzej Pac-Pomarnacki: Nie ma wątpliwości, że zmiany, jakie nastąpią, wywrą - siłą rzeczy - wpływ na profil wykształcenia, zakres obowiązków i funkcje trenera. Chodzi tylko o to, ażeby był on dostosowany do tych zmian. Czy potrzeby będzie regulował rynek, czy Państwo? Uważam, że obydwa te czynniki, z tym że Państwo w coraz mniejszym stopniu. A decyzję o wyborze zawodu będzie musiał podejmować młody człowiek. I ta decyzja jest coraz trudniejsza, coraz bardziej odpowiedzialna. I na wstępie już sporo kosztuje. Zenon Ważny: Chciałbym poruszyć dwie kwestie. Pierwsza - to relacja między liczbą wykształconych a liczbą pracujących trenerów. Otóż pracujących jest tyle, ile ofert pracy ze strony różnych instytucji. Tak się dzieje we wszystkich dziedzinach naszego życia. Dlatego też temu, że ktoś się kilka lat kształci, a potem nie pracuje w swoim zawodzie, nie należy się już dzisiaj dziwić. Rozbudowała się bowiem w Polsce sieć wyższych szkół i seryjnie produkuje absolwentów. Duża ich część prawdopodobnie nie będzie miała szans pracy w wyuczonym zawodzie. Życie więc zmusi ich do dokształcania się i szukania zajęcia w innych, pokrewnych dziedzinach. Będzie to już jednak grupa ludzi wykształconych, umiejących uczyć się i zdobywać nowy zawód. Problem ten dotyczy również dyplomowanych trenerów. Druga kwestia to kształcenie specjalistów. Tu muszę nawiązać do sytuacji, zaistniałej w naszych szkołach. Obecnie prowadzi się tam trzy godziny obowiązkowego wychowania fizycznego. Od 1 września br. dojdzie czwarta - przeznaczona na uprawianie różnych dyscyplin sportu, a za rok piąta. Są już wstępne propozycje Ministerstwa Edukacji Narodowej dotyczące programu tych także obligatoryjnych zajęć. Uczniom ma się umożliwić wybór treści tych zajęć, tzn. wybór dyscypliny sportu, którą będą chcieli uprawiać. Uczelnie wychowania fizycznego będą więc musiały kształcić takich nauczycieli, którzy oprócz prowadzenia zajęć z wychowania fizycznego potrafią także nauczać - na odpowiednim poziomie - jakiegoś sportu. A te pięć godzin już za rok i cztery miesiące będzie ustawowym obowiązkiem szkoły. Państwo - wracam do tego, o czym mówił prof. Szymon Krasicki - będzie musiało

13 98 wziąć na siebie obowiązek przygotowania dla szkół nauczycieli wychowania fizycznego ze specjalnością z zakresu sportu. By sprostać wymaganiom młodzieży, szczególnie tej ze szkół średnich, poziom przygotowania w obrębie takiej specjalności będzie musiał być wysoki. Andrzej Pac-Pomarnacki: Szkoła jest miejscem najbardziej prawdopodobnej i potrzebnej pozytywnej interwencji Państwa. Włodzimierz Cygański: Obecny stan kadr kultury fizycznej jest niedobry, nie odpowiada też potrzebom, jakie się przed nami rysują. Skąd się to wzięło? W moim przekonaniu bierze się to stąd, że brakuje określonej polityki społecznej Państwa i miejsca kultury fizycznej w tej polityce. Nasze poglądy są zbieżne, twierdzimy, że obowiązkiem Państwa na pewno jest wychowanie fizyczne i z tego obowiązku nikt go nie zwolni. Kto ten element polityki Państwa praktycznie ma realizować? Powiedziano już, że winien to być nauczyciel sportu. Jak go będziemy kształcili i kto go będzie kształcił? Myślę, że uczelnie wychowania fizycznego. Po to są powołane. Drugi element to oczywiście sport dla wszystkich. Tutaj obowiązkiem Państwa jest stworzenie odpowiednich norm prawnych i stwarzanie ułatwień w funkcjonowaniu stowarzyszeń, czyli promocja. Trzeci element to sport wyczynowy. Myślę, że Państwo od tego też nie ucieknie. Sport okazuje się niezwykle silnym czynnikiem identyfikacji narodowej, a gdy przyjdą takie wyczyny jak sukcesy Małysza czy piłkarzy, to także Wywiady, dyskusje dumy. Państwo więc będzie musiało kształcić zarówno nauczycieli sportu, jak i trenerów dla sportu rekreacyjnego i dla sportu wyczynowego. Ryszard Zieniawa: Gdy na kadry trenerskie spojrzymy od strony ich specjalizacji, to sytuacja będzie wyglądała jeszcze inaczej. Pamiętam, że w 1991 roku 70% trenerów było specjalistami pięciu dyscyplin sportu: lekkoatletyki, piłki nożnej, piłki ręcznej, koszykówki i siatkówki. Jeżdżąc kiedyś do pracy przez Bemowo, miałem sposobność obserwować, co dzieje się latem na boiskach szkolnych. Tu grali w koszykówkę, tam biegali za piłką nożną, a gdzie indziej grali w ręczną. Nie ma co się temu dziwić. Nie twierdzę, że wszyscy muszą ćwiczyć gimnastykę, ale musi być dbałość o wychowanie fizyczne, nie abstrakcyjne, tylko konkretne, chociażby pod kątem potrzeb obronności kraju. Przedtem kopiowaliśmy wszystko ze Wschodu, teraz chcemy wszystko przenosić z Zachodu, chociaż w naszych warunkach może się to wcale nie sprawdzić. Tam na Zachodzie nie decyduje tylko rynek. A my tutaj mówimy: niech każdy za siebie płaci i uprawia sport, jaki chce. Na szczęście są w Polsce tacy, którzy pilnują spraw wychowania fizycznego - to gremium profesorów, uczelnie, nauczyciele, część administracji państwowej. Od 1991 roku toczą walkę o piątą godzinę wychowania fizycznego i może im się wreszcie powiedzie. Ale co będzie ze sportem? W 1991 roku byłem na konferencji Rady Europy w Oslo, gdzie używano tylko jednego

14 Jakich trenerów potrzeba sportowi polskiemu, kto i jak powinien ich kształcić pojęcia - sport, nie wiedziano, że może istnieć wychowanie fizyczne, rekreacja, kultura fizyczna. Były tylko różne rodzaje sportu: od ekstremalnego (skoki na spadochronie czy na łyżwach) do rodzinnego, kiedy tata z mamą i dziećmi biegają po lesie. Kim jest trener w naszych warunkach? Czy trenerstwo jest usankcjonowanym zawodem? Owszem, istnieje zawód nauczyciela wychowania fizycznego, ale nie trenera. A trener to przecież nauczyciel trochę wyższego rzędu, bo zajmuje się bardziej skomplikowanymi sprawami treningu sportowego. Nasze uczelnie są raczej typu pedagogiczno-humanistycznego. Gdy zaś przeglądamy książki z fizjologii wysiłku fizycznego czy biomechaniki, to widzimy tam mnóstwo cyfr, jakieś formułki określające zależności, jakieś krzywe; większość młodych ludzi-studentów nie potrafi ich zinterpretować. Podobnie jest później, gdy nasi trenerzy otrzymują wyniki badań diagnostycznych swoich zawodników, np. z Instytutu Sportu. Ponieważ nie potrafią ich zrozumieć, a wstydzą się do tego przyznać, nie proszą o wyjaśnienia. A przecież są to w większości absolwenci akademii wychowania fizycznego. Trenerzy muszą się specjalizować, bo inną wiedzę musi posiadać trener od biegów, a inną od skomplikowanych sportów technicznych, np. od gimnastyki przyrządowej. Równocześnie pragniemy, aby trener nie był tylko technologiem. W Japonii nazywa się go sensei, to jest ktoś, kto kształtuje także osobowość zawodnika, a od osobowości zależy bardzo wiele. Znaczenie ma też osobisty przykład trenera. Co z tego, że umie on czegoś nauczać, skoro tę pracę traktuje jak biurokrata - spogląda na zegarek i kiedy nadejdzie odpowiednia godzina, kończy zajęcia i idzie do domu. Dlatego twierdzę, że trenerstwo to nie zawód, to pasja. Ci, którzy pragną osiągnąć cokolwiek więcej, tak jak w sztuce, nauce i innych dziedzinach, muszą poświęcić więcej czasu na pracę nad sobą i nad innymi. Szymon Krasicki: Nie ma co oczekiwać, że Państwo określi kierunki działania w zakresie kultury fizycznej. Oczekując na to, stracimy kolejne czy więcej lat i znajdziemy się w jeszcze gorszej sytuacji niż obecna. Niebawem ma się ukazać nowe rozporządzenie, dotyczące kształcenia kadr dla kultury fizycznej, wspomniał o tym na wstępie Pan dyrektor Cygański. Czy mógłby Pan uchylić rąbka tajemnicy i powiedzieć, czy tam będzie to samo, co było zapisane w poprzednim, że kształceniem trenerów i instruktorów może zajmować się każda szkoła wyższa, nawet rolnicza czy politechniczna? Włodzimierz Cygański: To rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej - powtórzę - nie może zmienić zapisu ustawowego, który każdej szkole wyższej, a nawet zakładowi kształcenia nauczycieli, pozwala prowadzić szkolenie kadr kultury fizycznej. O zgodę na taką działalność do prezesa Urzędu - jak stanowi druga część artykułu 44 - muszą występować inne jednostki. Dopóki więc nie zostanie zmieniony zapis ustawowy, nie ma mowy o zmianie treści rozporządzenia.

15 100 Ryszard Żukowski: Nie przywiązywałbym nadmiernego znaczenia do roli Państwa. Wystarczy, jeśli zabezpieczono pewne środki i stworzono dogodne warunki, natomiast ramowo i merytorycznie daną działalność powinno określić samo środowisko sportowe. Wtedy w innym świetle ujrzymy sprawę kształcenia nauczycieli do szkół i szkół mistrzostwa sportowego, które nie przynoszą takich korzyści, jakie zakładano, w postaci dopływu kandydatów na przyszłych medalistów. Jeśli w szkołach uczniowie będą mieli 3 godziny wychowania fizycznego i 2 sportowania, to nastaną warunki, aby zlikwidować szkoły mistrzostwa sportowego i szkoły sportowe. Utalentowana, wyselekcjonowana młodzież znajdzie miejsce w klubie, będzie ćwiczyła u prawdziwych trenerów. Andrzej Pac-Pomarnacki: Doktor Pośpiech, który jest twórcą szkół sportowych od Raciborza począwszy, od razu chce ripostować... Jerzy Pośpiech: Wiem, jak funkcjonują systemy sportu dzieci i młodzieży w państwach europejskich. Pragnąłbym, abyśmy się wzorowali na modelu szwedzkim, który dąży do harmonijnego rozwoju sportowego i zawodowego uczniów, do zapewnienia im przyszłości również po ukończeniu kariery sportowej. Ten system kosztuje Państwo i tak taniej, niż gdyby miało się ono zajmować sportowcem, który kończy karierę i nie wiadomo, co z nim robić, bo nie ma zawodu. O jedno proszę - byśmy tutaj w tej dyskusji nie antagonizowali wychowania fizycznego ze sportem wyczynowym. Wywiady, dyskusje Sport wyczynowy to dążenie do rozwoju talentu i osiągnięcia mistrzostwa sportowego, bycia najlepszym zawodnikiem na świecie, mistrzem olimpijskim. Skończyła się epoka konfrontacji dwóch ustrojów, ale sport cieszy się olbrzymim zainteresowaniem mediów i będzie się w dalszym ciągu komercjalizował. Będzie też mu służyć rozwój nauki. Jednocześnie obserwujemy w Europie zjawisko, które socjologowie nazywają sportyfikacją społeczeństwa. Sport stał się powszechny - w stylu bycia, w ubiorze, w słowie i w modzie. Powstają nieustannie nowe dyscypliny sportu. Kto przygotuje kadry dla rozwoju tych aprobowanych przez młodych ludzi sportów? Myślę, że zrobią to uczelnie, bo w nich jest wiedza pedagogiczna, psychologiczna, biologiczna. Obawiam się natomiast, że nie są one odpowiednie do aktualizacji wiedzy trenerów konkretnych dyscyplin sportu. Dlaczego? Dlatego, że pracownikom uczelni i uczelni jako instytucji zależy przede wszystkim na rozwoju naukowym. Rektor pyta pracownika: kiedy będzie Pan gotów z habilitacją? Ile w tym roku napisał Pan artykułów i gdzie opublikował? A trenerzy, którzy przyszli na dokształcanie, chcą usłyszeć, co nowego zdarzyło się w metodyce treningu konkretnej dyscypliny sportu. I często niektórzy z nich czują się zawiedzeni. Dlatego uważam, że dokształcaniem powinny raczej zająć się stowarzyszenia trenerów. One zrobią to lepiej. Tak dzieje się w Europie i dotyczy lekarzy, prawników. Andrzej Pac-Pomarnacki: Analogia między kształceniem i doskonaleniem zawodowym lekarzy i tre-

16 Jakich trenerów potrzeba sportowi polskiemu, kto i jak powinien ich kształcić nerów, mimo istotnych różnic, jest bardzo wyraźna, ale dokształcaniem lekarzy ciągle zajmują się akademie medyczne lub wydziały uniwersyteckie oraz kliniki. Tylko tam praktykując i zdając egzamin można zdobyć II stopień specjalizacji. Jerzy Pośpiech: Takimi sportowymi klinikami mogłyby być dobrze funkcjonujące kluby uczelniane, których na razie nie mamy. Uczelnia i klub to odrębne instytucje. Różnią je zarówno status prawny, jak i źródła finansowania. Andrzej Pac-Pomarnacki: Nie powinno być problemów z nawiązaniem przez uczelnię dobrej współpracy z polskim związkiem sportowym oraz z klubem. W obrębie tej triady będzie można rozwiązywać wiele problemów. Adam Królak: Ja chciałem skupić się na tym, kto powinien szkolić trenerów i w jaki sposób. Powiedzieliśmy już, że różnorodność dyscyplin sportu wymaga odrębności treści procesu edukacji przyszłych trenerów. Ja będę mówił o tenisie i wymaganiach, jakie ten sport stawia przed nowymi generacjami szkoleniowców. Uważam, że spełnić je mogą nie uczelnie, a szkoły prowadzone przez stowarzyszenie trenerów wspólnie z Polskim Związkiem Tenisa. Kursowy tryb kształcenia trenerów tenisa sprzyjałby, po pierwsze, zatrudnianiu jako wykładowców najwybitniejszych fachowców oraz naukowców z uczelni wychowania fizycznego, współpracujących ze związkiem. Istniałaby też możliwość zapraszania na wykłady wybitnych trenerów z całego świata, dzięki pomocy finansowej europejskiej i międzynarodowej federacji tenisa. Utworzenie wyższej szkoły trenerskiej (akademii trenerów), na bazie jednej z akademii wychowania fizycznego lub Instytutu Sportu, jako specjalistycznej jednostki, mogącej spełniać funkcje dydaktyczne i badawcze dla polskiego sportu, byłoby dobrym i całkiem realnym rozwiązaniem. Ryszard Żukowski: Moja wizja jest bardzo podobna. Dla kształcenia kadr na potrzeby sportu wyczynowego, począwszy od sportu wyczynowego na średnim poziomie do kadr narodowych i olimpijskich włącznie, wystarczyłaby jedna uczelnia wychowania fizycznego, działająca w porozumieniu ze związkami sportowymi. Natomiast szkoleniem tak zwanych wolontariuszy dla sportu powszechnego oraz sportu dzieci i młodzieży, a także nauczycieli sportu, powinny zająć się wszystkie uczelnie, ale tylko pedagogiczne. Będąc w Anglii widziałem, jak tam wygląda wychowanie fizyczne i sport w szkole. Otóż nauczyciel wychowania fizycznego prowadzi lekcje wf, natomiast sport robią wszyscy nauczyciele. Nauczyciel geografii, który był kiedyś dobrym rugbistą, zbiera chętnych z różnych klas i po południu uczy ich gry w rugby, nauczycielka biologii, która grała za młodu w hokeja na trawie, zbiera dziewczęta i grają w hokeja na trawie. Zawody sportowe natomiast organizują nauczyciele wszystkich przedmiotów z dyrektorem na czele i rodzice.

17 102 Wywiady, dyskusje Państwo przez zarządzenia nie rozwiąże problemu, nad którym dyskutujemy, musi się zmienić mentalność naszego społeczeństwa, aby wychowanie fizyczne i sport zaczęło uznawać za element rozwoju jednostki. Andrzej Pac-Pomarnacki: Wszyscy, którzy zabierają głos, mają swoje racje. Spójrzmy więc na sprawę od innej strony, zastanówmy się, czy wolno dziś ograniczać swobodę działania różnych uczelni stowarzyszeń, jednostek itd., tę swobodę, którą potwierdza krytykowane tu rozporządzenie prezesa Urzędu Kultury Fizycznej i Sportu? Czy można zdecydować, że jedna uczelnia od jutra będzie centrum kształcenia trenerów? Ogłoszenie takiej decyzji byłoby dziś bardzo trudne. W przyszłości sytuacja ukształtuje się być może w ten sposób, że w akademii krakowskiej będą się specjalizować w kształceniu trenerów narciarstwa, a gdańskiej - nad morzem - żeglarstwa. A może po pewnym czasie zdarzyć się tak, że młodzi ludzie zorientują się, że absolwenci pochodzący z konkretnej szkoły łatwiej zdobywają pracę, liczą się na rynku i tam warto studiować. Zanim jednak rynek w ten sposób będzie regulował procesy kształcenia, przyjdzie nam jeszcze poczekać. Co jednak robić dzisiaj z tym dość bezwładnym systemem, czy - jak to określa Ryszard Żukowski - z chaosem panującym na rynku ofert kształceniowych, który powoduje, że poziom produkowanych kadr dramatycznie się obniża? Jeśli nie ingerencja Państwa, to może jakieś podregulowanie tego systemu poprawiłoby sytuację? Włodzimierz Cygański: Chociaż jestem uważany za starego urzędnika, nie sprzeciwiam się pewnej różnorodności w sprawach kształcenia instruktorów i trenerów - mogą to czynić różne jednostki. W rozporządzeniu, które na to zezwala, są również postanowienia, dotyczące kontroli jakości tego kształcenia. Nie jest tak, że można je organizować w dowolny sposób i nadawać tytuły trenera komukolwiek. Nie ma sensu się spierać, czy w akademiach wychowania fizycznego w Gdańsku i Warszawie są lepsze warunki niż na kursie, odbywającym się w Siedlcach w sali szkolnej. Jeżeli jednak właściwa instytucja zechce się podjąć tego, to powinna spełniać określone wymogi co do jakości i tego należy surowo przestrzegać. Kolejny raz pragnę stwierdzić, że nie zbudujemy sensownego systemu kształcenia trenerów, jeśli nie określimy, ilu tych trenerów i do realizacji jakich celów mamy kształcić. Jeżeli przyjmiemy koncepcję, że kształcimy nauczycieli sportu, to będzie ona inna od obecnej. Inny będzie też profil wykształcenia nowych trenerów niż tych, których teraz przyuczamy do zawodu. Jeżeli zbudujemy odpowiednie modele i zostaną one zaaprobowane przez władze, to zapewne będą musiały być uruchomione różne drogi, różne formy kształcenia ze szkołą trenerów włącznie.

18 Jakich trenerów potrzeba sportowi polskiemu, kto i jak powinien ich kształcić Zenon Ważny: Proponuję, byśmy przyjęli podstawowe tezy, co do których istnieje między nami zgoda i nie wracajmy już do nich. Po pierwsze - przyjmijmy, że chociaż przestała istnieć już konfrontacja międzysystemowa, sport nadal pełni funkcję propagandową. Żadne zmiany systemowe tej roli go nie pozbawią. Druga teza: w dalszym ciągu obserwujemy przyrost osiągnięć, we wszystkich dyscyplinach sportowych. Powstaje też wiele nowych sportów, które rozwijają się dynamicznie, napędzane współzawodnictwem. Sport jest wyścigiem najlepszych z najlepszymi. To zapewnia jego wysoką jakość. I trzecia rzecz. Ci, którzy mają przygotowywać tych najlepszych, do rywalizacji z najlepszymi, trenerzy muszą podlegać tym samym procesom co zawodnicy. W sporcie jest podobnie jak w medycynie, która z jednej strony jest nauką, a z drugiej sztuką. Ważna jest oczywiście wiedza trenera, ale jeszcze ważniejsza zdolność jej wykorzystywania i to coś, co nazywamy intuicją. Czwarta teza - przyszły nauczyciel sportu w szkole, niezależnie od ogólnych programów, powinien mieć możliwość specjalizowania się w jakiejś dyscyplinie, która mu odpowiada. Piąta teza - Państwo musi zapewnić podstawowy poziom kształcenia nauczycieli sportu. Natomiast trener, który ma funkcjonować w sporcie wyczynowym, ten tytuł powinien uzyskiwać dopiero po skończeniu studiów podyplomowych. Jedynie na wyższej uczelni istnieją odpowiednie warunki dla przekazywania wiedzy, pochodzącej z badań własnych i pozyskiwanej od innych. Żaden związek sportowy, żadne stowarzyszenie nie ma szans na sprostanie takim wymogom. To nie znaczy jednak, że nie jest potrzebna współpraca uczelni ze związkami sportowymi i stowarzyszeniami trenerów. Teza szósta - nawet po studiach podyplomowych trener nie jest jeszcze pełnym specjalistą. Powinien odbyć aplikację. To, co się u nas niekiedy zdarza, - instruktor, który nie ma dostatecznej wiedzy, a jedynie doświadczenie, prowadzi kadrę olimpijską, to absurd. Praktykując trener musi sprawdzić, na ile opanował umiejętność odczytywania, analizy i interpretacji wyników różnego rodzaju badań, testów, sprawdzianów. U nas analiza dotyczy zwykle zaszłości, popadliśmy - jak to określam - w determinizm treningowy. Zawodnik wykonał w danym okresie jakąś pracę, podsumowujemy ją i stwierdzamy, że przyniosła pewne korzystne efekty. Wobec tego postanawiamy, że będziemy tę pracę powtarzali. A to jest kardynalnym błędem, ograniczającym możliwości postępu. Schemat kształcenia współczesnego trenera to, jeszcze raz powtórzę, studia, studia podyplomowe, aplikacja oraz permanentne dokształcanie. Teza siódma - wraz z przyrostem wiedzy zmienia się podejście do pewnych zjawisk. Kiedyś, chyba na początku lat 80-tych, pisałem na temat gibkości w tomie, poświęconym teorii treningu. Rozdział miał objętość 5 czy 6 stron druku, kilka tabel i odsyłacze do literatury. W sumie było tego nie więcej niż 10 stron. Obecny podręcznik poświęco-

19 104 Wywiady, dyskusje ny temu zagadnieniu ma format A-4 i liczy 400 stron. Pozycji literaturowych, do których się odwołuje jego Autor, jest 1500! To mówi o skali zmian, które zachodzą w zakresie naszej wiedzy. Nie można nie zdawać sobie z tego sprawy, bo w takim przypadku przygotujemy trenera, którego wiedza będzie wiedzą historyczną. Trzeba powiedzieć szczerze, że obecny nasz system kształcenia trenerów nie pomaga im w skutecznym działaniu, nie mówiąc już o uzyskiwaniu sukcesów w wyścigu międzynarodowym. Owszem, pojawiają się pojedynczy bardzo zdolni osobnicy, rozwijają się samodzielnie, dużo czytają, nawiązują kontakty z różnymi laboratoriami, stale coś kombinują, wymyślają coś nowego. Ale w ten sposób nie może nastąpić poprawa w obszarze całego sportu. W kształceniu trenerów potrzebne jest porządne minimum programowe. Andrzej Pac-Pomarnacki: Profesor Ważny skupił swoją uwagę o jednym sektorze sportu, na sporcie wyczynowym. Skoncentrował się na jego górnej części, tam gdzie wymagania wobec trenerów są największe, bo konfrontacja sportowa jest najostrzejsza. Ale - jak wskazywał pan doktor Pośpiech - pojawiają się nowe sporty, dyktowane często modą. Ktoś, kto zechce podjąć pracę w tym sektorze, musi wcześniej być odpowiednio do tego przygotowany. Tak więc, z jednej strony, wyposażenie zawodowe trenera powinno być specjalistyczne, oczywiście jak najwyższej jakości, ale równocześnie dość szerokie. Jak zrobić, żeby jedno nie przeszkadzało drugiemu? Ryszard Wysoczański: System kształcenia trenerów jest wadliwy, co do tego nikt z tu obecnych nie ma wątpliwości. Czym jednak jest to spowodowane? Wydaje się, że zachłyśnięci swobodą i wolnością w kształtowaniu wielu sfer życia zapomnieliśmy, że jednak pewien interwencjonizm Państwa jest konieczny. W kulturze fizycznej, wydaje się, że Państwo oddało wiele pola, także w zakresie kształcenia kadr trenerskich. Kształcenie to praktycznie zostało przekazane w ręce różnych podmiotów, struktur itd. Nie znaczy to, że podzielam pogląd, iż akademie wychowania fizycznego powinny zachować monopol w tym zakresie. Nie, rozwiązanie, które przyjęto w wymienianym tu rozporządzeniu, jest słuszne. Na przykład, Ryszard Zieniawa mógłby, gdyby tylko zechciał, stworzyć prywatną szkołę dalekowschodnich sportów walki. Dlaczego nie, proszę bardzo. Każdy, kto ma określone kompetencje, niech kształci. Musi jednak podlegać pewnej kurateli merytorycznej. Czy ta kuratela jest wystarczająca? Chyba nie. Akademie wychowania fizycznego kształciły specjalistów w około 30 dyscyplinach sportu, a dzisiaj tych dyscyplin jest dużo, dużo więcej, w tym wiele zupełnie nowych, żeby nie powiedzieć egzotycznych. To znaczy, że monopol nie byłby w tym przypadku dobrym rozwiązaniem. Niewątpliwie nad tym ktoś powinien panować. Wiadomo kto - Państwo, po-

20 Jakich trenerów potrzeba sportowi polskiemu, kto i jak powinien ich kształcić przez swoją agendę rządową. Mówimy, że system źle funkcjonuje, to znaczy obejmuje zbyt mało dyscyplin, brakuje praktyk sportowych, współpracy ze związkami sportowymi, presji na doskonalenie. Dlaczego tego brak? Bo trenerzy nie mają motywacji, bo - już o tym mówiono, ale powtórzę - maleją nakłady na sport, bo nastąpiło podrożenie kosztów kształcenia itd. Starając się naprawiać ten system, trzeba by mówić o konkretnych jego obszarach, na których należałoby podjąć określone działania. Ale przede wszystkim powinniśmy przyjąć jakąś doktrynę sportu. Z niej wynikałaby rola Państwa, w zakresie sportu generalnie, a także wobec systemu kształcenia trenerów. Nie ulega wątpliwości, że należy dążyć do tego, by status zawodowy trenera był wysoki. Profesor Ryszard Żukowski stwierdził, iż trudno byłoby wskazać jednolity system kształcenia trenerów, który obowiązuje w Europie i na świecie. Każde Państwo kształtuje ten system uwzględniając warunki historyczne, społeczne, bieżące i perspektywiczne potrzeby, ale przede wszystkim w zależności od tego, jaką rolę wyznacza się sportowi. Tymczasem, mimo Ustawy o kulturze fizycznej i różnorakich deklaracji, mamy poczucie, że sprawa zeszła na daleki plan zainteresowań władz sportowych. Jeszcze raz powtarzam zasadniczą konkluzję. Jeżeli Państwo uzna, że nie jest zainteresowane rozwojem kadr, to będziemy mieli do czynienia z sytuacją, jaka istnieje dzisiaj. Co do pomysłu szkoły trenerskiej - oczywiście może ona powstać. Jednak główną jej rolą - uważam - winno być na początek doskonalenie zawodowe, a nie kształcenie na poziomie zasadniczym. Andrzej Pac-Pomarnacki: Nie chcę ujmować Państwu prestiżu i obowiązków, ale - znów powtórzę - jednak jego rola powinna polegać raczej na regulowaniu pewnych procesów - poprzez ustanawianie prawa i desygnowanie odpowiednich środków budżetowych, w pożądanym, to znaczy zgodnym z przyjętą ideą, kierunku. Im mniej Państwa, mówi się, tym lepiej, ale chyba nie zawsze i nie wszędzie. Nawiązując do wypowiedzi prof. Ważnego chcę powiedzieć, że wiedza o sporcie rozwija się bezustannie. I wymóg kształcenia według wymagań bieżących i przewidywanych - jest bezwzględny. Zresztą trenerem nie zostaje się nigdy raz na zawsze, na całe życie. Ten zawód jest pod tym względem podobny do lekarskiego. Trzeba się permanentnie dokształcać, nie ma na to rady. Jednym słowem odniosę się tu do wypowiedzi Ryszarda Wysoczańskiego, na temat form kształcenia, a konkretnie do idei powołania tzw. szkoły trenerów. Tu nie chodzi o formę, ale o zadania, jakie się jej powierzy oraz jakość kształcenia i wymagania, stawiane kształcącym się oraz o to, czy dany profil kształcenia odpowiada potrzebom życia. Mówiąc o tym, myślimy o sporcie wyczynowym, ale przecież kwalifikacje kadr pracujących w innych sektorach sportu, w sporcie niepełnosprawnych, w sporcie dzieci i młodzieży,

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 27 czerwca 2001 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 27 czerwca 2001 r. Dz.U.01.71.738 2003.02.08 zm. Dz.U.03.8.93 1 2006.07.27 zm. Dz.U.06.124.864 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w

Bardziej szczegółowo

Warunki i tryb dopuszczania do użytku w danej szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania przez dyrektora szkoły.

Warunki i tryb dopuszczania do użytku w danej szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania przez dyrektora szkoły. Warunki i tryb dopuszczania do użytku w danej szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania przez dyrektora szkoły. W dniu 8 czerwca 2009 r. Minister Edukacji Narodowej Pani Hatarzyna

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPORTU I TURYSTYKI 1) z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków uzyskiwania kwalifikacji zawodowych w sporcie

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPORTU I TURYSTYKI 1) z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków uzyskiwania kwalifikacji zawodowych w sporcie Dziennik Ustaw Nr 44 2958 Poz. 233 233 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPORTU I TURYSTYKI 1) z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków uzyskiwania kwalifikacji zawodowych w sporcie Na podstawie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM praktyki zawodowej (instruktorskiej) z zakresu piłki nożnej zał. 4

PROGRAM praktyki zawodowej (instruktorskiej) z zakresu piłki nożnej zał. 4 PROGRAM praktyki zawodowej (instruktorskiej) z zakresu piłki nożnej zał. 4 1. Wymagania wstępne: Uzyskanie zaliczenia przedmiotów objętych planem kolejnych czterech semestrów studiów stacjonarnych ze szczególnym

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji kandydatów do klas pierwszych w roku szkolnym 2015/2016

Regulamin rekrutacji kandydatów do klas pierwszych w roku szkolnym 2015/2016 Więc ty w gwieździe się pocznij wysokiej, Przejdź człowiekiem Krzysztof Kamil Baczyński Śnieg V Liceum Ogólnokształcące im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego Szkoła Mistrzostwa Sportowego W RZESZOWIE 35-045

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030

Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030 Projekt Foresight Akademickie Mazowsze 2030 ZAKRES NOWELIZACJI USTAWY PRAWO O SZKOLNICTWIE WYŻSZYM Maria Tomaszewska Akademia Leona Koźmińskiego 16 grudnia 2010 r. Projekt współfinansowany ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 Podstawa prawna : 1) Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADANIA. Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność

RAPORT Z BADANIA. Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność 1 RAPORT Z BADANIA Badanie potrzeb w zakresie rozwoju kompetencji wychowawczych wśród studentów kierunków nauczycielskich Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność http://fundacja-rea.org/ Fundacja REA

Bardziej szczegółowo

4 Zasady przyjmowania kandydatów z orzeczeniem o niepełnosprawności na studia w roku akademickim 2012/2013 określa załącznik nr 5 niniejszej Uchwały.

4 Zasady przyjmowania kandydatów z orzeczeniem o niepełnosprawności na studia w roku akademickim 2012/2013 określa załącznik nr 5 niniejszej Uchwały. UCHWAŁA NR 103 /11 Senatu Akademii Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu z dnia 24 maja 2011 r. w sprawie określenia warunków i trybu rekrutacji na studia w Akademii Wychowania Fizycznego

Bardziej szczegółowo

Raport z badań preferencji licealistów

Raport z badań preferencji licealistów Raport z badań preferencji licealistów Uniwersytet Jagielloński 2011 Raport 2011 1 Szanowni Państwo, definiując misję naszej uczelni napisaliśmy, że Zadaniem Uniwersytetu było i jest wytyczanie nowych

Bardziej szczegółowo

Preambuła. 1 Podstawa prawna

Preambuła. 1 Podstawa prawna Załącznik do Zarządzenia nr 28/2009 Rektora WSP TWP w Warszawie Preambuła Jednym z głównych warunków właściwej realizacji zadań i wypełniania Misji oraz realizacji strategii Uczelni jest istnienie Wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

www.wlodkowic.pl sport.wlodkowic.pl

www.wlodkowic.pl sport.wlodkowic.pl Projekt pn. Ogólnopolski Program Kształcenia Kadr Sportowych powstał w celu dostosowania kształcenia do potrzeb gospodarki opartej na wiedzy. W szczególności uwzględniono potrzeby środowiska sportowego,

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

RAPORT SAMOOCENY OCENA PROGRAMOWA. ... Nazwa wydziału (jednostki) prowadzącej oceniany kierunek ...

RAPORT SAMOOCENY OCENA PROGRAMOWA. ... Nazwa wydziału (jednostki) prowadzącej oceniany kierunek ... WZÓR RAPORT SAMOOCENY OCENA PROGRAMOWA Nazwa szkoły wyższej:. Nazwa wydziału (jednostki) prowadzącej oceniany kierunek.. Nazwa ocenianego kierunku ze wskazaniem: profilu kształcenia: poziomu kształcenia:..

Bardziej szczegółowo

MIKOŁAJ HERBST, ANETA SOBOTKA AWANS PRZEZ WYKSZTAŁCENIE? WYBORY I ŚCIEŻKI EDUKACYJNE ASPIRUJĄCYCH DO WYŻSZEGO STATUSU SPOŁECZNEGO

MIKOŁAJ HERBST, ANETA SOBOTKA AWANS PRZEZ WYKSZTAŁCENIE? WYBORY I ŚCIEŻKI EDUKACYJNE ASPIRUJĄCYCH DO WYŻSZEGO STATUSU SPOŁECZNEGO MIKOŁAJ HERBST, ANETA SOBOTKA AWANS PRZEZ WYKSZTAŁCENIE? WYBORY I ŚCIEŻKI EDUKACYJNE ASPIRUJĄCYCH DO WYŻSZEGO STATUSU SPOŁECZNEGO Szkolnictwo wyższe - przemiany lat 90-tych Spektakularny boom edukacyjny

Bardziej szczegółowo

UEFA A KURS TRENERÓW UEFA A 1. Cele i zało enie Programowe Kursu UEŻA A

UEFA A KURS TRENERÓW UEFA A 1. Cele i zało enie Programowe Kursu UEŻA A KURS TRENERÓW UEFA A Cele i załoenie Programowe Kursu UEŻA A zostały zatwierdzone przez Komisję Techniczną PZPN w dniu 10 czerwca 2014 roku. KURS TRENERÓW UEFA A 1 1.Wstęp Zarząd Polskiego Związku Piłki

Bardziej szczegółowo

Biznes i naukaperspektywy. przyszłość. Stan obecny. Warszawa, 26.06.2012r. Współpraca biznesu i nauki. Absolwenci i absolwentki na polskim rynku pracy

Biznes i naukaperspektywy. przyszłość. Stan obecny. Warszawa, 26.06.2012r. Współpraca biznesu i nauki. Absolwenci i absolwentki na polskim rynku pracy Współpraca biznesu i nauki Biznes i naukaperspektywy na przyszłość Absolwenci i absolwentki na polskim rynku pracy Stan obecny Jakość szkolnictwa wyższego Warszawa, 26.06.2012r. Młodzi na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER

NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER WŁADYSŁAW SZYNGIERA NAUCZANIE GRY W PIŁKĘ NOŻNĄ W FORMIE ZABAW I GIER KONFERENCJA SZKOLENIOWA AKADEMII PIŁKARSKIEJ GRASSROOTS KATOWICE, 23.11.2013 KATOWICE, 23.11.2013 Na samym początku trzeba sobie zadać

Bardziej szczegółowo

Obserwacja pracy/work shadowing

Obserwacja pracy/work shadowing Temat szkolenia nieformalnego: Obserwacja pracy/work shadowing 1. Cele szkolenia Celem szkolenia jest przyśpieszenie procesu aklimatyzacji nowego pracownika w firmie oraz podwyższenie poziomu jego kompetencji,

Bardziej szczegółowo

Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego

Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego Raport cząstkowy - Migracje z województwa lubelskiego Zebranie informacji na temat migrantów z danego obszaru stanowi poważny problem, gdyż ich nieobecność zazwyczaj wiąże się z niemożliwością przeprowadzenia

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienia w zakresie organizacji i prowadzenia szkoleń. w ratownictwie wodnym

Wyjaśnienia w zakresie organizacji i prowadzenia szkoleń. w ratownictwie wodnym Warszawa, dnia 7 maja 2015 r. Wyjaśnienia w zakresie organizacji i prowadzenia szkoleń w ratownictwie wodnym I. Organizowanie i prowadzenie szkoleń w zakresie ratownictwa wodnego jest wyłącznym uprawnieniem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM UPOWSZECHNIANIA SPORTU WŚRÓD DZIECI I MŁODZIEŻY W ZAKRESIE PIŁKI SIATKOWEJ na lata 2012 2015 PROGRAM WIELOLETNI

PROGRAM UPOWSZECHNIANIA SPORTU WŚRÓD DZIECI I MŁODZIEŻY W ZAKRESIE PIŁKI SIATKOWEJ na lata 2012 2015 PROGRAM WIELOLETNI PROGRAM UPOWSZECHNIANIA SPORTU WŚRÓD DZIECI I MŁODZIEŻY W ZAKRESIE PIŁKI SIATKOWEJ na lata 2012 2015 PROGRAM WIELOLETNI Cel Programu Zasadniczym celem Programu jest popularyzacja postaw prosportowych wśród

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej

Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu w Białej Podlaskiej WNIOSEK o przekształcenie Wydziału Wychowania Fizycznego i Sportu w Filię Wychowania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPORTU I TURYSTYKI 1) z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków uzyskiwania kwalifikacji zawodowych w sporcie

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPORTU I TURYSTYKI 1) z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków uzyskiwania kwalifikacji zawodowych w sporcie ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPORTU I TURYSTYKI 1) z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków uzyskiwania kwalifikacji zawodowych w sporcie Na podstawie 1 art. 41 ust. 16 ustawy z dnia 25 czerwca

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu 1) z dnia 9 maja 2003 r.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu 1) z dnia 9 maja 2003 r. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu 1) z dnia 9 maja 2003 r. w sprawie stażu adaptacyjnego i testu umiejętności w toku postępowania o uznanie nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Program upowszechniania sportu wśród dzieci i młodzieży szkolnej w zakresie koszykówki pilotaż 2014

Program upowszechniania sportu wśród dzieci i młodzieży szkolnej w zakresie koszykówki pilotaż 2014 Program upowszechniania sportu wśród dzieci i młodzieży szkolnej w zakresie koszykówki pilotaż 2014 Materiał opracowany przez Polski Związek Koszykówki Wizja rozwoju Precyzyjnie zaplanowany długoterminowy

Bardziej szczegółowo

Nowe wyzwanie przygotowanie pracy licencjackiej

Nowe wyzwanie przygotowanie pracy licencjackiej PRZYGOTOWANIE SEMINARYJNO- METODOLOGICZNE Nowe wyzwanie przygotowanie pracy licencjackiej Andrzej Marjański Andrzej Marjański ( ) 2 R e f l e k s y j n i e Przy wyborze specjalności oraz tematu pracy licencjackiej

Bardziej szczegółowo

Analiza jakości kursów PERK na maklera papierów wartościowych, 2010 2012

Analiza jakości kursów PERK na maklera papierów wartościowych, 2010 2012 Strona 1 Analiza jakości kursów PERK na maklera papierów wartościowych, 2010 2012 Poniższy raport został przygotowany przez zespół analityczny PERK w celu przedstawienia ilościowej analizy jakości przeprowadzonych,

Bardziej szczegółowo

RAPORT SAMOOCENY OCENA INSTYTUCJONALNA. Informacja o prowadzonych w jednostce kierunkach studiów i ocenach, jakie zostały sformułowane przez PKA:

RAPORT SAMOOCENY OCENA INSTYTUCJONALNA. Informacja o prowadzonych w jednostce kierunkach studiów i ocenach, jakie zostały sformułowane przez PKA: WZÓR RAPORT SAMOOCENY Nazwa szkoły wyższej: OCENA INSTYTUCJONALNA założona przez 1... w roku... Nazwa podstawowej jednostki organizacyjnej podlegającej ocenie instytucjonalnej: Informacja o prowadzonych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 27 czerwca 2001 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 27 czerwca 2001 r. Dz.U.01.71.738 2003-02-08 zm. Dz.U.03.8.93 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w dziedzinie kultury fizycznej oraz

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum.

Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum. Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum. 1. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania (WSO) zgodnego z Rozporządzeniem Ministra

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 20 grudnia 2002 r.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 20 grudnia 2002 r. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 20 grudnia 2002 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w dziedzinie kultury fizycznej oraz szczegółowych

Bardziej szczegółowo

Punktacja Tak - 1 Nie 0. Kryteria obligatoryjne do uzyskania akredytacji na okres 3 lat. Tak. Nie

Punktacja Tak - 1 Nie 0. Kryteria obligatoryjne do uzyskania akredytacji na okres 3 lat. Tak. Nie Załącznik Nr 5 do Uchwały KRASzPiP 4/IV/2013 z dnia 21 listopada 2013 r. 1. SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENY SPEŁNIANIA STANDARDÓW DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA KIERUNEK PIELĘGNIARSTWO W UCZELNIACH, KTÓRE ROZPOCZYNAJĄ

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY

Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY Politechnika Poznańska - Wydział Inżynierii Zarządzania RAPORT EWALUACYJNY projektu Wiedza dla gospodarki (POKL.04.01.01-00-250/09) (współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

PRZEDSTAWIA OFERTĘ DYDAKTYCZNĄ DLA BRANŻY FITNESS

PRZEDSTAWIA OFERTĘ DYDAKTYCZNĄ DLA BRANŻY FITNESS PRZEDSTAWIA OFERTĘ DYDAKTYCZNĄ DLA BRANŻY FITNESS Wyższa Szkoła Zarządzania i Coachingu została powołana w celu wypełnienia luki na rynku edukacyjnym, a tym samym przygotowania fachowców do pracy na rzecz

Bardziej szczegółowo

KURS INSTRUKTORA NARCIARSTWA ALPEJSKIEGO RABKA-ZDRÓJ 04-13.01.2013

KURS INSTRUKTORA NARCIARSTWA ALPEJSKIEGO RABKA-ZDRÓJ 04-13.01.2013 KURS INSTRUKTORA NARCIARSTWA ALPEJSKIEGO RABKA-ZDRÓJ 04-13.01.2013 Szkoła Narciarska ESKIMOO, przy współpracy z Polską Federacją Sportu Powszechnego, organizuje kurs instruktora narciarstwa zjazdowego.

Bardziej szczegółowo

Jak napisać program? KOROK PO KROKU. 5 lutego 2013

Jak napisać program? KOROK PO KROKU. 5 lutego 2013 Jak napisać program? KOROK PO KROKU WSTĘP Koncepcja teoretyczna programu, Adresat programu, Zadania szkoły i nauczycieli, Warunki i sposób realizacji programu. KROK PIERWSZY KONSTRUOWANIE CELÓW CELE KSZTAŁCENIA

Bardziej szczegółowo

Program Praktyk Pedagogicznych na Wydziale Wychowania Fizycznego Uniwersytetu Rzeszowskiego

Program Praktyk Pedagogicznych na Wydziale Wychowania Fizycznego Uniwersytetu Rzeszowskiego Program Praktyk Pedagogicznych na Wydziale Wychowania Fizycznego Uniwersytetu Rzeszowskiego Praktyka pedagogiczna jest integralną częścią trzyletnich studiów licencjackich i dwuletnich studiów magisterskich

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR DLA KANDYDATÓW DO KLASY SPORTOWEJ O PROFILU PIŁKI RĘCZNEJ LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO NA ROK SZKOLNY 2011 / 2012

INFORMATOR DLA KANDYDATÓW DO KLASY SPORTOWEJ O PROFILU PIŁKI RĘCZNEJ LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO NA ROK SZKOLNY 2011 / 2012 ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. ANDRZEJA ŚREDNIAWSKIEGO W MYŚLENICACH INFORMATOR DLA KANDYDATÓW DO KLASY SPORTOWEJ O PROFILU PIŁKI RĘCZNEJ LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO NA ROK SZKOLNY 2011 / 2012 SPIS TREŚCI: 1. FUNKCJONOWANIE

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2014-2019 Komisja Petycji 28.2.2015 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja nr 1032/2010, którą złożył Manuel Altemir Mergelina (Hiszpania), w sprawie dyskryminacji uczniów szkół europejskich

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZLEKCJI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO (dla IV etapu edukacyjnego)

SCENARIUSZLEKCJI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO (dla IV etapu edukacyjnego) SCENARIUSZLEKCJI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO (dla IV etapu edukacyjnego) Temat zajęć: Lekcja organizacyjna czyli co powinienem wiedzieć o wychowaniu fizycznym w nowej szkole? Zadania (cele szczegółowe): 1. Zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

Priorytety Ministerstwa Sportu. na lata 2014-15

Priorytety Ministerstwa Sportu. na lata 2014-15 Priorytety Ministerstwa Sportu i Turystyki na lata 2014-15 Sport - ważny dla Polaków Sport to zdrowie i sprawność fizyczna obywateli Sport efektywne narzędzie budowania relacji i tworzenia społeczeństwa

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych Strona1 Wioletta Kilar Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych 1. Cele lekcji: Uczeń: wymienia przykłady kompetencji miękkich i twardych, rozpoznaje

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN przyznawania uprawnień instruktora modelarstwa lotniczego i kosmicznego Aeroklubu Polskiego Polskiego Związku Sportowego.

REGULAMIN przyznawania uprawnień instruktora modelarstwa lotniczego i kosmicznego Aeroklubu Polskiego Polskiego Związku Sportowego. REGULAMIN przyznawania uprawnień instruktora modelarstwa lotniczego i kosmicznego Aeroklubu Polskiego Polskiego Związku Sportowego. Zatwierdzony uchwałą Zarządu Aeroklubu Polskiego NR: 265/XIX/2015 z dnia

Bardziej szczegółowo

Tryb powoływania oraz zasady funkcjonowania i finansowania klas sportowych w szkołach prowadzonych przez Gminę Tyszowce

Tryb powoływania oraz zasady funkcjonowania i finansowania klas sportowych w szkołach prowadzonych przez Gminę Tyszowce Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 54/2012 Burmistrza Tyszowiec z dnia 13 kwietnia 2012 roku Tryb powoływania oraz zasady funkcjonowania i finansowania klas sportowych w szkołach prowadzonych przez Gminę

Bardziej szczegółowo

stanu na koniec okresu Bezrobotni według Osoby do 12 miesięcy nauki ogółem od dnia ukończenia

stanu na koniec okresu Bezrobotni według Osoby do 12 miesięcy nauki ogółem od dnia ukończenia INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA NIEMIECKIEGO (KOD 233011) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY Zawód Nauczyciel języka niemieckiego to jeden z 2360 zawodów ujętych w obowiązującej od 1 lipca

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK

WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK WYBRANE ŚRODKI TRENINGOWE Z PIŁKI NOŻNEJ DO ZASTOSOWANIA NA BOISKU ORLIK Marcin Łazowski PUBLIKACJA WYDANA NA WARSZTATY METODYCZNO-SZKOLENIOWE pt. Gry i zabawy sportowe z elementami piłki nożnej na boisku

Bardziej szczegółowo

J a r o s ł a w K o r d z i ń s k i. Szanse. awansu. zawodowego

J a r o s ł a w K o r d z i ń s k i. Szanse. awansu. zawodowego J a r o s ł a w K o r d z i ń s k i Szanse awansu zawodowego J a r o s ł a w K o r d z i ń s k i Szanse awansu zawodowego Krokowa 2006 Szanse awansu zawodowego nauczycieli. Jarosław Kordziński Wszystkie

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo

AWFiS Gdańsk. AWF Katowice. AWF Kraków. AWF Poznań. AWF Warszawa. AWF Wrocław. Polski Związek Judo... Polski Związek Kolarski...

AWFiS Gdańsk. AWF Katowice. AWF Kraków. AWF Poznań. AWF Warszawa. AWF Wrocław. Polski Związek Judo... Polski Związek Kolarski... Porozumienie Akademii Wychowania Fizycznego oraz Polskich Związków Sportowych w sprawie kształcenia kandydatów do podejmowania działalności szkoleniowej w sporcie zawarte w dniu 26.09.2013 roku we Wrocławiu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r.

UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r. UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r. w sprawie wytycznych dla rad podstawowych jednostek organizacyjnych dotyczących tworzenia programów kształcenia na studiach

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KULURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia... 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KULURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia... 2010 r. Projekt z dnia 4 maja 2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KULURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia... 2010 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli szkół artystycznych, placówek kształcenia

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Ośrodek Metodyczny w Gorzowie Wlkp. Poradnik stażysty

Wojewódzki Ośrodek Metodyczny w Gorzowie Wlkp. Poradnik stażysty Wojewódzki Ośrodek Metodyczny w Gorzowie Wlkp. Poradnik stażysty zebrała i opracowała: Elżbieta Rostkowska 2011 Ustawy i rozporządzenia awans zawodowy nauczyciela 1. Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie

Bardziej szczegółowo

ankieta dla dyrektora szkoły podstawowej

ankieta dla dyrektora szkoły podstawowej Instytut Badań Edukacyjnych Szkolne Uwarunkowania Efektywności Kształcenia ankieta dla dyrektora szkoły podstawowej Wypełnia ankieter NAZWA SZKOŁY KOD SZKOŁY NADANY NA POTRZEBY BADANIA Projekt wspófinansowany

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 36/2010

ZARZĄDZENIE NR 36/2010 ZARZĄDZENIE NR 36/2010 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie z dnia 30 września 2010 roku w sprawie opłat za zajęcia (usługi) szkoleniowo dydaktyczne prowadzone przez

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ ABSOLWNETA MONITOROWANIE LOSÓW ABSOLWENTÓW /W MOMENCIE UKOŃCZENIA UCZELNI/ I. Informacje o studiach i zgoda na udział w badaniu

KWESTIONARIUSZ ABSOLWNETA MONITOROWANIE LOSÓW ABSOLWENTÓW /W MOMENCIE UKOŃCZENIA UCZELNI/ I. Informacje o studiach i zgoda na udział w badaniu 1 KWESTIONARIUSZ ABSOLWNETA MONITOROWANIE LOSÓW ABSOLWENTÓW /W MOMENCIE UKOŃCZENIA UCZELNI/ Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku prowadzi bada monitorowania losów absolwentów, którego głównym celem

Bardziej szczegółowo

RAMOWY REGULAMIN STUDENCKIEJ PRAKTYKI ZAWODOWEJ W KLUBIE SPORTOWYM LUB SZKOLE SPORTOWEJ (SZKOLE Z KLASAMI SPORTOWYMI),

RAMOWY REGULAMIN STUDENCKIEJ PRAKTYKI ZAWODOWEJ W KLUBIE SPORTOWYM LUB SZKOLE SPORTOWEJ (SZKOLE Z KLASAMI SPORTOWYMI), Instytut Kultury Fizycznej RAMOWY REGULAMIN STUDENCKIEJ PRAKTYKI ZAWODOWEJ W KLUBIE SPORTOWYM LUB SZKOLE SPORTOWEJ (SZKOLE Z KLASAMI SPORTOWYMI), Rodzaj praktyki: praktyka zawodowa (instruktorska) z zakresu

Bardziej szczegółowo

METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO

METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO prof. nadzw. dr hab. METODYKA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Studia I stopnia Wykład 24 Wychowanie jest to sztuka, której nikt dotąd nie umie, jest to kurs, który jakaś dobra głowa dopiero ma ułożyć. Jędrzej Śniadecki

Bardziej szczegółowo

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego.

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Projekt to zespołowe, planowane działanie uczniów mające na celu rozwiązanie konkretnego problemu z zastosowaniem różnorodnych metod.

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW?

PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW? PRAKTYKI STUDENCKIE JAK ZNALEŹĆ DOBRYCH KANDYDATÓW? www.nauka.gov.pl/praktyki SPIS TREŚCI 1. CZYM SĄ STUDENCKIE PRAKTYKI ZAWODOWE 2. CO ZYSKUJE PRACODAWCA 3. GDZIE SZUKAĆ STUDENTÓW NA PRAKTYKI 3.1 Portal

Bardziej szczegółowo

Program Doskonalenia Nauczycieli Akademickich Uniwersytetu Warszawskiego

Program Doskonalenia Nauczycieli Akademickich Uniwersytetu Warszawskiego NOWOCZESNY UNIWERSYTET - kompleksowy program wsparcia dla doktorantów i kadry dydaktycznej Uniwersytetu Warszawskiego Uniwersytet Otwarty Uniwersytetu Warszawskiego Mały Dziedziniec Kampusu Centralnego,

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY TWORZENIA I FUNKCJONOWANIA KLAS SPORTOWYCH W GIMNAZJUM IM. MARII SKŁODOWSKIEJ - CURIE W PIETROWICACH WIELKICH

PROCEDURY TWORZENIA I FUNKCJONOWANIA KLAS SPORTOWYCH W GIMNAZJUM IM. MARII SKŁODOWSKIEJ - CURIE W PIETROWICACH WIELKICH PROCEDURY TWORZENIA I FUNKCJONOWANIA KLAS SPORTOWYCH W GIMNAZJUM IM. MARII SKŁODOWSKIEJ - CURIE W PIETROWICACH WIELKICH Regulamin klas sportowych ma na celu ustalenie zasad naboru i funkcjonowania klas

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r.

Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r. Załącznik do Zarządzenia Nr 72/2013 z dnia 31 grudnia 2013 r. Wytyczne do opracowania planów studiów i programów kształcenia na studiach pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych studiach magisterskich

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY

INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY INFORMACJA LOKALNA O ZAWODZIE NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ (KOD 234104) ANALIZA SYTUACJI NA RYNKU PRACY Zawód nauczyciel języka angielskiego w szkole podstawowej to jeden z 2360

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU /od 01.10.2014/ I.

PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU /od 01.10.2014/ I. PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU /od 01.10.2014/ I. ZAŁOŻENIA OGÓLNE 1. Studia doktoranckie są kolejnym etapem kształcenia

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 1170 Senatu Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 21 grudnia 2011 r. Jakości Kształcenia

Uchwała nr 1170 Senatu Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 21 grudnia 2011 r. Jakości Kształcenia Uchwała nr 1170 Senatu Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 21 grudnia 2011 r. zmieniająca Uchwałę nr 792 Senatu Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 25 marca 2009 r. w sprawie wprowadzenia w Uniwersytecie w

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny specjalizacji w dziedzinie psychologii klinicznej

Regulamin organizacyjny specjalizacji w dziedzinie psychologii klinicznej Regulamin organizacyjny specjalizacji w dziedzinie psychologii klinicznej I. Postanowienia wstępne 1 1. Regulamin organizacyjny specjalizacji w dziedzinie psychologii klinicznej, zwany dalej Regulaminie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDENCKIEJ PRAKTYKI ZAWODOWEJ

PROGRAM STUDENCKIEJ PRAKTYKI ZAWODOWEJ WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu WYDZIAŁ NAUK SPOŁECZNYCH W GIŻYCKU KIERUNEK STUDIÓW: TERAPIA ZAJĘCIOWA STUDIA PODYPLOMOWE NIESTACJONARNE ZATWIERDZAM REKTOR dr Andrzej ZDUNIAK PROGRAM

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Zwięzły opis Studia są odpowiedzią na zapotrzebowanie istniejące na rynku pracowników sektora administracyjnego na poszerzanie

Bardziej szczegółowo

Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w

Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w szkołach ogólnodostępnych i przyjmowania uczniów do tych

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych. Dr Paweł Ścigaj

Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych. Dr Paweł Ścigaj Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 12 Rektora UJ z 15 lutego 2012 r. Program kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa kierunku studiów Określenie obszaru kształcenia/obszarów kształcenia, z

Bardziej szczegółowo

MISJA, WIZJA I STRATEGIA NA LATA 2012-2022

MISJA, WIZJA I STRATEGIA NA LATA 2012-2022 MISJA, WIZJA I STRATEGIA NA LATA 2012-2022 WYDZIAŁU ZARZĄDZANIA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE I. MISJA 1. Wydział Zarządzania WSEiZ w Warszawie kieruje ofertę kształcenia do osób, pragnących

Bardziej szczegółowo

Uniwersytety i szkoły wyższe

Uniwersytety i szkoły wyższe Uniwersytety i szkoły wyższe Na uniwersytecie lub szkole wyższej można uczyć się na wielu kierunkach i kursach. Szkolnictwo wyższe oznacza większą swobodę i odpowiedzialność za samego siebie. Studia muszą

Bardziej szczegółowo

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA

ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w Szczecinie WYDZIAŁ BUDOWNICTWA I ARCHITEKTURY PROGRAM KSZTAŁCENIA na studiach trzeciego stopnia w dyscyplinie architektura i urbanistyka 1. Koncepcja kształcenia

Bardziej szczegółowo

Każde osiągnięcie zaczyna się od obrazu w głowie. Trening wyobrażeniowy w sporcie.

Każde osiągnięcie zaczyna się od obrazu w głowie. Trening wyobrażeniowy w sporcie. Każde osiągnięcie zaczyna się od obrazu w głowie. Trening wyobrażeniowy 23-24 listopada 2013 r. Warszawa Cena: 590 zł Każde osiągnięcie zaczyna się od obrazu w głowie. Trening wyobrażeniowy Dlaczego przegraliśmy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN NIESTACJONARNYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH

REGULAMIN NIESTACJONARNYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH REGULAMIN NIESTACJONARNYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH przy Akademii Rolniczej im. Hugona Kołłątaja w Krakowie 1 1. Niestacjonarne studia doktoranckie przy Akademii Rolniczej im. Hugona Kołłątaja w Krakowie,

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE SZKOLNO PRZEDSZKOLNYM W NOWEJ WSI EŁCKIEJ W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE SZKOLNO PRZEDSZKOLNYM W NOWEJ WSI EŁCKIEJ W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE SZKOLNO PRZEDSZKOLNYM W NOWEJ WSI EŁCKIEJ W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 Obszar: 1. EFEKTY DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ, WYCHOWAWCZEJ I OPIEKUŃCZEJ ORAZ

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół im. Lotników Polskich w Płocicznie-Tartak. Plan doskonalenia zawodowego

Zespół Szkół im. Lotników Polskich w Płocicznie-Tartak. Plan doskonalenia zawodowego Zespół Szkół im. Lotników Polskich w Płocicznie-Tartak Plan doskonalenia zawodowego na lata 2013-2018 Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 07.09.1991 r. o systemie oświaty ( Dz.U. Nr 256, poz. 2572 z 2004

Bardziej szczegółowo

DROGA DO AWANSU NA KONTRAKTOWEGO

DROGA DO AWANSU NA KONTRAKTOWEGO DROGA DO AWANSU NA KONTRAKTOWEGO Nauczyciel przystępując do pracy uzyskuje stopień nauczyciela stażysty. Staż rozpoczyna jego wspinanie się po drabinie awansu. Przez pierwszy rok pracy nauczyciel zapoznaje

Bardziej szczegółowo

Centrum Doskonalenia Kadr i Szkolenia Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu

Centrum Doskonalenia Kadr i Szkolenia Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu Centrum Doskonalenia Kadr i Szkolenia Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu zaprasza na STUDIA PODYPLOMOWE Studia Podyplomowe Gimnastyka Korekcyjno-Kompensacyjna Tytuł kierunku: Studia Podyplomowe

Bardziej szczegółowo

Witamy na Konferencji otwarcia Projektu. Szansa na przyszłość. Studia Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna.

Witamy na Konferencji otwarcia Projektu. Szansa na przyszłość. Studia Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna. Witamy na Konferencji otwarcia Projektu Szansa na przyszłość. Studia Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna. Jakie tematy zostaną poruszone Ogólne informacje o Projekcie Ogólny zarys Projektu Problem,

Bardziej szczegółowo

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Scenariusz wywiadu pogłębionego z Nauczycielem Filozofii Scenariusz wywiadu pogłębionego z nauczycielem filozofii Dzień Dobry, Nazywam

Bardziej szczegółowo

Adrian Siemieniec AWF Katowice

Adrian Siemieniec AWF Katowice ,,Potrzeby psychiczne dziecka Na podstawie treningu piłkarskiego Adrian Siemieniec AWF Katowice Co to takiego,,potrzeba? Ogólny Podział,,Potrzeby człowieka dzielimy na : A) materialne B) biologiczne C)

Bardziej szczegółowo

Dzień przedsiębiorczości

Dzień przedsiębiorczości Program edukacyjny Dzień przedsiębiorczości XI edycja 2 kwietnia 2014 r. O Fundacji Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości to pozarządowa organizacja pożytku publicznego, której celem jest przygotowanie

Bardziej szczegółowo

Krajowa Reprezentacja Doktorantów

Krajowa Reprezentacja Doktorantów Warszawa, 10 listopada 2014 r. Opinia Zespołu Prawnego Rzecznika Praw Doktoranta Krajowej Reprezentacji w przedmiocie ustalenia czy: 1. obowiązek realizacji praktyk doktoranckich, w formie prowadzenia

Bardziej szczegółowo

ZASADY i WARUNKI ODBYWANIA STUDIÓW WEDŁUG INDYWIDUALNYCH PLANÓW STUDIÓW. i PROGRAMÓW NAUCZANIA. w WYDZIALE ELEKTRONIKI WAT

ZASADY i WARUNKI ODBYWANIA STUDIÓW WEDŁUG INDYWIDUALNYCH PLANÓW STUDIÓW. i PROGRAMÓW NAUCZANIA. w WYDZIALE ELEKTRONIKI WAT WYDZIAŁ ELEKTRONIKI WOJSKOWA AKADEMIA TECHNICZNA im. Jarosława DĄBROWSKIEGO --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ZASADY

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Program kształcenia Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Łódź, 2012 1. Nazwa: Studia Podyplomowe dla Nauczycieli Przyroda 2. Opis: Studium

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

Do projektu z 19.03.2015 r. Uzasadnienie

Do projektu z 19.03.2015 r. Uzasadnienie Do projektu z 19.03.2015 r. Uzasadnienie Projekt rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie szczegółowych warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET WARMIŃSKO-MAZURSKI

UNIWERSYTET WARMIŃSKO-MAZURSKI UNIWERSYTET WARMIŃSKO-MAZURSKI WYDZIAŁ NAUK SPOŁECZNYCH I SZTUKI SYSTEM EDUKACJI W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ SYSTEM EDUKACJI I JEGO PODSTAWY PRAWNE SZKOŁY PUBLICZNE I NIEPUBLICZNE OBOWIĄZEK SZKOLNY SYSTEM

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU MATEMATYKA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU MATEMATYKA Załącznik do Uchwały Nr Senatu PWSZ w Nowym Sączu z dnia 23 marca 2012 r. Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Instytut Pedagogiczny EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU MATEMATYKA Nowy Sącz, 2012

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe Odnowa Biologiczna elementami Wellness i Fizjoterapii

Studia Podyplomowe Odnowa Biologiczna elementami Wellness i Fizjoterapii Centrum Doskonalenia Kadr i Szkolenia Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu zaprasza na STUDIA PODYPLOMOWE Studia Podyplomowe Odnowa Biologiczna elementami Wellness i Fizjoterapii Tytuł kierunku: Studia

Bardziej szczegółowo

wertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyui opasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfg hjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxc vbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq

wertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyui opasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfg hjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxc vbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq wertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyui opasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfg hjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzxc DZIENNIK PRAKTYK STUDENCKICH vbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq specjalność: TRENER PERSONALNY PRAKTYKA

Bardziej szczegółowo