INNOWACJE I NOWE TECHNOLOGIE PRZEMYSŁÓW KREATYWNYCH PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU AUDIOWIZUALNEGO W MAŁOPOLSCE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "INNOWACJE I NOWE TECHNOLOGIE PRZEMYSŁÓW KREATYWNYCH PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU AUDIOWIZUALNEGO W MAŁOPOLSCE"

Transkrypt

1 INNOWACJE I NOWE TECHNOLOGIE PRZEMYSŁÓW KREATYWNYCH PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU AUDIOWIZUALNEGO W MAŁOPOLSCE

2 INNOWACJE I NOWE TECHNOLOGIE PRZEMYSŁÓW KREATYWNYCH PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU AUDIOWIZUALNEGO W MAŁOPOLSCE ZESPÓŁ AUTORSKI: POD REDAKCJĄ ROKSANY ULATOWSKIEJ ALICJA GRAWON EWA KLIMAS-KUCHTA ELŻBIETA MAŁKIEWICZ MARTA MATERSKA-SAMEK JOANNA POTOCZNY KRAKÓW 2012

3 Przedmowa Autorzy: Alicja Grawon, Ewa Klimas-Kuchta, Elżbieta Małkiewicz, Marta Materska-Samek, Joanna Potoczny, Roksana Ulatowska. Recenzenci: dr hab. Anna Lubecka, Prof. UJ, Prof. dr hab. Stanisława Surdykowska, Prof. dr hab. Wiesław Godzic. Korekta: Anna Siedlik Projekt graficzny: Kuba Skoczek Publikacja bezpłatna Copyright by Fundacja Rozwoju Kina, Kraków 2012 Publikacja dostępna jest także w wersji elektronicznej na Portalu Kultura & Biznes ISBN Nakład: 1000 egz. Wydanie I Szanowni Państwo, Michael Porter już w 1990 zauważył, że geograficzna koncentracja firm tej samej lub pokrewnej branży jest zadziwiająco powszechna na świecie 1 i może stanowić istotny czynnik przewagi konkurencyjnej. Od tego momentu miało miejsce wiele badań dotyczących rozwoju gospodarczego w odniesieniu do jego geograficznego i przestrzennego usytuowania. Raport Innowacje i nowe technologie przemysłów kreatywnych perspektywy rozwoju rynku audiowizualnego w Małopolsce wpisuje się w te tendencje zawężając obszar zainteresowania do granic regionu, co jest merytorycznie uzasadnione, gdyż jak zauważyli recenzenci: ze względu na potencjał przemysłu kreatywnego Małopolska znacznie różni się od sąsiadów. Przedmiot raportu - przemysły kreatywne - wpisuje się w założenia gospodarki opartej na wiedzy oraz stanowi istotny czynnik budowania przewagi konkurencyjnej miast i regionów, stąd też potrzeba powstania niniejszej publikacji i zaakcentowania potencjału, który można jeszcze wykorzystać. Oddajemy w Państwa ręce wynik pracy zespołu redakcyjnego oraz zaangażowania zespołu, który pozyskał środki na realizację projektu Kultura naszym biznesem współfinansowanego z Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Życzymy miłej lektury! Marta Materska- Samek Roksana Ulatowska Fundacja Rozwoju Kina Publikacja współfinansowana przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach projektu Kultura naszym biznesem (Program Operacyjny Kapitał Ludzki, działanie ) Jednocześnie raport bardzo precyzyjnie diagnozuje sytuację przemysłów kreatywnych, a w szczególności rynku audiowizualnego. Ocenia ją definiując szanse, bariery i zagrożenia, dając precyzyjne wytyczne do stworzenia i poprawy warunków rozwoju rynku w regionie. 1. M.E. Porter, The competitive Advantage of Nations, Free Press. New York

4 Spis Treści Przedmowa 5 English Summary 8 1. Wstęp Metodologia Analiza teoretyczna. Definicja i znaczenie Znaczenie przemysłów kultury / kreatywnych Świat Polska Polska zróżnicowanie regionalne Małopolska specyfika regionu Sytuacja polskiego rynku audiowizualnego i jego segmentów na tle trendów europejskich i światowych Przemysły audiowizualne w czasach zmian Przemysły audiowizualne rynek gier Nowe technologie i innowacje rynku audiowizualnego w Małopolsce Rynek kinowy Rynek filmowy Rynek gier komputerowych Ocena rynku audiowizualnego z perspektywy przedstawicieli rynku audiowizualnego bariery i szanse rozwoju Rynek kinowy Rynek filmowy Rynek gier komputerowych Ocena rynku audiowizualnego z perspektywy odbiorców i liderów kultury bariery i szanse rozwoju Odbiorcy rynku kinowego Odbiorcy rynku gier Ocena rynku audiowizualnego z punktu widzenia liderów kultury Innowacje technologiczne w małopolskich organizacjach związanych z rynkiem audiowizualnym wyniki badań ilościowych Inhibitory i stymulatory wprowadzenia nowych technologii Współpraca firm z ośrodkami naukowymi Innowacje technologiczne w małopolskich kinach - inhibitory i stymulatory wprowadzania nowych technologii wyniki badań ilościowych. 92 Rekomendacje 96 Podsumowanie 100 Dobre praktyki 102 Alvernia Studios 102 Bloober Team 106 Małopolska Sieć Kin Cyfrowych 107 Reality Pump Game Development Studios 109 Organizacje wspierające przemysły kreatywne w Małopolsce 113 Centrum Innowacji Transferu Technologii i Rozwoju Uniwersytetu (CITTRU) 113 Europejskie Centrum Gier (ECG) 116 Klaster Przemysłu Kultury i Czasu Wolnego INRET 118 Kompany Centrum Coworkingu 120 Krakow Film Commission 121 Małopolski Park Technologii Informacyjnych 123 Słownik terminów filmowych i technologicznych 126 Organizacje / instytucje i programy dedykowane sektorom kreatywnym 128 Bibliografia 133 Artykuły 134 Strony własne instytucji

5 Introduction Methodology The purpose of this report is the analysis of creative industries with a special focus on the market in the audiovisual sector in Malopolska region, in the perspective of European and global tends. In a broad sense the audiovisual market comprises many branches involved with the film industry, television and radio broadcasting, video and multimedia (including video games). This study targets the following chosen sub-markets: film (especially theatrical exhibition) and video games. The report identifies and analyzes innovation and new technologies in the creative industries. It also explores the trends, mechanisms and factors that shape the specific needs and the prospects of the creative sector. Realization of this project was based on conducting analysis that consisted of desk research as well as qualitative and quantitative research on the potential of the audiovisual market in Malopolska, in order to describe the status quo as precisely as possible. The research targeted the representatives of various bodies from film production and exhibition (excluding the multiplex cinema chains) and video games, as well as peripheral institutions and organizations that influence the development of the creative industries and support their operations. Economic research and analysis show that the cultural and creative industries contribute to the elevation of the European GDP and the employment level, creating new jobs even during recession. Therefore the role of culture in advocating and strengthening creativity and innovation should be well described and promoted. One of the most important areas within the creative industries is the audiovisual sector. In Poland the audiovisual market is relatively broad and comprises, among others, the following: investors: public, private investors, regular and incidental production companies, producers, including: film studios and companies producing motion pictures and television, independent producers, video game producers distribution companies, including: cinema distributors, companies distributing digital copies of movies, various Internet platform providers offering on-demand, video streaming, some production companies movie theaters and cinema chains other bodies: service companies, creative and professional associations, video renting stores, institutions dedicated to spreading film culture, institutions of higher film education, industry press, festivals and festival events, archives the consumers of cinematographic services. The first part of the report contains the analysis of the available statistical and qualitative data on the area of creative industries in the region as well as a review of thus far published research and publications concerning this subject. The desk research analysis comprised documents, reports and compilations regarding the role and the importance of the cultural sector with a special focus on the creative industries and with the emphasis laid, although not exclusively, on the areas of audiovisual industries in Malopolska region. This analysis was a starting point to further, qualitative and quantitative research that constituted the base for forming recommendations concerning the development actions in the creative industries, especially the audiovisual industry in Malopolska. The next part of the analysis accounts for 53 individual in-depth interviews with the delegates of different bodies in the audiovisual sector. The group of respondents included managementlevel employees of the respective organizations - movie studios workers, video game developers, representatives of the organizations supporting creative industries and 20 representatives of the film theaters in Malopolska. Apart from that, interviews were conducted with local cultural leaders: a film director, a cultural manager, the president of a foundation that endorses the development of motion pictures and cinema, local government representative and 13 consumers of culture. 17 women and 36 men took part in this section of the research. At the foundation of the third part of this report lies the analysis based on the results of 32 questionnaires completed by the representatives of 22 companies and 10 cinemas. The aim was to quantitatively measure the technologies and innovations that were implemented and secondly, to identify of the factors that influence the collaboration between the business sector and the research facilities. The respondents constituted of eight women and 24 men. The conclusion of the research and the basis for recommendations incorporate six in-depth interviews: two with movie theater representatives and four with business professionals. All research presented in this report was conducted in the year 2012 in Malopolska. The report includes the description of best practices - examples of actions in the creative areas in the audiovisual 8 9

6 Results branch and the examples of best practices in that division in Malopolska region, taking into account the institutions devoted to the audiovisual industries and peripheral bodies providing the scientific and logistic support. Another part of the report is an industry glossary of film-related and technical terms as well as an index of organizations/institutions and programmes dedicated to the creative sectors. New technologies and innovations in the audiovisual market in Malopolska region The film exhibition market In the assessment of the respondents, new technologies in the cinematic exhibition market are limited to technologies associated with the digitization of cinemas. The majority of the researched cinemas, including the theaters that are not a part of the network, has undergone the process of digitization or they are planning on modernization. From the perspective of the market the positive effects of this implementation include: the elevated quality of screenings, the availability of novelties and movie premieres and of live broadcasts of cultural events from all over the world, Internet ticket sales. The film production market Innovations and new technologies connected to the film production market are limited mostly to the production and processing of motion pictures in a private film production company Alvernia Studios. The newest technologies comprise the biggest in Europe spherical shadeless Blue Screen that is fundamental for creating all special effects in movies. Latest technologies are also available at their recording studio with changeable acoustics as well as in the control room for color grading and film dubbing that has received a Dolby Premier certificate. The video games market One of the essential technologies in the video games market is the motion capture technology that is used to record three-dimensional gestures of actors and save them on the computer. New technologies used by the video game developers in Malopolska also include professional sound recording studios, innovative technologies of 3D scanning that allows one to transform a photograph into a three-dimensional virtual object of high quality and high level of realism, and lastly - the engines that are the basics for every game. Some of the developers in Malopolska work on their own engines which allows them to offer quality products. Moreover, the new generation of video games and simulators requires the development of technology and research on the touch-free computer interface in the context of interpretation. The assessment of the audiovisual market from the perspective of audiovisual market representatives - development limitations and opportunities The film exhibition market When considering the development of the audiovisual market the majority of respondents involved in the film exhibition market in Malopolska have meant the development of the market for cinematic exhibition. After the definition was limited to the exhibition, the assessment was positive. Most of the respondents have concluded that the cinematic exhibition market in Malopolska is a leading and exemplary market. This is caused by the digitization of 18 movie theaters in Malopolska. The factors that influence the hampering of further dynamic development of the film exhibition industry are or could be: the economic crisis, the faulty system of financing this type of endeavors, difficulties with accessing the financial means, difficulties with obtaining an easy bank loan, the development of the alternative market in the home market area, the attitude of film distributors whose policy regarding cinemas rises many negative emotions and judgments

7 The film production market The assessment of the development of the audiovisual market is rather ambiguous - it is possible to find among the opinions expressed by our respondents some positive valuations, or rather ones that see a chance for development. On the other hand, the audiovisual market in Malopolska is developing, but not intensely enough to create a hub. The market cannot absorb a larger number of film productions, simply put - the output market is limited, which in the opinion of the respondents, is definitely one of the most important limitations to its development. The most important market stimulants include: the work of Krakow Film Commission and Regional Film Fund (Regionalny Fundusz Filmowy), Krakow film festivals, competitions, the operations of Alvernia Studios that offers the entire postproduction. In the opinion of the respondents, the main factors limiting the development of this market include: the lack of proportional budgets to realize larger projects and the lack of necessary communication in the work system, the lack of infrastructure and back-up organizations, VAT tax on film production. The video games market The representatives of the video game profession in Malopolska differ in their assessments of the development perspectives of the games market. In the opinion of some: the market develops regardless of the problems. Others conclude: the market in Malopolska is not that enterprising - which is surprising, since (...) we do have the research facilities, bright students and companies that should support the industry. When asked about the factors positively influencing the market development, the respondents limit themselves to naming two: the operations of the European Academy of Games (Europejska Akademia Gier) that is staffed with game developers and the availability of support offered by venture funds, various programs and projects that provide financing for projects co-financed by the European Union. However, the limitations for video games market development in Malopolska region are mentioned by the respondents more often. They list: the lack of capital and funds for the growth of the companies, the existence of small firms in Malopolska and the lack of qualified staff, the lack of integration in the profession of game developers, the lack of supporting organizations and scientific research facilities, the division of the revenues from the commercialized research that is, in their opinion, unjustly distributed, the lack of education in the area of newest digital technologies. Answering the question of further development of the video games market, the representatives see possible chances and perspectives. They suggest that what is important for the industry in Malopolska is the creation of research and development facilities. They also recommend a change in the operations of the research and development institutions in the direction of closer cooperation with business companies, creating a model for collaboration and the division of revenues from ensemble endeavors with the research facilities. The assessment of the audiovisual market from the perspective of the audiences and the cultural leaders - development limitations and opportunities The audiences in the cinematic exhibition market The expectations of the audiences in the film exhibition market revolve around two themes: overpriced tickets to the offered cultural events, which is both films and the broadcasts of operas and concerts, and the repertoire. Nowadays, the audience expects that the cinemas will offer: variety, variety and once again variety. The technology has a minor role. The audience rather takes it for granted rather than consider it a special offer. The audience in the video game market Consumers of video games see a development potential in the market, however they also find it peculiar, not in the regional perspective (Malopolska region), but in the national perspective compared to Europe. The market characteristics they mention are: a large growth, incomparable to 12 13

8 Recommendations the other sectors of the audiovisual market like film, cinemas, music; a large number of so-called unaware consumers that sustain the archaic market for cheep video games based on PC and not, like in the West, on consoles. The video game consumers assess the chances for development in this sector to be slim, regardless of the well received success of the internationally recognized game The Witcher ( Wiedzmin ). There s no use in educating people, since there are no jobs for them, but also there are no new jobs, because of the lack of qualified staff. Even if there are good workers, they work in outsourcing for large, foreign corporations. The assessment of the audiovisual market by the cultural leaders In the opinion of the artists the creative industries market in Malopolska region is not in the best situation. Regardless of the intellectual and creative potential, it remains peripheral compared to Poland and even more so - to Europe. As reasons behind this situation the respondents named: lack of good promotion, lack of good systemic solutions, bad resource management (for instance the film fund and the festival market), the dominance of Warsaw, the lack of good funding schemes like crowd funding, the incompatibility between the creative industries and business, legal and attitude problems connected to the theft of intellectual property, the lack of collaboration mechanisms between creative industries and science. The respondents from the video game markets emphasized mainly the financial situation in the industry. They have also pointed out to the lack of well-trained and competent staff and the lack of support form the public and scientific institutions for the development of audiovisual companies in Malopolska. Therefore their recommendations pertain to the improvement of cooperation between the business sector and the scientific sector that should mostly be based on the participation of business professionals in the education process. In the area of receiving effective help and support from institutions, the suggestions of the respondents focus on the organization of meetings and fairs for the industry as well as creating a fund for the video games sector and research sponsorship. Moreover, the respondents posit: the development of education in its broad sense, financial aids for young companies in their incubation period and financial support for the innovative projects of the experienced enterprises by the public institutions devoted to financially stimulate local business, the availability of information and support with applying for public funding. When asked about the future necessary or expected changes that could ensure the better development of the film exhibition industry, the professionals representing cinemas pointed towards: the necessity of education as the construction of educational process oriented on the increase of knowledge, understanding and in the most general sense - the competences in the area of cinematic exhibition market for the people hired in the cultural sector, and the education of local government representatives and clerks

9 Summary Summarizing the information gathered through the research, it has to be first of all emphasized that the analysis of available data has clearly shown that the market in creative industries (regardless of how broad their definition) is an important one from the perspective of modern economy. Secondly, the creative industries are a sector important not only today, but most of all in the future. All over the world the development of this branch exceeds the development rate of any other sector that has been so far considered to be crucial to the welfare of contemporary societies. The economists reckon that the the speed with which this industry develops not only will not decrease, but will remain growing. Third of all comes the conclusion important from the perspective of economy and regional policy. Considering the cultural potential of the Malopolska region that cannot be overstated, the vicinity and size of the scientific facilities, the number of young people who are constantly ready to settle in Krakow and its neighborhood while at the same time they encounter problems with finding there an adequate employment, we can safely formulate one conclusion: the chance for the Malopolska is to make use of the region specificity and the current dynamics of the creative industries. In Malopolska the development of innovative technologies is rather dynamic and in this perspective the development prospects of the cultural industries seem promising. Because of its diversity, the audiovisual market in Malopolska region is characterized by traits specific to the respective sectors. Especially in the film and video games sectors, it is based on new technologies, therefore the support of public and scientific institutions is crucial for future development of the markets. Moreover, achieving a competitive advantage requires great awareness among the industry representatives on the role of creativity and design in the development of innovations. The identification of one s area of expertise and taking advantage of the high growth potential in this sector of the Malopolska region has a chance to result in visible effects like the implementation of new products and services. That would allow the region to compete with other cities - Warsaw, Lodz or Wroclaw. Examples of best practices in the creative industries in the audiovisual market of Malopolska region Alvernia Studios is the first in post-war history of Poland private film production company founded and privately financed by Stanislaw Tyczynski - an entrepreneur, former owner of RMF FM radio broadcasting service. Alvernia Studios disposes of 16 mobile film production units ( filming town ) that provides the entire necessary infrastructure on the set. The company is ready to collaborate with the most demanding artists. It produces not only feature films for international distribution, but also realizes musical projects. The facilities include a recording studio that can accommodate rock bands and large orchestras. Their dubbing theater has received, as the first one in Poland, the Dolby Premier certificate. Alvernia Studios collaborates also with the biggest video game production companies in Poland. Bloober Team SA is the first video game developer in Poland that has created a game specially for the premiere of new console. The company was founded in 2008, today the staff consists of almost 40 specialists who aim at creating the best multimedia games in 2D. They focus on creating games with a medium budget. Their biggest advantage is the technology they have created themselves - innovative game engine called Cross Engine. It allows for the instant conversion of their products to multiple platforms. The company operates in the global market - their games are known worldwide. Bloober Team collaborates with such video game majors like Sony, Nintendo or Apple that greatly value their products. In the beginning of the previous year the company was chosen by Sony to create a launch title for the premiere of the new console PlayStation Vita. Malopolska D-Cinema Network (Małopolska Sieć Kin Cyfrowych) is a project prepared in 2008 by the Cinema Development Foundation (Fundacja Rozwoju Kina) as a response to the changes caused by digitization - which has given the local movie theaters in Malopolska a real chance of survival. This investment 16 17

10 is co-financed by the European Union within the Malopolska Regional Operational Programme Today 18 institutions belong to the D-Cinema Network. Each one has been provided with modern digital equipment as well as a set for 3D projections. They have been all bound by contracts into a network. Technological reinforcement is not the only aim of the Malopolska D-Cinema Network. It is also a long-term reduction of operating costs in the small cinemas. Two Worlds, Two Worlds II as well as Two Worlds II: Pirates of the Flying Fortress. Reality Pump was the first studio in the world to develop a 3D strategy in real time. From the very beginning the company has been creating and using their own game engines all of which were highly ranked on the scales of technical merit, often surpassing the solutions offered by the major market leaders. The Reality Pump Game Development Studio was founded in During the 18 years of existence, the company has developed more than a dozen of titles that regularly appear on the lists of best-selling and best-received video games in their kind. Currently the studio works on high-budget large-scale productions published on all major platforms as well as on smaller projects designed for the rapidly growing market for mobile applications, ios and Android systems. The flagship productions of the studio include the world-famous European futuristic strategy game series Earth and the hit saga of fantasy chronicles: 18

11 1. Wstęp 2. Metodologia Celem tego raportu jest analiza sektora przemysłów kreatywnych, ze szczególnym uwzględnieniem rynku przemysłów audiowizualnych w Małopolsce, na tle tendencji europejskich i światowych. W szerokim ujęciu rynek audiowizualny obejmuje płaszczyzny związane z filmem, nadawaniem telewizyjnym i radiowym, wideo i multimediami (w tym grami). W opracowaniu skoncentrowano się na wybranych subrynkach: filmowym, szczególnie kinowym, oraz gier wideo. Dokonano identyfikacji i analizy innowacji oraz nowych technologii przemysłów kreatywnych, a także analizy tendencji, mechanizmów i czynników, które kształtują szczególne potrzeby i perspektywy rozwoju rynku audiowizualnego. Raport został przygotowany w oparciu o analizę danych wtórnych dostępnych na rynku oraz przeprowadzone badania ilościowe i jakościowe. Dla regionu o takim charakterze i potencjale jak Małopolska rzeczą fundamentalną jest śledzenie tendencji i wspieranie rozwoju przemysłów kreatywnych jako źródła innowacyjności, rozwoju nowych technologii, a co za tym idzie, tworzenia nowych miejsc pracy. Jest to warunek rozwoju regionu, a także budowania jego pozycji, nie tylko w Polsce, ale i na świecie. Ogromne znacznie przemysłów kreatywnych dla rozwoju gospodarczego regionu wynika przede wszystkim ze specyficznych cech charakteryzujących ten sektor. Należą do nich: wielokulturowość, angażowanie kapitału ludzkiego wysokiej jakości, olbrzymi kapitał intelektualny, obecność sektora B+R, generowanie popytu na wiele usług i towarów. Mimo, że innowacyjność w tym sektorze, to przede wszystkim wynik indywidualnych i zbiorowych działań, to jednak istotne znaczenie ma tu wsparcie instytucji publicznych różnego szczebla, kooperacja z instytucjami naukowymi i biznesem. Dobre funkcjonowanie tzw. złotej triady, to szansa dla Małopolski. Mimo wciąż rosnącego znaczenia przemysłów kreatywnych świadomość ich istnienia i wagi jest dość niewielka. Badanie tego sektora jest nadal trudne, bo brakuje aparatu pojęciowego. Realizacja niniejszego projektu opierała się na przeprowadzeniu badań obejmujących m.in. analizę desk research oraz badanie jakościowe i ilościowe potencjału rynku audiowizualnego w Małopolsce, w celu jak najdokładniejszego zmonitorowania status quo. Badania prowadzone były z przedstawicielami małopolskich organizacji reprezentujących rynek filmowy, kinowy (z wyłączeniem kin sieci multipleksów) i gier komputerowych, jak również instytucji i organizacji otoczenia, mających wpływ na rozwój przemysłów kreatywnych oraz wspierających ich działalność. W pierwszej części dokonana została analiza istniejących danych statystycznych i jakościowych, z obszaru przemysłów kreatywnych w regionie oraz przegląd dotychczas wydanych badań i publikacji dotyczących tego tematu. Analizą desk research objęte zostały dokumenty, raporty i opracowania dotyczące roli i znaczenia sektora kultury, ze szczególnym uwzględnieniem przemysłów kreatywnych z naciskiem, choć nie wyłącznie, na obszary przemysłów audiowizualnych w Małopolsce. Źródła danych podzielić można na cztery zasadnicze grupy: dokumenty strategiczne na poziomie Europy, Polski i województwa małopolskiego, pozwalające na zebranie informacji na temat znaczenia, jakie jest przypisywane sektorowi kultury (w tym przemysłom kreatywnym) w polityce europejskiej i krajowej dokumenty, raporty badawcze i inne dostępne opracowania dotyczące sektora kultury, instytucji kultury, przemysłów kreatywnych dostępne źródła danych na temat przemian i najnowszych trendów w obszarze sektora kultury, instytucji kultury i sektora kreatywnego w Małopolsce źródła opisujące praktyki działań w obszarach kreatywnych oraz materiały wewnętrzne dotyczące konkretnych działań i projektów instytucji, które zostały przez nie udostępnione Analiza desk research była punktem wyjścia do dalszych badań o charakterze jakościowym i ilościowym, 20 21

12 stanowiących podstawę do budowania rekomendacji dla działań rozwojowych w przemysłach kreatywnych, a szczególnie audiowizualnych, na terenie Małopolski. W kolejnej części badań przeprowadzono 53 indywidualne wywiady pogłębione z przedstawicielami podmiotów sektora audiowizualnego. Grupę respondentów stanowiły osoby zarządzające poszczególnymi organizacjami reprezentanci studiów filmowych, deweloperzy gier komputerowych, przedstawiciele organizacji wspierających przemysły kreatywne oraz 20 przedstawicieli małopolskich kin. Ponadto przeprowadzono wywiady z lokalnymi liderami kultury: reżyserem filmowym, menedżerem kultury, prezesem fundacji wspierającej rozwój filmu i kina, przedstawicielem lokalnego samorządu oraz 13 odbiorcami kultury. W tej części badań udział wzięło 17 kobiet i 36 mężczyzn. Podstawą opracowania trzeciej części raportu była analiza oparta na podstawie wyników 32 ankiet przeprowadzonych wśród przedstawicieli 22 przedsiębiorstw i 10 kin. Jej celem był ilościowy pomiar wprowadzonych innowacji i technologii oraz identyfikacja czynników wpływających na współpracę między biznesem a ośrodkami naukowymi. Badanie przeprowadzono na grupie ośmiu kobiet i 24 mężczyzn. Podsumowanie badań oraz podstawę rekomendacji stanowiło sześć wywiadów pogłębionych przeprowadzonych z dwoma przedstawicielami kin i czterema przedstawicielami biznesu. Wszystkie badania w niniejszym raporcie zostały przeprowadzone w 2012 roku na terenie Małopolski. W raporcie opisano dobre praktyki przykłady działań w obszarach kreatywnych w branży audiowizualnej oraz przykłady dobrych praktyk w tej dziedzinie na terenie Małopolski, z uwzględnieniem instytucji z obszaru przemysłów audiowizualnych, otoczenia stanowiącego o wsparciu naukowo-badawczym i logistycznym. Dodatkowym elementem raportu było przygotowanie branżowego słowniczka terminów filmowych i technologicznych oraz spisu organizacji/instytucji i programów dedykowanych sektorom kreatywnym. Istotne w tym rozdziale wydaje się także zaznaczenie, że rynek audiowizualny nie ma usystematyzowanych baz danych określających wartość rynku i dokładną liczbę działających na nim podmiotów. Jak wskazuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2, istniejące dane są orientacyjne i bazują na szacunkach wewnętrznych instytucji funkcjonujących w ramach sektora audiowizualnego. Nie jest prowadzona ewidencja firm ani spis osób fizycznych działających zawodowo w sektorze. Stąd częste utrudnienia w uzyskaniu wiarygodnych danych poglądowych dotyczących rynku. Prowadzone przez Główny Urząd Statystyczny statystyki również nie są pomocne klasyfikacja GUS obejmuje wszelką działalność filmową (w tym wideofilmowanie m.in. uroczystości rodzinnych) i niemożliwe jest wyselekcjonowanie profesjonalnej produkcji telewizyjno-filmowej od realizacji amatorskich czy niepowiązanych z rynkiem kinematograficznym. W związku z tym przy prowadzeniu badań jakościowych czy ilościowych w sektorze audiowizualnym trudno dobrać reprezentatywną próbę. 2. M.in. w związku z rozpoczętymi negocjacjami nad projektem rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Europy w sprawie utworzenia na lata programu Kreatywna Europa, który zastąpi obecnie istniejące unijne programy Kultura, Media i Media Mundus

13 3. Analiza teoretyczna. Definicja i znaczenie W połowie lat 40. poprzedniego stulecia teoretycy frankfurckiej szkoły filozofii krytycznej Theodor W. Adorno i Max Horkheimer w pracy zatytułowanej Dialektyka oświecenia (Dialektik der Aufklärung), po raz pierwszy użyli terminu przemysły kultury. Zaprezentowali oni wówczas tezę, że kultura o charakterze masowym, dzięki technice, produkowana w warunkach przemysłowych, na masową skalę, niszczy sztukę wysoką. Przemysły kultury były w ujęciu socjologicznym Adorna i Horkheimera, narzędziem w rękach elit kapitalistycznych, które odbierały artystom i ich pracy artystyczną wartość. Pojęcie przemysłów kultury z czasem się upowszechniło, a do języka potocznego weszły takie sformułowania jak przemysł filmowy, przemysł reklamowy czy przemysł muzyczny. Pojęciami bliskoznacznymi i używanymi zamiennie są: sektor i branża. Od lat 90. używa się terminu przemysły kreatywne. Łączy on pojęcie kreatywności, czyli umiejętności wyszukiwania, tworzenia nowych ścieżek rozwoju, koncepcji, idei i rozwiązań oraz pojęcie przedsiębiorczości, czyli umiejętności transformowania idei, pomysłów w konkretne działania przynoszące wymierne zyski (zob. rys. 1). KREATYWNOŚĆ PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ PRZEMYSŁ KREATYWNY Źródło: Ecorys: Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych, Warszawa Pojęcie to nabrało znaczenia w roku 1997, kiedy to w Wielkiej Brytanii powołano międzysektorowy Zespół ds. Przemysłów Kreatywnych (Creative Industries Task Force). Zespół ten stworzył pierwszą definicję przemysłu kreatywnego, która w Wielkiej Brytanii jest aktualna do dziś. Przemysł kreatywny to: działania, które biorą się z indywidualnej kreatywności i talentu i które mają zarazem potencjał kreowania bogactwa oraz zatrudnienia poprzez wytwarzanie i wykorzystywanie praw własności intelektualnej. (Definicja Creative Industries Task Force, 1997) W definicji tej w dużej mierze akcent przeniesiono na kreatywność, a za kryterium weryfikacji uznano prawa własności intelektualnej, szeroko pojętej, nieograniczonej tylko do praw autorskich. Według powyższej definicji do przemysłów kreatywnych zaliczone zostały: przemysł reklamy przemysł filmowy, wideo i produkcji audiowizualnej architektura przemysł muzyczny rynek sztuki i antyków konserwacja zabytków i dzieł sztuki sztuki performatywne (teatr, taniec, opera) gry komputerowe i oprogramowanie przemysł wydawniczy projektowanie graficzne i wzornictwo przemysłowe (design) projektowanie ubioru (fashion design) przemysł medialny (radio, telewizja, prasa, internet, telefonia komórkowa) działalność artystów i rzemiosło artystyczne Mimo nowatorstwa i popularności definicja ta poddana została krytyce. Zarzucono jej brak spójności, zbytnią rozległość (13 sektorów) oraz oderwanie od dotychczasowych ekonomicznych praktyk definiowania przemysłu i sektorów rynkowych. Podobną próbę definiowania przemysłów kreatywnych podjął rząd holenderski w 2005 roku. W dokumencie Our Creative Potential, zaproponowano, by pomiędzy przemysłem kreatywnym, przemysłem kultury, sztuką i rozrywką nie czyniono żadnych różnic. W uzasadnieniu stwierdzono, że wszystkie wymienione obszary charakteryzują się kreatywnością, jako podstawowym czynnikiem produkcji. Zaproponowano podział wszystkich dziedzin kultury na trzy grupy: sztuka (sztuki performatywne i fotografia, sztuki wizualne i wydarzenia artystyczne itp.) media i rozrywka (film, sektor audiowizualny, literatura i dziennikarstwo itp.) 3. usługi biznesu kreatywnego (design, moda, architektura, nowe media i gry, reklama itp.)

14 W drugiej połowie lat 90. w Unii Europejskiej rozpoczęto pierwsze prace nad opisaniem zjawisk kultury w ujęciu statystycznym. 20 listopada 1995 roku Rada Europejska wydała rezolucję dotyczącą promocji statystki w dziedzinie kultury i wzrostu ekonomicznego. W dwa lata później powołano Leadership Group (LEG) on Cultural Statistics, którą w 2000 roku przekształcono w grupę roboczą Europejskiego Urzędu Statystycznego (European Statistical Office Eurostat). Podstawowym jej zadaniem była kontynuacja prac rozpoczętych w ramach LEG, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi. Tu powstała definicja sektora kultury na potrzeby Eurostatu. Definicja ta, wskazuje osiem dziedzin i sześć funkcji opisujących przemysły kultury. Zakłada ona, że działaniami w sektorze kultury są działania związane z zachowaniem, twórczością, produkcją, rozpowszechnianiem, handlem oraz edukacją we wszystkich dobrach i usługach kulturalnych w następujących obszarach: dziedzictwo kulturowe pomniki historii, muzea, stanowiska archeologiczne, inne dziedzictwo książki i prasa książki, gazety i czasopisma 3. sztuki wizualne włącznie z designem, fotografią 4. architektura 5. archiwa 6. biblioteki 7. sztuki performatywne muzyka, taniec, teatr muzyczny, teatr dramatyczny, multidyscyplinarne, inne (cyrk, pantomima itd.) 8. media audio i audiowizualne/multimedia film, radio, telewizja, wideo, nagrania audio, multimedia Tak zdefiniowany sektor obejmuje działania dotyczące wielu dziedzin życia społeczno-ekonomicznego, które nie zawsze są rozpoznawalne w kategoriach ekonomicznych. W sektorze tym znalazły swoje miejsce zarówno przemysły kultury jak i obszary nieprodukcyjne, związane głównie ze sztukami plastycznymi (wyłączając film), performatywnymi oraz instytucjami kultury. Efektem był brak statystyk w odniesieniu do wielu działań, które nie poddają się analizie statystyczno-ekonomicznej. W 2006 roku przeprowadzono przełomowe badania ekonomiczne sektora kultury na zlecenie Komisji Europejskiej (Dyrekcji Generalnej ds. Edukacji i Kultury). Wykonała je organizacja KEA European Affairs, działająca na rzecz roz- woju sztuki, kultury i sportu. Badania te były konsekwencją rezolucji Parlamentu Europejskiego z 2002 roku, w której domagano się pozyskania danych na temat zatrudnienia, praw własności intelektualnej, wskaźników konkurencyjności, nowych produktów i eksportu. Domagano się również wypracowania europejskich wskaźników dotyczących przemysłów kultury i ujednolicenia statystyk Eurostatu oraz statystyk międzynarodowych w tej dziedzinie. Badania KEA zmierzały do redefinicji i określenia ekonomicznej wartości sektora kultury. Była to pierwsza próba opisu wpływu bezpośredniego i pośredniego (społeczno-ekonomicznego) sektora kultury w skali europejskiej. W badaniu oceniono także wkład sektora w realizację celów strategii lizbońskiej w kontekście wzrostu konkurencyjności, zatrudnienia, zrównoważonego rozwoju i innowacyjności. Potrzeba redefiniowania pojęcia sektora kultury wynikała z niejednoznaczności definicji przemysłów kreatywnych i przemysłów kultury. Badania KEA doprowadziły do wyodrębnienia: przemysłu kultury obejmującego tradycyjne dziedziny sztuki i przemysłu kultury, którego wynik działania jest czysto artystyczny, sektora (przemysłu) kreatywnego w którego skład wchodzą przemysły i działania, które używają kultury jako wartości dodanej w wytwarzaniu produktów pozakulturowych opartych jednak na kulturze. Różnorodność definicji sektora kultury nadal pozostaje problemem. Abstrahując od definicji przyjmowanych przez poszczególne państwa, można dopatrzeć się także wielu różnic w definicjach analizując podejścia organizacji ponadnarodowych. UNESCO w 2009 roku, podejmując temat sektora kultury, nie zbudowało żadnych jednoznacznych kryteriów decydujących o klasyfikowaniu składowych tego sektora. Zidentyfikowano dziewięć kategorii działalności, które stanowiłyby składowe kultury w życiu gospodarczym. Są to: dziedzictwo kulturowe, materiały drukowane, prasa, muzyka, sztuki performatywne (teatr, widowiska), media audiowizualne, działalność społeczno-kulturalna, sport i gry, środowisko naturalne

15 Jednocześnie definiując sektor kultury, UNESCO zwróciło uwagę na proces tworzenia dóbr kultury. Wyróżniono pięć etapów: kreację, produkcję, dystrybucję, konsumpcję i ochronę. Inne podejście zaprezentowane zostało przez Europejskie Obserwatorium Klastrów (European Cluster Observatory) w 2010 roku. Przemysły kultury charakteryzowane są przez typ produktu końcowego, tzn. czy dana działalność zostanie zakwalifikowana do przemysłu kultury, czyli decydują cechy wytwarzanych przez nią dóbr i usług. Przemysły kreatywne zaś definiowane są przez charakter procesu produkcyjnego, a przede wszystkim wykorzystywanie w nim wkładów; należą do nich: Rodzaj działalności Przemysły kultury Przemysły kreatywne Działalność wydawnicza Reprodukcje zapisanych nośników informacji Produkcja zabawek Handel detaliczny antykami Sprzedaż książek, gazet, muzyki, nagrań wideo Usługi telewizji kablowych Wydawanie oprogramowania Projektowanie/usługi designerskie Profesjonalne usługi fotograficzne biblioteki, muzea, wydawnictwa, reklama, design, gry i nowe media, ceramika, rzeźba, teatr, literatura, muzyka, prasa, a nawet biżuteria. Jeszcze inaczej do definiowania pojęcia przemysłów kreatywnych podchodzi Ecorys (2009) koncentrując się na takich kryteriach jak charakter twórczy działania, innowacyjność, kapitał ludzki oraz zarządzanie stymulujące kreatywność. Jedna z najnowszych, a jednocześnie polskich prób operacjonalizacji definicji przemysłów kultury oraz przemysłów kreatywnych powstała w 2010 roku i zaprezentowana została w opracowaniu Znaczenie gospodarcze sektora kultury (Instytut Badań Strukturalnych) (zob. tab. 1) Tabela 1. Operacjonalizacja definicji przemysłów kultury/kreatywnych Rodzaj działalności Przemysły kultury Przemysły kreatywne Usługi architektoniczne Reklama Działalność związana z organizacją targów, wystaw, kongresów Tworzenie, dystrybucja, wyświetlanie filmów, nagrań wideo, programów telewizyjnych Nagrania dźwiękowe i muzyczne Nadawanie programów Twórczość literacka, artystyczna, działalność instytucji sztuki Agencje informacyjne Biblioteki, muzea, obiekty zabytkowe Źródło: Instytut Badań Strukturalnych Znacznie gospodarcze sektora kultury, Warszawa 2000 Zgodnie z teorią ekonomisty Richarda E. Cavesa (Harvard; 2000), przemysły kreatywne możemy wyodrębnić analizując charakteryzujące je właściwości. Caves zalicza do nich: nobody knows wysoka niepewność odnośnie popytu, wynikająca z doświadczalnego charakteru oraz subiektywności doświadczeń, sztuka stanowi cel sam w sobie twórcy odczuwają satysfakcję z samego aktu tworzenia, konieczność jednoczesnego wykorzystania zróżnicowanych, wyspecjalizowanych umiejętności wielu osób o odmiennych gustach na etapie tworzenia i produkcji; istotna koordynacja w czasie poszczególnych elementów procesu produkcyjnego, (nieskończona) różnorodność w aspekcie treści i jakości; wymagane kombinacje czynników wytwórczych są unikalne, niewielkie różnice w umiejętnościach skutkują dużymi różnicami w wynagrodzeniach, produkty są długotrwałe, podobnie jak proces czerpania z nich korzyści przez twórców. Kluczowe wymiary [za: Miles I., Green L. (2008), Hidden innovation in the 28 29

16 creative industries, NESTA Research Report] z punktu widzenia innowacyjności w sektorach kreatywnych, to: oraz produkt kultury taki, który niesie w sobie kulturalny i informacyjny wkład (film, gra, wideo, wystąpienia sceniczne, rzeźba etc.), koncepcja kulturalna wkład informacyjny produktu, to na przykład postacie, narracje, reprezentacja namacalnych przedmiotów lub idei, dostawa to sposób, w jaki produkt jest udostępniany odbiorcy/ klientowi, profil użytkownika czyli sposób, w jaki konsument używa produktu, gromadząc doświadczenie stanowiące wynik kreatywnej działal zaangażowane technologie, organizacja produkcji. Podsumowując, przemysły kreatywne oparte są na jednostkach o twórczych kompetencjach biznesowych. Jest to obszar współpracy artystów z menedżerami, której efektem jest produkt o wartości kulturalnej, intelektualnej i materialnej. 4. Znaczenie przemysłów kultury / kreatywnych 4.1. Świat Komisja Europejska szacuje, że przemysły kultury i przemysły kreatywne mają w tej chwili ponad 2% udziału w produkcie krajowym brutto (PKB) krajów rozszerzonej Unii Europejskiej (bez Rumunii i Bułgarii). Dane z raportu KEA (2006) mówią o obrotach rzędu 654 mld euro w sektorze kultury w roku 2003, co dawało 2,6% PKB UE. Jest to udział w PKB Unii większy niż udział przemysłu motoryzacyjnego, podobny do produkcji żywności czy tytoniu. Sektory kreatywne w Europie zatrudniają ponad 6 mln osób, co stanowi ponad 3% wszystkich pracowników w Unii Europejskiej (według raportu KEA w 2004 roku pracowało 5 mln osób, czyli 3,1% ogółu zatrudnionych w EU-25). Sektor ten rośnie o 12% szybciej niż rośnie gospodarka Unii, a blisko połowa jego pracowników ma wyższe wykształcenie (przy średniej dla 25 krajów Unii wynoszącej 27%). W samych Niemczech, zgodnie z raportem Deutsche Bank Research z 2010 roku, w tym najbardziej wydajnym i co nie bez znaczenia, dość odpornym na wahania koniunktury sektorze, pracuje ponad milion osób, a w 2009 roku wartość wypracowanych towarów i usług wyniosła 60 mld euro. Oznacza to, że w Niemczech przemysł kreatywny jest drugim co do wielkości przemysłem i wyprzedza przemysły metalurgiczny, samochodowy, elektryczny i chemiczny. Szacunki ekspertów mówią, iż w 2020 roku niemiecki przemysł kreatywny wypracuje 175 mld euro. Podsumowując, badania i analizy ekonomiczne pokazują, iż przemysły kultury i kreatywne przyczyniają się do wzrostu europejskiego PKB oraz poziomu zatrudnienia, tworząc miejsca pracy nawet w okresie recesji. W związku z tym rola kultury we wspieraniu i wzmacnianiu kreatywności i innowacji powinna być badana i promowana. W 2008 roku do podobnych wniosków doszli autorzy raportu przygotowanego przez Konferencję Handlu i Rozwoju Narodów Zjednoczonych (UNC TAD)

17 4.2. Polska Uznali oni, że fundamentalną rolę w rozwoju kreatywności i talentów odgrywają technologie informacyjne, dzięki którym możliwa jest produkcja, promocja i dystrybucja treści, tzw. contentu. W raporcie stwierdzono: kreatywność i talent, bardziej niż tradycyjne czynniki produkcji jak prawo i kapitał, stają się silnymi napędami zrównoważonego rozwoju. Dziś przemysły kultury to jedne z najbardziej dynamicznie rozwijających się sektorów gospodarki, również w Stanach Zjednoczonych. Według raportu International Intellectual Property Alliance (IIPA), sektor ten miał w Stanach Zjednoczonych większy pozytywny wpływ na rozwój gospodarki niż przemysły chemiczny, maszynowy, lotniczy, tekstylny czy elektroniczny. W 1999 roku przemysły wydawniczy, filmowy, telewizyjny, wideo i oprogramowania komputerowego, dały amerykańskiej gospodarce 5% PKB, czyli 447,2 mld dolarów. Jednocześnie zatrudnienie w tym sektorze osiągnęło poziom 7,6 mln osób. Istnieją podstawy, by stwierdzić, że we współczesnych gospodarkach to główny czynnik wzrostu ekonomicznego, zdobywania przewagi konkurencyjnej, budowania dobrobytu państw i regionów. To jeden z najbardziej dynamicznie rozwijających się sektorów gospodarki. Z globalnego punktu widzenia, według danych Banku Światowego, przemysły kreatywne stanowią już 7% produktu światowego brutto. Dokonywanie analiz porównawczych przemysłu kreatywnego w skali światowej jest utrudnione przede wszystkim ze względu na różnorodność definicji i kryteriów obowiązujących na świecie. Wystarczy wspomnieć, że w Stanach Zjednoczonych obowiązujące jest pojęcie przemysłu informacyjnego, w Niemczech to gospodarka kultury (Kulturwirtschaft), w Holandii przemysły praw autorskich (copyright industries), a w Wielkiej Brytanii przemysły kreatywne (creative industries). Różnice dotyczą nie tylko samego nazewnictwa, ale również definicyjnej zawartości. To, co łączy definicje i podejście do badania przemysłów kultury i kreatywności na świecie, to: po pierwsze, położenie nacisku na sposób organizacji, zarządzania, powielania czy dystrybucji produktów i usług kultury, a nie na same wartości kultury i sztuki, po drugie, dostrzeganie zjawiska synergii, która pojawia się na pograniczu myślenia przedsiębiorczego, czyli nastawionego na zysk, ale nietraktującego zysku jako wartość najwyższą, z kreatywnością i wartościami, których źródłem jest kultura. Pierwsze dane dotyczące udziału przemysłów kultury i kreatywnych w polskiej gospodarce dotyczą 2004 roku. Przemysł ten zatrudniał wówczas osób, co stanowiło 1,7% ogółu zatrudnionych. Jednocześnie miały one 1% udziału w PKB i rosły w tempie 6% rocznie (IWP 2009). Na tle całej Europy sektory kreatywne w Polsce nie wypadały najlepiej, można to było interpretować jako konsekwencje niewysokiego zaawansowania naszej gospodarki. Prawdopodobnie, najpełniejsze opracowania dotyczące przemysłu kultury i kreatywnego, analizujące dane z 2008 roku, wykonane zostały przez Instytut Badań Strukturalnych w 2010 roku. Pokazały one, że w 2008 roku produkt wytworzony w przemysłach kultury wyniósł w badanym okresie ok. 17,6 mld złotych, a w obszarze szerzej definiowanych przemysłów kreatywnych był o 54% większy i wyniósł 27,5 mld złotych. Zgodnie z tymi samymi danymi, liczba osób zatrudnionych w sektorze kultury wyniosła 260 tys. osób (co stanowi 1,9% zatrudnionych w ogóle), a w przemysłach kreatywnych o 44% więcej, czyli niemal 375 tys. (2,7% pracujących w Polsce)

18 Udział w produkcie krajowym brutto Polski osiągnął poziom 1,65% dla sektora kultury oraz 2,5% dla przemysłów kreatywnych (zob. wyk.1) Wykres 1. 1,58% wartość dodana 2,47% sektor kultury przemysły kreatywne 1,86% zatrudnienie 2,68% Źródło: Instytut Badań Strukturalnych Znacznie gospodarcze sektora kultury, Warszawa 2000 W ramach sektora kultury największy udział w wartości dodanej w 2008 roku miały podmioty związane z działalnością wydawniczą, najmniejszy zaś nagrania i reprodukcje dźwiękowe. Twórczość artystyczna i literacka oraz funkcjonowanie instytucji kulturalnych (biblioteki, muzea, teatry i galerie) uzyskały największy udział w poziomie zatrudnienia. W obszarze przemysłu kreatywnego zaś największy udział zarówno w zatrudnieniu, jaki i w wypracowaniu wartości dodanej, ma działalność reklamowa (niemal 20% produktu i 15% miejsc pracy w przemysłach kreatywnych). Łącznie z działalnością wydawniczą i nadawaniem programów odpowiadają one za ponad 50% wartości dodanej przemysłów kreatywnych. Zauważalny wkład wnoszą też: wydawnictwa oprogramowań, usługi telewizji kablowych i usługi architektoniczne łącznie około 17% wartości dodanej, czyli ok. 0,4 PKB. Najniższą wartość dodaną wykazywały: sprzedaż gazet, książek, muzyki i nagrań wideo oraz twórczość literacka, artystyczna i działalność instytucji sztuki (zob. wyk. 2) Wykres 2. wartość dodana (%) reklama (18,5) działalność wydawnicza (18,3) nadawanie programów (14,1) biblioteki muzea i obiekty zabytkowe (12,9) usługi architektoniczne (7,3) usługi telewizji kablowych (5,7) wydawanie oprogramowania (4,2) tworzenie, dystrybucja, wyświetlanie filmów, nagrań i programów tv (3,7) sprzedaż gazet, książek, muzyki, nagrań wideo (2,9) twórczość literacka, artystyczna, działalność instytucji sztuki (2,5) handel antykami (2,2) agencje informacyjne (2) usługi designerskie (1,9) nagrania dźwiękowe i muzyczne (1,6) działalność związana z organizacją targów, wystaw, kongresów (1,2) produkcja zabawek (0,6) profesjonalne usługi fotograficzne (0,4) reprodukcje zapisanych nośników (0,1) zatrudnienie (%) twórczość literacka, artystyczna, działalność instytucji sztuki (16,7) biblioteki muzea i obiekty zabytkowe (15,5) reklama (14,6) działalność wydawnicza (12,1) sprzedaż gazet, książek, muzyki, nagrań wideo (9,6) usługi architektoniczne (7) handel antykami (4,9) nadawanie programów (4,7) tworzenie, dystrybucja, wyświetlanie filmów, nagrań i programów tv (3,3) wydawanie oprogramowania (2,9) usługi designerskie (2,2) usługi telewizji kablowych (1,5) działalność związana z organizacją targów, wystaw, kongresów (1,2) agencje informacyjne (1,2) produkcja zabawek (0,9) nagrania dźwiękowe i muzyczne (0,9) profesjonalne usługi fotograficzne (0,7) reprodukcje zapisanych nośników (0,1) Źródło: Instytut Badań Strukturalnych Znacznie gospodarcze sektora kultury, Warszawa

19 Analiza porównawcza 2008 roku do lat poprzednich, mogąca wykazać przyrost lub spadek udziału tych przemysłów w gospodarce polskiej, jest według autorów powyższej analizy utrudniona ze względu na zmiany w klasyfikacjach wykorzystywanych w procesie badawczym oraz z powodu zbyt wysokiego poziomu agregacji dla wielu rodzajów działalności kulturalnej i kreatywnej, co powoduje utajnianie się tych obszarów w większych grupach działalności. Utrudnienie to wzmacniane jest przez rozbieżności w przyjmowanych standardach ewidencji oraz pomijanie w ewidencjach, na przykład wykonywanych przez GUS, przedsiębiorstw zatrudniających dziewięciu i mniej pracowników. W wyniku tego uwidaczniają się duże rozbieżności w badaniach prezentowanych przez KEA (2006) czy Europejskie Obserwatorium Klastrów (European Cluster Observatory, 2010). Według Deutsche Bank Research, Polska nie jest naukową potęgą, nie jesteśmy także w czołówce pod względem innowacyjności. Według danych amerykańskiego urzędu patentowego (USTPO) jesteśmy na 36. miejscu na świecie. Wyprzedzają nas Bułgaria, Czechy, Słowenia czy Węgry, a nawet maleńki Luksemburg. Jednocześnie najbardziej rokującym sektorem jest właśnie sektor kreatywny. Warunkiem dalszego rozwoju jest dostosowanie prawa do zmieniających się potrzeb nowoczesnego rynku oraz stworzenie mikrofirmom łatwiejszych ścieżek dostępu do kapitału. Jak wynika z raportu ONZ Creative Economy Report 2010, Polska znajduje się dopiero na 16. miejscu w Europie pod względem obrotów przemysłu kreatywnego. Wyprzedzają nas Holandia, Belgia, Szwecja, Czechy, Węgry, Słowacja, państwa wytwarzające w tym sektorze proporcjonalnie większy dochód. Co nie bez znaczenia, duża część dóbr i usług wytwarzanych w polskim sektorze kreatywnym trafia za granicę (najbardziej spektakularnym przykładem jest opisana w dalszej części raportu branża gier wideo). Według raportu ONZ, jesteśmy jednym z głównych eksporterów w tej dziedzinie. Jak pokazuje Creative Economy Report 2010, w ciągu sześciu lat Polska awansowała o siedem miejsc i stała się 17. eksporterem na światowym rynku przemysłu kreatywnego. Wartość eksportu wzrosła w tym czasie o 15%. Jeśli podobne tempo utrzyma się w kolejnych latach, będziemy mieli szansę wyprzedzić Hiszpanię. Jednym z filarów polskiego eksportu jest wzornictwo (design). Nasz kraj jest pod tym względem na ósmym miejscu Tabela 2. Eksporterzy dóbr kreatywnych świat Eksporter Udział w rynku 2008 Wartość eksportu 2008 (mln $) wśród krajów rozwiniętych. Jest zatem o co walczyć. Wartość eksportu 2002 (mln $) Ranking 2002 Wzrost (%) Chiny 20, ,9 2 USA 8, ,3 3 Niemcy 8, ,7 4 Hongkong 8, ,3 5 Włochy 6, ,7 6 W. Brytania 4, ,5 7 Francja 4, ,2 8 Holandia 2, ,6 9 Szwajcaria 2, ,5 10 Indie 2, ,7 11 Belgia 2, ,7 12 Kanada 2, ,9 13 Japonia 1, ,7 14 Austria 1, ,5 15 Hiszpania 1, ,9 16 Turcja 1, POLSKA 1, ,9 18 Meksyk 1, ,1 19 Tajlandia 1, ,3 20 Singapur 1, Źródło: Creative Economy Report 2010, ONZ 36 37

20 4.3. Polska zróżnicowanie regionalne Powyższe, przekrojowo potraktowane dane, pokazują znaczenie przemysłu kultury dla gospodarki w sensie globalnym. Patrząc z perspektywy regionu, również i tutaj umiejętność aktywizowania twórczych i artystycznych zasobów na rzecz firm i społeczności lokalnych odgrywa coraz większe znaczenie. Dziś polityka kulturalna to nie tylko działania władz regionalnych i lokalnych, wspierająca procesy budowania tożsamości kulturowej. To coraz częściej element promocji miasta i regionu, w celu przyciągnięcia turystów oraz, co nie mniej istotne, element budowania warunków dla rozwoju kreatywności i dalej innowacyjności w regionie. Są to dziś fundamenty rozwoju regionalnego, zarówno w sensie społecznym, jak i gospodarczym. W obszarze tym nie funkcjonuje podejście o charakterze uniwersalnym, każde miasto i region musi znaleźć swoją drogę, kierunek wyznaczony przez jego wyjątkowość, tak by wzmocnić potencjał twórczy na rzecz biznesu i mieszkańców w danym regionie. Od tego zależeć będzie miejsce danego regionu w globalnym wyścigu. Raport Instytutu Badań Strukturalnych (2010) pokazuje, że udział przemysłów kultury i kreatywnych w poszczególnych regionach Polski był w roku 2008 nierównomierny. Najwyższy udział tego sektora w gospodarce charakteryzował regiony najlepiej rozwinięte, czyli województwa mazowieckie, pomorskie i dolnośląskie. W tych województwach udział w zatrudnieniu sektora kultury sięgał 2,5%, a w wartości dodanej przekraczał 2%. Udział przemysłów kreatywnych sięgał zaś 3% zatrudnienia i wartości dodanej, a w województwie mazowieckim było to niemal 4%. Te trzy województwa razem, odpowiadały za ponad 50% zatrudnienia i ponad 35% wartości dodanej w tym sektorze. Na drugim końcu znalazły się województwa świętokrzyskie i podkarpackie, gdzie znaczenie sektora kultury i przemysłów kreatywnych było mniej więcej dwukrotnie mniejsze niż w całej gospodarce. Fakt, iż pięć województw o największym udziale w sektorze kultury (mazowieckie, śląskie, dolnośląskie, wielkopolskie, pomorskie) odpowiadało za wypracowanie 75% produkcji krajowej w tym sektorze, a jednocześnie pięć województw o najniższym udziale (podkarpackie, lubuskie, podlaskie, opolskie, świętokrzyskie) wypracowało około 5% wartości dodanej ogółem i odpowiadało za mniej niż 10% zatrudnienia w tym sektorze, dowodzi dużej koncentracji działalności poszczególnych branż (zob. wyk. 3,4,5). wartość dodana / sektor kultury / 2008 wartość dodana / sektor kreatywny / 2008 (mln. PLN) (mln. PLN) mazowieckie (6207) mazowieckie (10302) śląskie (2524) śląskie (3912) dolnośląskie (1788) dolnośląskie (2612) wielkopolskie (1280) wielkopolskie (1901) pomorskie (1261) pomorskie (1736) małopolskie (1021) małopolskie (1648) zachodniopomorskie (705) zachodniopomorskie (1074) kujawsko-mazurskie (611) kujawsko-mazurskie (998) łódzkie (555) łódzkie (752) warmińsko-mazurskie (357) warmińsko-mazurskie (488) lubelskie (288) lubelskie (456) lubuskie (248) lubuskie (394) opolskie (236) opolskie (371) podkarpackie (210) podkarpackie (349) podlaskie (197) podlaskie (290) świętokrzyskie (138) świętokrzyskie (272) Źródło: Instytut Badań Strukturalnych Znacznie gospodarcze sektora kultury, Warszawa

Przemysły kreatywne. Na podstawie raportu: Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych wykonanego na zlecenie Ministerstwa Gospodarki

Przemysły kreatywne. Na podstawie raportu: Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych wykonanego na zlecenie Ministerstwa Gospodarki Przemysły kreatywne Na podstawie raportu: Analiza potrzeb i rozwoju przemysłów kreatywnych wykonanego na zlecenie Ministerstwa Gospodarki Przemysły kreatywne Termin creative industriesw języku polskim

Bardziej szczegółowo

znaczenie gospodarcze sektora kultury

znaczenie gospodarcze sektora kultury znaczenie gospodarcze sektora kultury wstęp do analizy problemu streszczenie Instytut Badań Strukturalnych Piotr Lewandowski Jakub Mućk Łukasz Skrok Warszawa 2010 Raport prezentuje rezultaty badania, którego

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction

Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce. Sustainable Urban Mobility Planning Poland. Wprowadzenie. Introduction Planowanie zrównoważonego transportu miejskiego w Polsce Sustainable Urban Mobility Planning Poland Wprowadzenie Introduction Wyzwania polityki UE w zakresie transportu miejskiego Zatłoczenie centrów miast

Bardziej szczegółowo

SIŁA EKSPORTU POLSKIEJ BRANŻY KOSMETYCZNEJ

SIŁA EKSPORTU POLSKIEJ BRANŻY KOSMETYCZNEJ SIŁA EKSPORTU POLSKIEJ BRANŻY KOSMETYCZNEJ THE POWER OF EXPORT IN POLISH COSMETICS INDUSTRY KATARZYNA OLĘDZKA Brand Manager Verona Products Professional AGENDA 1. Branża kosmetyczna w Polsce i na świecie

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

OFERTA REKLAMOWA. advertisement offer

OFERTA REKLAMOWA. advertisement offer OFERTA REKLAMOWA 2015 advertisement offer LICZBY GRAMWZIELONE.PL FACTS & FIGURES 5 LAT NA RYNKU YEARS ON THE MARKET 1 POZYCJA NA RYNKU MEDIÓW W POLSCE DEDYKOWANYCH ENERGII ODNAWIALNEJ NO 1 POSITION AMONG

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze Specjalność PROGRAM OF BACHELOR STUDIES Graduate profile Graduate has a general theoretical knowledge in the field

Bardziej szczegółowo

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW MIEJSKICH W KRAJACH CZŁONKOWSKICH UE W LATACH 2014-2020 29 września 1 października 2015 r. Sesja warsztatowa - Zintegrowane Strategie Miejskie tworzenie i realizacja Tworzenie

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

Adam Kozierkiewicz JASPERS

Adam Kozierkiewicz JASPERS Adam Kozierkiewicz JASPERS Europa 2020 Flagship initiatives Priorities Targets Digital agenda for Europe Innovation Union Youth on the move Resource efficient Europe An industrial policy for the globalisation

Bardziej szczegółowo

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a w perspektywie roku 2020 Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Wrocław 2010 Spis treści Wprowadzenie...7 1. Szanse i zagrożenia dla rozwoju Polski

Bardziej szczegółowo

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia

Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia Katedra Rynku Transportowego Sustainable mobility: strategic challenge for Polish cities on the example of city of Gdynia dr Marcin Wołek Department of Transportation Market University of Gdansk Warsaw,

Bardziej szczegółowo

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy Definition: WHAT DOES THE SPECIAL ECONOMIC ZONE MEAN? THE SPECIAL ECONOMIC ZONE IS THE SEPERATED AREA WITH ATTRACTIVE TAX

Bardziej szczegółowo

ADVICERO TAX RETAIL MARKET IN POLAND

ADVICERO TAX RETAIL MARKET IN POLAND ADVICERO TAX RETAIL MARKET IN POLAND 2014 WWW.ADVICERO.EU RETAIL MARKET IN POLAND The Polish retail market enjoyed substantial development in recent years and is expected to continue growing in the near

Bardziej szczegółowo

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011 Implementation of the JEREMIE initiative in Poland Prague, 8 November 2011 Poland - main beneficiary of EU structural funds - 20% of allocation within cohesion policy (EUR 67 bln) Over EUR 10 bln of NSRF

Bardziej szczegółowo

Gliwice, 19.03.2014 r.

Gliwice, 19.03.2014 r. Gliwice, 19.03.2014 r. Zapytanie ofertowe I. Zamawiający: Stowarzyszenie Animatorów Wszechstronnego Rozwoju Młodzieży, ul. Barlickiego 3, 44-100 Gliwice W związku realizacją projektu p.n.: Utworzenie klastra

Bardziej szczegółowo

Opportunities Możliwości Resourcefulness Potencjał

Opportunities Możliwości Resourcefulness Potencjał Opportunities Możliwości Resourcefulness Potencjał Poland is a nation rich in history, culture, and tradition, undergoing tremendous change. Polska jest krajem bogatym w historię, kulturę i tradycję, przechodzącym

Bardziej szczegółowo

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International Edycja 5. kwiecień 2015 5 th Edition APRIL 2015 Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International The Most Desired Employers 2014 in the Opinion of Professionals

Bardziej szczegółowo

I webinarium 18.02.2015

I webinarium 18.02.2015 I webinarium 18.02.2015 Współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013.

Bardziej szczegółowo

Why choose No Hau Studio?

Why choose No Hau Studio? Why choose No Hau Studio? We ve been perfecting our skills for over 10 years. Branding and Communications are the core of our activities. B2B is our speciality. Customer s Satisfaction is our priority.

Bardziej szczegółowo

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Przemysły kreatywne stają cię coraz ważniejsze dla kształtowania rozwoju gospodarczego regionów i miast. Trudności definicyjne Działalność, która wywodzi

Bardziej szczegółowo

Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!"

Awareness campaign Safe rail-road level crossing Stop and Live! Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!" www.plk-sa.pl Geneva, 12-13 May 2014 The key objective of the campaign is: What are our objectives? - to promote the correct patterns of

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Wydział Zarządzania Specjalność: Inwestycje Kapitałowe i Strategie Finansowe Przedsiębiorstw Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Michał Goc Praca

Bardziej szczegółowo

Diagnoza najważniejszych aspektów funkcjonowania kultury w gminie Biały Dunajec

Diagnoza najważniejszych aspektów funkcjonowania kultury w gminie Biały Dunajec Diagnoza najważniejszych aspektów funkcjonowania kultury w gminie Biały Dunajec Czy istnieją w Gminie dokumenty kształtujące jej politykę kulturalną? Czy Gmina stworzyła warunki dla rozwoju kultury oraz

Bardziej szczegółowo

Inwestycje. światowego. gospodarczego. Świat Nieruchomości

Inwestycje. światowego. gospodarczego. Świat Nieruchomości Budownictwo polskie w latach światowego kryzysu gospodarczego E l ż b i e t a St a r z y k R e n a t a Ko z i k 40 Świat Nieruchomości W latach 2006-2008, gdy amerykański kryzys finansowy przeradzał się

Bardziej szczegółowo

Ewa Pancer-Cybulska, tukasz Olipra, Leszek Cybulski, Agata Suröwka TRANSPORT LOTNICZY A REGIONALNE RYNKI PRACY W POLSCE THE IMPACT OF AIR TRANSPORT

Ewa Pancer-Cybulska, tukasz Olipra, Leszek Cybulski, Agata Suröwka TRANSPORT LOTNICZY A REGIONALNE RYNKI PRACY W POLSCE THE IMPACT OF AIR TRANSPORT Ewa Pancer-Cybulska, tukasz Olipra, Leszek Cybulski, Agata Suröwka TRANSPORT LOTNICZY A REGIONALNE RYNKI PRACY W POLSCE THE IMPACT OF AIR TRANSPORT ON REGIONAL LABOUR MARICETS IN POLAND jt^l Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Brygida Beata Cupiał. Keywords: competitiveness, innovativeness, small and medium-sized enterprises, regional support policy

Brygida Beata Cupiał. Keywords: competitiveness, innovativeness, small and medium-sized enterprises, regional support policy Zarządzanie Publiczne, 2(18)/2012, s. 75-85 Kraków 2012 Published online September 10, 2012 doi: 10.4467/20843968ZP. 12.012.0536 Wsparcie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw w województwie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF.

This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF. Gdańsk This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF. Dlaczego przemysły kreatywne są ważne? Sektory kreatywne mają wymierny wpływ na poziom rozwoju gospodarczego

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Polska na mapie kreatywności regionu Morza Bałtyckiego

Polska na mapie kreatywności regionu Morza Bałtyckiego Polska na mapie kreatywności regionu Morza Bałtyckiego Konferencja Regional Creative Network, czyli jak zbudować sieć wsparcia dla przemysłów kreatywnych w regionie Morza Bałtyckiego Warszawa, 3 kwietnia

Bardziej szczegółowo

1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014

1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014 25 LAT 27 LAT 1987-2012 DYSKRET POLSKA 1987-2014 nasi klienci dobrze trafili... get your swing on with us... www.dyskret.com.pl 30-023 Kraków, ul. Mazowiecka 131 tel. +48 12 423 31 00, office@dyskret.com.pl

Bardziej szczegółowo

Lista kodów PKD branże preferowane

Lista kodów PKD branże preferowane Lista kodów PKD branże preferowane reklama i marketing 63.11.Z Przetwarzanie danych; zarządzanie stronami internetowymi (hosting) i podobna działalność 63.12.Z Działalność portali internetowych 63.91.Z

Bardziej szczegółowo

Leading organiza5on represen5ng the Business Services Sector in Poland ABSL. June 2013

Leading organiza5on represen5ng the Business Services Sector in Poland ABSL. June 2013 Leading organiza5on represen5ng the Business Services Sector in Poland ABSL June 2013 KEY FACTS ON THE SECTOR KEY FACTS ON THE SECTOR 110 000 No. of employees in foreign capital BPO/ITO, SSC and R&D centres

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market

Tytuł projektu: Osoby 50 + na rynku pracy Project title: People over 50 on the labour market Dzień dobry Good morning Hyvää huomenta Buenos dĺas Projekt Partnerski Grundtviga Spotkanie w Katowicach 26-29 Listopad 2013 Grundtvig partnership project Kick off meeting in Katowice 26 29 November 2013

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu perspektywy i kierunki rozwoju

Społeczna odpowiedzialność biznesu perspektywy i kierunki rozwoju Społeczna odpowiedzialność biznesu perspektywy i kierunki rozwoju Redakcja Robert Karaszewski Anna Paluszek Spis treści Wstęp Janina Ochojska... 7 Robert Karaszewski... 11 I. Pierwsze refleksje Katarzyna

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF By 0 - Are you searching for Perspektywy pdf Books? Now, you will be happy that Perspektywy PDF is available at our online library

Bardziej szczegółowo

POLISH CULTURAL FOUNDATION

POLISH CULTURAL FOUNDATION 177 Broadway Clark, New Jersey 07066 Tel: 732-382-7197 Fax: 732-382-7169 web: www.pcfnj.org e-mail: pcf@pcfnj.org Accept our cordial invitation to JOIN TODAY! Come visit and experience our hospitality.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world PROGRAM Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie Tytuł projektu: My dream will change the world Państwa partnerskie: Hiszpania i Włochy Czas realizacji projektu:

Bardziej szczegółowo

Program Kreatywna Europa (2014-2020)

Program Kreatywna Europa (2014-2020) Program Kreatywna Europa (2014-2020) Cele i priorytety Promocja europejskiej kultury i różnorodności językowej Międzynarodowa współpraca artystów i wymiana dzieł Rozwój publiczności Rozwój kompetencji

Bardziej szczegółowo

Customer engagement, czyli klient, który wraca

Customer engagement, czyli klient, który wraca Customer engagement, czyli klient, który wraca Impact Economics Relations Transformation Warszawa, 4 listopada 2015 Kolejność ma znaczenie Put your staff first, customers second, and shareholders third

Bardziej szczegółowo

CC Poland Plus KIC InnoEnergy

CC Poland Plus KIC InnoEnergy KIC InnoEnergy Marek Marzec Business Creation Officer Ltd. operates polish Knowledge and Innovation Community - KIC InnoEnergy consortium of 27 leading industry companies, research centers and universities

Bardziej szczegółowo

Open innovation. "It is not enough just to be innovative. It is essential to be innovative all the time." Pinelli, Ernst & Young, 2012

Open innovation. It is not enough just to be innovative. It is essential to be innovative all the time. Pinelli, Ernst & Young, 2012 Open innovation. "It is not enough just to be innovative. It is essential to be innovative all the time." Pinelli, Ernst & Young, 2012 Projekt Mazowiecka Sieć Ośrodków Doradczo-Informacyjnych w zakresie

Bardziej szczegółowo

1. Orientacja rynkowa - aspekty i potrzeba rozwoju w środowisku internetowym - Milleniusz W. Nowak 15

1. Orientacja rynkowa - aspekty i potrzeba rozwoju w środowisku internetowym - Milleniusz W. Nowak 15 Wprowadzenie 9 Część I. Zarządzanie marketingowe 1. Orientacja rynkowa - aspekty i potrzeba rozwoju w środowisku internetowym - Milleniusz W. Nowak 15 1.1. Różne koncepcje roli marketingu w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY TeleTrade DJ International Consulting Ltd Sierpień 2013 2011-2014 TeleTrade-DJ International Consulting Ltd. 1 Polityka Prywatności Privacy Policy Niniejsza Polityka

Bardziej szczegółowo

Regulamin Projektu Creative Poland

Regulamin Projektu Creative Poland www.creativepoland.eu contact@creativepoland.eu Regulamin Projektu Creative Poland 1 Informacje o projekcie 1. Projekt Creative Poland realizowany jest przez: - Towarzystwo Amicus, - Miasto Stołeczne Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company Im not found /sites/eneacsr2012.mess-asp.com/themes/eneacsr2012/img/enea.jpg Employt Capital Group is one of the largest companies in the energy industry. Therefore it has an influence, as an employer,

Bardziej szczegółowo

Umowa o współpracy ponadnarodowej

Umowa o współpracy ponadnarodowej Wzór minimalnego zakresu umowy o współpracy ponadnarodowej w ramach PO KL Umowa o współpracy ponadnarodowej Nazwa Programu Operacyjnego w Polsce: : Numer i nazwa Priorytetu: Numer i nazwa Działania: Numer

Bardziej szczegółowo

Łukasz Wróblewski, Ph.D.

Łukasz Wróblewski, Ph.D. ACADEMY OF BUSINESS IN DĄBROWA GÓRNICZA KULTURA PRZEMYSŁY KULTURY PRZEMYSŁY KREATYWNE Łukasz Wróblewski, Ph.D. Projekt Kulturalna inicjatywa edukacyjno-naukowa RAZEM DLA POGRANICZA jest współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Białystok Poznań 2009 3 copyright by: Fundacja Ekonomistów Środowiska i Zasobów

Bardziej szczegółowo

Diagnoza i potencjał sektora kreatywnego w Aglomeracji Warszawskiej. dr hab. Rafał Kasprzak Instytut Zarządzania Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Diagnoza i potencjał sektora kreatywnego w Aglomeracji Warszawskiej. dr hab. Rafał Kasprzak Instytut Zarządzania Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Diagnoza i potencjał sektora kreatywnego w Aglomeracji Warszawskiej dr hab. Rafał Kasprzak Instytut Zarządzania Szkoła Główna Handlowa w Warszawie charakter produktu charakter procesu produkcyjnego stary

Bardziej szczegółowo

Projekt C-E.N.T.E.R.

Projekt C-E.N.T.E.R. Projekt C-E.N.T.E.R. Projekt: Competence, cooperation and communication in the dissemination and exploitation of EU Projects Program: LLP Key Activity 4 Partnerstwo: 14 partnerów z 13 krajów (AT, BE, DE,

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego

SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego Warszawa, 17 grudnia 2014 SME Instrument & Fast Track to Innovation Programy wspierania innowacji dla MŚP sektora transportowego Prelegent: Aneta Maszewska W niniejszej prezentacji wykorzystano materiały

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

PRACE NAUKOWE. Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Redaktor^, naukowi. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu Wrocław 2009

PRACE NAUKOWE. Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Redaktor^, naukowi. Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu Wrocław 2009 PRACE NAUKOWE Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu Redaktor^, naukowi,.'~*i\*\- ::"?' '"''* --f'.'.';-.-v 1 Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu Wrocław 2009 Spis treści Wstęp. '... Część

Bardziej szczegółowo

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO Meeting Big Data challenges in Leadership with Human-Computer Synergy. Presented by Dr. Morten Middelfart, CTO Big Data Data that exists in such large amounts or in such unstructured form that it is difficult

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

niedziela, 29 stycznia 2012 PR dobrych praktyk

niedziela, 29 stycznia 2012 PR dobrych praktyk PR dobrych praktyk o PSPR PSPR to najstarsza organizacja branżowa w Polsce 19 stycznia obchodziliśmy okrągłą rocznicę popularyzacja zagadnień związanych z Public Relations wskazywanie kierunku i działań

Bardziej szczegółowo

Europejskie programy łączące MŚP ze sferą nauki ogólny obraz i analiza przypadków

Europejskie programy łączące MŚP ze sferą nauki ogólny obraz i analiza przypadków Europejskie programy łączące MŚP ze sferą nauki ogólny obraz i analiza przypadków Place DD/MM/YYYY Izabela Stelmaszewska Patyk Poznański Park Naukowo Technologiczny Fundacji UAM 19 maja 2011, Gliwice Działania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O

PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż IBM GSDC SP.Z.O.O Miejsce odbywania stażu IBM, ul. Muchoborska 8, 54-424 Wrocław, Poland Stanowisko, obszar działania Młodszy Koordynator Zarządzania Bazą

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

About the Program. Beneficiaries of the Program. Top 500 Innovators Society building modern science-industry collaboration

About the Program. Beneficiaries of the Program. Top 500 Innovators Society building modern science-industry collaboration Top 500 Innovators Society building modern science-industry collaboration Dariusz Janusek Science for Industry: Necessity is the mother of invention Second Networking Event in the field of modern techniques

Bardziej szczegółowo

PRODUCTION HALL OFFER

PRODUCTION HALL OFFER PRODUCTION HALL OFFER 1. Name of production hall / Nazwa hali produkcyjnej Bałtowska 2. Location / Lokalizacja PRODUCTION HALL DATA Town / Street Miasto / Ulica Ostrowiec Świętokrzyski/Bałtowska Street

Bardziej szczegółowo

Your bridge to opportunities+

Your bridge to opportunities+ Goodman Wrocław IV 64,000 sqm warehouse space in strategic location Your bridge to opportunities+ Goodman Wrocław IV Wrocław, ul. Kwiatkowskiego Goodman Wrocław IV Wrocław, Kwiatkowskiego Street Zbliż

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

Strategia Lizbońska droga do sukcesu zjednoczonej Europy, UKIE, Warszawa 2002, s. 11. 5

Strategia Lizbońska droga do sukcesu zjednoczonej Europy, UKIE, Warszawa 2002, s. 11. 5 O autorze Tomasz Bartosz Kalinowski ukończył studia w 2003 r. na Uniwersytecie Łódzkim. W tym samym roku został zatrudniony jako asystent w Katedrze Zarządzania Jakością tej uczelni oraz rozpoczął studia

Bardziej szczegółowo

Iwona Nurzyńska. Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce

Iwona Nurzyńska. Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce Iwona Nurzyńska Fundusze Unii Europejskiej a system finansowania inwestycji ze środków publicznych w Polsce Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk Warszawa 2011 Iwona Nurzyńska European

Bardziej szczegółowo

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY

KLASTER DESIGNU, INNOWACJI I MODY KLASTER Jolanta Maria Kozak Prezes TML Prezes Klastra Designu Innowacji i Mody INICJATORZY KLASTRA: INICJATORZY KLASTRA INSTYTUCJA OKOŁOBIZNESOWA, W ramach tworzonego klastra odpowiada za pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

Fundusze dla MŚP w 7 Programie Ramowym UE

Fundusze dla MŚP w 7 Programie Ramowym UE Fundusze dla MŚP w 7 Programie Ramowym UE Gdynia, 29.03.2007 Dlaczego? MŚP stanowią 99% firm działających na terenie Europy wytwarzają 67% PKB w Europie generują 55% miejsc pracy w sektorze prywatnym i

Bardziej szczegółowo

POLISH ELEVATOR MARKET ONE YEAR AFTER JOINING EU

POLISH ELEVATOR MARKET ONE YEAR AFTER JOINING EU POLISH ELEVATOR MARKET ONE YEAR AFTER JOINING EU by Marek Oppeln-Bronikowski, 17 of March 2005, Brussels POLISH ECONOMICAL SITUATION POLISH ECONOMICAL SITUATION REAL ECONOMY: YEAR GDP CPI year-end Investment

Bardziej szczegółowo

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland

ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland OECD Przegląd krajowej polityki miejskiej National Urban Policy Review of Poland 17-19 19 March 2010 ZróŜnicowanie polskich miast Urban Inequality in Poland Zygmunt Ziobrowski Instytut Rozwoju Miast The

Bardziej szczegółowo

Tendencje w rozwoju sektora usług w Polsce w latach 2000 2006

Tendencje w rozwoju sektora usług w Polsce w latach 2000 2006 Jan Hybel Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej SGGW Tendencje w rozwoju sektora usług w Polsce w latach 20002006 Wstęp Jedną z najważniejszych zmian obserwowanych w strukturze współczesnej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

Wiejskie organizacje pozarządowe

Wiejskie organizacje pozarządowe Wiejskie organizacje pozarządowe Rural Non-Governmental Organisations Editor Maria Halamska Institute of Rural and Agricultural Development Polish Academy of Sciences Warsaw 2008 Wiejskie organizacje pozarządowe

Bardziej szczegółowo

Park Technologiczny - Miasteczko Multimedialne. Projekt dla Rozwoju Innowacyjnej Gospodarki

Park Technologiczny - Miasteczko Multimedialne. Projekt dla Rozwoju Innowacyjnej Gospodarki Park Technologiczny - Miasteczko Multimedialne Projekt dla Rozwoju Innowacyjnej Gospodarki 1 Charakterystyka i cele projektu Projekt ma na celu utworzenie parku technologicznego, który stanie się Centrum

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia

Oferta przetargu. Poland Tender. Nazwa. Miejscowość. Warszawa Numer ogłoszenia. Data zamieszczenia 2011-09-28. Typ ogłoszenia Poland Tender Oferta przetargu Nazwa Dostawa oprogramowania komputerowego umożliwiającego tworzenie opracowań statystycznych obrazujących gospodarowanie Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa Miejscowość

Bardziej szczegółowo

Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki

Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki Nazwa pojawiła się na przełomie lat 50-60-tych i przyjęła się na dobre w Europie Jedna z definicji (z Wikipedii): Informatyka dziedzina nauki i techniki

Bardziej szczegółowo

Klastry wyzwania i możliwości

Klastry wyzwania i możliwości Klastry wyzwania i możliwości Stanisław Szultka Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową 29 września 2015 Klastry wyzwania nowej perspektywy 1. Klastry -> inteligentne specjalizacje 2. Organizacje klastrowe

Bardziej szczegółowo