ISO badanie i ocena polskich organizacji w zakresie efektywności zarządzania środowiskowego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ISO 14001. badanie i ocena polskich organizacji w zakresie efektywności zarządzania środowiskowego"

Transkrypt

1 ISO badanie i ocena polskich organizacji w zakresie efektywności zarządzania środowiskowego

2 SFINANSOWANO ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ NA ZLECENIE MINISTRA ŚRODOWISKA OPRACOWANIE: NARODOWA FUNDACJA OCHRONY ŚRODOWISKA POD KIEROWNICTWEM MICHAŁA SZYDŁOWSKIEGO BOGUSŁAWA GULCZYŃSKA KLUB POLSKIE FORUM ISO INEM POLSKA HANNA SZTRANTOWICZ KLUB POLSKIE FORUM ISO INEM POLSKA REDAKCJA MICHAŁ SZYDŁOWSKI OPRACOWANIE GRAFICZNE ALEKSANDER BARNAŚ ZDJĘCIA NA OKŁADCE: MICHAŁ SZYDŁOWSKI, ALEKSANDER BARNAŚ Copyright by Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska ul. Erazma Ciołka 13, Warszawa tel./fax Warszawa, listopad 2004 ISBN Spis treści 1. Wprowadzenie Działania Stowarzyszenia Polskie Forum ISO ANKIETA Historia rozwoju Systemów Zarządzania Środowiskowego System Zarządzania Środowiskowego wg normy ISO System EMAS wg. Rozporządzenia (WE) Nr. 761/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 marca 2001 r. dopuszczające dobrowolny udział organizacji w systemie ekozarządzania i audytu we Wspólnocie Omówienie wyników badania organizacji Organizacje biorące udział w ankietowaniu Systemy zarządzania wdrożone przez organizacje Cele i zadania wykazane do realizacji przez organizacje Wskaźniki efektów środowiskowych uzyskanych przez organizacje Stopień realizacji wyznaczonych celów i zadań na podstawie znaczących aspektów środowiskowych Efekty finansowe uzyskane przez organizacje Konkurencyjność organizacji Wytyczne do dalszego doskonalenia SZŚ wynikające z przeprowadzonej analizy i oceny efektywności zarządzania środowiskowego w polskich organizacjach...15 Spis norm... 16

3 1. Wprowadzenie Niniejsze opracowanie wykonano w celu podsumowania dotychczasowych działań polskich organizacji w zakresie wdrażania i stosowania systemów zarządzania środowiskowego ISO System ten jest integralną częścią Rozporządzenia (WE) Nr. 761/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 marca 2001 r. dopuszczającego dobrowolny udział organizacji w systemie ekozarządzania i audytu we wspólnocie (EMAS), którego warunki funkcjonowania w Polsce reguluje od 1 maja 2004 ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o krajowym systemie ekozarządzania i audytu (EMAS). Aktualnie ponad 700 organizacji w Polsce posiada i stosuje System Zarządzania Środowiskowego (SZS) zgodny z normą PN-EN ISO 14001:1998. Część z tych organizacji, szczególnie te, które współpracują z krajami Wspólnoty Europejskiej będą chciały wdrożyć w przyszłości System EMAS. 1.1 Działania Stowarzyszenia Klub Polskie Forum ISO Klub Polskie Forum ISO INEM Polska (www.pfiso14000.org.pl) powstał w 1996 roku jako niezależne stowarzyszenie grupy osób zajmujacych sie systemami zarzadzania. Od początku swojego istnienia, Klub ściśle współpracuje z Polskim Centrum Badań i Certyfikacji S.A. w Warszawie. Stowarzyszenie PF ISO prowadzi działania w zakresie: rozwoju nowoczesnych i skutecznych metod zarządzania środowiskowego w polskich organizacjach; popularyzowania problematyki zarządzania ochroną środowiska; wspierania polskich organizacji w zakresie spełniania międzynarodowych standardów środowiskowych. Stowarzyszenie skupia osoby, firmy i instytucje zajmujące się międzynarodowymi standardami zarządzania ochroną środowiska. Nadrzędnym celem działań Stowarzyszenia jest ograniczenie zanieczyszczeń wprowadzanych do środowiska i poprawa jego stanu poprzez stosowanie systemów zarządzania środowiskowego, które prowadzi do: zapobiegania szkodliwym oddziaływaniom organizacji na środowisko; ograniczenia ryzyka wystąpienia poważnych zagrożeń ekologicznych; prowadzenia działalności organizacji z uwzględnieniem opinii społeczeństwa; poprawy wizerunku firmy w ocenie władz, klientów i najbliższego otoczenia; ograniczenia kosztów związanych z ochroną środowiska, zużyciem surowców i energii; doskonalenia działalności środowiskowej w organizacjach. Klub działa w oparciu o członków wspierających (firmy i instytucje) oraz członków rzeczywistych (osoby fizyczne). Członkowie Klubu inicjują i realizują projekty, których celem jest rozwój zarządzania środowiskowego, uczestniczą w seminariach i konferencjach. Jednym z przejawów tej działalności w ostatnich latach był aktywny udział członków Klubu w seminariach organizowanych na terenie Sejmu i Senatu RP. W spotkaniach tych, poza reprezentantami Parlamentu brali udział także przedstawiciele czołowych organizacji polskich zainteresowanych zagadnieniami zarządzania środowiskowego. W związku z prowadzonymi działaniami, Polskie Forum ISO podjęło inicjatywę przeprowadzenia badania aktualnego stanu efektywności zarządzania środowiskowego w organizacjach posiadających certyfikaty SZŚ ze względu na brak aktualnych danych w w/w zakresie. W tym celu opracowano niżej zamieszczoną ANKIETĘ i rozesłano ją do 450 organizacji. 3

4 ANKIETA EFEKTYWNOŚĆ ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO W POLSKICH ORGANIZACJACH 1 Nazwa organizacji... 2 Adres... tel./fax Rodzaj prowadzonej działalności... 4 Data wdrożenia systemu SZŚ... 5 Inne wdrożone systemy jakie termin 6 Planowane do wdrożenia systemy jakie termin 7 Planowane wdrożenie systemu EMAS tak 6 nie 6 8 Audyt kontrolny przeprowadzony tak 6 nie 6 planowany tak 6... termin 9 Wynik audytu pozytywny 6 negatywny 6 pozytywny z uwagami 6 0 Udział w programie Czystszej Produkcji tak 6 nie 6 q Program Czystszej Produkcji pomógł we wdrażaniu systemu SZŚ tak 6 nie 6 w Cele do realizacji przy wdrażaniu SZŚ... wypisać e Cele już zrealizowane... wypisać r Cele trudne do zrealizowania... wypisać przyczyna t Zadania do realizacji przy wdrażaniu SZŚ... wypisać y Zadania trudne do zrealizowania... wypisać przyczyna u Efekty ekologiczne planowane przy realizacji zadań... na jednostkę produkcji wypisać 1 i Efekty ekologiczne uzyskane przy realizacji zadań... na jednostkę produkcji wypisać 1 po jakim czasie uzyskane 4

5 ANKIETA EFEKTYWNOŚĆ ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO W POLSKICH ORGANIZACJACH o Efekty finansowe uzyskane przy realizacji zadań opłaty środowiskowe mniejsze tak 6 o ile 2... nie 6 opłaty eksploatacyjne mniejsze tak 6 o ile 2... nie 6 kary są płacone tak 6 nie 6 p Obciążenia finansowe związane z wdrażaniem systemu wzrosły tak 6 o ile(<)... nie 6 a Wystąpiono o zewnętrzne dofinansowanie wdrażania SZŚ tak 6 nie 6 planowane jest wystąpienie tak 6... nie 6 termin s Otrzymano dofinansowanie tak 6 nie 6 d Źródło dofinansowania... wymienić jednostkę f Rodzaj dofinansowania dotacja 6 kredyt 6 g Wysokość dofinansowania... termin otrzymania... h Zadania przewidziane do realizacji przy udziale zewnętrznego finansowania... j Wzrost konkurencyjności organizacji po wprowadzeniu SZŚ : wzrost sprzedaży tak 6 nie 6 (o ile) 3... wzrost zysku tak 6 nie 6 (o ile) 3... wzrost udziału w rynku tak 6 nie 6 (o ile) 3... udział w przetargach tak 6 nie 6 (o ile) 3... udział w programach/projektach tak 6 nie 6 (o ile) 3... doradztwo tak 6 nie 6 (o ile) 3... k Czy w Waszej organizacji są rejestrowane koszty eksploatacji urządzeń ochrony środowiska, pomiarów i analiz oraz inne wyniki tak 6... nie 6 wymień jakie... nazwisko kierownika jednostki... nazwisko osoby wypełniającej ankietę, tel./fax, 1 Dane podać w % na jednostkę czasu. 2 Dane podać na jednostkę czasu. 3 Dane podać w % na jednostkę czasu. 5

6 1.2. Historia rozwoju Systemów Zarządzania Środowiskowego Rozwój Systemów Zarządzania Środowiskowego nastąpił w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Początkowo, działania skupione były na działaniach techniczno technologicznych związanych z ograniczeniem emisji zanieczyszczeń do środowiska na końcu procesów, czyli rozwiązaniami końca rury. Wspomniane powyżej rozwiązania okazały się kosztowne, mało efektywne i nie rozwiązywały w pelni istniejących problemów związanych z ograniczeniem zanieczyszczeń środowiskowych. W latach osiemdziesiątych podjęto więc nowe działania, które skupiły się, między innymi na kontroli i zapobieganiu emisji na początku i wewnątrz procesów technologicznych, doborze surowców i jakości materiałów stosowanych w produkcji. Powstały zatem koncepcje Czystszych Produkcji, które wprowadziły ograniczenie zanieczyszczeń u źródła. Dostrzeżono również znaczenie działań poza- -technologicznych, w tym edukacji ekologicznej i zarządzania środowiskowego w organizacjach. Zaczęto tworzyć krajowe i międzynarodowa standardy zarządzania środowiskowego. W latach weszły w życie pierwsze standardy zarządzania środowiskowego: normy z serii ISO 9000 systemów zapewnienia jakości, na bazie których oparto opracowywanie norm środowiskowych; standard brytyjski BS 7750 oraz inne standardy państwowe (Kanada, Irlandia, Francja); Rozporządzenia Unii Europejskiej EMAS (ang. Eco-Management and Audit Scheme); normy z serii ISO 14000, w tym norma międzynarodowa ISO Model Systemu Zarządzania Środowiskowego (SZŚ) wg normy ISO Przegląd wykonywany przez kierownictwo Polityka Środowiskowa CIĄGŁE DOSKONALENIE Planowanie Aspekty środowiskowe, Wymagania prawne i inne, Cele i zadania Program SZŚ SPRAWDZANIE i działania korygujące Monitorowanie i pomiary Niezgodności oraz działania korygujące i zapobiegawcze Zapisy Audyt SZŚ Wdrożenie i funkcjonowanie Struktura i odpowiedzialność Szkolenie, świadomość i kompetencje Komunikowanie się Dokumentacja SZŚ Nadzór nad dokumentacją Sterowanie operacyjne Gotowość na wypadek awarii i reagowanie na awarie Przegląd wstępny Zobowiązanie Kierownictwa 6

7 1.3. System Zarządzania Środowiskowego wg normy ISO Norma ISO dotycząca zarządzania środowiskowego wskazuje zasady, które organizacja powinna zastosować, aby zminimalizować negatywny wpływ swoich działań, wyrobów i usług na środowisko. Umożliwia organizacjom dobrowolne wdrożenie SZŚ poprzez realizację celów środowiskowych i ekonomicznych. Jej przyjęcie do stosowania jest samodzielną decyzją kierownictwa organizacji, która jest równoznaczna ze zobowiązaniem do przestrzegania wymagań określonych w normie. Norma opisuje SZŚ, który jest narzędziem organizacyjnym umożliwiającym ustalenie i utrzymanie przyjętych zasad ochrony środowiska, zgodnych z wymaganiami prawnymi. Przy wdrażaniu SZŚ należy w pierwszej kolejności opracować: politykę środowiskową, która odnosi się do rodzajów i zakresu działalności organizacji, jej produktów lub usług i jest to własne zobowiązanie organizacji do: przestrzegania przepisów prawnych i innych wymagań, do których organizacja jest zobowiązana, do ciągłego doskonalenia działalności pro-środowiskowej, zapobiegania zanieczyszczeniom środowiska; aspekty środowiskowe wynikające z przeszłej, obecnej i przyszłej działalności organizacji, jej produktów lub usług; cele i zadania środowiskowe, które powinny być aktualizowane; dokumentację systemową (procedury, księgę, instrukcje, zapisy); struktury organizacyjne określające zakres odpowiedzialności i kompetencji pracowników. Ponadto przy wdrażaniu SZŚ należy: szkolić pracowników w celu podnoszenia ich wiedzy, świadomości i kompetencji; zapewnić system komunikowania się wewnątrz i na zewnątrz organizacji; nadzorować funkcjonowanie urządzeń technicznych i pomiarowych; dokumentować prowadzone działania, w tym korygujące i zapobiegawcze; wykonywać okresowo audyty wewnętrzne przez audytorów wewnętrznych i przeglądy systemu przez kierownictwo organizacji System EMAS wg. Rozporządzenia (WE) Nr. 761/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 marca 2001 r. dopuszczające dobrowolny udział organizacji w systemie ekozarządzania i audytu we Wspólnocie EMAS jest prawnie usankcjonowanym Systemem Wspólnoty Europejskiej, propagującym ideę dobrowolnego podejmowania zobowiązań w dziedzinie ochrony środowiska przez organizacje. Mogą to być zarówno przedsiębiorstwa produkcyjne, usługowe, jak i inne instytucje, placówki naukowe, szkoły, urzędy administracji publicznej i inne, które wdrożyły i utrzymują SZŚ zgodnie z normą ISO 14001, będący integralną częścią systemu EMAS. Organizacje te identyfikują aspekty środowiskowe i ich wpływ na środowisko oraz opracowują i realizują cele, programy i zadania środowiskowe pozwalające na ograniczenie emitowanych zanieczyszczeń do środowiska i poprawę relacji ze społeczeństwem. Udział organizacji w systemie EMAS polega głównie na: wdrożeniu w organizacji systemu zarządzania środowiskowego zgodnego z wymaganiami Rozporządzenia, podlegającego rejestracji i poddawanego okresowemu sprawdzaniu przez akredytowanych weryfikatorów (Aneks I Rozporządzenia), system nie musi być certyfikowany; publikowaniu okresowo deklaracji środowiskowej (Aneks III Rozporządzenia). Rozporządzenie EMAS określa, że organizacje zarejestrowane w tym systemie, mają obowiązek cyklicznie (raz w roku) opracowywać i udostępniać społeczeństwu i zainteresowanym stronom, weryfikatorom i organom rejestrującym deklarację środowiskową. Rozporządzenie wyraźnie określa minimalny zakres informacji zawartych w deklaracji. Są to: 1. jasny i niedwuznaczny opis organizacji rejestrowanej w EMAS i podsumowanie jej działań, produktów i usług, oraz jeśli trzeba związków z jakąkolwiek macierzystą organizacją ; 7

8 2. polityka środowiskowa i zwięzły opis systemu zarządzana środowiskowego w organizacji ; 3. opis wszystkich pośrednich i bezpośrednich aspektów środowiskowych, powodujących istotny wpływ organizacji na środowisko i wyjaśnienie rodzaju wpływu związanego z tymi aspektami (Aneks VI); 4. opis celów i zadań środowiskowych związanych z istotnymi aspektami i ich wpływami na środowisko ; 5. podsumowanie dostępnych danych na temat działalności organizacji wobec jej celów i zadań środowiskowych, z uwzględnieniem istotnych wpływów na środowisko. Podsumowanie może zawierać dane o emisji zanieczyszczeń, odpadów, zużyciu surowych materiałów, energii i wody, hałasie jak też innych aspektach wskazanych w aneksie VI. Dane te powinny pozwolić na coroczne porównanie oceny poprawy efektów działalności środowiskowej organizacji ; 6. inne czynniki dotyczące efektów działalności środowiskowej, w tym efekty działania w stosunku do przepisów prawnych, przy uwzględnieniu istotnych wpływów na środowisko ; 7. nazwisko (nazwa) i numer akredytacyjny weryfikatora oraz data potwierdzenia ; Zawarte w deklaracji środowiskowej informacje, uwierzytelnione przez weryfikatora, są podstawą do złożenia wniosku o rejestrację w Systemie EMAS. 2. Omówienie wyników badania organizacji 2.1. Organizacje biorące udział w ankietowaniu Ankietę wysłano do 450 organizacji, które mają wdrożony system zarządzania środowiskowego i posiadają certyfikaty SZŚ. Zbieranie danych do wykonania niniejszego opracowania zakończono w dniu r. Analizę wyników efektywności zarządzania środowiskowego w polskich organizacjach przeprowadzo- Tabela I. Wykaz organizacji podlegających ocenie. Nr. Organizacja 1. Algader Hofman Spółka z o.o. Warszawa 2. Bombardier Transportation Polska sp. z o.o. Wrocław 3. Bytomskie Przedsiębiorstwo Komunalne Sp.z o.o. Bytom 4. CBPM CUPRUM Sp.z o.o. Wrocław 5. Control Process Sp.z o.o. Tarnów 6. DAEWOO FSO MOTOR S.A. Warszawa 7. EKOS Poznań 8. Elektrownia Bełchatów S.A. Bełchatów 9. Elektrownia Opole S.A. Opole 10. Energetyka Cieplna Opolszczyzny S.A. Opole 11. Zespół Elekrtociepłowni Bytom Spółka Akcyjna Bytom 12. EP PUE ENERGOBUD LESZNO Lipno 13. Fabryka Maszyn i Urządzeń FAMAK Kluczbork 14. Fabryka Pieczywa Cukierniczego Kaliszanka sp. z o.o. Kalisz 15. Fabryka Wyrobów Runowych BIRUNA S.A. Białystok 16. FIAT-GM POWERTRAIN POLSKA Sp. z o.o. Bielsko Biała 17. Firma Techniczno Handlowa ANKOL Mielec 18. Gazomontaż S.A. Wołomin 19. GCB Centrostal Bydgoszcz S.A. Bydgoszcz 20. Hortex Holding, Odział Zakład Przetwórstwa Owocowo Warzywnego Skrzyńsko 21. Huta Stali Częstochowa 22. Huta Ferrum S.A. Katowice 23. Kongsberg Automotive Sp. z o.o. Pruszków 24. Odlewnia Żeliwa Śrem S.A. Śrem 25. Orzeł Biały S.A. Bytom 26. Ośrodek Kwalifikacji Jakości i Wyrobów SIMPTEST Poznań 27. Petro Mechanika Sp. z o.o. Płock 28. Philips Lighting Farel Mazury Sp. z o.o. Kętrzyn 29. PKE S.A. Zespół Elektrociepłowni Bielsko Biała 30. PLIVA Kraków, Zakłady Farmaceutyczne S.A. Kraków 31. PKE Południowy Koncern Energetyczny Jaworzno 32. POLMO ŁOMIANKI S.A 33. Pratt and Whitney Kalisz 34. Przedsiębiorstwo Usługowo Asenizacyjne ASTWA Białystok 35. Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowe OSOWAPLAST J i S Kobierscy Sp. jawna Kosakowo k. Gdyni 36. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. Kalisz 37. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. Olsztyn 38. Radkom Przedsiębiorstwo Produkcyjno -Usługowo-Handlowe Radom 39. Sanockie Zakłady Przemysłu Gumowego Stomil Sanok S.A. Sanok 40. SEWIK Sp. z o.o. Zakopane 41. Siarkopol Gdańsk S.A. Gdańsk 42. SITA Częstochowa 43. SKANSKA S.A. Warszawa 44. Spółdzielnia Inwalidów Przyjaźń Słupca 45. Spółdzielcza Mleczarnia SPOMLEK Radzymin Podlaski 46. Stena Złomet Sp. z o.o. Swarzędz 47. Tele Fonika Kable S.A. Myślenice 48. THOMSON MULTIMEDIA Polska Spółka z o.o. Odział Żyrardów 49. Urząd Miasta Racibórz 50. Volkswagen Motor Polska Sp. z o.o. Polkowice 51. WOJTPOL Spółka z o.o. Korfantów 52. WFOŚ i GW Katowice 53. Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego Sp. z o.o.poznań 54. Zakłady Chemiczne Rudniki S.A. Rudniki k. Częstochowy 55. Zakłady Chemiczne ALWERNIA S.A. Alwernia 56. Zakłady Mechaniczne Bumar Łabędy S.A. Gliwice 57. Zakłady Mechaniki Przemysłowej ZAMEP Sp. z o.o. Gliwice 58. Zespół Elektrociepłowni Bydgoszcz S.A. Bydgoszcz 8

9 Wykres 1. Rok wdrożenia SZŚ przez organizacje. 20 Ilość organizacji no na podstawie 58 otrzymanych ankiet, co stanowi 12,8 % (> 10 %) i daje podstawę do oceny efektywności SZŚ w Polsce. Wykaz organizacji, które wypełniły ankietę zawiera Tabela I. Organizacje, które wypełniły ankietę zakwalifikowano, zgodnie z prowadzoną działalnością gospodarczą, do ośmiu kategorii branż, które przedstawiono w Tabeli II. Organizacje reprezentujące pojedyncze branże zgrupowano w kategorii rożne. Wśród uczestniczących w ankiecie organizacji najliczniej reprezentowane były dwie branże: przemysł maszynowy i usługi Systemy zarządzania wdrożone przez organizacje Udział organizacji, w systemie Czystszych Produkcji ułatwił wprowadzenie systemów zarządzania środowiskowego, zgodnie z PN-EN ISO 14001:1998. Z przeprowadzonych badań wynika, że 25,9 % organizacji stosowało system Czystszych Produkcji Tabela II. Podział organizacji na branże. Nr. Branża udział ( %) 1. usługi 17,4 2. przemysł maszynowy 20,6 3. energetyka 10,3 4. przemysł ciężki 6,9 5. produkcyjno/ handlowa 6,9 6. chemiczna 5,2 7. spożywcza 5,2 8. różne 12,0 przed wprowadzeniem SZŚ. Organizacje wymienione w punkcie 2.1 wdrożyły system zarządzania środowiskowego w latach , w tym najwięcej organizacji wdrożyło SZŚ w latach , co stanowi 70,6 %. Wyniki wdrożeń pokazano na Wykresie 1. Przyjęto, że organizacje, które wdrożyły SZŚ w latach, druga połowa 2003/2004 nie dysponowały dostateczną ilością danych liczbowych pozwalających na wypełnienie niektórych punktów ankiety. Większość organizacji poza SZŚ zgodnie z normą PN-EN ISO 14001:1998, ma wdrożone inne systemy, głównie ISO 9001 (84 %), natomiast nieliczne organizacje stosują system zintegrowany 3,5 %. Do organizacji tych należą: Zakłady Chemiczne Rudniki S.A. i THOMSON MULTIMEDIA Polska Sp. z o.o. Odział Żyrardów. Wykaz systemów wdrożonych w organizacjach przedstawiono w Tabeli III. Tabela III. Wykaz systemów wdrożonych w organizacjach. System Ilość organizacji ISO ISO PN-EN ISO HACCP 3 ISO branżowe 7 ZSZ 2 ISO ZSZ 1 ISO PN-EN HACCP 1 PN-EN ISO PN-EN PN-EN HACCP 2 Branżowe 2 ISO (jako jedyny system) 5 ZSZ Zintegrowany System Zarządzania HACCP System Analizy Zagrożeń i Krytycznych Punktów Kontroli 9

10 Tabela IV. Planowane do wdrożenia systemy zarządzania. Rodzaj systemu Ilość organizacji Udział (%) PN-EN ,5 ISO ,5 ZSZ 1 1,8 HACCP 1 1,8 branżowe 9 15,8 EMAS 17 29,8 Ponad połowa organizacji nie planuje w najbliższym okresie wdrożenia nowych systemów zarządzania. Pozostałe planują wdrożenie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy, zgodnie z normą PN-EN (17,5 %), systemy branżowe (15,8 %) oraz EMAS (29,8 %). Planowane do wdrożenia systemy zarządzania zestawiono w Tabeli IV. Organizacje posiadające systemy zarządzania w zakresie norm ISO 9001, 14001, PN-EN w większości nie posiadają zintegrowanego systemu zarządzania, który jest korzystniejszy dla organizacji ze względu na większą przejrzystość zarządzania oraz ograniczenie ilości dokumentacji: procedury zintegrowane, wspólne dla kilku systemów, wspólna księga dla kilku systemów. Zgodnie z wymaganiami, organizacje, które wdrożyły SZŚ zobowiązane są do zgłoszenia swojej organizacji do jednostki certyfikującej w celu przeprowadzenia audytu nadzoru systemu, w wyznaczonym przez jednostki certyfikacyjne, terminie. Analizując dane ankiety stwierdzono że: 27,6 % organizacji, które wdrożyły system przed rokiem 2003, nie posiada przeprowadzonego audytu nadzoru; organizacje, które wdrożyły system w drugiej połowie 2003/2004 r. (14 %) deklarowały, że będą miały przeprowadzony audyt kontrolny w planowanych terminach bieżącego roku; organizacje (17,5 %), które wdrożyły system 3 7 lat temu nie wskazały terminu przeprowadzenia audytu nadzoru lub przedłużającego posiadanie certyfikatu. W/w dane są bardzo niepokojące, ponieważ świadczą, że organizacje nie wypełniły ciążących na nich wymagań, co może skutkować utratą certyfikatów SZŚ Cele i zadania wykazane do realizacji przez organizacje. Organizacje podały w ankiecie informacje dotyczące celów i zadań przyjętych przy wdrażaniu SZŚ. Liczba zrealizowanych celów i zadań w wyznaczonym przez organizację czasie jest jednym ze wskaźników efektów zarządzania środowiskowego zgodnie z normą ISO Tabela V przedstawia cele, które zestawiono w 18 blokach tematycznych. Z zestawienia danych otrzymanych przez ankietowane organizacje, wynika, że: na 150 zaplanowanych do realizacji celów, zostało zrealizowanych tylko 101 (w tym 14 częściowo), co stanowi 67,3 %; z 49 celów niezrealizowanych, 23 zostały określone jako trudne do realizacji; 15,8 % wszystkich zaplanowanych do realizacji celów nie zostało zrealizowane, ze względu na brak środków finansowych (tak deklaruje ponad połowa ankietowanych). Do wyróżniających się w zakresie zrealizowanych celów i zadań należą organizacje: Hortex Holding Skarżysko, Orzeł Biały Bytom, Huta Stali Częstochowa, Tele Fonika Myślenice, Elektrownia Opole, Huta Ferrum Katowice, Fabryka Pieczywa Cukierniczego Kaliszanka, DAEWOO FSO Warszawa, Zakłady Mechaniczne Bumar Łabędy Gliwice, Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego Poznań, Zespół Elektrociepłowni Bydgoszcz, Pratt and Whitney Kalisz, GCB Centrostal Bydgoszcz, Wojtpol Korfantów, Urząd Miasta Racibórz, PLIVA Kraków, Volkswagen Motor Polska Polkowice, ASTWA Białystok. Do podstawowych celów realizowanych przez organizacje należy zaliczyć: ograniczenie zużycia zasobów naturalnych; zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do powietrza; ograniczenie ilości odpadów. Na podstawie wypełnionych ankiet stwierdzono: niską skuteczność realizowanych celów i zadań środowiskowych, co świadczy o braku efektywne- 10

11 go i sprawnego zarządzania organizacją w zakresie ochrony środowiska i niezrozumieniu przez najwyższe kierownictwo organizacji i pracowników wymagań normy ISO 14001, pomimo posiadanego certyfikatu; mylenie celów z zadaniami, co jest niezgodne z wymaganiami normy; brak potrzeby pozyskiwania środków przez organizacje, z zewnętrznych źródeł finansowania, na zaplanowane do realizacji cele i zadania (FAMAK Kluczbork, Tele-Fonika Kable Myślenice, Odlewnia Żeliwa Śrem, Spółdzielnia Inwalidów Słupca, Elektrownia Opole, Huta Ferrum Katowice, DAEWOO FSO Warszawa, Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego Poznań, Zespół Elektrociepłowni Bydgoszcz, Urząd Miasta Racibórz, PLIVA Kraków, Zakłady Chemiczne Alwernia) Wskaźniki efektów środowiskowych uzyskanych przez organizacje Efekty działalności środowiskowej ankietowanych organizacji oceniono na podstawie następujących wskaźników: efektów zarządzania organizacji; efektów działalności operacyjnej organizacji. Wskaźniki efektów zarządzania. Wskaźnikami efektów zarządzania, wyszczególnionych w niniejszym opracowaniu, jest liczba zrealizowanych celów i zadań środowiskowych wyrażonych w procentach w odniesieniu do jednostki czasu- roku. Wskaźniki te obliczone zostały z uwzględnieniem liczby zrealizowanych celów i zadań w stosunku do wszystkich zaplanowanych (Tabela VI, Wykres 2). Tabela V. Wykaz celów wyznaczonych przez organizacje. Cele Planowano (ilość organizacji) Zrealizowano (ilość organizacji) Nie zrealizowano (ilość organizacji) 1. Dostosowanie do przepisów prawa Zabezpieczenie przed negatywnym wpływem na środowisko nadzwyczajnymi zagrożeniami 14 9 (1 Cz ) 5 3. Ograniczenie zużycia zasobów naturalnych (3 Cz ) 7 4. Zmniejszenie emisji (3 Cz ) 3 5. Zmniejszenie ilości odpadów (2 Cz ) 7 6. Ograniczenie odpadów nie segregowanych 7 6 (2 Cz ) 1 7. Ograniczenie ilości ścieków 11 5 (1 Cz ) 6 8. Ograniczenie zanieczyszczeń gleby Obniżenie poziomu hałasu Wdrażanie (produkcja wyrobów przyjaznych dla środowiska / czyste produkcje) Zmniejszenie opłat za korzystanie ze środowiska Podwyższenie świadomości ekologicznej pracowników Modernizacja urządzeń 6 4 (2 Cz ) Poprawa organizacji zarządzania Opracowanie instrukcji Zwiększenie liczby klientów Monitoring Wykorzystanie energii odnawialnej SUMA (14 Cz ) 49 (Cz) cele częściowo zrealizowane 11

12 Tabela VI. Stopień realizacji celów i zadań osiągniętych przez organizacje w ciągu roku. Cele i zadania Planowano (%) Uzyskano (%) 1 obniżenie emisji 59,0 95,7 2 obniżenie zużycia energii 16,0 30,8 3 obniżenie zużycia wody 19,6 42,9 4 obniżenie zużycia ciepła 20,0 66,7 5 zmniejszenie ilości ścieków 27,3 24,7 6 zmniejszenie ilości odpadów 41,5 36,5 7 zmniejszenie ilości odpadów niebezpiecznych 54,2 44,7 8 zmniejszenie poziomu hałasu 100,0 100,0 Wskaźniki efektów działalności operacyjnej obliczono na podstawie danych umieszczonych w ANKIECIE (p.19, 27). Dla obliczenia tych wskaźników wzięto pod uwagę: efekty finansowe: opłaty środowiskowe, opłaty eksploatacyjne, kary za zanieczyszczanie środowiska wskaźnik obliczony został jako ilość lub % organizacji, w których nastąpiły zmiany (Tabela VII); konkurencyjność organizacji: wzrost sprzedaży, wzrost zysku, wzrost udziału w rynku, udział w programach/projektach realizowanych przez organizację, doradztwie świadczonym przez organizację. Wskaźnik obliczony został jako ilość lub % organizacji, w których nastąpiły zmiany (Tabela VIII, Wykres 3) Stopień realizacji wyznaczonych celów i zadań na podstawie znaczących aspektów środowiskowych Wskaźnikiem osiągniętych efektów środowiskowych w organizacjach jest stopień realizacji wyznaczonych celów i zadań w ciągu roku. Efekty środowiskowe przedstawiono w ośmiu grupach tematycznych umieszczonych w Tabeli VI i na Wykresie 2. W grupie 5 i 6 zmniejszenie ilości odpadów i ścieków uzyskano najniższe efekty w stosunku do planowanych. Dobre efekty w stosunku do planowanych osiągnęły: CBPM CUPRUM Wrocław, Spółdzielnia Inwalidów Słupca, Elektrownia Opole, EKOS Poznań, Energetyka Cieplna Opole, Sanockie Zakłady Przemysłu Gumowego, THOMSON MULTIMEDIA Oddział Żyrardów, Huta Ferrum Katowice, Fabryka Pieczywa Cukierniczego Kaliszanka, DAEWOO FSO Warszawa, Wytwórnia Sprzętu Telekomunikacyjnego Poznań, Pratt and Whitney Kalisz, WOJTPOL Korfantów, Bombardier Transportation Polska Wrocław, Elektrownia Bełchatów, Zakłady Mechaniki Przemysłowej ZAMEP Gliwice. Ankietowane organizacje osiągnęły 100 % efekty w zakresie obniżenia emisji hałasu, poprzez realizację zaplanowanych inwestycji w tym zakresie. Wykres 2. Realizacja ( %) celów i zadań przez organizacje Planowane Uzyskane obniżenie emisji 2 obniżenie zużycia energii 3 obniżenie zużycia wody 4 obniżenie zużycia ciepła 5 zmniejszenie ilości ścieków 6 zmniejszenie ilości odpadów 7 zmniejszenie ilości odpadów niebezpiecznych 8 zmniejszenie poziomu hałasu

13 Tabela VII. Efekty finansowe uzyskane przez organizacje. OPŁATY ŚRODOWISKOWE opłaty mniejsze bez zmian większe brak danych ilość organizacji 19 (33,3 %) 26 (45,7 %) 1 (1,7 %) 13 (22,4 %) PLN mln.* OPŁATY EKSPLOATACYJNE opłaty mniejsze bez zmian większe brak danych ilość organizacji 18 (31,6 %) 28 (49,1 %) 13 (22,4 %) PLN mln. ** KARY opłaty płacone nie brak danych ilość organizacji 4 (7,0 %) 46 (80,7 %) 9 (15,5 %) * wielkość opłat zależy od ilości zanieczyszczeń emitowanych do środowiska ** wielkość opłat zależy od wielkości produkcji i sprawności urządzeń Brak możliwości uzyskania założonych efektów środowiskowych przez organizacje związany jest głównie z brakiem środków finansowych na ich realizację. Jednocześnie z przeprowadzonych badań wynika, że: tylko 29,8 % organizacji wystąpiło o środki finansowe do instytucji zewnętrznych; w tym otrzymało je 19 organizacji, co stanowiło 88,2 %; były to głównie dotacje; kredyty stanowiły jedynie 7,1 %. Skuteczność zdobywania środków zewnętrznych na realizację zadań środowiskowych jest więc bardzo wysoka. W związku z powyższym istnieje prawdopodobieństwo, że realizacja pozostałych zadań też byłaby możliwa, gdyby organizacje wykazały większą aktywność w tym zakresie. Organizacje skorzystały z pięciu źródeł finansowania: Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (7 organizacji); Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (2 organizacje); Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (3 organizacje); Komitetu Badań Naukowych (1 organizacja); Funduszu Europejskiego ISPA (2 organizacje). Wysokość dotacji przyznana organizacjom przez w/w Instytucje była zróżnicowana zgodnie z potrzebami wnioskodawców. Minimalna dotacja wynosiła PLN a maksymalna PLN. Z otrzymanych dotacji zrealizowano szesnaście zadań. Trzynaście zadań dotyczyło wdrażania SZŚ, co stanowiło 81,2 %. Dotacje dla trzech zadań były przeznaczone na inwestycje ekologiczne Efekty finansowe uzyskane przez organizacje Wskaźnikami efektywności zarządzania są efekty finansowe uzyskane przez organizacje, które zostały zestawione w Tabeli VII. Wzięto pod uwagę: zmniejszenie opłat środowiskowych, eksploatacyjnych oraz płacone kary. Z powyższych danych wynika, że: co trzecia organizacja obciążona jest niższymi opłatami środowiskowymi i eksploatacyjnymi są to koszty niższe nawet o 120 mln. PLN; 7 % organizacji płaci kary. Wysoko niepokojący jest fakt, że ponad 20 % organizacji nie podało w/w danych, pomimo, że odpowiadając na inne pytanie ankiety deklarują, że rejestrują koszty eksploatacji takie jak: zużycie wody, gazu, energii elektrycznej; wywóz odpadów; eksploatacja urządzeń; monitoring. 13

14 Tabela VIII. Wskaźniki konkurencyjności organizacji. nr Parametr wzrost bez zmian brak danych 1. wzrost sprzedaży ilość organizacji 11 % wzrostu 1,5 46, wzrost zysku ilość organizacji 8 % wzrostu 2,5 90, wzrost udziału w rynku ilość organizacji 12 % wzrostu 2,0 21, udział w przetargach ilość organizacji 11 % wzrostu 2,0 20, udział w programach/projektach ilość organizacji 11 % wzrostu 2,0 30, doradztwo świadczone przez organizacje ilość organizacji 9 % wzrostu 10,0 20, Konkurencyjność organizacji Badanym współczynnikiem efektywności zarządzania SZŚ, jest wzrost konkurencyjności organizacji. Wyniki badań zestawiono w Tabeli VIII na podstawie sześciu, niżej przedstawionych wskaźników. Wdrożenie SZŚ przyczyniło się do wzrostu sprzedaży produktów i usług oraz uzyskanego zysku w niżej wymienionych organizacjach: Orzeł Biały Bytom, Control Process Tarnów, Spółdzielnia Inwalidów Słupca, EKOS Poznań, Sanockie Zakłady Przemysłu Gumowego, ASTWA Białystok, OSOWAPLAST J i S Kobierscy Kostkowo k/ Gdyni, ZAMPET Gliwice, BIRUNA Białystok, EP PUE ENERGOBUD Leszno. Połowa badanych organizacji nie osiągnęła żadnych efektów, a część nie podała danych liczbowych, deklarując tylko korzystne zmiany. Niepokojący jest fakt, że prawie 20 % ankietowanych organizacji nie dysponuje (lub nie udostępnia) w/w danych. 58,6 % organizacji deklaruje, że wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego zwiększyło obciążenie finansowe organizacji w zakresie od 0,05 % do 25 %, średnio o 80 tysięcy PLN/ rok. Jako przyczynę wzrostu kosztów, większość organizacji podaje koszty utrzymania i funkcjonowania systemu zarządzania środowiskowego, (głównie realizacji wyznaczonych zadań) oraz opłaty za audyty nadzoru. Zwiększenie obciążenia finansowego organizacji oraz w wielu przypadkach brak efektów środowiskowych i finansowych, po wprowadzeniu systemu zarządzania środowiskowego w organizacji, wymaga podjęcia pilnych działań przez organizację w celu poprawienia osiąganych wyników. Wykres. 3. Struktura zmian wskaźników konkurencyjności (ilość organizacji przedstawiająca wskaźniki wyrażona w %) sprzedaż zysk udział w rynku wzrost 2. bez zmian 3. brak danych

15 3. Wytyczne do dalszego doskonalenia SZŚ wynikające z przeprowadzonej analizy i oceny efektywności zarządzania środowiskowego w polskich organizacjach. Niżej wymienione wytyczne powinny przyczynić się do dalszego doskonalenia stosowanych i audytowanych systemów zarządzania środowiskowego przez organizacje oraz jednostki certyfikujące: 1. Polskie organizacje, zgodnie z wymaganiami normy ISO powinny prowadzić systematyczne szkolenia pracowników w celu podnoszenia ich wiedzy w zakresie zarządzania środowiskowego, przepisów prawnych i innych. Pozwoli to na ciągłe doskonalenie stosowanych systemów wzrostu efektywności zarządzania, które będzie w przyszłości podstawą wdrażania systemu ekozarządzania i audytu EMAS zgodnie z Rozporządzeniem (WE) Nr 761/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 marca 2001 r. dopuszczających dobrowolny udział organizacji w systemie ekozarządzania i audytu we wspólnocie (EMAS), którego system zarządzania środowiskowego jest integralną częścią. 2. Z przeprowadzonego badania i oceny wynika, że wdrożone systemy zarządzania środowiskowego w polskich organizacjach, po przeanalizowaniu osiąganych efektów środowiskowych są mało efektywne. Wymagają więc podjęcia pilnych działań korygujących i zapobiegawczych w celu poprawy efektów ekologicznych, ekonomicznych i społecznych. 3. Organizacje, które posiadają kilka systemów zarządzania (PN-EN ISO 9001, PN-EN ISO 14001, PN-EN 18001, HACCP), powinny podjąć prace w celu połączenia wdrożonych systemów w Zintegrowany System Zarządzania. Zintegrowanie Systemów pozwala na ograniczenie dokumentacji systemowej ( ksiąg, procedur), stwarza większą przejrzystość w zakresie podziału kompetencji i odpowiedzialności oraz doskonalenia i oceny stosowanych systemów. 4. Organizacje nie posiadające przeprowadzonego audytu nadzoru przez jednostki certyfikujące i wznowienia certyfikatu nie posiadają ważnego certyfikatu w zakresie systemu zarządzania środowiskowego i powinny niezwłocznie podjąć działania w celu przywrócenia jego ważności, jeżeli uznają to działanie za celowe dla organizacji. 5. Zaleca się organizacjom stosującym obecnie system Czystszych Produkcji przystąpienie do wdrażania SZŚ a w przyszłości EMAS. System Czystszych Produkcji ułatwił organizacjom wdrożenie efektywnego systemu zarządzania środowiskowego i otrzymanie certyfikatu. 6. Organizacje powinny systematycznie rejestrować dane liczbowe dotyczące ponoszonych kosztów eksploatacyjnych, ponieważ są one podstawowym wskaźnikiem do określenia efektywności zarządzania i doskonalenia w zakresie SZŚ, a w przyszłości spełniania wymagań deklaracji środowiskowej w systemie EMAS. 7. Organizacje powinny skuteczniej realizować cele i zadania środowiskowe, które są podstawą doskonalenia SZŚ. Na problem ten powinna być zwracana uwaga audytorów jednostek certyfikujących przy przeprowadzaniu audytu certyfikującego i audytów nadzoru w organizacjach. Nieefektywna realizacja celów i zadań środowiskowych może w przyszłości doprowadzić do odebrania posiadanego certyfikatu. 8. Organizacje, które planują w przyszłości wdrożenie systemu EMAS powinny zgodnie z wymaganiami SZŚ, szczególnie starannie opracowywać i realizować cele i zadania oraz prowadzić zapisy dotyczące osiąganych efektów środowiskowych, ponieważ są one podstawą opracowania deklaracji środowiskowej. 9. Organizacje, posiadające certyfikaty w zakresie SZŚ, powinny zwiększyć aktywność w celu pozyskiwania środków finansowych na realizację inwestycji proekologicznych. Korzystną forma dofinansowania zadań może być dotacja lub kredyt preferencyjny. Organizacje, które posiadają certyfikat SZŚ mogą uzyskać dodatkowe punkty przy ubieganiu się o środki. 10. Organizacje certyfikujące System Zarządzania Środowiskowego, przy przeprowadzaniu audytu certyfikującego i nadzoru powinny zwracać uwagę na osiągane przez organizacje efekty środowiskowe oraz prawidłowość ustalania celów i zadań. 11. Stowarzyszenie Polskie Forum ISO , biorąc pod uwagę przeprowadzoną ocenę funkcjonowa- 15

16 nia Systemu Zarządzania Środowiskowego wg. Normy ISO powinno: utrzymywać stałą i ścisłą współpracę z Ministerstwem Środowiska w zakresie zarządzania środowiskowego, szczególnie przy wdrażaniu Systemu EMAS; inicjować przeprowadzanie badania efektywności zarządzania środowiskowego zgodnie z PN-EN ISO 14001:1998 i EMAS, przynajmniej raz na trzy lata w celu dokonania jego oceny oraz opracowywać wytyczne ułatwiające ciągłe doskonalenia systemów w polskich organizacjach; zintensyfikować działania na rzecz poprawy i rozwoju systemów zarządzania środowiskowego w Polsce poprzez organizację platformy wymiany doświadczeń pomiędzy organizacjami, zgodnie ze swoją działalnością statutową; wyniki działań publikować na swojej stronie internetowej www. pfiso14000.org.pl, która powinna być na bieżąco aktualizowana tak by stanowiła źródło szerokiej informacji o SZŚ i była forum dyskusyjnym; zwiększyć aktywność działań na rzecz popularyzacji ekozarządzania zgodnie z przyjętym planem pracy i umieszczać jej wyniki na w/w stronie internetowej (informacje o seminariach, spotkaniach, z bieżącej działalności Klubu); kontynuować współpracę z Centrum Ochrony Środowiska Politechniki Gdańskiej, które publikuje informacje z zakresu ochrony środowiska (systemów zarządzania środowiskowego, EMAS, jakości, bhp, przepisów ochrony środowiska, finansowania inwestycji ekologicznych, najnowszych dostępnych technik, itp.) na stronie internetowej SPIS NORM ISO ISO ISO 9001 Systemy Zarządzania Środowiskowego Specyfikacja i Wytyczne Stosowania Systemy Zarządzania Środowiskowego Ogólne Wytyczne dotyczące Zasad, Systemów i Technik Pomocniczych Systemy Zarządzania Jakością Wymagania PN-N HACCP (HAZARD ANALISYS CRITICAL CONTROL POINTS) Systemy Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy System Analiza Zagrożeń i krytycznych punktów kontroli (jest to specjalny system jakości i bezpieczeństwa dla wyrobów produkowanych przez branżę spożywczą) 16

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju.

SZKOLENIE 2. Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. SZKOLENIE 2 Projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. FAMED Żywiec S.A. Dokumentacja Systemu Zarządzania zgodnego z PN-EN ISO

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Forum ISO 14000 INEM Polska Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Wymagania norm: ISO 9001, ISO 14001 oraz PN-N-18001 dotyczące dostawców i podwykonawców. Szczyrk, 24 27. 09. 2006r. Maciej Kostrzanowski

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001)

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) ROMAN KOŁODZIEJ IV Konferencja Naukowo-Techniczna,,Utrzymanie ruchu w przemyśle spożywczym Szczyrk, 26 kwietnia 2012 r. 1 PLAN

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM

ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM Co jest istotą systemu zarządzania środowiskowego wg normy ISO 14001? System zarządzania środowiskowego stanowi część systemu zarządzania organizacji. Istota SZŚ wg normy ISO 14001

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o.

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Konferencja Klubu Polskie Forum ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 Krzysztof Lebdowicz

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

JUBILEUSZOWA KONFERENCJA STOWARZYSZENIA POLSKIE FORUM ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 r. Anna Wajnbergier, Małgorzata Wybacz

JUBILEUSZOWA KONFERENCJA STOWARZYSZENIA POLSKIE FORUM ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 r. Anna Wajnbergier, Małgorzata Wybacz JUBILEUSZOWA KONFERENCJA STOWARZYSZENIA POLSKIE FORUM ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 r. Anna Wajnbergier, Małgorzata Wybacz Agenda Dlaczego EMAS? Polskie Forum ISO 14000 a EMAS. EMAS dzisiaj.

Bardziej szczegółowo

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001

ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ISO 9001 ISO 14001 OHSAS 18001 ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA W TRAKCJA PRKiI S.A. Warszawa, maj 2015 SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od 1999 roku Trakcja PRKiI S.A. mając na uwadze satysfakcję Klienta i

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem

Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem Ekoinnowacje w zarządzaniu przedsiębiorstwem dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Poznań, 17 listopada 2014 r. AGENDA Innowacyjne podejście do zarządzania przedsiębiorstwem Warunki i

Bardziej szczegółowo

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

ISO 14001:2004, Rozporządzenie EMAS kroki w kierunku zmian wzorców produkcji i usług ewolucja strategii ochrony środowiska Lucyna Kandora

ISO 14001:2004, Rozporządzenie EMAS kroki w kierunku zmian wzorców produkcji i usług ewolucja strategii ochrony środowiska Lucyna Kandora ISO 14001:2004, Rozporządzenie EMAS kroki w kierunku zmian wzorców produkcji i usług ewolucja strategii ochrony środowiska Lucyna Kandora Politechnika Śląska w Gliwicach; Wydział Organizacji i Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Postępowanie na opracowanie i wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego według wymagań normy ISO 14001 i Rozporządzenia EMAS w Oddziałach IMGW-PIB

Postępowanie na opracowanie i wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego według wymagań normy ISO 14001 i Rozporządzenia EMAS w Oddziałach IMGW-PIB Postępowanie na opracowanie i wdrożenie systemu zarządzania środowiskowego według wymagań normy ISO 14001 i Rozporządzenia EMAS w Oddziałach IMGW-PIB Joanna Kozłowska p.o. Kierownik Biura Organizacyjno-Prawnego

Bardziej szczegółowo

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Katowice, maj 2014 roku Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność?

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność? Krajowy system ekozarządzania i audytu EMAS potrzeba czy konieczność? Agnieszka Zdanowska Departament Informacji o Środowisku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska 25 listopada 2010 r., Poznań Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA

POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA POLITYKA JAKOŚCI I ŚRODOWISKOWA Thermaflex Izolacji Sp. z o. o. zajmuje wiodącą pozycję w Polsce w branży izolacji technicznych ze spienionych poliolefin. Dążymy aby System Zarządzania Jakością i Środowiskiem

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy Ewa Górska Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy EWOLUCJA POGLĄDÓW NA ZAGADNIENIA BEZPIECZEŃSTWA PRACY Hand from root of finger to fingertip Hand frim wist to fingertip Arm from elbow to fingertip

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja i walidacja w systemie EMAS. Biuro Certyfikacji Systemów Zarządzania PRS S.A. Grzegorz Marchewka

Weryfikacja i walidacja w systemie EMAS. Biuro Certyfikacji Systemów Zarządzania PRS S.A. Grzegorz Marchewka Weryfikacja i walidacja w systemie EMAS Biuro Certyfikacji Systemów Zarządzania PRS S.A. Grzegorz Marchewka EMAS (Eco Management and Audit Scheme) Wspólnotowy System Ekozarządzania i Audytu Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE:

CEL SZKOLENIA: DO KOGO SKIEROWANE JEST SZKOLENIE: Audytor Wewnętrzny systemu HACCP oraz standardów IFS w wersji 6 (International Food Standard version 6) i BRC w nowej wersji 7 (Global Standard for Food Safety issue 7) - AWIFSBRC CEL SZKOLENIA: zrozumienie

Bardziej szczegółowo

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000

Etapy wdrażania systemu zarządzania bezpieczeństwem żywności (SZBŻ) wg ISO 22000 BIURO USŁUG DOSKONALENIA ZARZĄDZANIA I ORGANIZACJI SYSTEM SP.J. ul. Faradaya 53 lok. 44, 42-200 Częstochowa tel.: 34-321 43 80 e-mail: sekretariat@biuro-system.com www.biuro-system.com Etapy wdrażania

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne VI Konferencja nt. systemów zarządzania w energetyce Nowe Czarnowo Świnoujście, 21-23 X 2008 Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne Grzegorz Ścibisz Łańcuch dostaw DOSTAWCA

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do Zarządzania Środowiskowego

Wprowadzenie do Zarządzania Środowiskowego Wprowadzenie do Zarządzania Środowiskowego co to jest: certyfikat na ISO 14001? certyfikat zgodności z ISO 14001 2 = wydane przez neutralną i wiarygodną organizację zaświadczenie, że w naszej organizacji

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA Strona: 1 z 5 1. Opis systemu zintegrowanego systemu zarządzania 1.1. Postanowienia ogólne i zakres obowiązywania W Samodzielnym Zespole Publicznych Zakładów Lecznictwa Otwartego Warszawa Ochota jest ustanowiony,

Bardziej szczegółowo

Szkolenia DQS Polska 2006

Szkolenia DQS Polska 2006 AW Auditor wewnętrzny DQS I edycja szkolenia 20-22.02.2006 II edycja szkolenia 02-04.10.2006 Szkolenie skierowane jest do kandydatów na auditorów wewnętrznych oraz dla auditorów wewnętrznych systemu zarządzania

Bardziej szczegółowo

PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY ZINTEGROWANEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ I ŚRODOWISKOWEGO wg ISO 9001 oraz ISO 14001

PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY ZINTEGROWANEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ I ŚRODOWISKOWEGO wg ISO 9001 oraz ISO 14001 INFORMACJE SZCZEGÓŁOWE NA TEMAT SZKOLENIA OTWARTEGO: PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY ZINTEGROWANEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ I ŚRODOWISKOWEGO wg ISO 9001 oraz ISO 14001 S t r o n a 2 z 5 Serdecznie

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO

SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Auditor wewnętrzny Systemu Zarządzania Środowiskowego 26 27.11.2012 Szczecin SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO 1 Co to jest System Zarządzania Środowiskowego (SZŚ)? 2 Zarządzanie: - sposób realizacji

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania jakością

Systemy zarządzania jakością Systemy zarządzania jakością cechy, funkcje, etapy wdrażania systemu Prezentacja na spotkanie 3 System zarządzania jakością - czym jest a czym nie jest? System zarządzania jakością jest: zbiorem reguł,

Bardziej szczegółowo

Działanie 1.1. Tworzenie warunków dla rozwoju innowacyjności

Działanie 1.1. Tworzenie warunków dla rozwoju innowacyjności Działanie 1.1. Tworzenie warunków dla rozwoju innowacyjności Kryteria merytoryczno-techniczne dopuszczające szczególne L.p. Kryterium tak nie nie dotyczy 1 Trwałość prowadzonej działalności z zakresu innowacji

Bardziej szczegółowo

Numer dokumentu: PRC/DSJ/AW. Sprawdził / Zatwierdził : Tomasz Piekoszewski

Numer dokumentu: PRC/DSJ/AW. Sprawdził / Zatwierdził : Tomasz Piekoszewski Opracował: Radosław Zawiliński Sprawdził / Zatwierdził : Tomasz Piekoszewski Data obowiązywania: 2014-04-01 Wydanie: A 1. CEL Celem procedury jest określenie zasad przeprowadzania audytów wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak Zarządzanie Jakością System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem Dr Mariusz Maciejczak SYSTEM System to zespół powiązanych ze sobą elementów, które stanowią pewną całość. Istotną cechą

Bardziej szczegółowo

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie System zarządzania energią to uniwersalne narzędzie dające możliwość generowania oszczędności energii, podnoszenia jej efektywności

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH NA 2015 ROK I. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE ZMIAN - UAKTUALNIENIA

WPROWADZENIE ZMIAN - UAKTUALNIENIA Strona 1 z 8 WPROWADZENIE ZMIAN - UAKTUALNIENIA Lp. Data Zmienione strony Krótki opis zmian Opracował Zatwierdził Strona 2 z 8 1. CEL PROCEDURY Celem procedury jest zapewnienie zgodności funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

W ramach zarządzania jednostką można wyróżnić następujące rodzaje audytu:

W ramach zarządzania jednostką można wyróżnić następujące rodzaje audytu: Audytor powinien zalecić wprowadzenie istotnych informacji na temat efektów działań proekologicznych do systemu rachunkowości oraz do sprawozdawczości finansowej. Audyty ekologiczne stały się głównymi

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 na przykładzie Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej Gliwice, dn. 13.03.2014r. System Zarządzania Bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Jak skutecznie wdrożyć System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji. Katowice 25 czerwiec 2013

Jak skutecznie wdrożyć System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji. Katowice 25 czerwiec 2013 Jak skutecznie wdrożyć System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji Katowice 25 czerwiec 2013 Agenda Na czym oprzeć System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji (SZBI) Jak przeprowadzić projekt wdrożenia

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 stycznia 2009. w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami.

Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 stycznia 2009. w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami. Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 28 stycznia 2009 w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami. Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust.1, 3 i 5 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY SYSTEMU ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM I HIGIENĄ PRACY wg OHSAS 18001 i PN-N 18001

PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY SYSTEMU ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM I HIGIENĄ PRACY wg OHSAS 18001 i PN-N 18001 INFORMACJE SZCZEGÓŁOWE NA TEMAT SZKOLENIA OTWARTEGO: PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY SYSTEMU ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM I HIGIENĄ PRACY wg OHSAS 18001 i PN-N 18001 S t r o n a 2 z 5 Serdecznie zapraszamy

Bardziej szczegółowo

OPERATORSKI SYSTEM BEZPIECZEŃSTWA HSE W PGNiG SA

OPERATORSKI SYSTEM BEZPIECZEŃSTWA HSE W PGNiG SA OPERATORSKI SYSTEM BEZPIECZEŃSTWA HSE W PGNiG SA EDYTA DUDKOWIAK, ALEKSANDRA KAWALEC PGNiG S.A. III Konferencja PF ISO 14000 Zarządzanie kosztami środowiskowymi Warszawa 24 25.04.2014 Operatorski System

Bardziej szczegółowo

Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r.

Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r. Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r. w sprawie wprowadzenia zmian w wymaganiach akredytacyjnych dla jednostek certyfikujących systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji wynikających z opublikowania

Bardziej szczegółowo

Konferencja podsumowująca

Konferencja podsumowująca Konferencja podsumowująca Elżbieta Stefaniak Dyrektor Marketingu Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S.A. 25.06.2015 r. Tematyka prezentacji Stan realizacji zamówienia dla umowy 591 (1)/DSC/14) - usługi

Bardziej szczegółowo

CERTIOS Centrum Edukacji Przedsiębiorcy

CERTIOS Centrum Edukacji Przedsiębiorcy S t r o n a 1 S t r o n a 2 Serdecznie zapraszamy Państwa na szkolenie Pełnomocnik i Audytor Wewnętrzny Zintegrowanego Systemu Zarządzania Jakością i Środowiskowego! Celem szkolenia jest: przygotowanie

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią

System Zarządzania Energią System Zarządzania Energią Seminarium w ramach Forum ISO 14000 24.03.2011, Warszawa Andrzej Ociepa Główny Specjalista Ekoekspert, Warszawa, Stowarzyszenie Polskie Forum ISO 14000 Definicja systemu zarządzania

Bardziej szczegółowo

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001 Mariola Witek Przedmiot wykładu 1.Rozwój systemów zarządzania jakością (SZJ) 2.Potrzeba posiadania formalnych SZJ 3.Korzyści

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie zadań ze środków WFOŚiGW w Katowicach. Katowice, 23 listopada 2015 roku

Dofinansowanie zadań ze środków WFOŚiGW w Katowicach. Katowice, 23 listopada 2015 roku Dofinansowanie zadań ze środków WFOŚiGW w Katowicach Katowice, 23 listopada 2015 roku Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach działa od 1993 roku jako instrument regionalnej

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego

Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego Beata Wanic Śląskie Centrum Społeczeństwa Informacyjnego II Śląski Konwent Informatyków i Administracji Samorządowej Szczyrk,

Bardziej szczegółowo

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez KONCEPCJA SYSTEMU JAKOŚCI zgodnie z wymaganiami norm ISO serii 9000 dr Lesław Lisak Co to jest norma? Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez upoważnioną

Bardziej szczegółowo

NFOŚiGW na rzecz efektywności energetycznej przegląd programów priorytetowych. IV Konferencja Inteligentna Energia w Polsce

NFOŚiGW na rzecz efektywności energetycznej przegląd programów priorytetowych. IV Konferencja Inteligentna Energia w Polsce NFOŚiGW na rzecz efektywności energetycznej przegląd programów priorytetowych Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. IV Konferencja Inteligentna Energia w Polsce Wojciech Stawiany Doradca Zespół Strategii

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projekt ustawy o zmianie ustawy o krajowym systemie ekozarządzania i audytu (EMAS) wprowadza zmiany mające na celu usprawnienie i uproszczenie funkcjonowania krajowego systemu ekozarządzania

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo

CP pomostem wdrażania znormalizowanych systemów zarządzania, narzędzia doskonalenia.

CP pomostem wdrażania znormalizowanych systemów zarządzania, narzędzia doskonalenia. Żywiecka Fabryka Sprzętu Szpitalnego FAMED S.A. CP pomostem wdrażania znormalizowanych systemów zarządzania, narzędzia doskonalenia. Kwiecień 2006 Bielsko-Biała. LIDER CP 2001 Prezentacja Przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY ZINTEGROWANEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ I BHP WG NORM ISO 9001:2015 I OHSAS/PN-N 18001.

PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY ZINTEGROWANEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ I BHP WG NORM ISO 9001:2015 I OHSAS/PN-N 18001. INFORMACJE SZCZEGÓŁOWE NA TEMAT SZKOLENIA OTWARTEGO: PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY ZINTEGROWANEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ I BHP WG NORM ISO 9001:2015 I OHSAS/PN-N 18001. S t r o n a 2 z 5 Serdecznie

Bardziej szczegółowo

PROJEKT NOWA JAKOŚĆ PRACY

PROJEKT NOWA JAKOŚĆ PRACY PROJEKT NOWA JAKOŚĆ PRACY Folder informacyjny projektu Nowa jakość pracy realizowanego przez Centrum Rozwoju Społeczno-Ekonomicznego w ramach Poddziałania 8.1.1 Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych

Bardziej szczegółowo

Środki zarządzania środowiskowego w świetle EMAS na wybranych przykładach wykorzystanie systemu zamówień publicznych

Środki zarządzania środowiskowego w świetle EMAS na wybranych przykładach wykorzystanie systemu zamówień publicznych Środki zarządzania środowiskowego w świetle EMAS na wybranych przykładach wykorzystanie systemu zamówień publicznych Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Generalna Dyrekcja Ochrony

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08

DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08 DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

EMAS w Polsce. Robert Pochyluk

EMAS w Polsce. Robert Pochyluk Robert Pochyluk EMAS w Polsce Po kilku latach oczekiwania, polskie organizacje, które wdrożyły system zarządzania środowiskowego uzyskały formalną możliwość rejestracji w systemie EMAS. System ten, który

Bardziej szczegółowo

Program akredytacji weryfikatorów środowiskowych EMAS. Krzysztof Woźniak, Barbara Zengel Warszawa, 19.12.2013

Program akredytacji weryfikatorów środowiskowych EMAS. Krzysztof Woźniak, Barbara Zengel Warszawa, 19.12.2013 Program akredytacji weryfikatorów środowiskowych EMAS Krzysztof Woźniak, Barbara Zengel Warszawa, 19.12.2013 Definicje Akredytacja poświadczenie przez krajową jednostkę akredytującą, że jednostka oceniająca

Bardziej szczegółowo

Wdrożony i certyfikowany Zintegrowany System Zarządzania zgodny z normami: ISO 9001, ISO 14001, PN-N-18001.

Wdrożony i certyfikowany Zintegrowany System Zarządzania zgodny z normami: ISO 9001, ISO 14001, PN-N-18001. Systemy zarządzania Dobrze zaprojektowane i spójne procesy zarządcze i operacyjne Grupy Kapitałowej ukierunkowane są na zagwarantowanie oczekiwanej jakości oferowanych przez nas produktów i usług, ochronę

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak.

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Książka stanowi szerokie kompendium wiedzy z zakresu systemów zarządzania. Stanowić ona może cenną pomoc

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu

Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu Regulamin organizacji i zasad funkcjonowania kontroli zarządczej w Powiatowym Urzędzie Pracy w Tarnobrzegu Postanowienia ogólne 1 1. Kontrolę zarządczą w PUP stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE SZCZEGÓŁOWE NA TEMAT SZKOLENIA OTWARTEGO: PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY SYSTEMU ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO wg PN-EN ISO 14001:2015

INFORMACJE SZCZEGÓŁOWE NA TEMAT SZKOLENIA OTWARTEGO: PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY SYSTEMU ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO wg PN-EN ISO 14001:2015 INFORMACJE SZCZEGÓŁOWE NA TEMAT SZKOLENIA OTWARTEGO: PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY SYSTEMU ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO wg PN-EN ISO 14001:2015 S t r o n a 2 z 5 Serdecznie zapraszamy Państwa na szkolenie

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA Strona: 1 z 6 1. Zaangażowanie kierownictwa Najwyższe kierownictwo SZPZLO Warszawa Ochota przejęło pełną odpowiedzialność za rozwój i ciągłe doskonalenie ustanowionego i wdrożonego zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r.

Piotr Kukla. Katowice 28.08.2013r. Omówienie zasad składania wniosku w zakresie ogłoszonego konkursu przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej konkursu w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura Środowisko 2007-2013,

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki. Warszawa, 25 lutego 2015 r.

Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki. Warszawa, 25 lutego 2015 r. Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki Warszawa, 25 lutego 2015 r. 2 W celu zapewnienia, jak również ciągłego doskonalenia jakości,

Bardziej szczegółowo

Nowe regulacje prawne a EMAS. Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska

Nowe regulacje prawne a EMAS. Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Nowe regulacje prawne a EMAS Maciej Krzyczkowski Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Ochrona środowiska w Polsce Ochrona środowiska w Polsce 500 aktów prawnych Gospodarka odpadami - zmiany w przepisach

Bardziej szczegółowo

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących 1/14 TYTUŁ PROCEURY Opracował: Zatwierdził: Pełnomocnik ds. SZJ Mariusz Oliwa 18 marca 2010r.... podpis Starosta Bolesławiecki Cezary Przybylski... podpis PROCEURA OBOWIĄZUJE O NIA: 25 czerwca 2010r. 18

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI ZARZĄDZANIE ZASOBAMI

KSIĘGA JAKOŚCI ZARZĄDZANIE ZASOBAMI Wydanie: 4 z dnia 09.06.2009r zmiana: 0 Strona 1 z 6 6.1 Zapewnienie zasobów W Szpitalu Miejskim w Elblągu zostały określone i są dostarczane niezbędne zasoby do wdraŝania, utrzymywania i doskonalenia

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZĄDZANIA ENERGIĄ (SZE) W DZIERŻONIOWIE

SYSTEM ZARZĄDZANIA ENERGIĄ (SZE) W DZIERŻONIOWIE SYSTEM ZARZĄDZANIA ENERGIĄ (SZE) W DZIERŻONIOWIE Na podstawie Normy PN-EN ISO 50001 Dzierżoniów kwiecień 2013 r. 4.1 Wymagania ogólne System Zarządzania Energią (SZE) wprowadza się na terenie Gminy Miejskiej

Bardziej szczegółowo

Certyfikaty środowiskowe

Certyfikaty środowiskowe Certyfikaty środowiskowe jako praktyczna realizacja zasad zrównoważonego rozwoju Gdynia, 23.05.2013 Agenda 1. O Fundacji Partnerstwo dla Środowiska 2. Program Czysty Biznes 3. Zielone Biuro 4. Przyjazny

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia. Małgorzata Gackiewicz

Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia. Małgorzata Gackiewicz Dobre praktyki i korzyści wdrażania EMAS w Urzędzie Miejskim Wrocławia Małgorzata Gackiewicz POCZĄTEK ISO 14001 2010r. POKL Zespół wdrożniowy Komunikacja ASPEKTY ŚRODOWISKOWE ASPEKTY BEZPOŚREDNIE Wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 8. Kompetencje i szkolenie pracowników w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 8.1. Jakie wymagania i zalecenia dotyczące kompetencji i szkoleń sformułowano w normach serii PN-N-18001? Zgodnie

Bardziej szczegółowo

CERTIOS Centrum Edukacji Przedsiębiorcy

CERTIOS Centrum Edukacji Przedsiębiorcy S t r o n a 1 S t r o n a 2 Serdecznie zapraszamy Państwa na szkolenie Pełnomocnik i Audytor Wewnętrzny Systemu Zarządzania Środowiskowego! Celem szkolenia jest: przygotowanie do samodzielnego wdrożenia

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Program Wieloletni Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Etap II Przegląd wytycznych i zalecanych rozwiązań pod kątem wykorzystania

Bardziej szczegółowo

Praktyczne korzyści dla Organizacji, Najlepsze praktyki płynące z BS 10500. Anti-bribery Management System. Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI

Praktyczne korzyści dla Organizacji, Najlepsze praktyki płynące z BS 10500. Anti-bribery Management System. Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI Praktyczne korzyści dla Organizacji, Najlepsze praktyki płynące z BS 10500 Anti-bribery Management System Joanna Bańkowska Dyrektor Zarządzający BSI 12 luty 2014 Copyright 2012 BSI. All rights reserved.

Bardziej szczegółowo

ZKP gwarancją jakości

ZKP gwarancją jakości dr inż. Jadwiga Szuba Zielonogórskie Kopalnie Surowców Mineralnych S.A. gwarancją jakości kruszyw dla ich użytkowników Państwa członkowskie Unii Europejskiej zobowiązane są do stosowania ujednoliconych

Bardziej szczegółowo

TÜV SÜD Polska Sp z o.o.

TÜV SÜD Polska Sp z o.o. Twój partner w zakresie certyfikacji, badań, inspekcji oraz szkoleń TÜV SÜD Polska Sp z o.o. 09/06/2014 Slide 1 Większe bezpieczeństwo. Większa wartość. Misją TÜV SÜD, nieprzerwanie od 150 lat, jest zapewnienie

Bardziej szczegółowo

ETAPY WDRAŻANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ENERGIĄ

ETAPY WDRAŻANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ENERGIĄ ETAPY WDRAŻANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ENERGIĄ Standardowe etapy wdrażania systemu zarzadzania energią ETAP I: Przeprowadzenie przeglądu wstępnego zarządzania energią ETAP II: Opracowanie zakresu działań

Bardziej szczegółowo

Zadanie: Ocena polityki jakości

Zadanie: Ocena polityki jakości Przedmiot: Zarządzanie Jakością Forma zajęć: Ćwiczenia Blok tematyczny: Polityka jakości Zadanie: polityki jakości. Napisać politykę jakości na przykładzie wybranego przedsiębiorstwa zgodnie z wymaganiami

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Solsum: Dofinansowanie na OZE

Solsum: Dofinansowanie na OZE Solsum: Dofinansowanie na OZE Odnawialne źródło energii (OZE) W ustawie Prawo energetyczne źródło energii odnawialnej zdefiniowano jako źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r.

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r. PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r. Cukiernik 751201 Celem kształcenia zawodowego jest przygotowanie uczących się do życia w warunkach współczesnego

Bardziej szczegółowo

Nadzieje związane z nowym obszarem rynku energii Ustawa o efektywności energetycznej

Nadzieje związane z nowym obszarem rynku energii Ustawa o efektywności energetycznej Nadzieje związane z nowym obszarem rynku energii Ustawa o efektywności energetycznej Roman Warchoł, TAURON Sprzedaż Forum Polska Efektywna Energetycznie, Gdańsk, 6 marca 2012r. Unijne cele 3x20% Unia Europejska

Bardziej szczegółowo

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Monika Dziadkowiec Dyrektor Generalna Warszawa, 5.07.2012 r. Ministerstwo Środowiska, poprzez współtworzenie polityki państwa, troszczy się o środowisko

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ KONCEPCJI OCHRONY ŚRODOWISKA

ROZWÓJ KONCEPCJI OCHRONY ŚRODOWISKA ROZWÓJ KONCEPCJI OCHRONY ŚRODOWISKA Rozwój koncepcji ochrony środowiska 1985 1995 Raporty środowiskowe 1990 Normy SZŚ Zarządzanie Środowiskowe 1980 Podejście procesowe 1970 1960 Rozwiązania końca rury

Bardziej szczegółowo