TECHNOLOGIE INFORMACYJNE I KOMUNIKACYJNE A PROBLEM UBÓSTWA W KRAJU GOSPODARCZO SŁABO ROZWINIĘTYM na przykładzie Boliwii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "TECHNOLOGIE INFORMACYJNE I KOMUNIKACYJNE A PROBLEM UBÓSTWA W KRAJU GOSPODARCZO SŁABO ROZWINIĘTYM na przykładzie Boliwii"

Transkrypt

1 POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I EKONOMII Rozprawa doktorska Ewa Lechman TECHNOLOGIE INFORMACYJNE I KOMUNIKACYJNE A PROBLEM UBÓSTWA W KRAJU GOSPODARCZO SŁABO ROZWINIĘTYM na przykładzie Boliwii Promotor: prof. dr hab. Piotr Dominiak Gdańsk 2007

2 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów i nazw obcojęzycznych uŝytych w pracy... 4 Wstęp... 9 Rozdział I Technologie informacyjne i komunikacyjne jako narzędzie rozwoju gospodarczego Postęp technologiczny jako determinanta rozwoju gospodarczego Technologie informacyjne i komunikacyjne (ICTs) próba zdefiniowania Metody pomiaru zaawansowania technologicznego gospodarki Technologie informacyjne i komunikacyjne w polityce społecznoekonomicznej kraju słabo rozwiniętego gospodarczo Rozdział II Problem ubóstwa i kwestia jego pomiaru Koncepcje ubóstwa Koncepcja dochodowa Ubóstwo moŝliwości i umiejętności - koncepcja Sena Wykluczenie społeczne Koncepcja współuczestnictwa Ubóstwo cyfrowe Przyczyny powstawania ubóstwa i moŝliwe sposoby jego ograniczenia Uzasadnienie odejścia od koncepcji dochodowej ubóstwa Rozdział III WdroŜenie technologii informacyjnych i komunikacyjnych jako forma przeciwdziałania ubóstwu w kraju słabo rozwiniętym gospodarczo Technologie informacyjne i komunikacyjne jako narzędzie wspierające proces redukcji ubóstwa... 70

3 Rola nowoczesnych technologii informacyjnych i komunikacyjnych w procesie redukcji ubóstwa ZaleŜności pomiędzy procesem redukcji ubóstwa a wdraŝaniem projektów ICTs Obszary funkcjonalne wdroŝenia technologii informacyjnych i komunikacyjnych Formy wdroŝenia ICTs w poszczególnych obszarach Ŝycia społecznoekonomicznego Bariery wdroŝenia nowoczesnych technologii informacyjnych i komunikacyjnych Wpływ technologii informacyjnych i komunikacyjnych na proces redukcji ubóstwa Statystyczna analiza zaleŝności pomiędzy zaawansowaniem technologicznym kraju a poziomem rozwoju gospodarczego Rozdział IV Analiza zjawiska ubóstwa w Boliwii Boliwia - informacje podstawowe Sytuacja społeczno ekonomiczna Boliwii Przyczyny obecnej sytuacji społeczno ekonomicznej ujęcie retrospektywne Boliwia dzisiaj ocena sytuacji ekonomicznej i społecznej Profil ubóstwa w Boliwii Ilościowy wymiar ubóstwa Problem nierówności w Boliwii Geograficzne rozmieszczenie oraz ogólna charakterystyka społeczności Ŝyjących w ubóstwie Determinanty ubóstwa w Boliwii Boliwijska Strategia Redukcji Ubóstwa

4 Rozdział V Wykorzystanie technologii informacyjnych i komunikacyjnych w procesie redukcji ubóstwa w Boliwii Ocena zaawansowania technologicznego gospodarki Boliwii Boliwijska Strategia wdroŝenia Technologii Informacyjnych i Komunikacyjnych dla Rozwoju WdraŜanie technologii informacyjnych i komunikacyjnych w Boliwii Projekty w obszarze Edukacja i Podnoszenie Kwalifikacji Projekty w obszarze Rolnictwo i Przedsiębiorczość Projekty w obszarze Sektora Rządowego Wpływ projektów ICTs na proces redukcji ubóstwa Podsumowanie Bibliografia Aneks Aneks Spis tabel Spis wykresów Spis rysunków

5 WYKAZ SKRÓTÓW I NAZW OBCOJĘZYCZNYCH UśYTYCH W PRACY ACLO AOPEB AOS APCOB Aprender Creando Asociacion Peruana para la Conservación de la Naturaleza ATM BECAFUTURO CAPA CapTiC Casa de la Mujer CEBEM CEF CEMCI Centre d`etudes en Macroeconomie et Finance Internationale CENTRO Centro de Información Técnico Comercial del Sektor Agroecológico de Bolivia CEPAC CEPAL (ECLAC) Ceprobol CESU Chiquitanos en Contacto CIDOB Fundación Acción Cultural Loyola (Fundacja Kultury Loyola) La Asociación de Organizaciones de Productores Ecológicos de Bolivia (Stowarzyszenie Producentów Ekologiczny w Boliwii) Ayuda Obrera Suiza (Szwajcarski Program Pomocy) Apoyo para la Campesina Indígena del Oriente Boliviana (Wsparcie Rolników w Boliwii Wschodniej) nauka przez tworzenie Peruwiańskie Stowarzyszenie na rzecz Ochrony Przyrody Automatic Teller Machine (bankomat) "Stypendium na przyszłość" La Central De Asociaciones de Pequeños Productores Agropecuarios (Centrum Stowarzyszeń Małych Producentów Rolnych) Centro de Capacitación en Tecnologías de Información y Comunicación (Centrum Treningowe z zakresu technologii informacyjnych i komunikacyjnych) "Dom Kobiety" El Centro Boliviano de Estudios Multidisciplinarios (Boliwijskie Centrum Studiów Multidyscyplinarnych) Centro de Estudios Financieros (Centrum Studiów Finansowych) Centro de Estudios Municipales y de Cooperación Internacional (Centrum Studiów Gminnych i Współpracy Międzynarodowej) Centrum Studiów Makroekonomicznych i Finansów Międzynarodowych Estudios Sociales y Ambientales (Centrum Studiów z zakresu Nauk Społecznych i Środowiska) Centrum Informacji Technicznej i Handlowej Sektora Produktów Ekologicznych w Boliwii Centro de Promoción Agropecuario Campesino (Wiejskie Centrum Promocji Rolnictwa) La Comisión Económica para América Latina y el Caribe (The United Nations Economic Commission for Latin America and the Caribbean); Komitet Ekonomiczny ONZ ds. Ameryki Łacińskiej Centro de Promoción Bolivia, El Ministerio de Comercio Exterior e Inversión (Centrum Promocji Boliwii, Ministerstwo Handlu Zagranicznego i Inwestycji) Centro de Estudios Superiores Universitarios (Uniwersyteckie Centrum Studiów WyŜszych) "Chiquitanos w kontakcie" Confederación de Pueblos Indígenas de Bolivia (Konfederacja Społeczności Rdzennych w Boliwii) 4

6 CIOEC Bolivia CIPCA CLAD CLAEH Colegio Departamental de Arquitectos de La Paz Communidad Andina COMUNA CONACYT Convenio de Cooperación Técnica DAI Desarrollo Forestal Comunitario DFID DOI EBRP Educación en la Interculturalidad El Correo Agricultor El Mundo de Los Chiquitanos El Mundo de Los Isoseno Guaranies El Programa Adolescente Global ENLARED Municipal ENTEL ETIC Etno-educativos ETPA ETPI La Coordinadora de Integración de Organizaciones Económicas Campesinas de Bolivia (Program Koordynacji na rzecz Wsparcia Organizacji Rolniczych w Boliwii) El Centro de Investigación y Promoción del Campesinado (Centrum Badań i Promocji Rolnictwa) El Centro Latinoamericano de Administración para el Desarrollo (Latynoamerykańskie Centrum Administracyjne na rzecz Rozwoju) Centro Latinoamericano de Economía Humana (Latynamerykańskie Centrum Ekonomii Społecznej) Ministerialne Kolegium Architektów w La Paz Wspólnota Andyjska, Pakt Andyjski Wspólnota Consejo Nacional de Ciencia y Technología (Krajowa Rada Nauki i Technologii) Konwent Współpracy Technicznej Digital Access Index (Indeks Dostępu Cyfrowego) Rozwój Obszarów Leśnych Department for International Development (Ministerstwo ds. Rozwoju Międzynarodowego) Digital Opportunity Index (Indeks MoŜliwości Cyfrowych) Estrategia Boliviana de Reducción de la Pobreza (Boliwijska Strategia Redukcji Ubóstwa) Edukacja w ramach promocji interkulturalizmu Poczta Rolnicza Świat Indian Chiquitanos Świat Indian Isoseno Guarani Światowy Program MłodzieŜowy Gmina w sieci La Empresa Nacional de Telecomunicaciones (Krajowe Przedsiębiorstwo Telekomunikacyjne) Estrategia Boliviana de Tecnologias de la Información y la Comunicación para el Desarrollo (Boliwijska Strategia wdroŝenia Technologii Informacyjnych i Komunikacyjnych dla Rozwoju) Etno-edukacyjne Estrategia de Transformación Productiva para el Agro (Strategia Unowocześnienia Produkcji w Sektorze Rolnym) Estrategía de Transformación Productiva Industrial (Strategia Unowocześnienia Produkcji w Sektorze Przemysłowym) 5

7 FAM FFP FLACHO Fons Català de Cooperació al Desenvolupament Fundación AGRECOLES GKP GTP HDI HIPC HIVOS HPI ICA ICO ICP ICT Diffusion Index IICD INE infodev ISP ITU Las redes de información digital al servicio de la producción agrícola ecológica MACA Materiales Etnograficos en Sistema Multimedia Mi Amigo Virtual NRI OECAs Ondas Libres PADEM La Federación de Asociaciones Municipales de Bolivia (Federacja Stowarzyszeń Gminnych w Boliwii) Fondo Financiero Privado (Prywatny Fundusz Finansowy) Facultad Latinoamericana de Sciencias Sociales (Latynoamerykański Wydział Nauk Społecznych) Katalońska Fundacja Współpracy na rzecz Rozwoju Fundacja AGRECOLES The Global Knowlegde Partnership (Partnerstwo na rzecz Globalnego Dostępu do Wiedzy) Global Teenager Program (Światowy Program MłodzieŜowy) Human Development Index (Wskaźnik Rozwoju Społecznego) Heavily Indebted Poor Countries (PowaŜnie ZadłuŜone Biedne Kraje) International Humanist Institute for Cooperation with Developing Countries (Międzynarodowy Instytut Humanistyczny dla Współpracy z Krajami Rozwijającymi się) Human Poverty Index (Wskaźnik Ubóstwa Ludzkiego) Instituto para la Conectividad en las Americas (Instytut na rzecz Rozwoju Łączności w Amerykach) Instituto de Capacitacion de Oriente (Wschodni Instytut Kształcenia) International Comparison Program (Program Porównań Międzynarodowych) Indeks Rozprzestrzenienia Technologii International Institute for Communication and Development (Międzynarodowy Instytut na rzecz Komunikacji i Rozwoju) Instituto National de Estadistica (Krajowy Instytut Statystyczny) Information for Development Program (Program Informacja dla Rozwoju) Internet Service Provider (dostawca usług internetowych) International Telecommunication Union (Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny) Sieci informacji cyfrowej dotyczących ekologicznych produktów rolnych Ministerio de Asuntos Campesionos y Agropecuarios (Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi) Multimedialne Materiały Etnograficzne "Mój wirtualny przyjaciel" Networked Readiness Index (Wskaźnik Gotowości Sieciowej) Organizaciones Económicas Campesina (Gospodarcze Organizacje Wiejskie) Wolne Fale El Programa de Apoyo a la Democracia Municipal 6

8 PAER PLANE Política y Estrategía para Implementar TICs para Sector Agropecuario PPA PPP ProNegocio Proyecto ACLO-Potosí Proyecto Kanchay Proyecto PROMIC PRSPs Radio Esperanza Red de Información sobre Conflictos y Negociaciones de Tierras Comunitarias de los Indígenas de Bolivia SAT Sistema de Información Campesina Indígena Sistema de Información para el Seguimiento de la Inversión Pública en el Sector Agrícola Indígena Sistema de Información para la Innovación Tecnológica y Competitividad de Pequeňos Productores Campesinos Sistema de Información y Assesoramiento en Comercialización para Productores Agrícolas Sistema de Información y Monitoreo Agrícola en los Valles Cruceños Social Development & Policy Group Ltd TAI TELECEL TIC Agricola en la Región Chiquitano TIC para la Documentación e Intercambio de Experiencias en Agricultura Ecológica Campesinas (Program Wspierający Rozwój Demokracji) El Programa de Apoyo a Empresas Rurales (Program Wsparcia Przedsiębiorstw Wiejskich) National Employment Plane (Narodowy Plan Zatrudnienia) Polityka i Strategia dla wdroŝenia ICTs w Sektorze Rolnym Participatory Poverty Assessments (Podejście Współuczestnictwa) Purchasing Power Parity (Parytet Siły Nabywczej) dla przedsiębiorczości Projekt ACLO-Potosí Projekt Kanchay Projekt PROMIC Poverty Reduction Strategy Papers (Strategie Redukcji Ubóstwa) Radio Nadzieja Sieć Informacyjna dotycząca konfliktów w kwestiach ziemskich na terenach zamieszkałych przez rdzennych Indian Servicios de Asistencia Técnica (Serwis Wsparcia Technicznego) System Informacji Wiejskiej System Informacji dotyczących Inwestycji Rządowych w Sektorze Rolnym System Informacji dla wdroŝenia ICTs i Podniesienia Konkurencyjności Przedsiębiorstw Wiejskich System Informacji na rzecz Komercjalizacji Produktów Rolnych System Informacji i Monitoringu Sektora Rolnego w Dolinach Santa Cruz Grupa Rozwoju Społecznego i Polityki Technology Achievement Index (Indeks Osiągnięć Technologicznych) Teléfonica Celular de Bolivia (Boliwijska Telefonia Komórkowa ) ICTs dla Rolnictwa w Regionie Chiquitano WdroŜenie ICTs na rzecz Dokumentacji i Wymiany Doświadczeń dotyczących upraw ekologicznych 7

9 Tierra y Democracia, TOP UNCTAD UNDP UNESCO UPF USAID Wi- Fi WSIS "Ziemia i Demokracja" Centro de Desarrollo y Asistencia Técnica (Centrum Rozwoju i Wsparcia Technicznego) United Nations Conference on Trade and Development (Konferencja ONZ ds. Handlu i Rozwoju) United Nation Development Programme (Program ONZ ds. Rozwoju) United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury) Unidades Productivas Familiares (Przedsiębiorstwa Rodzinne) United States Agency for International Development (Amerykańska Agencja ds. Rozwoju Międzynarodowego) Wireless Fidelity - bezprzewodowa dokładność; sieć bezprzewodowa World Summit on Information Society (Światowy Szczyt Społeczeństwa Informacyjnego) 8

10 WSTĘP Zajęcie się krajami biednymi zapewni uczonemu trwały i powiększający się obszar badań John Kenneth Galbraith Postęp technologiczny to jedna z najwaŝniejszych determinant rozwoju gospodarczego. Obecny rozwój technologii informacyjnych i komunikacyjnych oraz ich wdroŝenie w gospodarce umoŝliwia wejście na ścieŝkę zrównowaŝonego rozwoju ekonomicznego, praktycznie wszystkim krajom świata nawet tym najsłabiej rozwiniętym. Technologie te jako narzędzie realizacji celów polityki społecznoekonomicznej, sprzyjają między innymi eliminacji asymetrii informacyjnej, poszerzaniu zakresu moŝliwości podjęcia pracy i edukacji, transformacji form prowadzenia działalności gospodarczej, podnoszeniu jakości kształcenia i umiejętności. UmoŜliwiają równieŝ ograniczenie wszelkiego rodzaju ekskluzji i deprywacji, jakich doświadcza znaczny odsetek społeczeństwa w gospodarkach o najniŝszym poziomie rozwoju. MoŜna więc powiedzieć, Ŝe technologie informacyjne i komunikacyjne, będąc motorem pozytywnych zmian w gospodarce, przyczyniają się do ograniczenia rozmiarów ubóstwa absolutnego. Według statystyk Banku Światowego, 152 kraje z 208 są klasyfikowane jako słabo rozwinięte gospodarczo 1. Są to gospodarki, gdzie średnio około 44,7% ludności Ŝyje w tak zwanym ubóstwie umiarkowanym (za mniej niŝ 2 dolary międzynarodowe dziennie), a około 18% - w ubóstwie skrajnym (za mniej niŝ 1 dolara międzynarodowego dziennie) 2. W wartościach absolutnych oznacza to, Ŝe około 1,1 miliarda ludności w ogóle doświadcza ubóstwa skrajnego, a około 2,7 miliarda umiarkowanego 3. Jednocześnie wiadomo, Ŝe przez ostatnie około 30 lat, stopa ubóstwa skrajnego w krajach Afryki Subsaharyjskiej, Ameryki Łacińskiej, Azji Środkowej, Bliskiego Wschodu oraz Afryki Północnej pozostaje na prawie niezmienionym poziomie 4. Jedynie w Azji Południowo-Wschodniej udało się w sposób znaczący obniŝyć stopy Obliczenia własne na podstawie danych z World Economic Prospects Obliczenia własne na podstawie danych z World Economic Prospects Na podstawie analizy danych z World Economic Prospects

11 skrajnego ubóstwa. Powstaje, więc pytanie: jaka jest najskuteczniejsza metoda zmniejszenie rozmiarów biedy?. Ubóstwo jest najczęściej traktowane jako problem zbyt niskich dochodów, które nie pozwalają na realizację takiego poziomu konsumpcji, jaki zapewniłby zaspokojenie podstawowych potrzeb. Takie podejście do zagadnienia oznacza, Ŝe przyjęte metody i narzędzia jego ograniczenia będą skupiały się w głównej mierze na dochodowej stronie zjawiska. W konsekwencji, trzon realizowanych programów redukcji ubóstwa, stanowi pomoc finansowa dla tych, którzy Ŝyją poniŝej granicy egzystencji. Jednak oferowana pomoc ma charakter doraźny i na dłuŝszą jest nieskuteczna, gdyŝ nie usuwa przyczyn powstałej sytuacji, a jedynie łagodzi jej negatywne skutki. Koniecznym staje się, więc takie podejście do zagadnienia ubóstwa, które pozwoli na eliminację źródłowych przyczyn jego powstania. Ubóstwo to nie tylko kwestia niskich dochodów. To zjawisko wielowymiarowe wynikające z przyczyn natury ekonomicznej, ale równieŝ społecznej, politycznej oraz historycznej. Jest ono bezpośrednio związane między innymi z niskim poziomem wykształcenia i zdrowotności, brakiem moŝliwości, ekskluzją społeczną. Niskie dochody powinny być raczej traktowane jako konsekwencja wyŝej wymienionych czynników, będąc przejawem a nie przyczyną biedy. Skuteczne ograniczenie rozmiarów ubóstwa w krajach gospodarczo słabo rozwiniętych, oznacza konieczność odejścia od definiowania ubóstwa wyłącznie w kategoriach monetarnych. Biorąc pod uwagę moŝliwości, jakie oferują technologie informacyjne i komunikacyjne, ich wykorzystanie w krajach zacofanych gospodarczo jest coraz powszechniejsze. Wynika to głównie z faktu, Ŝe wdroŝenie technologii informacyjnych i komunikacyjnych pozwala na usunięcie źródłowych przyczyn ubóstwa, jakimi w gospodarkach słabo rozwiniętych, są zazwyczaj: słabo dostępny system edukacji i opieki zdrowotnej, wykluczenie ekonomiczne, społeczne, prawne i polityczne, brak dostępu do informacji i moŝliwości komunikacji. Jednocześnie technologie te są narzędziem, dającym się idealnie dostosować do potrzeb i moŝliwości odbiorców, a ich wdroŝenie często jest relatywnie tanie. Przykłady wielu krajów słabo rozwiniętych pokazują, Ŝe zastosowanie technologii informacyjnych i komunikacyjnych jako narzędzia realizacji polityki społeczno-ekonomicznej przynosi pozytywne efekty w postaci eliminacji przyczyn ubóstwa. 10

12 Dla zobrazowania roli, jaką nowoczesne technologie informacyjne i komunikacyjne odgrywają w procesie redukcji ubóstwa w kraju gospodarczo słabo rozwiniętym, autorka wybrała przykład Boliwii. Gospodarki słabo rozwiniętej pod względem ekonomicznym, gdzie ponad 60% ludności Ŝyje poniŝej minimum egzystencji, gdzie wykluczenie ekonomiczne, społeczne i polityczne są powszechne, 70% ludności czynnej zawodowo jest zatrudniona w sektorze nieformalnym, a nierówności na tle dochodowym są jednymi z najwyŝszych w Ameryce Południowej. Około 75% Boliwijczyków zamieszkuje trudno dostępne i odizolowane geograficznie rejony Andów (powyŝej 3000 n.p.m.). Ponad 60% mieszkańców Boliwii to ludność pochodzenia rdzennego. Specyficzny charakter tego kraju, pozwala w sposób wyraźny i przekonujący pokazać, Ŝe wykorzystanie technologii informacyjnych i komunikacyjnych przyczynia się do usunięcia przyczyn powstania ubóstwa. Studium przypadku Boliwii pozwala równieŝ udzielić odpowiedzi na pytanie dotyczące skutecznych metod jego ograniczenia w kraju gospodarczo słabo rozwiniętym. Głównym celem pracy jest identyfikacja roli, jaką pełnią nowoczesne technologie informacyjne i komunikacyjne w eliminowaniu przyczyn ubóstwa w kraju gospodarczo słabo rozwiniętym. Realizacja postawionego celu wymagała udzielenia odpowiedzi na następujące problemy badawcze: Co to są technologie informacyjne i komunikacyjne, oraz jaka jest ich rola w procesie redukcji ubóstwa w kraju gospodarczo słabo rozwiniętym?. Jak definiować ubóstwo? Czy kategoria dochodowa jest wystarczająca do zrozumienia natury badanego zjawiska?. Czy istnieje zaleŝność pomiędzy poziomem zaawansowania technologicznego w obszarze technologii informacyjnych i komunikacyjnych danej gospodarki a poziomem jej rozwoju gospodarczego? Czy w gospodarkach słabo rozwiniętych zastosowanie technologii informacyjnych i komunikacyjnych przynosi pozytywne efekty w postaci wyŝszego poziomu rozwoju gospodarczego?. Czy w Boliwii technologie informacyjne i komunikacyjne mogą okazać się skutecznym narzędziem wspomagającym proces redukcji ubóstwa?. 11

13 Aby przeanalizować na postawione problemy badawcze, autorka sformułowała hipotezę główną oraz 3 hipotezy szczegółowe. Są one następujące: Hipoteza główna: H0: Technologie informacyjne i komunikacyjne są narzędziem, którego zastosowanie moŝe przyczynić się do eliminowania przyczyn ubóstwa w kraju słabo rozwiniętym gospodarczo. Hipotezy szczegółowe: H1: Przyjęta definicja ubóstwa implikuje wybór narzędzi jego ograniczenia. H2: Zastosowanie technologii informacyjnych i komunikacyjnych w krajach o niskim poziomie zaawansowania technologicznego przynosi relatywnie wyŝsze efekty w postaci podniesienia poziomu rozwoju gospodarczego niŝ w gospodarkach o wysokim poziomie zaawansowania technologicznego. H3: Uwarunkowania społeczne, ekonomiczne, geograficzne, polityczne oraz profil ubóstwa Boliwii stwarzają moŝliwości wykorzystania technologii informacyjnych i komunikacyjnych jako narzędzia wspierającego długofalowy proces redukcji ubóstwa. Dysertacja została podzielona na 5 rozdziałów. W rozdziale pierwszym zostało zdefiniowane pojęcie technologii informacyjnych i komunikacyjnych oraz określona ich rola w procesie rozwoju gospodarczego. Omówiono najczęściej stosowane miary zaawansowania technologicznego kraju, takie jak: Networked Readiness Index, ICT Diffusion Index, Technology Achievement Index, Digital Access Index oraz Digital Opportunity Index. Technologie informacyjne i komunikacyjne zostały zdefiniowane równieŝ jako narzędzie realizacji polityki społeczno-ekonomicznej w krajach gospodarczo słabo rozwiniętych. W rozdziale drugim omówiono zagadnienia związane ze zdefiniowaniem zjawiska ubóstwa. Rozdział ten zawiera szczegółowy opis 5 koncepcji ubóstwa, takich jak: ubóstwo dochodowe (monetarne), ubóstwo umiejętności i moŝliwości (koncepcja A. Sena), wykluczenie społeczne, tak zwane podejście współuczestnictwa (Participatory Poverty Assessment), oraz ubóstwo cyfrowe, zwane teŝ ubóstwem w obszarze technologii informacyjnych i komunikacyjnych. Dodatkowo zdefiniowano pojęcie linii ubóstwa absolutnego oraz relatywnego, jako szeroko stosowanych miar ubóstwa monetarnego. W dalszej części rozdziału drugiego, zidentyfikowano przyczyny 12

14 powstawania ubóstwa, określono ramy metodyczne konstruowania profilu ubóstwa oraz te obszary Ŝycia społeczno-ekonomicznego, w których powinny być podjęte działania mające na celu obniŝenie jego rozmiarów. Na końcu rozdziału, autorka uzasadnia konieczność odejścia od definiowania ubóstwa wyłącznie w kategoriach dochodowych W rozdziale trzecim poddano analizie rolę nowoczesnych technologii informacyjnych i komunikacyjnych w procesie redukcji ubóstwa kraju słabo rozwiniętego gospodarczo. WyróŜniono obszary Ŝycia społecznego, ekonomicznego oraz politycznego, na które technologie informacyjne i komunikacyjne mają zasadniczy wpływ, i jednocześnie zidentyfikowano korzyści, jakie moŝe przynieść ich uŝycie. W dalszej części rozdziału, autorka podjęła próbę konstrukcji modelu wyjaśniającego zaleŝności pomiędzy procesem redukcji ubóstwa a wdraŝaniem technologii informacyjnych i komunikacyjnych. Określono równieŝ formy wdroŝenia oraz potencjalne korzyści, jakie moŝe przynieść ich wykorzystanie, jeśli analizować ubóstwo według koncepcji dochodowej, Sena, wykluczenia społecznego oraz koncepcji cyfrowej. W końcowej części rozdziału została przeprowadzona analiza statystyczna związków pomiędzy poziomem zaawansowania technologicznego a poziomem rozwoju społeczno-ekonomicznego. W rozdziale czwartym, autorka przeanalizowała obecną sytuację makroekonomiczną oraz zidentyfikowała przyczyny zacofania gospodarczego Boliwii. Następnie został opracowany profil ubóstwa w kraju, określając jego ilościowe rozmiary, identyfikując główne przyczyny powstania oraz obszary występowania. W końcu rozdziału nawiązano do Boliwijskiej Strategii Redukcji Ubóstwa (Estrategia Boliviana de Reducción de la Pobreza), w celu określenia podejmowanych kierunków działań zmierzających do redukcji ubóstwa w Boliwii. Na początku rozdziału piątego, poddano analizie stopień zaawansowania technologicznego gospodarki Boliwii. Następnie autorka dokonała szczegółowej, jakościowej analizy, realizowanych w kraju projektów mających na celu redukcję ubóstwa, gdzie technologie informacyjne i komunikacyjne są zasadniczym narzędziem ich realizacji. W końcowej części rozdziału, oceniono wszystkie (18) opisane projekty, pod kątem ich potencjalnego wpływu na proces redukcji ubóstwa. Niniejsza praca jest wynikiem wieloletniego zainteresowania autorki kwestiami dotyczącymi gospodarek krajów słabo rozwiniętych, w szczególności gospodarek latynoamerykańskich. 13

15 Szczególne podziękowania autorka kieruje do promotora niniejszej rozprawy za akceptację wybranego tematu pracy oraz niezbędną pomoc merytoryczną w jego realizacji. Autorka pragnie równieŝ podziękować wszystkim pracownikom Katedry Ekonomii i Zarządzania Przedsiębiorstwem, za chęć podjęcia z nią dyskusji na tematy podjęte w rozprawie. 14

16 Technologie Informacyjne i Komunikacyjne jako narzędzie rozwoju gospodarczego ROZDZIAŁ I TECHNOLOGIE INFORMACYJNE I KOMUNIKACYJNE JAKO NARZĘDZIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO 1.1. Postęp technologiczny jako determinanta rozwoju gospodarczego Jestem przekonany, Ŝe pojedynczą najwaŝniejszą przyczyną rozprzestrzeniania się prosperity i jej stałego rozpowszechniania się, jest przekazywanie osiągnięć technicznych i wiąŝących się z nimi pomysłów Jeffrey Sachs Rozwój gospodarczy to proces, w którym zmianom ilościowym definiowanym jako wzrost gospodarczy, towarzyszą zmiany o charakterze jakościowym, wraz ze zmianami strukturalnymi oraz organizacyjnymi 1. Rozwój ekonomiczny oznacza przejście od gospodarki o charakterze ekstensywnym do gospodarki o charakterze intensywnym, od gospodarki minimum środków egzystencji do gospodarki rynkowej, czy teŝ w końcu od gospodarki, gdzie główną rolę odgrywa przemysł, a zasadnicza część produktu krajowego jest wytwarzana w sektorze usług. Obok wyróŝnianych tradycyjnie w teorii ekonomii czynników rozwoju gospodarczego, takich jak ziemia, kapitał i praca, na szczególną uwagę zasługuje postęp technologiczny wraz ze zmianami, jakie determinuje. Jak wynika z doświadczeń wielu gospodarek, zarówno tych uznanych za najwyŝej rozwinięte, jak i tych słabo rozwiniętych, postęp technologiczny stanowi element przyczyniający się do zmian charakteryzujących się wysoką dynamiką oraz trwałością 2. Zmiany te zachodzą przede wszystkim na gruncie gospodarczym, ale równieŝ społecznym, politycznym i kulturowym. Obecny poziom Ŝycia (czyt. zamoŝności i warunków Ŝycia społeczeństw) wiele społeczeństw na przykład Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii czy Japonii, zawdzięcza przede wszystkim oparciu procesów zachodzących w gospodarce o nowoczesne technologie. 1 Cameron R., Neal L., Historia gospodarcza świata, KsiąŜka i Wiedza, Warszawa Jako przykłady moŝna tu podać Japonię, Niemcy, ale równieŝ Koreę Południową, Tajwan czy Indie. 15

17 Technologie Informacyjne i Komunikacyjne jako narzędzie rozwoju gospodarczego Postęp technologiczny, umoŝliwia unowocześnienie metod wytwarzania, co podnosi efektywność wykorzystania tradycyjnych czynników produkcji, jak na przykład zasoby naturalne. Rozwijająca się technologia intensyfikuje procesy produkcyjne, umoŝliwia wzrost produktywności, leŝąc jednocześnie u podstaw zmian strukturalnych. Postęp technologiczny wymusza podnoszenie kapitału wiedzy, jakości wykonywanej pracy, jakości i ilości produkcji. Postęp technologiczny, jako element podnoszący jakość kapitału ludzkiego, kreuje moŝliwości kształcenia, oraz podjęcia pracy wymagającej wysokich kwalifikacji. W miarę jak gospodarka wdraŝa najnowsze osiągnięcia technologiczne, zmianie ulega jej struktura zatrudnienia oraz wytwarzania produktu krajowego. Coraz większa część siły roboczej znajduje zatrudnienie w sektorze przemysłu a następnie usług, rezygnując z pracy w sektorze rolniczym. W krajach słabo rozwiniętych obserwuje się często bezpośrednie przejście od sektora rolniczego do sektora usług, co w sposób zasadniczy modyfikuje strukturę tego typu gospodarek. Dzięki zapoczątkowanej w XVIII wieku rewolucji przemysłowej, będącej następstwem współwystępowania sił rynkowych, energii z węgla oraz nowych technologii 3, dokonał się przełom, który spowodował, Ŝe proces rozwoju gospodarczego nabrał niespotykanego do tej pory tempa, pokonując dawne bariery, które go hamowały. Towarzyszące rewolucji przemysłowej zmiany w gospodarce przyczyniły się do zmian na gruncie społecznym, dając początek tak zwanemu przejściu demograficznemu (jakościowym zmianom demograficznym), szybkiej urbanizacji, migracji siły roboczej. Postęp technologiczny pogłębił podział pracy, wymuszając na jednostkach zdobywanie coraz bardziej specjalistycznych kwalifikacji, podnosząc jednocześnie ich wydajność. WyŜsza wydajność pracy była związana równieŝ z faktem, Ŝe nowe metody produkcji wyzwalały nowe idee, pomysły, wykorzystując potencjał wiedzy społeczeństwa. We wszystkich gospodarkach, które doświadczyły zmian, jakie przyniosła z sobą rewolucja przemysłowa, nastąpiła szybka poprawa warunków Ŝycia ogółu społeczeństwa, a dzisiaj cieszą się one najwyŝszym poziomem rozwoju ekonomicznego. Jeffrey Sachs w ksiąŝce The End of Poverty pisze: Na drodze do rozwoju gospodarczego najtrudniejsze jest dostanie się na pierwszy szczebel drabiny rozwoju 4. Postęp technologiczny jest czynnikiem, który umoŝliwia postawienie tego pierwszego 3 Sachs J., The end of poverty, The Penguin Press, New York Sachs J. The End of Poverty, The Penguin Press,

18 Technologie Informacyjne i Komunikacyjne jako narzędzie rozwoju gospodarczego kroku na drabinie rozwoju z jednej strony, zaś z drugiej pozwala na utrzymanie względnie stabilnej stopy wzrostu gospodarczego wraz ze stale postępującym rozwojem społeczno-ekonomicznym. Dzięki postępowi technologicznemu gospodarki wchodzą w tak zwaną fazę nowoczesnego wzrostu i rozwoju ekonomicznego 5, czego doświadczają kraje cieszące się obecnie wysokim poziomem dobrobytu. Od kilkunastu lat moŝna zaobserwować intensywny rozwój technologii informacyjnych i komunikacyjnych, uwaŝanych obecnie za kluczową determinantę rozwoju społeczno-ekonomicznego. Rozwój oraz rozprzestrzenianie się tych tak zwanych technologii sieciowych wśród społeczeństw, tworzy nowe moŝliwości podjęcia współpracy poszczególnych gospodarek, przedsiębiorstw, jednostek. Charakter podejmowanej kooperacji czy teŝ konkurencji ma charakter globalny, co oznacza, Ŝe dzięki technologiom informacyjnym i komunikacyjnym poszczególne jednostki mogą ze sobą konkurować na równych warunkach, bez względu na pochodzenie czy miejsce zamieszkania. Szybki rozwój technologii informacyjnych i komunikacyjnych przyczynia się równieŝ do tworzenia nowego typu gospodarki. Gospodarki, w której zasadnicze znaczenie dla rozwoju i wzrostu przestają odgrywać ziemia czy bogactwa naturalne, a kluczowym czynnikiem staje się wiedza, kapitał ludzki, przepływ informacji, podejmowana współpraca, specjalizacja i podział pracy. Dokonujący się, na gruncie technologii informacyjnych i komunikacyjnych postęp stanowi szansę wejścia na ścieŝkę rozwoju społeczno-ekonomicznego krajów klasyfikowanych jako najsłabiej rozwinięte. Technologie te dla krajów zacofanych gospodarczo, stanowią narzędzie generujące pozytywne zmiany na gruncie społecznoekonomicznym, które przejawiają się w postaci lepszego dostępu do informacji, wiedzy, eliminacji wykluczenia społecznego, ekonomicznego, politycznego, kulturalnego, poprawy warunków prowadzenia działalności gospodarczej, dostępu do kapitału i informacji odnośnie nowoczesnych metod produkcji. Dlaczego ICTs przypisuje się tak waŝną rolę w procesie rozwoju gospodarczego? ICTs są czymś szczególnym wywierając wpływ na dobrobyt całych społeczeństw, a nie tylko jednostek. Rozwój infrastruktury ICTs umoŝliwia osiąganie korzyści skali, oraz budowę sieci ekonomicznych, dzięki czemu efekt rozprzestrzenienia się technologii zostaje wzmocniony. ICTs umoŝliwiają interaktywną komunikację bez względu na dystans dzielący rozmówców, rozmiar przekazywanych informacji oraz czas. Przyczyniają się do eliminacji ekskluzji społecznych, ekonomicznych, politycznych i kulturowych. Maximo Torero oraz Joachim von Braun Information and Communication Technologies for the Poor, International Food Policy Research Institute, Simon Kuznets mianem nowoczesnego wzrostu gospodarczego określa okres od 1800 roku, kiedy to zaczyna się obserwować stały i szybki wzrost produktu krajowego na 1 mieszkańca, w: Sachs J., op.cit. 17

19 Technologie Informacyjne i Komunikacyjne jako narzędzie rozwoju gospodarczego Rozwój technologii informacyjnych i komunikacyjnych daje krajom słabo rozwiniętym moŝliwość stałego powiększania potencjału badawczego oraz produkcyjnego. Oznacza to, Ŝe coraz więcej etapów produkcji oraz rodzajów wykonywanej pracy moŝe być przeniesiona właśnie do tych gospodarek, pozwalając im na włączenie się w łańcuch produkcji i wykonywanych usług, które do tej pory były wyłącznie domeną krajów najwyŝej rozwiniętych. Stanowi to z jednej strony wyzwanie dla tamtejszych społeczeństw wymuszając na nich konieczność kształcenia i podnoszenia kwalifikacji, ale z drugiej strony stanowi ogromną szansę wejścia na ścieŝkę rozwoju oraz przyłączenie rodzimych rynków do rynku globalnego. Thomas Friedman w ksiąŝce Świat jest płaski pisze: Chińczycy najpierw byli pracownikami w wielkich zagranicznych korporacjach, ale po kilku latach, gdy zrozumieli tajniki procesów produkcyjnych i organizacji pracy, mogą zacząć tworzyć własne firmy. ( ) To jak wznoszenie budynków. Dziś wy, Stany Zjednoczone, jesteście projektantami, architektami, a kraje rozwijające się są murarzami, którzy stawiają ściany. Pewnego dnia jednak, mam nadzieję, to my staniemy się architektami 6. Zmiany, o których mowa stanowią elementy procesu rozwoju gospodarczego, co jest jednoznaczne z podnoszeniem się średniego poziomu Ŝycia oraz ograniczeniem rozmiarów ubóstwa rozumianego w kategoriach absolutnych. MoŜna powiedzieć, Ŝe rozwój wyŝej wspomnianych technologii zapoczątkował nową wspaniałą epokę innowacyjności, współpracy i prosperity firm, społeczeństw i jednostek Technologie informacyjne i komunikacyjne (ICTs) próba zdefiniowania Trzonem pojęcia Technologie Informacyjne i Komunikacyjne jest słowo technologia. Termin technologia ma 3 róŝne znaczenia, i oznacza 8 : narzędzia i instrumenty, które podnoszą wartość ludzkich umiejętności słuŝących rozwiązywaniu problemów; wiedzę jak rozwiązać dane problemy oraz kreować nowe produkty; kulturę, która stanowi o systemie wartości. Pojmowanie technologii na 3 róŝne, przytoczone sposoby dowodzi faktu, Ŝe do tego stopnia przeniknęła ona społeczeństwo, iŝ dalsze 6 Friedman T.L., Świat jest płaski, REBIS, Poznań Friedman T.L., op.cit. 8 Vergat P.J.: How technology could contribute to a sustainable world, Tellus Institute

20 Technologie Informacyjne i Komunikacyjne jako narzędzie rozwoju gospodarczego oddzielne rozpatrywanie zjawisk społeczeństwo i technologia, jest bezzasadne. Obecnie wszystkie czynności zostały w znacznym stopniu powiązane z technologią 9. Co więcej juŝ nie sama technologia, ale technologie informacyjne i komunikacyjne są tym elementem, który coraz ściślej wiąŝe się ze zmianami jakie dokonują się na gruncie społecznym i ekonomicznym. Skrót ICTs jest powszechnie stosowany dla oznaczenia Technologii Informacyjnych i Telekomunikacyjnych (Information and Communication Technologies ICTs). Termin ICTs zastępuje obecnie swojego poprzednika IT (Information Technology), gdyŝ urządzenia, które poprzednio były uŝywane wyłącznie w celach komunikacji, mogą być teraz równieŝ wykorzystane do poszukiwania, przetwarzania, przesyłania informacji. Technologie informacyjne i komunikacyjne są definiowane jako sektor gospodarki (przemysł industry), który obejmuje produkcję sprzętu komputerowego, telekomunikacyjnego, oprogramowania, oraz usługi konsultingowe z tym związane; bądź teŝ jako narzędzie (instrument, tool), które dzięki swojej taniości i powszechnej dostępności przyczynia się do transformacji Ŝycia społecznego, ekonomicznego, politycznego, na szczeblu regionalnym, krajowy, międzynarodowym 10. Dla potrzeb niniejszej pracy, znaczenie kluczowe mają ICTs traktowane jako narzędzie. W literaturze przedmiotu napotyka się na liczne definicje, postrzegające ICTs na wiele sposobów, gdzie kaŝda z nich stara się uchwycić ich złoŝony charakter oraz róŝnorodność moŝliwych form aplikacji. Bank Światowy definiuje ICTs jako zespół wszelkich czynności, które dzięki wykorzystaniu urządzeń elektronicznych, mają na celu przetwarzanie, transmisję oraz ułatwienie dostępu do informacji 11. ICTs to narzędzie, które dzięki komputerom, oprogramowaniu, sieciom, łączom satelitarnym oraz powiązanym z powyŝszym systemom pozwala na uzyskanie, analizowanie, kreowanie, przetwarzanie oraz wymianę informacji, danych, wiedzy 12. ICTs odnoszą się do technologii uŝywanych w celu uzyskania lub rozpowszechnienia informacji oraz komunikowania się za pośrednictwem komputerów oraz sieci komputerowych 13. To złoŝony oraz róŝnorodny zespół dóbr, usług oraz przyrządów słuŝących do produkcji, 9 Vergat P.J. op cit. 10 Rao M., Visions of the Informaction Society. The Nature of Information Society: a developing world perspective; ICT Development Indices; UNCTAD/ITE/IPC 2003/1; UN Geneva 2003, za F.Rodriguez i W.Wilson: Are Poor Countries Losing the Information Revolution?; infodev Working Paper, World Bank. 12 M. Herselman: ICT bridging the digital divide amongst learners: A case study in South Africa; Technikon Pretoria, Private Bag X680, Pretoria, 0001, South Africa, ICT Development Indices; UNCTAD/ITE/IPC/2003/1, UN Geneva 2003, za ESCAP

Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ

Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ Instytucjonalne uwarunkowania narodowego systemu innowacji w Niemczech i w Polsce wnioski dla Polski Frankfurt am Main 2012 1 Instytucjonalne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN GLOBAL PLAN OF ACTION FOR ANIMAL GENETIC RESOURCES and the INTERLAKEN DECLARATION przyjęte przez Międzynarodową

Bardziej szczegółowo

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003

Przegląd. Perspektywy sektora telekomunikacyjnego. w krajach OECD: edycja 2003 Przegląd Perspektywy sektora telekomunikacyjnego w krajach OECD: edycja 2003 Overview OECD Communications Outlook: 2003 Edition Polish translation Przeglądy to tłumaczenia fragmentów publikacji OECD. Są

Bardziej szczegółowo

KLASTRY TRADYCYJNEJ śywności konferencja: RYNEK TRADYCYJNEJ śywności O UZNANEJ JAKOŚCI Grudnia 2007

KLASTRY TRADYCYJNEJ śywności konferencja: RYNEK TRADYCYJNEJ śywności O UZNANEJ JAKOŚCI Grudnia 2007 KLASTRY TRADYCYJNEJ śywności konferencja: RYNEK TRADYCYJNEJ śywności O UZNANEJ JAKOŚCI 10 11. Grudnia 2007 Prof.dr hab. Małgorzata Duczkowska- Piasecka Katedra Biznesu Międzynarodowego SGH I Uczestnicy

Bardziej szczegółowo

UBÓSTWO ABSOLUTNE I JEGO POMIAR

UBÓSTWO ABSOLUTNE I JEGO POMIAR UBÓSTWO ABSOLUTNE I JEGO POMIAR Judyta Matuszek 1. Sposoby pojmowania ubóstwa 2. Kryteria pomiaru ubóstwa 3. Absolutna granica ubóstwa 4. Wybrane wskaźniki pomiaru ubóstwa 5. Cele zrównoważonego rozwoju

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 ROZDZIAŁ I GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 1. Współczesna gospodarka światowa i jej struktura... 19 1.1. Podmioty gospodarki światowej... 21 1.2. Funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

Rozwój społeczeństwa informacyjnego w Polsce w latach 2005-2010

Rozwój społeczeństwa informacyjnego w Polsce w latach 2005-2010 Krakowskie Spotkania z INSPIRE Rola INSPIRE w rozwoju społeczeństwa informacyjnego Rozwój społeczeństwa informacyjnego w Polsce w latach 2005-2010 Elżbieta Kozubek Bogdan Ney Instytut Geodezji i Kartografii

Bardziej szczegółowo

Warunki życia ludności Polski po akcesji do Unii Europejskiej

Warunki życia ludności Polski po akcesji do Unii Europejskiej Warunki życia ludności Polski po akcesji do Unii Europejskiej dr Marta Pachocka Katedra Administracji Publicznej Kolegium Ekonomiczno-Społeczne Szkoła Główna Handlowa w Warszawie (KES SGH) Polskie Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce

Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce Arkadiusz Michał Kowalski 4. OFICYNA WYDAWNICZA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE OFONAWTDAWN^ WARSZAWA 2013 SPIS TREŚCI wstęp : 9 1. Przedmiot,

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Jak złowić klienta? Analiza sieci społecznych jako nowe narzędzie badań marketingowych

Jak złowić klienta? Analiza sieci społecznych jako nowe narzędzie badań marketingowych Jak złowić klienta? Analiza sieci społecznych jako nowe narzędzie badań marketingowych dr Dominik Batorski inŝ. Paweł Kucharski Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia

Kierunkowe efekty kształcenia Kierunkowe efekty kształcenia Kierunek: ekonomia Obszar kształcenia: nauki społeczne Poziom kształcenia: studia drugiego stopnia Profil kształcenia: ogólnoakademicki Uzyskane kwalifikacje: magister Symbol

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE

Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji Strategia rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce do roku 2013 STRESZCZENIE październik 2008 Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, mając na uwadze dobro

Bardziej szczegółowo

Wzrost i rozwój gospodarczy. Edyta Ropuszyńska-Surma

Wzrost i rozwój gospodarczy. Edyta Ropuszyńska-Surma Wzrost i rozwój gospodarczy Edyta Ropuszyńska-Surma Zagadnienia Wzrost gospodarczy i stopa wzrostu gospodarczego. Teorie wzrostu gospodarczego. Granice wzrostu. Modele wzrostu. Wzrost gospodarczy i polityka

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD XII WZROST GOSPODARCZY cd. Chiny i ich wzrost gospodarczy Podstawy endogenicznej teorii wzrostu Konsekwencje wzrostu endogenicznego Dwusektorowy model endogeniczny

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1: przykłady projektów 1 INTERREG IVC

Załącznik 1: przykłady projektów 1 INTERREG IVC Załącznik 1: przykłady projektów 1 INTERREG IVC 1 Fragment z Punktu 5 Programu Operacyjnego INTERREG IVC Przykłady projektów w ramach 1 Priorytetu Innowacje oraz gospodarka oparta na wiedzy Innowacyjność

Bardziej szczegółowo

GEOGRAFIA treści nauczania zakres rozszerzony 5 SEMESTR Janusz Stasiak Ciekawi świata 2 Wydaw. OPERON podręcznik

GEOGRAFIA treści nauczania zakres rozszerzony 5 SEMESTR Janusz Stasiak Ciekawi świata 2 Wydaw. OPERON podręcznik GEOGRAFIA treści nauczania zakres rozszerzony 5 SEMESTR Janusz Stasiak Ciekawi świata 2 Wydaw. OPERON podręcznik DZIAŁ KLASYFIKACJA PAŃSTW ŚWIATA PROCESY DEMOGRAFICZNE TEMAT 1. Ekonomiczne i społeczne

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ PROJEKTU:. NAZWA WNIOSKODAWCY:.. WNIOSKOWANA KWOTA Z EFRR:... DATA WPŁYNI

TYTUŁ PROJEKTU:. NAZWA WNIOSKODAWCY:.. WNIOSKOWANA KWOTA Z EFRR:... DATA WPŁYNI Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu współfinansowanego ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2007-203 W ramach 4 Osi Rozwój infrastruktury

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego Dr Beata Banachowicz Katedra Zarządzania Miastem i Regionem Wydział Zarządzania Uniwersytet Łódzki 27 października 2015 r. Plan wykładu Co to

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 11

Spis treści. Wstęp... 11 Spis treści Wstęp... 11 Rozdział 1. Pojęcie i znaczenie handlu międzynarodowego... 13 1.1. Elementy handlu zagranicznego... 13 1.1.1. Pojęcie i funkcje handlu zagranicznego... 13 1.1.2. Formy handlu zagranicznego...

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Konferencja Wiejska Polska 25 26 maja 2013 r. Konin/Licheń Krajowe podstawy strategiczne polityki

Bardziej szczegółowo

Warunki poprawy pozycji innowacyjnej kraju Globalizacja działalności badawczej i rozwojowej: próba oceny miejsca Polski

Warunki poprawy pozycji innowacyjnej kraju Globalizacja działalności badawczej i rozwojowej: próba oceny miejsca Polski Warunki poprawy pozycji innowacyjnej kraju Globalizacja działalności badawczej i rozwojowej: próba oceny miejsca Polski Wojciech Burzyński Instytut Badań Rynku, Konsumpcji i Koniunktur Warszawa, 8 kwietnia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT <NAZWA PROJEKTU> WERSJA <NUMER WERSJI DOKUMENTU> Załącznik nr 4.4 do Umowy nr 35-ILGW-253-.../20.. z dnia... MINISTERSTWO FINANSÓW DEPARTAMENT INFORMATYKI PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA numer wersji

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji

Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji Prof. UEK dr hab. Edward Molendowski, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF ZARZĄDZANIE SIECIĄ WSPÓŁPRACY MŚP Łukasz Pytliński CEM Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej Wrzesień 2010 1 WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU

Bardziej szczegółowo

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu

Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wparcie społeczeństwa informacyjnego i e-biznesu Wsparcie rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Tomasz Napiórkowski Departamentu Społeczeństwa Informacyjnego

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z REALIZACJI. Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata za okres

RAPORT Z REALIZACJI. Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata za okres RAPORT Z REALIZACJI Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata 2011 2020 za okres 2011 2013 SPIS TREŚCI CEL GŁÓWNY...9 Wskaźniki osiągnięć... 9 OBSZAR 1. GOSPODARKA WIEDZY I AKTYWNOŚCI... 11 Wskaźniki

Bardziej szczegółowo

Globalizacja a nierówności

Globalizacja a nierówności Wykład 11 Globalizacja a nierówności Plan wykładu 1. Wpływ nierówności na wzrost 2. Ewolucja nierówności 3. Efekty globalizacji 4. Nierówności a kryzys i powolne ożywienie 1 1. Wpływ nierówności na wzrost

Bardziej szczegółowo

Transfer technologii z uczelni do przemysłu

Transfer technologii z uczelni do przemysłu Transfer technologii z uczelni do przemysłu Olaf Gajl Podsekretarz Stanu w MNiSW Krzysztof J. Kurzydłowski Podsekretarz Stanu w MNiSW Innowacyjna pozycja Polski (European Innovation Scoreboard 2006) 2005

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo

XXIII Raport Roczny BEZPOŚREDNIE INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE Warszawa, 8 kwietnia 2014 r.

XXIII Raport Roczny BEZPOŚREDNIE INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE Warszawa, 8 kwietnia 2014 r. XXIII Raport Roczny BEZPOŚREDNIE INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE 2011-2013 Warszawa, 8 kwietnia 2014 r. Program seminarium Napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych i kondycja sektora zagranicznego

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata

Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji. III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Przedsiębiorczość w warunkach globalizacji III. Międzynarodowe porównania aktywności przedsiębiorczej. Polska na tle Europy i świata Definicja przedsiębiorczości a jej pomiar Czy skupić się na ambitnym

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI PO AKCESJI DO UNII EUROPEJSKIEJ

POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI PO AKCESJI DO UNII EUROPEJSKIEJ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI PO AKCESJI DO UNII EUROPEJSKIEJ Pod redakcją naukową prof. dr. hab. Stanisława Zięby prof. dr. hab. Eugeniusza Mazurkiewicza ALMAMER WYŻSZA SZKOŁA EKONOMICZNA Warszawa 2007

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Podstawy teoretyczne agrobiznesu Pojęcie agrobiznesu Inne określenia agrobiznesu... 17

Rozdział 1. Podstawy teoretyczne agrobiznesu Pojęcie agrobiznesu Inne określenia agrobiznesu... 17 Spis treści Wstęp... 11 Rozdział 1. Podstawy teoretyczne agrobiznesu 13 1.1. Pojęcie agrobiznesu... 13 1.2. Inne określenia agrobiznesu... 17 Rozdział 2. Pierwszy agregat agrobiznesu zaopatrzenie 20 2.1.

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia wprowadzenie Produkt i dochód narodowy

Makroekonomia wprowadzenie Produkt i dochód narodowy Makroekonomia wprowadzenie Produkt i dochód narodowy Wprowadzenie Definicjamakroekonomii Główneproblemymakroekonomiczne Problemagregacji Wzrostarozwójgospodarczy Wzrostgospodarczyrozumianyjestjakozwiększeniesię

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 22 maja 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Potrzeby rozwojowe: 16 wybranych wskaźników dot. kapitału społecznego

Potrzeby rozwojowe: 16 wybranych wskaźników dot. kapitału społecznego Kryteria brane pod uwagę przy określaniu priorytetów geograficznych w Wieloletnim programie współpracy rozwojowej 2016-2020 Potrzeby rozwojowe wybrane wskaźniki rozwojowe BŚ i rankingi międzynarodowe (np.

Bardziej szczegółowo

Rozwój gospodarczy a przemiany strukturalne w gospodarce

Rozwój gospodarczy a przemiany strukturalne w gospodarce Rozwój gospodarczy a przemiany strukturalne w gospodarce Spis treści: 1. Pojęcie rozwoju gospodarczego i struktury gospodarki...2 2. Podział gospodarki na trzy sektory...2 3. Tendencje zmian trójsektorowej

Bardziej szczegółowo

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Dr Marek Wigier Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa Kraków, 25 października 2013 roku Definicja

Bardziej szczegółowo

Raport Przedsiębiorczość w Polsce Edycja 2014

Raport Przedsiębiorczość w Polsce Edycja 2014 Raport Edycja 2014 2 CHARAKTER I CELE RAPORTU Raport ma charakter informacyjny i dotyczy szeroko rozumianej przedsiębiorczości. Cele raportu: Ukazanie aktualnej sytuacji ekonomiczno finansowej przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Industry 4.0. Kolejny etap rozwoju epoki przemysłowej

Industry 4.0. Kolejny etap rozwoju epoki przemysłowej Industry 4.0 Kolejny etap rozwoju epoki przemysłowej Wzrost PKB w epoce przemysłowej 45 40 35 30 25 Elektronika cyfrowa 20 15 10 Początek epoki przemysłowej Elektryfikacja Elektronika 5 10 1700 1750 1800

Bardziej szczegółowo

Sieć społeczna przedsiębiorcy w teorii i praktyce zarządzania małą firmą

Sieć społeczna przedsiębiorcy w teorii i praktyce zarządzania małą firmą 1 2 Politechnika Częstochowska Piotr Tomski Sieć społeczna przedsiębiorcy w teorii i praktyce zarządzania małą firmą Monografia Częstochowa 2016 3 Recenzenci: Prof. dr hab. inż. Stanisław Nowosielski Prof.

Bardziej szczegółowo

Innowacyjność jako obszar polityki rozwoju Małopolski STRATEGIA MAŁOPOLSKA 2020

Innowacyjność jako obszar polityki rozwoju Małopolski STRATEGIA MAŁOPOLSKA 2020 Innowacyjność jako obszar polityki rozwoju Małopolski STRATEGIA MAŁOPOLSKA 2020 Konferencja Regionalna SMART+ Innowacje w małych i średnich przedsiębiorstwach oraz promocja badań i rozwoju technologicznego

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia wprowadzenie Produkt i dochód narodowy

Makroekonomia wprowadzenie Produkt i dochód narodowy Makroekonomia wprowadzenie Produkt i dochód narodowy Wprowadzenie Definicjamakroekonomii Główneproblemymakroekonomiczne Problemagregacji Metodyobliczaniaproduktu krajowegobrutto Cotojestproduktkrajowybrutto?

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Załącznik do Uchwały Nr XV/109/07 Rady Powiatu w Śremie z dnia 19 grudnia 2007 r. A B C Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Spis Treści: 1. Wprowadzenie...3-4 2.

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki monitorowania implementacji RIS3

Wskaźniki monitorowania implementacji RIS3 Warsztaty RIS3, Gdańsk, 29/30.10.2013 Wskaźniki monitorowania implementacji RIS3 Mirosław Miller Zagadnienia 1. Bariery dla implementacji strategii RIS3 w Polsce 2. Do czego potrzebne są wskaźniki? 3.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy OŜywienie i recesja w gospodarce Wahania koniunktury gospodarczej prof. ElŜbieta Adamowicz Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 9 października 2012 r. Program wykładu Co

Bardziej szczegółowo

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne ze szczególnym uwzględnieniem Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa, 28 stycznia 2007 1 Narodowe Strategiczne

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ PROJEKTU:. NAZWA WNIOSKODAWCY:.. WNIOSKOWANA KWOTA Z EFRR:... DATA WPŁYNI

TYTUŁ PROJEKTU:. NAZWA WNIOSKODAWCY:.. WNIOSKOWANA KWOTA Z EFRR:... DATA WPŁYNI Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu współfinansowanego ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2007-2013 W ramach 4 osi Rozwój infrastruktury

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

System wskaźników monitorowania

System wskaźników monitorowania Aneks nr 4 do Strategii Rozwoju Województwa Podlaskiego do roku 2020 z dnia 9 września 2013 r. System wskaźników monitorowania Białystok, wrzesień 2013 r. Wskaźniki monitorowania celów strategicznych SRWP

Bardziej szczegółowo

PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców

PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców 1 Autor: Aneta Para PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców Informacje ogólne o PO KL 29 listopada br. Rada Ministrów przyjęła projekt Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (PO KL), który jest

Bardziej szczegółowo

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego 1 Łukasz Urbanek Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji Departament RPO Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Strategia lizbońska 2007-2013 Strategia Europa 2020 2014-2020 Główne założenia

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 roku Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1241)

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 roku Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1241) Zenon Decyk Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 roku Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, poz. 1241) Od 2001 roku funkcjonowała w postaci kontroli finansowej, która dotyczyła

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

Toruńskie Studia Międzynarodowe

Toruńskie Studia Międzynarodowe Toruńskie Studia Międzynarodowe MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI EKONOMICZNE NR 1 (3) 2010 Ewa Jankowska Poziom rozwoju ekonomiczno-społecznego Polski i wybranych państw Europy Środkowo-Wschodniej w latach 2004

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo i Obszary Wiejskie 5 lat po akcesji Polski do Unii Europejskiej- najważniejsze wnioski z pierwszego dnia konferencji

Rolnictwo i Obszary Wiejskie 5 lat po akcesji Polski do Unii Europejskiej- najważniejsze wnioski z pierwszego dnia konferencji Rolnictwo i Obszary Wiejskie 5 lat po akcesji Polski do Unii Europejskiej- najważniejsze wnioski z pierwszego dnia konferencji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej -PIB

Bardziej szczegółowo

Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej

Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej IP/08/1397 Bruksela, dnia 25 września 2008 r. Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej W jaki sposób UE może zapewnić wszystkim

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNE ZARZĄDZANIE KOSZTAMI

STRATEGICZNE ZARZĄDZANIE KOSZTAMI STRATEGICZNE ZARZĄDZANIE KOSZTAMI dr Marek Masztalerz Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 2011 EKONOMICZNY CYKL śycia PRODUKTU 1 KOSZTY CYKLU śycia PRODUKTU OKRES PRZEDRYNKOWY OKRES RYNKOWY OKRES POSTRYNKOWY

Bardziej szczegółowo

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA Pole C Gospodarstwo, kapitał, kreatywność, technologie LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA przygotowana przez Warszawa, 25 lipca 2005 r. Wstęp Niniejszy dokument prezentuje listę wskaźników ogólnych

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego projekt z dnia 8 kwietnia 2014 r.

Załącznik nr 3 do Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego projekt z dnia 8 kwietnia 2014 r. Obszary komplementarności oraz mechanizmy koordynacji między funduszami polityki spójności, EFRROW, EFMR oraz innymi unijnymi i krajowymi instrumentami finansowania oraz EBI Załącznik nr 3 do Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia

Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Promotorzy

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia r. o zmianie ustawy o gospodarce komunalnej, ustawy o samorządzie województwa oraz ustawy o samorządzie powiatowym

Ustawa z dnia r. o zmianie ustawy o gospodarce komunalnej, ustawy o samorządzie województwa oraz ustawy o samorządzie powiatowym Ustawa z dnia...2009 r. o zmianie ustawy o gospodarce komunalnej, ustawy o samorządzie województwa oraz ustawy o samorządzie powiatowym Art. 1. W ustawie z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej

Bardziej szczegółowo

Polskie plany wsparcia ekonomii społecznej w ramach wdraŝania unijnej polityki spójności na lata

Polskie plany wsparcia ekonomii społecznej w ramach wdraŝania unijnej polityki spójności na lata Polskie plany wsparcia ekonomii społecznej w ramach wdraŝania unijnej polityki spójności na lata 2014-2020 Ogólnopolskie Spotkania Ekonomii Społecznej Kraków, 11 października 2012 r. Doświadczenia Programu

Bardziej szczegółowo

liwości inwestycyjnej gmin w kontekście Strategii Rozwoju Kraju

liwości inwestycyjnej gmin w kontekście Strategii Rozwoju Kraju Ocena moŝliwo liwości inwestycyjnej gmin w kontekście Strategii Rozwoju Kraju 2007-2015 2015 Dr Marcin Gospodarowicz Dr hab. Danuta Kołodziejczyk odziejczyk 5-77 grudnia 2011 Pułtusk Ocena dostosowania

Bardziej szczegółowo

Obszary inteligentnych specjalizacji

Obszary inteligentnych specjalizacji Obszary inteligentnych specjalizacji Województwa Lubuskiego Wprowadzenie Inteligentna specjalizacja jest narzędziem programowania polityki innowacyjności, którego celem jest realizacja Strategii na rzecz

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów społecznych Beata Bujak Szwaczka Proregio Consulting Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Planowanie

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO RZĄDU. Data przyjęcia stanowiska przez Komitet do Spraw Europejskich 20 grudnia 2012 r. 4 lutego 2013 r.

STANOWISKO RZĄDU. Data przyjęcia stanowiska przez Komitet do Spraw Europejskich 20 grudnia 2012 r. 4 lutego 2013 r. STANOWISKO RZĄDU I. METRYKA DOKUMENTU Tytuł KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW: Plan działania w dziedzinie e-zdrowia

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH. Źródła informacji Inne możliwości biznesowe Oferta PSLO

POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH. Źródła informacji Inne możliwości biznesowe Oferta PSLO POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH Źródła informacji Inne możliwości biznesowe Oferta PSLO Michał Gorzelak Oficer Łącznikowy Sektora Prywatnego dla Grupy Banku Światowego Warszawa, 8

Bardziej szczegółowo

Proces zarządzania zasobami ludzkimi

Proces zarządzania zasobami ludzkimi Marek Angowski Proces zarządzania zasobami ludzkimi Część 1 Etapy procesy zarządzania zasobami ludzkimi Planowanie zasobów ludzkich Rekrutacja Selekcja i dobór kandydatów Szkolenia i doskonalenie zawodowe

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład I Podstawowe pojęcia i formy integracji Integracja ekonomiczna Stopniowe i dobrowolne eliminowanie granic ekonomicznych między niepodległymi państwami,

Bardziej szczegółowo

Zespół do spraw Transformacji Przemysłowej Departament Innowacji

Zespół do spraw Transformacji Przemysłowej Departament Innowacji Zespół do spraw Transformacji Przemysłowej 26.07.2016 Departament Innowacji Kierunki transformacji polskiej gospodarki 5 Filarów rozwoju gospodarczego Polski Reindustrializacja Rozwój innowacyjnych firm

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek Zapisy pok. 309 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Screening i ranking technologii

Screening i ranking technologii Screening i ranking technologii Maciej Psarski Uniwersytet Łódzki Centrum Transferu Technologii Screening i ranking Selekcja idei, technologii, opcji, możliwości, rynków, Na wczesnych etapach rozwoju przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

2.1. Projekt Inteligentna Energia dla Europy 2.2. Rozwój gospodarczy PKB 2.3. Zużycie i ceny energii 2.4. Zużycie i ceny energii c.d. 2.5.

2.1. Projekt Inteligentna Energia dla Europy 2.2. Rozwój gospodarczy PKB 2.3. Zużycie i ceny energii 2.4. Zużycie i ceny energii c.d. 2.5. 2.1. Projekt Inteligentna Energia dla Europy 2.2. Rozwój gospodarczy PKB 2.3. Zużycie i ceny energii 2.4. Zużycie i ceny energii c.d. 2.5. Zużycie i ceny energii c.d. 2.6. Wskaźniki makroekonomiczne 2.7.

Bardziej szczegółowo

HANDEL ZAGRANICZNY A WZROST GOSPODARCZY EKONOMIA POLITYCZNA. AUTOR: Sebastian Radzimowski. POD KIERUNKIEM: dr Dominiki Milczarek-Andrzejewskiej

HANDEL ZAGRANICZNY A WZROST GOSPODARCZY EKONOMIA POLITYCZNA. AUTOR: Sebastian Radzimowski. POD KIERUNKIEM: dr Dominiki Milczarek-Andrzejewskiej HANDEL ZAGRANICZNY A WZROST GOSPODARCZY AUTOR: Sebastian POD KIERUNKIEM: dr Dominiki Milczarek-Andrzejewskiej EKONOMIA POLITYCZNA WPROWADZENIE 1/1 I. HANDEL MIĘDZYNARODOWY CELE PREZENTACJI TERMIN Handel

Bardziej szczegółowo