WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C - PROBLEM, KTÓRY MOŻE DOTYCZYĆ KAŻDEGO Z NAS

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C - PROBLEM, KTÓRY MOŻE DOTYCZYĆ KAŻDEGO Z NAS"

Transkrypt

1 WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C - PROBLEM, KTÓRY MOŻE DOTYCZYĆ KAŻDEGO Z NAS Agnieszka Brzuszek Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Streszczenie Problem zakażenia HCV jest dużym wyzwaniem dla ochrony zdrowia. Wymaga nakładów finansowych, zarówno jeśli chodzi o badania diagnostyczne, jak i samo leczenie. Coraz lepsza dostępność testów diagnostycznych sprawia, iż u coraz większej liczby osób zakażenie jest rozpoznawane, co może zmniejszyć transmisję tego wirusa. Wprowadzenie testów typu antygen/przeciwciało skraca okres okienka serologicznego, co może pomóc w rozpoznawaniu zakażenia HCV już we wczesnym okresie. Opanowanie problemu zakażeń HCV wymaga kompleksowych działań, natomiast leczenie osób zakażonych tym wirusem doświadczonego personelu medycznego oraz zapewnienia właściwych środków na ten cel. 1. Czym jest wirusowe zapalenie wątroby typu C? Wirusowe zapalenie wątroby typu C (Hepatitis C) to jedna z najpowszechniej występujących na świecie chorób wątroby, jak również jedna z najgroźniejszych odmian wirusowych zapaleń. Chorobę tą wywołuje zidentyfikowany w 1989r. wirus HCV przenoszony przez krew. Jest on trudny do zdiagnozowania, gdyż brak jest specyficznych dla niego objawów klinicznych, które nasuwałyby podejrzenie zakażenia. Cechą charakterystyczną wirusa jest w zasadzie bezobjawowy rozwój, który często prowadzi do ciężkich uszkodzeń wątroby bez jakichkolwiek podejrzeń ze strony chorego. Następstwem zakażenia HCV jest włóknienie wątroby, które prowadzi do upośledzenia jej funkcji, natomiast w około 1/5 przypadków dochodzi do marskości wątroby, a nawet do rozwoju raka wątrobowokomórkowego. Niestety dotąd nie opracowano skutecznej szczepionki na WZW typu C! ISSN , Nr 2 (3) 2010, s

2 2. Drogi zakażenia wirusem, grupy ryzyka Problem HCV może dotknąć każdego z nas. Większość zakażeń tym wirusem przenoszonym przez krew, to tzw. zakażenia szpitalne, które są skutkiem wykonywania zabiegów medycznych, podczas których dochodzi do przerwania ciągłości tkanek (często niesterylnymi narzędziami). Każdy kto był i jest pacjentem przeróżnych placówek służby zdrowia - znajduje się w podwyższonej grupie ryzyka zakażenia tym wirusem. W szczególności narażone na zakażenie są osoby, u których wykonywano jakikolwiek zabieg inwazyjny jak np. operacja chirurgiczna, badanie endoskopowe czy chociażby tylko wyrwanie lub leczenie zęba u dentysty, jak również chorzy dializowani. Możliwość zakażenia wirusem HCV wiąże się prawie z każdym pobytem w szpitalu, które najczęściej połączony jest z badaniami polegającymi chociażby na pobraniu krwi. Największe ryzyko dotyczy tych osób, u których przeprowadzono transfuzję krwi przed 1992 rokiem. W tamtym okresie jeszcze nie wykonywano w ogóle badań na obecność wirusa w przetaczanej krwi i właśnie z tamtego okresu pochodzi największa ilość zakażeń, które są obecnie stopniowo wykrywane. W grupie ryzyka zakażenia wirusem są także osoby, które kiedykolwiek stosowały dożylnie środki odurzające i narkotyki, osoby posiadające tatuaże, osoby poddające się akupunkturze, osoby mające bardzo częste kontakty heteroseksualne bądź homoseksualne, jak również pracownicy służby zdrowia. HCV przenoszona jest także na noworodki urodzone przez zakażone kobiety. 3. Wykrywanie i objawy Wirusowe zapalenie wątroby typu C w większości wykrywa się przypadkiem, często podczas wykonywania innych rutynowych badań. Przebieg tej podstępnej choroby jest skryty, brak jest jakichkolwiek specyficznych objawów klinicznych. Okres wylęgania tej choroby wynosi około 50 dni, a objawy typowej żółtaczki występują jedynie u 10-25% chorych, można również zaobserwować umiarkowaną zwyżkę aminotransferazy alaninowej - ALAT. Przeciwciała anty HCV, które wykrywane są w teście ELISA, pojawiają się dopiero po 15 tygodniach. Testami, które potwierdzają zakażenie, są nowoczesne testy typu RIBA (recombinant immuno-blot assay) oraz testy wykonywane metodą PCR (proteinase chain reaction). Choroba ta ujawnia się dopiero wiele lat po zakażeniu. Często bywa tak, że osoba ulega zakażeniu lat wcześniej i nadal nie wie o obecności wirusa w swoim organizmie, co potwierdza prof. Andrzej Gładysz - krajowy konsultant chorób zakaźnych. Jeśli obserwujemy u siebie: uporczywe zmęczenie, osłabienie, apatię, trudności z koncentracją uwagi, bóle mięśni i stawów, zaburzenia trawienia, swędzenie i zmiany skórne, okresową gorączkę zwłaszcza, jeśli znajdujemy się w grupie podwyższonego ryzyka, powinno nas to skłonić do diagnostyki w kierunku obecności HCV. Te przeróżne dolegliwości pojawiają się u większości chorych w różnym nasileniu, jednak nie zawsze występują łącznie. Niespecyficzność tych objawów powoduje to, iż chorzy najczęściej szukają pomocy u innych specjalistów, a nie u lekarzy zajmujących się chorobami wątroby czy chorobami zakaźnymi. Uważa się coraz powszechniej, że wirus zapalenia wątroby typu C 35

3 wywołuje ogólnoustrojowe zakażenie, oddziaływując przede wszystkim na układ immunologiczny chorego i stąd też pochodzą niespecyficzne dolegliwości obserwowane u pacjentów. 4. Dane statystyczne W Polsce ogólną liczbę zakażonych HCV szacuje się na około osób, spośród których tylko niewielu wie o swojej chorobie, gdyż zdecydowana przewaga osób zakażonych, to nieświadomi nosiciele. W naszym kraju wykrywa się przeciętnie około 2000 nowych zakażeń rocznie. Na świecie liczbę zakażonych szacuje się na 170 mln, a każdego roku przybywa kolejne 3-4 mln. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) nosicieli wirusowego zapalenia wątroby typu C jest więcej niż nosicieli wirusa HIV. 5. Leczenie farmakologiczne W przypadku WZW C głównym celem terapii jest: eliminacja wirusa z organizmu, zapobieganie marskości i rozwojowi raka wątroby i powrót do prawidłowych wartości wyników testów. Istnieją coraz bardziej skuteczne metody leczenia wirusowego zapalenia wątroby typu C. Na rynku są, jak na razie, dwa rodzaje leków zarejestrowanych do leczenia WZW C- interferon i rybawiryna. Interferon - to naturalne białko, które jest wytwarzane w organizmie w celu zwalczania zakażeń wywoływanych przez wirusy. U części chorych niestety organizm nie wytwarza interferonu w takiej ilości, która pozwoliłaby na wyeliminowanie HCV i dlatego też, aby wzmocnić naturalną obronę organizmu, białko to jest podawane w postaci zastrzyków. Dostępne są również pegylowane formy interferonu, wykazują one lepszą skuteczność i są podawane pacjentom tylko raz w tygodniu. Rybawiryna to lek przeciwwirusowy. Występuje w postaci tabletek albo kapsułek stosowanych doustnie dwa razy na dobę. Rybawiryna wzmacnia działanie interferonu, zwiększając tym samym skuteczność całego leczenia, jak również zmniejszając ryzyko nawrotu choroby. Stosowanie samej rybawiryny niestety nie powoduje eliminacji groźnego wirusa. Najlepsze efekty uzyskuje się przy zastosowaniu połączonej terapii pegylowaną formą interferonu z rybawiryną. W walce z "cichą" epidemią WZW C wielkie nadzieje są pokładane w stworzeniu skutecznej szczepionki. Szczepionka przeciwko temu wirusowi znajduje się dopiero w drugiej fazie badań klinicznych, a trudności w jej otrzymaniu są spowodowane bardzo dużą polimorfią (zmiennością budowy) HCV. Chorzy są zarażeni wirusami o różnych genotypach. W trakcie leczenia powstają także mutanty wirusa, które przeżywają terapię antywirusową i powodują dalszy rozwój choroby. Prognostycy zakładają, że skuteczna szczepionka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu C może zostać opracowana dopiero około 2015 roku. Jak zwykle praktyka zweryfikuje dodatnio lub negatywnie te prognozy. 36

4 6. Terapia Z uwagi na duży koszt terapii oraz jej ograniczoną skuteczność, w dostępie do niej stosuje się daleko posunięte ograniczenia. Kwalifikacja do leczenia odbywa się najczęściej w oparciu o wynik biopsji wykazujący duże uszkodzenia wątroby. Z drugiej strony największe szanse pokonania HCV mają osoby, u których wirus ten nie poczynił jeszcze żadnych spustoszeń. Wiadomo, iż prawdopodobieństwo eliminacji wirusa z organizmu pacjenta gwałtownie maleje ze wzrostem uszkodzeń wątroby oraz pogarszaniem się jego stanu zdrowia. Terapia antywirusowa jest niezmiernie uciążliwa i długotrwała dla pacjenta. Wywołuje wiele niepożądanych, często nieodwracalnych objawów. W niektórych przypadkach przekraczają one swoją dolegliwością działanie czynnika chorobowego, przeciwko któremu ta terapia jest skierowana. Wszystko to razem powoduje, iż pacjent podczas podejmowania decyzji o swoim dalszym leczeniu bywa równie zagubiony, jak jego lekarz. Nadal nie ma przejrzystych zasad kwalifikowania pacjenta do terapii w oparciu o informacje o stanie jego zdrowia oraz wskazaniach do leczenia lub braku takowych wskazań. Wszystko to powoduje dużą nieufność pacjenta do służby zdrowia, jak również poczucie psychicznego obciążenia i osamotnienia, co jeszcze pogłębia depresyjne reakcje chorego, które z kolei znacznie utrudniają życie z tą chorobą, wręcz uniemożliwiają walkę z nią. Stan psychiczny chorego na wirusowe zapalenie wątroby typu C odgrywa szczególnie ważną rolę w ograniczaniu zasięgu oddziaływania i rozprzestrzeniania się wirusa. 7. Dyskryminacja społeczna W powszechnej świadomości ludzi wirusowe zapalenie wątroby typu C kojarzy się z tradycyjną żółtaczką, czyli z wirusowym zapaleniem wątroby typu A zwaną chorobą brudnych rąk. Reakcje otoczenia na wiadomość o tej chorobie nie zapewniają pacjentowi komfortu psychicznego. Najczęściej osoby pozostające w kręgu kontaktów chorego wskutek braku dostatecznej i powszechnie dostępnej informacji o tej tak przecież masowo występującej chorobie, w trosce o własne bezpieczeństwo izolują siebie i swoich bliskich. Jak również sami chorzy pozbawieni rzetelnej informacji ulegają naciskowi otoczenia i sami odsuwają się z normalnego życia rodzinnego, co nie jest w żaden sposób uzasadnione względami medycznymi! Przeciwnie dowiedziono, że przy zachowaniu podstawowych, wcale nie nadzwyczajnych, zasad sanitarnych, nie ma żadnego ryzyka przeniesienia zakażenia na inną, zdrową osobę, a w szczególności nie jest to możliwe przez dotyk, podanie ręki, uścisk, czy nawet pocałunek. 8. Dyskryminacja w pracy Mimo braku jakichkolwiek podstaw, osoba zakażona HCV bardzo często narażona jest na dyskryminację w pracy, nierzadko z utratą posady włącznie. Jako przyczynę wypowiedzenia stosunku pracy podaje się zwykle w takich okolicznościach jakąś fikcyjną przyczynę. Przyczyną niezadowolenia pracodawcy są częste nieobecności pracownika z powodu choroby, które są wymuszone głównie przez złe 37

5 samopoczucie lub konieczne badania, często połączone z hospitalizacją, w szczególności podczas leczenia przeciwwirusowego. Jak również zjawiskiem zupełnie rzadkim jest przyznawanie chorym renty przez ZUS tylko na podstawie stwierdzonej obecności wirusa HCV, nawet w okresie niezmiernie uciążliwego leczenia. Zdaniem lekarzy, którzy zasiadają w komisjach orzekających niezdolność do pracy, samo zakażenie wirusem nie powoduje całkowitej niezdolności chorego. Wskutek takiej polityki chory boryka się nie tylko z potwornym obciążeniem, które wynika z samej, jakże przecież ciężkiej choroby, często traci jeszcze jakiekolwiek środki utrzymania, których niestety państwo mu nie zapewnia. Osoby zakażone wirusem HCV nie są bardzo często w ogóle świadome swoich uprawnień pracowniczych, jak również uprawnień z zakresu roszczeń cywilnoprawnych, które powstały w związku z ich zakażeniem przez inne podmioty, nie mówiąc o tym, że nie znają swoich praw jako pacjenci. Całość problemu w połączeniu z niemożliwością dotarcia do osób, które borykają się z tymi samymi problemami, powoduje całkowitą dezorientację osób zakażonych wirusem HCV, jak również poczucie straszliwego zagubienia i osamotnienia. 9. Rola fundacji Potrzeby środowiska osób, które są bezpośrednio dotknięte wirusowym zapalenie wątroby typu C rosną coraz bardziej. Z tego powodu powstało już wiele fundacji: Stowarzyszenie Pomocy Chorym z HCV Prometeusze, "Fundacja Św. Jerzego na rzecz przeciwdziałania skutkom epidemii wirusowego zapalenia wątroby typu C w Polsce", Fundacja "Pod Prąd Żółtej Rzeki i wiele innych. Rola takich fundacji polega przede wszystkim na bardzo szerokiej pomocy osobom zakażonym wirusem HCV. Do ich zadań należy: udzielanie chorym i osobom im bliskim informacji o chorobie i o możliwych metodach leczenia, o akcjach, które popularyzują problem w społeczeństwie w oparciu o pełne i prawdziwe informacje, jak również pomagają w gromadzeniu leków lub pieniędzy na ich zakup, w poradnictwie prawnym i udzielaniu wsparcia psychicznego. 10. Pomoc psychologiczna Osoby, które dowiadują się, że są chore na wirusowe zapalenie wątroby typu C często przeżywają kryzys, są zagubieni, zdezorientowani, niepewni jutra, często miewają też objawy depresyjne, bardzo trudno im wrócić do normalnego życia. Nie potrafią zrozumieć, dlaczego ani Ministerstwo Zdrowia, ani NFZ nie uważają ich choroby za przewlekłą. Są sparaliżowani strachem, że terapia, którą zaczęli, nie będzie skuteczna. Przeraźliwie boją się śmierci, niezmiernie trudno opanować im agresję wobec instytucji, które nie chcą udzielić im pomocy. Często po prostu brakuje im jakichkolwiek nadziei na przyszłość. Z tych powodów potrzebna jest pomoc nie tylko chorym, ale również ich rodzinom. Wcześniej wymienione fundacje prowadzą bardzo szeroką pomoc w tym zakresie, pomoc udzielana jest podczas zajęć grupowych bądź terapii indywidualnych, a wszystko pod kierunkiem specjalistów, 38

6 powstaje również wiele grup wsparcia. W fundacji Prometeusze psycholodzy korzystają z programu Simontona. 11. Program Simontona Program Simontona to niezmiernie spójny, oparty na podstawach naukowych program pomocy psychoterapeutycznej osobom z chorobami przewlekłymi, które zagrażają życiu. Stosowany jest najczęściej w pracy z pacjentami, którzy cierpią na choroby nowotworowe i jest uzupełnieniem leczenia, a nie jego zamiennikiem. Program znalazł też zastosowanie w pracy z chorymi na choroby zakaźne i chorującymi na stwardnienie rozsiane. Naukową podstawą programu są odkrycia związków pomiędzy stanem psychicznym człowieka a mobilizacją sił obronnych jego organizmu. Praktycznie rzecz biorąc, od samego urodzenia nasze komórki odpornościowe mają zdolność do rozpoznawania, niszczenia i usuwania z organizmu komórek nowotworowych oraz innych patogenów. Aktywność tych komórek i innych mechanizmów zdrowienia podlega kontroli mózgu za pomocą połączeń nerwowych oraz wydzielania hormonów, neuropeptydów i innych substancji. Te wszystkie mechanizmy działają niezależnie od tego, czy sobie z tego zdajemy sprawę, czy nie. Cała sztuka pomagania sobie w procesie zdrowienia polega właściwie na tym, żeby im nie przeszkadzać przez chroniczne utrzymywanie się w stresie i negatywnych uczuciach. Ogólnie mówiąc: im więcej w życiu człowieka jest radości, spokoju, poczucia sensu i spełnienia, wewnętrzne siły zdrowienia działają efektywniej. Program Simontona ma na celu nauczenie pacjentów jak zmniejszyć poziom życiowego stresu, a zwiększyć poczucie radości, spokoju, sensu i spełnienia. Stosowane są następujące metody: radzenia sobie z bólem i objawami ubocznymi leczenia, wykorzystywania siły własnego umysłu i wyobraźni dla własnego dobra, efektywnego radzenia sobie z kryzysem emocjonalnym, pracy nad sferą duchową, radzenia sobie z lękiem, zmartwieniem, poczuciem krzywdy, złością i poczuciem winy, odkrywania znaczenia choroby, integrowania kwestii życia i śmierci, komunikowania się pomiędzy osobami chorującymi a wspierającymi, wzmacniania i utrzymywania nadziei, tworzenia planu zdrowienia. Skuteczność tego programu została potwierdzona w badaniach samego Simontona (1981), Spiegla (1989) i Fawzy Fawzy (1993). Dowiedziono, że pacjenci, którzy oprócz klasycznych metod leczenia medycznego uczestniczyli w psychoterapii, żyli średnio ok. 2 razy dłużej, odsetek całkowitych wy- 39

7 zdrowień wśród nich był większy, mieli zdecydowanie lepszą jakość życia, a jeśli już niestety umierali, to mieli lepszą jakość tego umierania. Program Simontona jest przeznaczony dla osób chorych, jak i wspierających. Ludzie różnią się między sobą i każdy wybiera z tego programu to, co najbardziej odpowiada, bo każdy jest postrzegany indywidualnie i każdy ma swoją własną drogę do zdrowia. 12. Podsumowanie Zakażenie wirusem HCV nie jest wyrokiem śmierci, lekarze podkreślają, że 15 proc. zakażonych wraca do zdrowia bez żadnego leczenia, 20 proc. chorych przez wiele lat może nie mieć jakichkolwiek następstw, o ile dbają o swoją wątrobę, czyli unikają alkoholu i tłuszczów. Prof. Piotr Zaborowski z Kliniki Hepatologii Zakaźnej i Nabytych Niedoborów Immunologicznych Akademii Medycznej w Warszawie tłumaczy, że leczenia wymaga co czwarty zakażony, ponieważ po latach często rozwija się u niego marskość wątroby lub rak, które są najczęstszymi przyczynami śmierci wywoływanej wirusowym zapaleniem wątroby typu C. Polska ma bardzo dużą szansę, aby powstrzymać rozprzestrzeniającą się epidemię. Musimy zatrzymać dynamikę nowych zakażeń HCV, dokładnie zdiagnozować zakażonych i chorych, a tych którzy tego wymagają, wyleczyć. Waga problemu i zakres zadań to zarówno doraźne, jak i długoterminowe działania. Nie jest i nie będzie to możliwe bez jakiegoś narodowego programu przeciwdziałania tak powszechnym zakażeniom HCV, bo przecież wirusowe zapalenie wątroby to problem, który może dotyczyć każdego z nas. Hepatitis C jest jak pociąg bez rozkładu jazdy. Nigdy nie wiadomo, z jaką prędkością będzie jechać, kiedy zwolni swój bieg, kiedy zaś przyspieszy, jakie stacje pominie, a na jakich się zatrzyma... i jak nazywać się będzie stacja końcowa. Gerhard Moll 40

8 13. Bibliografia 1. z dnia z dnia z dnia z dnia z dnia Juszczyk J., Hepatitis C, PZWL, Warszawa Juszczyk J., Piętnaście lat badań nad wirusem c zapalenia wątroby w Polsce, Przegląd Epidemiologiczny Simonton O. C., Triumf Życia, Wydawnictwo "Ravi",Łódź

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie Hcv HCV to wirus zapalenia wątroby typu C EPIDEMIOLOGIA Wg danych Państwowego Zakładu Higieny i Instytutu Hematologii i Transfuzjologii, uznawanych

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

PILOTAŻOWY PROGRAM WYKRYWANIA WIRUSOWEGO ZAKAŻENIA WĄTROBY TYPU C (WZW C) DLA MIESZKAŃCÓW JAROSŁAWIA. Okres realizacji Lipiec - Grudzień 2014 r

PILOTAŻOWY PROGRAM WYKRYWANIA WIRUSOWEGO ZAKAŻENIA WĄTROBY TYPU C (WZW C) DLA MIESZKAŃCÓW JAROSŁAWIA. Okres realizacji Lipiec - Grudzień 2014 r PILOTAŻOWY PROGRAM WYKRYWANIA WIRUSOWEGO ZAKAŻENIA WĄTROBY TYPU C (WZW C) DLA MIESZKAŃCÓW JAROSŁAWIA Okres realizacji Lipiec - Grudzień 2014 r 1. OPIS PROBLEMU ZDROWOTNEGO Problem zdrowotny Problem WZW

Bardziej szczegółowo

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV HCV zidentyfikowany w 1989 roku należy do rodziny Flaviviridae zawiera jednoniciowy RNA koduje białka strukturalne i niestrukturalne (co najmniej 10) ma 6 podstawowych

Bardziej szczegółowo

Waldemar Halota HCV. RAPORT W BUDOWIE Instytut Ochrony Zdrowia

Waldemar Halota HCV. RAPORT W BUDOWIE Instytut Ochrony Zdrowia Waldemar Halota HCV RAPORT W BUDOWIE Instytut Ochrony Zdrowia Instytut Ochrony Zdrowia Członkowie Rady Konsultacyjnej Waldemar Halota, Robert Flisiak, Małgorzata Pawłowska, Krzysztof Tomasiewicz, Mirosław

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień WZW 28 lipca 2015

Światowy Dzień WZW 28 lipca 2015 N A R O D O W Y I N S T Y T U T Z D R O W I A P U B L I C Z N E G O P A Ń S T W O W Y Z A K Ł A D H I G I E N Y 00-791 Warszawa, ul. Chocimska 24 Centrala: (+48 22) 54-21-400, Dyrektor: (+48 22) 849-76-12

Bardziej szczegółowo

Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży

Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży Szanowna Pani, Do listopada 2014r. kobiety ciężarne mają możliwość bezpłatnego przebadania się w kierunku zakażenia wirusem zapalenia wątroby C (HCV). Stanowią

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n.med. Jarosław Drobnik prof. nadzw. PMWSZ Zakład Gerontologii, Katedra Zdrowia Publicznego WNoZ Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

Dr hab. n.med. Jarosław Drobnik prof. nadzw. PMWSZ Zakład Gerontologii, Katedra Zdrowia Publicznego WNoZ Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Dr hab. n.med. Jarosław Drobnik prof. nadzw. PMWSZ Zakład Gerontologii, Katedra Zdrowia Publicznego WNoZ Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu HCV wirusowe zapalenie wątroby typem wirusa C (dawniej nie A /

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Szkolny Konkurs Wiedzy o AIDS i HIV obejmuje dwa etapy. Etap pierwszy przeprowadzany jest ok. 25 października. Biorą w nim udział trój osobowe

Bardziej szczegółowo

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI PACJENT NA RYNKU PRACY 43 lata, stan wolny, wykształcenie średnie Pierwsze objawy w wieku 29 lat. Średnio 1 rok mija od momentu pierwszych

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B?

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Co to jest? Wirus zapalenia wątroby typu B (HBW) powoduje zakażenie wątroby mogące prowadzić do poważnej choroby tego organu. Wątroba jest bardzo ważnym

Bardziej szczegółowo

HIV nie śpi. W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie.

HIV nie śpi. W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie. HIV nie śpi W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie. Paulina Karska kl. 2GB -1- Strona 1 z 8 Spis treści : 1. Wstęp- ogólnie

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

ukąszenie komara używanie tych samych sztućców, co nosiciel wirusa

ukąszenie komara używanie tych samych sztućców, co nosiciel wirusa NIE DAJ SZANSY! AIDS AIDS (AcquiredImmune DeficiencySyndrome) to zespół nabytego niedoboru odporności -nieuleczalna choroba, która niszczy siły samoobronne organizmu. HIV HIV (HumanImmunodeficiencyVirus)

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Ty i Twoje dziecko Wirusowe zapalenie wątroby typub

Ty i Twoje dziecko Wirusowe zapalenie wątroby typub Ty i Twoje dziecko Wirusowe zapalenie wątroby typub Jeżeli chorujesz na wirusowe zapalenie wątroby typu B i jesteś w ciąży, planujesz ciążę, właśnie urodziłaś, albo masz już dzieci, ta ulotka dostarczy

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

POLIOMYELITIS. (choroba Heinego Medina, nagminne porażenie dziecięce, porażenie rogów przednich rdzenia, polio)

POLIOMYELITIS. (choroba Heinego Medina, nagminne porażenie dziecięce, porażenie rogów przednich rdzenia, polio) W latach 50. na chorobę Heinego-Medina chorowało w Europie i USA jedno na 5000 dzieci. Po wdrożeniu w Polsce masowych szczepień przeciw poliomyelitis, już w 1960 roku zarejestrowano mniej zachorowań. W

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50)

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) Załącznik B.32. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W

Bardziej szczegółowo

Gorączka krwotoczna Ebola informacja dla podróżnych 21 października 2014 r. Wersja 3

Gorączka krwotoczna Ebola informacja dla podróżnych 21 października 2014 r. Wersja 3 KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA ds. ZDROWIA IKONSUMENTÓW Dyrekcja ds. zdrowia publicznego Wydział zagrożeń dla zdrowia Sekretariat Komitetu Bezpieczeństwa Zdrowia Gorączka krwotoczna Ebola informacja

Bardziej szczegółowo

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka 1 2 Spis treści Bibliografia......5 Wstęp......6 1. Krótka historia homeopatii......9 2. Podział homeopatii.... 10 3. Produkcja leków homeopatycznych.... 11 4. Koncepcja medycyny w homeopatii.... 14 a)

Bardziej szczegółowo

HCV. Rola samorządów w profilaktyce i diagnostyce

HCV. Rola samorządów w profilaktyce i diagnostyce Opis projektu HCV. Rola samorządów i diagnostyce Projekt cyklu debat edukacyjnych z interesariuszami systemu ochrony zdrowia w obszarze profilaktyki wzwc DOBRE PROGRAMY ZDROWOTNE.PL Kraków 2015 HCV. Rola

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki zakażeń HCV wśród mieszkańców Miasta Kalisza na lata

Program profilaktyki zakażeń HCV wśród mieszkańców Miasta Kalisza na lata Załącznik do UCHWAŁY NR XVIII/211/2015 RADY MIEJSKIEJ KALISZA z dnia 29 grudnia 2015 r. Program profilaktyki zakażeń HCV wśród mieszkańców Miasta Kalisza na lata 2015-2017 Program profilaktyki zakażeń

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B. Załącznik nr do zarządzenia Nr./2008/DGL Prezesa NFZ Nazwa programu: PROFILAKTYKA I TERAPIA KRWAWIEŃ U DZIECI Z HEMOFILIĄ A I B. ICD- 10 D 66 Dziedziczny niedobór czynnika VIII D 67 Dziedziczny niedobór

Bardziej szczegółowo

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Społeczne aspekty chorób rzadkich Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Narodowe Plany w EU - zabezpieczenie społeczne Koordynacja pomiędzy sektorem ochrony zdrowia i zabezpieczenia społecznego.

Bardziej szczegółowo

Opieka i medycyna paliatywna

Opieka i medycyna paliatywna Lek. med. Katarzyna Scholz Opieka i medycyna paliatywna Informator dla chorych i ich rodzin Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Drodzy Pacjenci, Rodziny.

Bardziej szczegółowo

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV. Zakażenia i zachorowania etiologii HCV - epidemiologia i profilaktyka

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV. Zakażenia i zachorowania etiologii HCV - epidemiologia i profilaktyka Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV Zakażenia i zachorowania etiologii HCV - epidemiologia i profilaktyka Rozpowszechnienie zakażeń HCV Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że zakażeni HCV stanowią

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA HIV/AIDS. NOWOśCI

PROFILAKTYKA HIV/AIDS. NOWOśCI PROFILAKTYKA HIV/AIDS STATYSTYKI LOKALNE DZIAłANIA OZ I PZ PSSE W ROKU 2012 NOWOśCI CIEKAWOSTKI STATYSTYKI HIV i AIDS w Polsce dane od początku epidemii (1985 r.) do 30 czerwca 2012 roku 15 724 zakażonych

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest zapoznanie lekarzy i personelu medycznego

Bardziej szczegółowo

Odległe następstwa różnych scenariuszy polityki zdrowotnej w zakresie kontroli zakażeń HCV Robert Flisiak

Odległe następstwa różnych scenariuszy polityki zdrowotnej w zakresie kontroli zakażeń HCV Robert Flisiak Odległe następstwa różnych scenariuszy polityki zdrowotnej w zakresie kontroli zakażeń HCV Robert Flisiak Klinika Chorób Zakaźnych i Hepatologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Polskie Towarzystwo

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B W OPORNOŚCI NA LAMIWUDYNĘ ICD - 10 B 18.1 - przewlekłe zapalenie wątroby typu B

Nazwa programu: LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B W OPORNOŚCI NA LAMIWUDYNĘ ICD - 10 B 18.1 - przewlekłe zapalenie wątroby typu B załącznik nr 25 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU B W OPORNOŚCI NA LAMIWUDYNĘ ICD - 10 B 18.1 - przewlekłe zapalenie wątroby

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 12.09.2014 13.09.2014 Data Godziny Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 12.09.14 (piątek ) 9.00-12.45

Bardziej szczegółowo

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE

OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE OPIEKA NAD PACJENTEM CHORYM PRZEWLEKLE Zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy i opiekuńczo-leczniczy Zadaniem zakładu opiekuńczego jest okresowe objęcie całodobową pielęgnacją oraz kontynuacją leczenia świadczeniobiorców

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

Pilotazowy Program Profilaktyki Zakazen HCV. Zakazenia i zachorowania etiologii HCV - klinika, diagnostyka, leczenie

Pilotazowy Program Profilaktyki Zakazen HCV. Zakazenia i zachorowania etiologii HCV - klinika, diagnostyka, leczenie Pilotazowy Program Profilaktyki Zakazen HCV Zakazenia i zachorowania etiologii HCV - klinika, diagnostyka, leczenie HCV zidentyfikowany w 1989 roku nalezy do rodziny Flaviviridae zawiera jednoniciowy RNA

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV WŚRÓD MIESZKAŃCÓW MIASTA PŁOCKA W LATACH 2015-2017

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV WŚRÓD MIESZKAŃCÓW MIASTA PŁOCKA W LATACH 2015-2017 PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV WŚRÓD MIESZKAŃCÓW MIASTA PŁOCKA W LATACH 2015-2017 Program został opracowany w Wydziale Zdrowia i Spraw Spraw Społecznych Urzędu Miasta Płocka styczeń, 2015r. 1. OPIS PROBLEMU

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV WŚRÓD MIESZKAŃCÓW MIASTA PŁOCKA W LATACH 2015-2017

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV WŚRÓD MIESZKAŃCÓW MIASTA PŁOCKA W LATACH 2015-2017 PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV WŚRÓD MIESZKAŃCÓW MIASTA PŁOCKA W LATACH 2015-2017 Program został opracowany w Wydziale Zdrowia i Spraw Spraw Społecznych Urzędu Miasta Płocka styczeń, 2015r. 1. OPIS PROBLEMU

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Zapobieganie krwawieniom u dzieci z hemofilią A i B.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Zapobieganie krwawieniom u dzieci z hemofilią A i B. załącznik nr 5 do zarządzenia 45/2008/DGL z dnia 7 lipca 2008 r. załącznik nr 33 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: ZAPOBIEGANIE KRWAWIENIOM U DZIECI Z

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 22 września 2015 r.

Warszawa, 22 września 2015 r. WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C ANALIZA KOSZTÓW EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Małgorzata Gałązka-Sobotka, Jerzy Gryglewicz, Jakub Gierczyński Warszawa, 22 września 2015 r. http://instytuty.lazarski.pl/izwoz/

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2)

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) Załącznik B.71. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji: 1) Do programu kwalifikowani są dorośli świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Dobierając optymalny program szczepień, jesteśmy w stanie zapobiec chorobom, które mogą być zagrożeniem dla zdrowia Państwa pupila.

Dobierając optymalny program szczepień, jesteśmy w stanie zapobiec chorobom, które mogą być zagrożeniem dla zdrowia Państwa pupila. SZCZEPIENIA KOTÓW Działamy według zasady: Lepiej zapobiegać niż leczyć Wychodząc naprzeciw Państwa oczekiwaniom oraz dbając o dobro Waszych pupili opisaliśmy program profilaktyczny chorób zakaźnych psów,

Bardziej szczegółowo

HCV. Wirusowe zapalenie wtroby typu C

HCV. Wirusowe zapalenie wtroby typu C HCV Wirusowe zapalenie wtroby typu C Kampania edukacyjna dla uczniów szkół rednich. Temat: Wirusowe zapalenie wtroby typu C. Inicjator działa: Stowarzyszenie Pomocy Chorym z HCV Prometeusze Patronat merytoryczny:

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SZKOLNEGO KONKURSU WIEDZY O AIDS

REGULAMIN SZKOLNEGO KONKURSU WIEDZY O AIDS REGULAMIN SZKOLNEGO KONKURSU WIEDZY O AIDS Konkurs jest propozycją dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Ponieważ ilość osób zakażonych HIV, a w następstwie tego chorych na AIDS stale rośnie niezwykle

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia HIV/AIDS w woj. zachodniopomorskim z uwzględnieniem działalności Punktów Konsultacyjno- Diagnostycznych Konferencja wojewódzka w

Epidemiologia HIV/AIDS w woj. zachodniopomorskim z uwzględnieniem działalności Punktów Konsultacyjno- Diagnostycznych Konferencja wojewódzka w Epidemiologia HIV/AIDS w woj. zachodniopomorskim z uwzględnieniem działalności Punktów Konsultacyjno- Diagnostycznych Konferencja wojewódzka w Zachodniopomorskim Urzędzie Wojewódzkim w Szczecinie 17.10.2013r.

Bardziej szczegółowo

1 GRUDNIA 2015R. Światowy Dzień Walki z AIDS

1 GRUDNIA 2015R. Światowy Dzień Walki z AIDS 1 GRUDNIA 2015R. Światowy Dzień Walki z AIDS O AIDS zaczęło być głośno w latach 80. Przede wszystkim dzięki działalności środowisk gejowskich w Stanach Zjednoczonych, które jako pierwsze padły ofiarą epidemii.

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS

Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS Przypada w dniu 17 maja każdego roku Warszawa, 2013 HIV- ludzki wirus niedoboru odporności powoduje AIDS- zespół nabytego niedoboru odporności Z kart historii

Bardziej szczegółowo

metodyczny PORADNIK profilaktyki zakażeń HBV i HCV przeznaczony dla nauczycieli szkół ponadgimnazjalnych Warszawa, wrzesień 2011 r.

metodyczny PORADNIK profilaktyki zakażeń HBV i HCV przeznaczony dla nauczycieli szkół ponadgimnazjalnych Warszawa, wrzesień 2011 r. PORADNIK metodyczny profilaktyki zakażeń HBV i HCV przeznaczony dla nauczycieli szkół ponadgimnazjalnych Autorzy Magdalena Ankiersztejn-Bartczak Agnieszka Górecka Konsultacja medyczna: Rafał M Szymański

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

1 grudnia - Światowy Dzień AIDS

1 grudnia - Światowy Dzień AIDS 1 grudnia - Światowy Dzień AIDS HIV to ludzki wirus upośledzenia (niedoboru) odporności. Może wywołać zespół nabytego upośledzenia odporności AIDS. Ze względu na skalę zakażeń i tempo rozprzestrzeniania

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY 1. CEL Celem procedury jest określenie zasad postępowania w przypadku wystąpienia u pracownika ekspozycji

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 189/2014 z dnia 4 sierpnia 2014 r. o projekcie programu Program profilaktyki zakażeń HCV dla Gminy Kościerzyna

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI VI LO IM. T. REYTANA W WARSZAWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI VI LO IM. T. REYTANA W WARSZAWIE PROGRAM PROFILAKTYKI VI LO IM. T. REYTANA W WARSZAWIE Profilaktyka w szerszym rozumieniu, a więc wyprzedzająca problem a nie będąca jego konsekwencją, jest promocją zdrowego stylu życia oraz budowaniem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM LECZENIA W OŚRODKU PSYCHOTERAPII UZALEŻNIEŃ I WSPÓŁUZALEŻNIENIA KCTU

PROGRAM LECZENIA W OŚRODKU PSYCHOTERAPII UZALEŻNIEŃ I WSPÓŁUZALEŻNIENIA KCTU PROGRAM LECZENIA W OŚRODKU PSYCHOTERAPII UZALEŻNIEŃ I WSPÓŁUZALEŻNIENIA KCTU PROCES DIAGNOSTYCZNY I KONSULTACJA SPECJALISTY PSYCHOTERAPII/TERAPII UZALEŻNIEŃ > wstępna diagnoza nozologiczna > analiza kontekstu

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc samemu sobie w walce z NZJ. Dorota Jakubczak

Jak pomóc samemu sobie w walce z NZJ. Dorota Jakubczak Jak pomóc samemu sobie w walce z NZJ Dorota Jakubczak Każdy człowiek doświadcza choroby nieco inaczej We współczesnym, holistycznym modelu opieki zwraca się uwagę na emocjonalne doznania pacjenta, jego

Bardziej szczegółowo

S T R O N C.FORMULARZ ŚWIADOMEJ ZGODY NA OPERACJĘ. Ii. ZLECENIA POOPERACYJNE G. DODATKOWA KARTA CODZIENNYCH OBSERWACJI H. KARTA ZNIECZULENIA

S T R O N C.FORMULARZ ŚWIADOMEJ ZGODY NA OPERACJĘ. Ii. ZLECENIA POOPERACYJNE G. DODATKOWA KARTA CODZIENNYCH OBSERWACJI H. KARTA ZNIECZULENIA (podpis) LEKARZ PROWADZĄCY DATA Rp. ZALECENIA DLA PACJENTKI (data) DOKUMENTACJĘ INDYWIDUALNĄ ZEWNĘTRZNĄ OTRZYMAŁAM str. 12 SPIS ZAŁĄCZNIKÓW ZUS ZLA S. R. P. O. N. M. L. STATYSTYKA MEDYCZNA DOKUMENTACJĘ

Bardziej szczegółowo

Aspekty prawne w kontekście zagrożenia funkcjonariuszy i pracowników SW ekspozycją na wirusa HIV

Aspekty prawne w kontekście zagrożenia funkcjonariuszy i pracowników SW ekspozycją na wirusa HIV Aspekty prawne w kontekście zagrożenia funkcjonariuszy i pracowników SW ekspozycją na wirusa HIV Zespół Służby Medycyny Pracy i Bezpieczeństwa i Higieny Pracy Centralny Zarząd Służby Więziennej Ustawa

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia.

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia. Jakość życia w chorobie nowotworowej Krzysztof G. Jeziorski Warszawa Definicja jakości życia WHO (1993) Poczucie jednostki co do jej pozycji życiowej w ujęciu kulturowym oraz systemu wartości, w którym

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS

Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS Światowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS 17 maja Warszawa 2015 Międzynarodowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS obchodzony jest w trzecią niedzielę maja od 1984 roku. Inicjatorem obchodów była międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

TOWARZYSZENIE W CHOROBIE

TOWARZYSZENIE W CHOROBIE Tylko życie poświęcone innym warte jest przeżycia - Albert Einstein PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY TOWARZYSZENIE W CHOROBIE program społeczny Fundacji Wspólna Droga United Way Polska Źródło: http://www.dziennikpolski24.pl/files/articles/lightbox/82efd59a59d7f866b44e1e

Bardziej szczegółowo

Program leczenia głuchoty metodą wielokanałowych wszczepów implantów ślimakowych i pniowych.

Program leczenia głuchoty metodą wielokanałowych wszczepów implantów ślimakowych i pniowych. MINISTERSTWO ZDROWIA DEPARTAMENT POLITYKI ZDROWOTNEJ Program polityki zdrowotnej pn.: Program leczenia głuchoty metodą wielokanałowych wszczepów implantów ślimakowych i pniowych. ŚRODKI BUDŻETOWE NA REALIZACJĘ

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 73/2016 z dnia 29 kwietnia 2016 r. o projekcie programu polityki

Bardziej szczegółowo

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego

Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Leczenie w domu pacjenta - praca w Zespole Leczenia Środowiskowego Zespół Leczenia Środowiskowego Wieliczka Paweł Sacha specjalista psychiatra Idea psychiatrycznego leczenia środowiskowego, a codzienna

Bardziej szczegółowo

LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45)

LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 615 Poz. 27 Załącznik B.36. LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M

Bardziej szczegółowo

Jak żyć z SM? Magdalena Fac-Skhirtladze Sekretarz generalna PTSR. Warszawa 2016

Jak żyć z SM? Magdalena Fac-Skhirtladze Sekretarz generalna PTSR. Warszawa 2016 Jak żyć z SM? Magdalena Fac-Skhirtladze Sekretarz generalna PTSR Warszawa 2016 SM wczoraj i dziś Zmiany w możliwościach leczenia choroby, innowacje Zmiany w rozumieniu SM i przebiegu choroby Zmiany w postrzeganiu

Bardziej szczegółowo

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Gruźlica jest przewlekłą chorobą zakaźną. W większości przypadków zakażenie zlokalizowane jest w płucach

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6.

1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6. 1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6. Zachorowania na chłoniaka 7. Rozpoznanie i diagnostyka 8. Warto wiedzieć

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Walki z Rakiem

Światowy Dzień Walki z Rakiem Z tej okazji zachęcamy wszystkich do refleksji. Każdy z nas może podjąć pewne działania i mieć wpływ na zdrowie swoje i swoich bliskich. Możesz podejmować zdrowe decyzje To, co robimy każdego dnia wpływa

Bardziej szczegółowo

Życie z Zespołem Miastenicznym Lamberta-Eatona

Życie z Zespołem Miastenicznym Lamberta-Eatona Życie z Zespołem Miastenicznym Lamberta-Eatona Zdiagnozowano u Pani/Pana Zespół Miasteniczny Lamberta- Eatona (LEMS). Ulotka ta zawiera informacje o chorobie, a dedykowana jest dla pacjentów i ich rodzin.

Bardziej szczegółowo

WZW typu C KOSZTY BEZPOŚREDNIE, POŚREDNIE, SPOŁECZNE, OPŁACALNOŚĆ

WZW typu C KOSZTY BEZPOŚREDNIE, POŚREDNIE, SPOŁECZNE, OPŁACALNOŚĆ Robert Plisko WZW typu C KOSZTY BEZPOŚREDNIE, POŚREDNIE, SPOŁECZNE, OPŁACALNOŚĆ Konferencja Innowacje w leczeniu HCV ocena dostępności w Polsce 5 stycznia 2015 roku Naturalny przebieg infekcji WZW typu

Bardziej szczegółowo

30 EDYCJA AKCJI ŻÓŁTY TYDZIEŃ.

30 EDYCJA AKCJI ŻÓŁTY TYDZIEŃ. 30 EDYCJA AKCJI ŻÓŁTY TYDZIEŃ. Już po raz 30. startuje akcja Żółty Tydzień. Jej celem jest uświadamianie społeczeństwu zagrożeń zdrowotnych związanych z wirusowymi zapaleniami wątroby oraz edukacja na

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO. biologiczno - chemicznego

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO. biologiczno - chemicznego SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO biologiczno - chemicznego prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine 1. Autor: Bernadeta Dymek 2. Grupa docelowa: II grupa od 2010 2013 (klasa II) 3. Liczba godzin: 2 4.

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA HIV/AIDS W Polsce i na świecie* www.aids.gov.pl. www.aids.gov.pl

EPIDEMIOLOGIA HIV/AIDS W Polsce i na świecie* www.aids.gov.pl. www.aids.gov.pl EPIDEMIOLOGIA HIV/AIDS W Polsce i na świecie* * Materiał do wykorzystania w ramach kampanii Krajowego Centrum ds. AIDS trwającej od 1 lipca 2008 do 1 grudnia 2009 r. - Wybrane problemy w walce z epidemią

Bardziej szczegółowo

LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.

LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 764 Poz. 86 Załącznik B.75. LECZENIE AKTYWNEJ POSTACI ZIARNINIAKOWATOŚCI Z ZAPALENIEM NACZYŃ (GPA) LUB MIKROSKOPOWEGO ZAPALENIA NACZYŃ (MPA) (ICD-10 M31.3, M 31.8) ŚWIADCZENIOBIORCY

Bardziej szczegółowo

Poradnia Immunologiczna

Poradnia Immunologiczna Poradnia Immunologiczna Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Uprzejmie informujemy, że w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli funkcjonuje

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia lękowe: Zaburzenia lękowe w postaci fobii: Agorafobia Fobie specyficzne Fobia społeczna. Zaburzenie lękowe z napadami lęku (lęk paniczny)

Zaburzenia lękowe: Zaburzenia lękowe w postaci fobii: Agorafobia Fobie specyficzne Fobia społeczna. Zaburzenie lękowe z napadami lęku (lęk paniczny) Zaburzenia lękowe Zaburzenia lękowe: Zaburzenia lękowe w postaci fobii: Agorafobia Fobie specyficzne Fobia społeczna Zaburzenie lękowe z napadami lęku (lęk paniczny) Zaburzenia lękowe-fobie: Występuje

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE

MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE Organizm człowieka jest zbudowany z narządów i tkanek. Czasem mogą być uszkodzone od urodzenia (np. w skutek wad genetycznych), częściej w ciągu życia może dojść do poważnego

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców powiatu piskiego po 70 roku życia

Program profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców powiatu piskiego po 70 roku życia UCHWAŁA Nr XLVI/300/14 Rady Powiatu Pisz z dnia 30 października 2014r. w sprawie przyjęcia do realizacji w 2014 roku powiatowego programu profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia29 kwietnia 2011 r. Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo