STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY SKRZYSZÓW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY SKRZYSZÓW"

Transkrypt

1 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA MGGP S.A Tarnów ul. Kaczkowskiego 6 Załącznik nr 1 do Uchwały Nr... Rady Gminy Skrzyszów z dnia.... STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY SKRZYSZÓW CZĘŚĆ I UWARUNKOWANIA WRAZ Z DIAGNOZĄ Tarnów, marzec 2011 r.

2 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY SKRZYSZÓW CZĘŚĆ I UWARUNKOWANIA WRAZ Z DIAGNOZĄ Aktualizacji UWARUNKOWAŃ dokonał zespół projektowy zmiany studium Biura Planowania Przestrzennego MGGP S.A. Główny projektant: mgr inż. arch. Małgorzata Przybysz-Ławnicka (członek POIU nr KT-252) mgr Dariusz Brzeziński mgr Maria Mierzwa mgr inż. arch. Ewelina Szymakowicz mgr inż. arch. Agata Korzeniowska mgr Karolina Fastnacht-Kundzierewicz mgr inż. arch. Renata Gevorgyan mgr inż. arch. Paweł Skowroński mgr Arkadiusz Kosiaty mgr Marcin Podlodowski mgr Anna Kuldanek mgr inż. Paulina Gębiś tech. Bożena Szwed Tarnów, marzec 2011 r.

3 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 3 SPIS TREŚCI 1. WPROWADZENIE PODSTAWA PRAWNA OPRACOWANIA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY SKRZYSZÓW ZAKRES OPRACOWANIA STUDIUM ZADANIA I CELE STUDIUM ZAWARTOŚĆ STUDIUM POWIĄZANIA FUNKCJONALNO - PRZESTRZENNE GMINY SKRZYSZÓW PODSTAWOWE INFORMACJE I DANE O GMINIE SKRZYSZÓW CHARAKTERYSTYKA POWIĄZAŃ FUNKCJONALNO PRZESTRZENNYCH GMINY SKRZYSZÓW Powiązania wynikające z naturalnych warunków środowiskowych Powiązania w zakresie infrastruktury technicznej Powiązania komunikacyjne Związki z ośrodkami o określonych dominujących funkcjach, mających wpływ na gminę PRZEZNACZENIE, ZAGOSPODAROWANIE I UŻYTKOWANIE TERENU PRZEZNACZENIE TERENU ZAGOSPODAROWANIE TERENU - SIEĆ OSADNICZA Charakterystyka ogólna jednostek osadniczych Ocena rozwoju osadnictwa STRUKTURA UŻYTKOWANIA GRUNTÓW DIAGNOZA I UWARUNKOWANIA ROZWOJU OSADNICTWA I ZAGOSPODAROWANIA TERENU ŚRODOWISKO NATURALNE ZASOBY ŚRODOWISKA NATURALNEGO Położenie fizyczno geograficzne gminy Skrzyszów Budowa geologiczna Surowce mineralne Rzeźba terenu Klimat lokalny Zasoby wód podziemnych i powierzchniowych Gleby Zasoby przyrodnicze środowiska naturalnego ZAGROŻENIA ŚRODOWISKOWE ZAGROŻENIA NATURALNE Zagrożenia ruchami masowymi Zagrożenia powodziowe ZAGROŻENIA ANTROPOGENICZNE Zanieczyszczenie atmosfery i degradacja klimatu lokalnego Zagrożenia wód powierzchniowych Zagrożenia wód podziemnych Zagrożenia pokrywy glebowo-roślinnej Zagrożenia środowiska przez hałas Pola elektromagnetyczne TERENY I OBIEKTY CHRONIONE NA PODSTAWIE PRZEPISÓW ODRĘBNYCH OBSZARY I OBIEKTY PROPONOWANE DO OBJĘCIA PRAWNĄ OCHRONĄ DIAGNOZA I UWARUNKOWANIA WYNIKAJĄCE Z ZASOBÓW I STANU ŚRODOWISKA NATURALNEGO ŚRODOWISKO KULTUROWE I ZABYTKI RYS HISTORYCZNY GMINY ZASOBY KULTUROWE OBIEKTY WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW OBIEKTY UJĘTE W EWIDENCJI ZABYTKÓW WOJEWÓDZKIEGO KONSERWATORA ZABYTKÓW ZABYTKOWE CMENTARZE STANOWISKA ARCHEOLOGICZNE KRAJOBRAZ KULTUROWY DIAGNOZA I UWARUNKOWANIA WYNIKAJĄCE ZE STANU DZIEDZICTWA KULTUROWEGO ORAZ ZABYTKÓW WARUNKI I JAKOŚĆ ŻYCIA MIESZKAŃCÓW... 99

4 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA LUDNOŚĆ Potencjał ludnościowy i jego zmiany RYNEK PRACY Pracujący w gospodarce narodowej Bezrobocie MIESZKALNICTWO Infrastruktura społeczna Zdrowie i opieka społeczna Oświata i wychowanie Poziom wyposażenia i zaspokojenia w zakresie usług DIAGNOZA I UWARUNKOWANIA WYNIKAJĄCE Z WARUNKÓW I JAKOŚCI ŻYCIA SYSTEM KOMUNIKACJI I INFRASTRUKTURY TECHNICZNEJ KOMUNIKACJA INFRASTRUKTURA TECHNICZNA Zaopatrzenie w wodę Odprowadzenie i oczyszczanie ścieków Odwodnienie Gospodarka odpadami Zaopatrzenie w gaz Ciepłownictwo Elektroenergetyka Odnawialne źródła energii Telekomunikacja Melioracje i stan regulacji rzek Cmentarnictwo DIAGNOZA I UWARUNKOWANIA ROZWOJU SYSTEMÓW KOMUNIKACJI I INFRASTRUKTURY TECHNICZNEJ ZAGROŻENIE BEZPIECZEŃSTWA LUDNOŚCI I JEJ MIENIA ZAGROŻENIE PRZESTĘPCZOŚCIĄ ZAGROŻENIE BEZPIECZEŃSTWA W RUCHU DROGOWYM ZAGROŻENIE POŻAROWE I MIEJSCOWE ZAGROŻENIA POWODZIOWE ZAGROŻENIA RUCHAMI MASOWYMI DIAGNOZA I UWARUNKOWANIA ZAGROŻENIA BEZPIECZEŃSTWA LUDNOŚCI I JEJ MIENIA PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA ROLNICTWO Warunki przyrodnicze Struktura użytkowania gruntów Struktura agrarna Produkcja rolna Charakterystyka rolnictwa gminy GOSPODARKA LEŚNA TURYSTYKA I REKREACJA DIAGNOZA I UWARUNKOWANIA ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI STAN PRAWNY GRUNTÓW ZADANIA SŁUŻĄCE REALIZACJI CELÓW PUBLICZNYCH UWARUNKOWANIA WYNIKAJĄCE Z ZADAŃ SŁUŻĄCYCH REALIZACJI PONADLOKALNYCH CELÓW PUBLICZNYCH POTRZEBY I MOŻLIWOŚCI ROZWOJU GMINY

5 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 5 SPIS RYSUNKÓW Rysunek 1. Obszar objęty zmianą Studium... 9 Rysunek 2. Położenie gminy Skrzyszów Rysunek 3. Podział gminy na sołectwa Rysunek 4. Struktura przestrzenna wg inwentaryzacji urbanistycznej Rysunek 5. Położenie gminy Skrzyszów w poszczególnych jednostkach fizyczno-geograficznych wg J. Kondrackiego Rysunek 6. Surowce mineralne na terenie gminy Skrzyszów Rysunek 7. Hipsometria terenu w granicach gminy Skrzyszów Rysunek 8. Ogólna charakterystyka zasobów kulturowych gminy Skrzyszów Rysunek 9. Wyposażenie gminy Skrzyszów w infrastrukturę społeczną Rysunek 10. Sieć drogowa w gminie Skrzyszów Rysunek 11. Istniejąca sieć gazowa i elektroenergetyczna w gminie Skrzyszów Rysunek 12. Struktura własności gruntów gminy Skrzyszów SPIS TABEL Tabela 1. Gmina Skrzyszów podstawowe dane na r Tabela 2. Struktura użytkowania gruntów w gminie Skrzyszów i powiecie tarnowskim Tabela 3. Zasoby mieszkaniowe w gminie Skrzyszów Tabela 4. Skrzyszów zestawienie powierzchni sołectw Tabela 5. Zbiorcze zestawienie wydanych decyzji pozwolenia na budowę w latach r Tabela 6. Struktura użytkowania gruntów w gm. Skrzyszów Tabela 7. Charakterystyka złóż piasków występujących na terenie gm. Skrzyszów Tabela 8. Wynikowe klasy jakości powietrza w strefie dąbrowsko-tarnowskiej i w Tarnowie w roku 2008 dla kryterium ochrony zdrowia z uwzględnieniem poszczególnych zanieczyszczeń. 55 Tabela 9. Zestawienie pomników przyrody żywej i nieożywionej na terenie gminy Skrzyszów Tabela 10. Chronione gatunki grzybów, porostów i flory Tabela 11. Chronione gatunki zwierząt Tabela 12. Obiekty wpisane do rejestru zabytków na terenie Skrzyszów Tabela 13. Wykaz obiektów ujętych w wykazie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wg. poszczególnych miejscowości Tabela 14. Strukturze obiektów zabytkowych Tabela 15. Ogólny stan zachowania obiektów zabytkowych z gminnej ewidencji zabytków dla gminy Skrzyszów Tabela 16. Stan zachowania obiektów ujętych w wykazie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, wg poszczególnych sołectw (stan na październik 2010 r.) Tabela 17. Wykaz cmentarzy zabytkowych w gm. Skrzyszów Tabela 18. Indeks stanowisk archeologicznych w obszarze Gminy Skrzyszów wg sołectw Tabela 19. Wykaz ilościowy stanowisk archeologicznych wg sołectw w gminie Skrzyszów Tabela 20. Uwarunkowania kulturowe gminy Skrzyszów Tabela 21. Wskazane działania ochronne Tabela 22. Rozwój ludności gminy Skrzyszów w latach Tabela 23. Rozwój ludności gminy Skrzyszów wg. jednostek osadniczych Tabela 24. Ruch naturalny ludności gminy Skrzyszów Tabela 25. Migracja wewnętrzna kierunki migracji gmina Skrzyszów Tabela 26. Przyrost rzeczywisty w gminie Skrzyszów Tabela 27. Struktura wiekowa ludności gminy Skrzyszów Tabela 28. Wskaźnik feminizacji w gminie Skrzyszów Tabela 29. Pracujący w gospodarce narodowej w latach r. w gminie Skrzyszów Tabela 30. Bezrobocie w gminie Skrzyszów latach r Tabela 31. Przestrzenne rozmieszczenie bezrobocia rejestrowanego w latach Tabela 32. Bezrobotni według wykształcenia 2009 r Tabela 33. Bezrobotni według wieku w 2009 r Tabela 34. Bezrobotni według stażu pracy 2009 r Tabela 35. Bezrobotni według czasu pozostawania bez pracy 2009 r

6 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 6 Tabela 36. Charakterystyka bezrobotnych Tabela 37. Struktura własności zasobów mieszkaniowych gminy Skrzyszów Tabela 38. Ilość mieszkań, izb i powierzchnia użytkowa mieszkań w gminie Skrzyszów Tabela 39. Zasoby mieszkaniowe gminy Skrzyszów struktura wg ilości izb Tabela 40. Powierzchnia użytkowa mieszkań w gminie Skrzyszów Tabela 41. Przestrzenne rozmieszczenie obiektów mieszkalnych wg inwentaryzacji urbanistycznej.112 Tabela 42. Mieszkania zamieszkałe według okresu powstania Tabela 43. Pozwolenia na budowę w latach w gm. Skrzyszów Tabela 44. Placówki ambulatoryjne opieki zdrowotnej w gminie Skrzyszów Tabela 45. Ośrodki zdrowia w gminie Skrzyszów 2009 r Tabela 46. Apteki oraz ich dostępność w gminie Skrzyszów Tabela 47. Rodzaje i wielkość pomocy świadczonej przez GOPS w gminie Skrzyszów Tabela 48. Przedszkola w gminie Skrzyszów Tabela 49. Przedszkola w gminie Skrzyszów w roku szkolnym 2009/ Tabela 50. Szkolnictwo podstawowe i gimnazjalne Gm. Skrzyszów Tabela 51. Rozmieszczenie i warunki funkcjonowania placówek szkolnictwa podstawowego i gimnazjalnego w gminie Skrzyszów w roku szkolnym 2009/ Tabela 52. Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych w Skrzyszowie w roku szkolnym 2009/2010 r Tabela 53. Kierunki kształcenia młodzieży i dorosłych w poszczególnych placówkach Zespołu Szkół Tabela 54. Placówki biblioteczne w gminie Skrzyszów i powiecie tarnowskim w 2008 r Tabela 55. Parametry techniczne dróg powiatowych na terenie gminy Skrzyszów w 2009 r Tabela 56. Średnie dobowe natężenie ruchu na drogach powiatowych na odcinkach przebiegającym przez gminę Skrzyszów Tabela 57. Sieć wodociągowa w gminie Skrzyszów Tabela 58. Stopień zwodociągowania w gminie Skrzyszów Tabela 59. Sieć kanalizacyjna w gminie Skrzyszów Tabela 60. Stopień skanalizowania gminy w 2010 r Tabela 61. Szacunkowa masa poszczególnych strumieni odpadów w odpadach komunalnych wytworzonych w gminie Skrzyszów w roku Tabela 62. Zbiorniki Wód Geotermalnych w Gminie Skrzyszów Tabela 63. Urządzenia melioracji wodnych podstawowych i szczegółowych na terenie gminy Skrzyszów w 2009 r Tabela 64. Melioracje w poszczególnych wsiach gminy Skrzyszów w 2009 r Tabela 65. Cmentarze w gminie Skrzyszów wraz z zestawieniem powierzchni (stan na 2009r.) Tabela 66. Zagrożenie przestępczością Tabela 67. Zagrożenie bezpieczeństwa Tabela 68. Zagrożenie pożarowe i miejscowe Tabela 69. Podmioty gospodarcze na terenie gminy Skrzyszów zarejestrowane w latach Tabela 70. Podmioty gospodarki narodowej według wybranych sekcji EKD w gminie Skrzyszów w 1998 r. i 2008 r Tabela 71. Struktura podmiotów gospodarki narodowej według wybranych sekcji EKD w gminie Skrzyszów i powiecie tarnowskim 2009 r Tabela 72. Wskaźnik przedsiębiorczości gminy Tabela 73. Wskaźnik bonitacji rolniczej Tabela 74. Waloryzacja rolniczej przestrzeni produkcyjnej gm. Skrzyszów Tabela 75. Procentowy udział gleb wg klas bonitacyjnych w gm. Skrzyszów Tabela 76. Struktura użytkowania gruntów w gm. Skrzyszów Tabela 77. Struktura użytków rolnych w gm. Skrzyszów Tabela 78. Struktura gospodarstw rolnych w gm. Skrzyszów Tabela 79. Najważniejsze uprawy w gm. Skrzyszów Tabela 80. Pogłowie zwierząt gospodarskich w gm. Skrzyszów Tabela 81. Maszyny i urządzenia rolnicze w gm. Skrzyszów Tabela 82. Struktura dochodów gospodarstw rolnych w gm. Skrzyszów Tabela 83. Rodzaj wykształcenia rolniczego osób kierujących gospodarstwami w gm. Skrzyszów Tabela 84. Powierzchnia gruntów leśnych według własności w gminie Skrzyszów w 2008 r

7 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 7 Tabela 85. Przestrzenne rozmieszczenie lasów wg własności SPIS FOTOGRAFII Fot. 1 Kościół parafialny p.w. św. Mikołaja w Łękawicy Fot. 2 Kościół parafialny p.w. św. Józefa w Pogórskiej Woli Fot. 3 Kościół parafialny p.w. św. Stanisława w Skrzyszowie Fot. 4 Kościół parafialny p. w. NMP Szkaplerznej w Szynwałdzie Fot. 5 Przykład najnowszej zabudowy jednorodzinnej w Ładnej Fot. 6 Przykład nowej zabudowy jednorodzinnej w Ładnej Fot. 7 Przykład nowej zabudowy jednorodzinnej w Łękawicy Fot. 8 Przykład nowej parterowej zabudowy jednorodzinnej w Łękawicy Fot. 9 Przykłady nowej zabudowy w Pogórskiej Woli Fot. 10 Przykład nowej zabudowy w Pogórskiej Woli Fot. 11 Przekształcająca się w ruinę tradycyjna zabudowa mieszkaniowa we wsi Łękawica Fot. 12 Przekształcająca się w ruinę tradycyjna zabudowa zagrodowa we wsi Łękawica SPIS WYKRESÓW Wykres 1. Pozwolenia na budowę wydane w 2009 r. wg sołectw Wykres 2. Pozwolenia na budowę wydane w latach wg sołectw Wykres 3. Przebieg średniej temperatury powietrza w Tarnowie w latach Wykres 4. Przebieg opadów atmosferycznych w Tarnowie w latach Wykres 5. Przebieg wilgotności względnej powietrza w Tarnowie w latach Wykres 6. Wartości stężeń wybranych zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego w Tarnowie w 2009 r Wykres 7. Udział obiektów znajdujących się w wykazie WKZ. wg kategorii stan w latach Wykres 8. Udział obiektów znajdujących się w wykazie WKZ. wg kategorii stan na październik 2010 r Wykres 9. Ocena stanu istniejącego obiektów zabytkowych w gminie Skrzyszów wg. stanu 2010 r Wykres 10. Udział obiektów zabytkowych w Wykazie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w poszczególnych sołectwach do października 2010 r Wykres 11. Udział obiektów zabytkowych w poszczególnych sołectwach gminy Skrzyszów po aktualizacji wykazu WKZ Wykres 12. Udział obiektów zabytkowych nie zachowanych w gminie Skrzyszów wg sołectw Wykres 13. Rozwój ludności w gminie Skrzyszów w latach Wykres 14. Liczba ludności w sołectwach gminy Skrzyszów Wykres 15. Ruch naturalny ludności w gminie Skrzyszów w latach Wykres 16. Napływ ludności do gminy Skrzyszów w latach Wykres 17. Odpływ ludności z gminy Skrzyszów w latach Wykres 18. Struktura wiekowa ludności w gminie Skrzyszów w latach Wykres 19. Struktura wiekowa ludności w gminie Skrzyszów w latach Wykres 20. Pracujący w gospodarce narodowej w gminie Skrzyszów Wykres 21. Zarejestrowani bezrobotni w gminie Skrzyszów w latach Wykres 22. Udział usług w sołectwach w gminie Skrzyszów Wykres 23. Podmioty gospodarki narodowej działające w gminie Skrzyszów w latach Wykres 24. Procentowy udział gleb wg klas bonitacyjnych w gm. Skrzyszów Wykres 25. Struktura użytkowania gruntów w gm. Skrzyszów Wykres 26. Struktura użytkowania gruntów w gm. Skrzyszów Wykres 27. Kierunki produkcji rolniczej w gospodarstwach rolnych w gm. Skrzyszów Wykres 28. Struktura dochodów w gospodarstwach w gm. Skrzyszów Wykres 29. Struktura własności gruntów w gminie Skrzyszów

8 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 8 WPROWADZENIE

9 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 9 1. WPROWADZENIE 1.1. PODSTAWA PRAWNA OPRACOWANIA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY SKRZYSZÓW Obowiązek sporządzenia i uchwalenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego wynika z ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (DZ. U. Nr 80, poz. 717 z późn. zm.). Niniejsze opracowanie stanowi realizację uchwały Nr XXIV/241/09 Rady Gminy Skrzyszów z dnia 29 czerwca 2009 r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia zmiany Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów 1.2. ZAKRES OPRACOWANIA STUDIUM Opracowanie zwane dalej studium jest zmianą Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów przyjętego uchwałą Nr V/25/99 Rady Gminy Skrzyszów z dnia 28 stycznia 1999 r. oraz zmienionego uchwałami: Nr VI/53/2003 Rady Gminy Skrzyszów z dnia 30 czerwca 2003 r oraz Nr XVIII/179/04 z dnia 29 grudnia 2004 r. Zmianą objęto cały obszar Gminy Skrzyszów w jej granicach administracyjnych za wyjątkiem terenów, dla których podjęto uchwałę Nr XXIV/240/09 z dnia 29 czerwca 2009 r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia zmiany Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Skrzyszów. Rysunek 1. Obszar objęty zmianą Studium

10 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA ZADANIA I CELE STUDIUM Ustalenia studium nie stanowią prawa miejscowego, są jednak wiążące dla organów gminy przy sporządzaniu planów miejscowych, stanowiąc dokument o charakterze aktu kierownictwa wewnętrznego zobowiązują władze samorządowe do określonej w nim polityki przestrzennej. Zmiana Studium Gminy Skrzyszów wynika m.in. z potrzeby: wprowadzenia korekty ustaleń oraz dostosowania jego treści i zapisów do wymogów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2003 r. Studium z 1999 r. zostało sporządzone zgodnie z przepisami poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym ( Dz.U. Nr 89 poz.415 z poź.zm), aktualizacji danych i analiz dotyczących diagnozy stanu istniejącego i uwarunkowań, określenia dopuszczalnych zmian w przebiegu granic terenów przewidzianych do zainwestowania w stosunku do ochrony systemu przyrodniczego, rozpatrzenia szeregu złożonych wniosków przez mieszkańców i inwestorów, akceptowanych do pozytywnego załatwienia przez władze Gminy, a dotyczących spraw zasadniczych tj. poszerzenia terenów inwestycyjnych bądź budowlanych w miejscach wyposażonych w pełną infrastrukturę techniczną oraz tam gdzie nie narusza przepisów odrębnych. Równocześnie przy weryfikacji kierunków rozwoju Gminy, uwzględniono w maksymalnym stopniu ustalenia obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Skrzyszów i uzasadnione potrzeby mieszkańców. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (DZ. U. Nr 80, poz. 717 z późn. zm.) celem studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego jest określenie polityki przestrzennej gminy, w tym lokalnych zasad zagospodarowania przestrzennego, po uprzednim rozpoznaniu uwarunkowań rozwoju gminy. W studium: uwzględniono uwarunkowania wraz z diagnozą I część Studium - stosownie do art. 10 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Diagnoza stanu oraz charakterystyka dotychczasowego rozwoju gminy Skrzyszów, stanowi materiał dla uściślenia uwarunkowań rozwoju oraz określenia głównych problemów wymagających rozwiązań, określono cele i kierunki zagospodarowania przestrzennego II część Studium - zgodnie z art. 10 ust 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym: W studium uwzględniono również ustalenia:

11 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 11 Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Małopolskiego 1 Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata , Strategii Zrównoważonego Rozwoju Gminy Skrzyszów na lata , Strategii Rozwoju Społeczno Gospodarczego Gminy Skrzyszów na lata , Planu Odnowy Miejscowości Łękawica, Pogórska Wola, Skrzyszów, Ładna i Szynwałd - Gmina Skrzyszów, Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Skrzyszów na lata , Opracowania ekofizjograficznego dla gminy Skrzyszów ZAWARTOŚĆ STUDIUM Projekt zmiany studium zawiera 3 : część określającą uwarunkowania, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy, przedstawioną w formie tekstowej 4, część zawierającą ustalenia określające kierunki zagospodarowania przestrzennego gminy, o których mowa w art. 10 ust. 2 ustawy w formie tekstowej 5, uzasadnienie zawierające objaśnienia przyjętych rozwiązań oraz syntezę ustaleń projektu studium 6, rysunek Nr 1 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów przedstawiający w formie graficznej uwarunkowania i ustalenia, określające kierunki zagospodarowania przestrzennego gminy, a także granice obszarów, o których mowa w art. 10 ust. 2 ustawy, rysunek Nr 2 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów Komunikacja i infrastruktura techniczna. 1 Uchwała Nr XV/174/03 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 22 grudnia 2003 r. 2 Przyjętej uchwałą nr XI/46/07 Rady Gminy Skrzyszów z dnia 25 czerwca 2007 r. 3 Zgodnie z 4. ust 1. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 kwietnia 2004 r. w sprawie zakresu projektu studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy (Dz. U. z dnia 26 maja 2004 r.). 4 Zawarte w części I tekstu studium. 5 Zawarte w części II tekstu studium. 6 Zawarte w części II tekstu studium.

12 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 12 POWIĄZANIA FUNKCJONALNO- PRZESTRZENNE GMINY SKRZYSZÓW

13 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 13 NKCJONALNO - PRZESTRZENNE GMINY SKRZYSZÓW 2. POWIĄZANIA FUNKCJONALNO - PRZESTRZENNE GMINY SKRZYSZÓW 2.1. PODSTAWOWE INFORMACJE I DANE O GMINIE SKRZYSZÓW Gmina Skrzyszów położona jest we wschodniej części województwa małopolskiego, przy granicy z województwem podkarpackim. Administracyjnie przynależy do powiatu tarnowskiego. Rysunek 2. Położenie gminy Skrzyszów

14 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 14 W jej skład wchodzą wsie: Skrzyszów, Szynwałd, Pogórska Wola, Ładna i Łękawica. Rysunek 3. Podział gminy na sołectwa Funkcję centrum administracyjno-usługowego dla mieszkańców gminy pełni wieś Skrzyszów z siedzibą władz administracyjnych. Gmina Skrzyszów graniczy z następującymi jednostkami administracyjnymi: gm. Ryglice od południa, gm. Tuchów od południowego zachodu, m. Tarnów od północnego zachodu,

15 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 15 gm. Tarnów od północy i zachodu, gm. Czarna (leżącą na terenie województwa podkarpackiego) od wschodu, gm. Pilzno (leżącą na terenie województwa podkarpackiego) od wschodu. Na kierunku W-E gminę przecina droga E40, która jest fragmentem międzynarodowej drogi krajowej nr 4 Kraków Przemyśl. Gmina ma charakter podmiejski i jest silnie związana z ośrodkiem miejskim Tarnowem, znajdując się ok. 6 km na wschód od jego centrum. Tabela 1. Gmina Skrzyszów podstawowe dane na r. Gmina Wyszczególnienie Skrzyszów Powiat tarnowski Województwo małopolskie Powierzchnia (km 2 ) 86, Ludność Gęstość zaludnienia (osób/km 2 ) Ludność wieku nieprodukcyjnego na 100 osób wieku produkcyjnego 60,5 62,8 57,5 Przyrost naturalny 3,2 2,7 1,41 Liczba mieszkań na 1000 mieszkańców 260,6 253,9 317,3 Liczba podmiotów gospodarczych na 1000 mieszkańców 53,3 45,9 91,7 Stopa bezrobocia w % 4,3 10,3 7,6 źródło: GUS 2008 r. W granicach powiatu tarnowskiego gmina Skrzyszów jest pod względem wielkości powierzchni siódmą, a pod względem liczby ludności czwartą gminą. Gęstość zaludnienia jest wyższa niż w powiecie, ale niższa względem województwa. Ludność w ilości osób stanowi 6,8% ludności powiatu tarnowskiego i 0,04 % województwa małopolskiego. Przyrost naturalny w wysokości 3,2 % w 2008 r. był wyższy zarówno w stosunku do powiatu jaki i województwa. Ludność wieku produkcyjnego stanowi 62,3% (analogiczne wielkości dla powiatu tarnowskiego to 61,4%, a dla województwa małopolskiego to 63,5%), stąd wskaźnik obciążenia ludności produkcyjnej ludnością nieprodukcyjną wynosi 60,5 i jest niższy od wskaźnika dla powiatu (62,8) natomiast wyższy niż w województwie (57,5). Wskaźnik liczby podmiotów gospodarczych przypadających na 1000 mieszkańców wynoszący 53 stawia gminę na wysokim 2 miejscu w powiecie. Wyprzedza ją jedynie gmina Tarnów. Na wysokość omawianego wskaźnika ma wpływ bezpośrednie sąsiedztwo miasta Tarnowa i związana z tym duża liczba podmiotów gospodarczych. Wśród zarejestrowanych podmiotów gospodarczych zdecydowana większość (684 z 712) należy do sektora prywatnego.

16 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 16 Stopa bezrobocia na terenie gminy Skrzyszów jest niższa zarówno względem powiatu jak i województwa. Wśród 15 gmin wchodzących w skład powiatu tarnowskiego gmina Skrzyszów znajduje się na pod tym względem na 5 miejscu. Tabela 2. Struktura użytkowania gruntów w gminie Skrzyszów i powiecie tarnowskim. Gmina Skrzyszów Wyszczególnienie Powiat tarnowski Pow. (ha) % grunty orne ha 55,3% ha Użytkowanie gruntów niezainwestowanych (ha): sady 25 ha 0,2 % 971 ha użytki rolne* łąki 911 ha 10,5% ha pastwiska 259 ha 3,0% ha lasy* ha 16,0% ha pozostałe grunty i nieużytki* ha 15,0% b.d Ogólna powierzchnia ewidencyjna gruntów ha 100,0% b.d. źródło: *GUS 2005 r. Struktura użytkowania gruntów wskazuje na rolniczo leśny charakter gminy. Użytki rolne zajmują 69% powierzchni gminy. Wśród użytków rolnych najliczniejsze są grunty orne stanowiące 55,3%, duży odsetek stanowią także łąki i pastwiska 13,5%. Lasy zajmują 16 % powierzchni gminy. Tabela 3. Zasoby mieszkaniowe w gminie Skrzyszów. Wyszczególnienie Gmina Skrzyszów Powiat tarnowski Woj. małopolskie Zasoby mieszkaniowe w ilości mieszkań** 3480* Przeciętna powierzchnia użytkowa Liczba osób źródło: *GUS 2008 r. i ** GUS 2007 r. 1 mieszkania 95,0* 89,5 74,3 na 1 osobę 24,8* 22,8 23,6 na 1 mieszkanie 3,83* 3,89 3,14 na 1 izbę 0,9 * 1,07 b. d. Zasoby mieszkaniowe gminy w ilości 3480 mieszkań stanowią 7% wszystkich zasobów powiatu. Średnia powierzchnia użytkowa mieszkania przypadająca na 1 osobę w gminie jest wysoka zarówno na tle powiatu jak i województwa. Również wyższa od średniej dla powiatu jest średnia wielkość mieszkania.

17 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA CHARAKTERYSTYKA POWIĄZAŃ FUNKCJONALNO PRZESTRZENNYCH GMINY SKRZYSZÓW Powiązania wynikające z naturalnych warunków środowiskowych Struktury środowiskowe funkcjonujące na obszarze gminy są fragmentami większych jednostek przyrodniczych. Powiązania pomiędzy poszczególnymi elementami struktur są oparte o sieć obszarów nie zainwestowanych łączących poszczególne elementy węzłowe. Na terenie gminy można wyróżnić w krajobrazie szeroki zakres siedlisk, zapewniających główne połączenia na skalę regionalną (główne systemy rzeczne, szerokie połacie naturalnych siedlisk, kompleksy leśne) służące dyspersji gatunków i mogące być jednocześnie siedliskiem gatunków o słabej zdolności dyspersyjnej. Są to korytarze zapewniające zachowanie środowiskowych relacji przestrzennych z terenami przyległymi oraz wewnątrz obszaru gminy: Gmina Skrzyszów położona jest na pograniczu dwóch krain geograficznych: Pogórza Ciężkowicko-Rożnowskiego i Kotliny Sandomierskiej. Powoduje to znaczne zróżnicowanie hydrograficzne, klimatyczne, warunków glebowych oraz dużą różnorodność fauny i flory w jej obrębie. Północno-wschodnią i środkową część terenów gminy włączono do Jastrząbsko- Żdżarskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, a południową do Obszaru Chronionego Krajobrazu Pogórza Ciężkowickiego. Powierzchnia obszarów prawnie chronionych stanowi 80% ogólnej powierzchni gminy Skrzyszów. Obszar Chronionego Krajobrazu Pogórza Ciężkowickiego obejmuje rolniczo-leśne tereny położone na południe od dróg powiatowych 1357K oraz 1379K, natomiast Jastrząbsko-Żdżarski Obszar Chronionego Krajobrazu obejmuje kompleks lasów w Pogórskiej Woli oraz tereny osadniczo-rolne. Głównym celem Obszarów Chronionego Krajobrazu jest ochrona terenów o szczególnym znaczeniu dla kształtowania równowagi ekologicznej, zachowania różnorodności świata przyrody i jego bogactwa, ochrona charakterystycznych cech rodzimego krajobrazu. Obszary te stanowią ważne drogi wymiany informacji genetycznej niezbędnej dla prawidłowego funkcjonowania ekosystemów. Sieć osadnicza i komunikacyjna gm. Skrzyszów, mająca układ pasmowy na kierunkach wschód - zachód i północ-południe, stanowi bariery ekologiczne w Obszarach Chronionego Krajobrazu na trasach migracyjnych zwierząt. Funkcjonujący system powiązań struktur przyrodniczych i antropogenicznych wymaga zachowania oraz działań kompensacyjnych wzbogacających bioróżnorodność i wzmacniających stabilność równowagi przyrodniczej.

18 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 18 Funkcjonowanie wyznaczonych Obszarów Chronionego Krajobrazu utrwala przyrodnicze powiązania gminy Skrzyszów z sąsiednimi gminami. Powiązania środowiskowe z przyległymi i oddalonymi obszarami oprócz przyrody dotyczą również zasobów wodnych. Południowe tereny gminy w szczególności wsie Łękawica i Szynwałd pełnią funkcję zasilania w wodę cieków mających tu swoje źródła. Cieki te zasilają m.in. Dunajec, który stanowi źródło wody pitnej dla ludności wielu gmin woj. małopolskiego. Również część gminy Skrzyszów położonej w obszarze zlewni Wisłoki, określono jako zewnętrzny teren ochrony pośredniej ujęcia wody powierzchniowej dla m. Dębicy na rz. Wisłoki. Zasięg tego terenu dotyczy wsi: Ładna, Pogórska Wola i Szynwałd. Wymieniony teren ochrony, nie posiada umocowania prawnego. Ponieważ istotny wpływ na zasoby i czystość wód wywiera prowadzona działalność gospodarcza, zachodzi konieczność współpracy gmin dorzecza Dunajca i Wisłoki w zakresie ochrony wód, zarówno powierzchniowych jak i podziemnych przed zanieczyszczeniami. Zaleganie na pograniczu gminy Skrzyszów z gminą Tarnów złóż gazu ziemnego Jaśniny i Łękawica zaliczonych do surowców podstawowych, wymaga współpracy i działań koordynacyjnych ze strony zainteresowanych gmin m.in. w zakresie zagospodarowania złóż i wpływu eksploatacji na środowisko Powiązania w zakresie infrastruktury technicznej Powiązania infrastrukturalne obszaru gminy z terenami sąsiednimi dotyczą, przebiegu magistralnych sieci elektroenergetycznych i gazowych oraz powiązań układu energetycznego i gazowniczego gminy Skrzyszów z sąsiednimi terenami: 1) linii elektroenergetyczne wysokiego napięcia: 400 KV relacji stacja Tarnów Rzeszów, 400 kv relacji Tarnów - Krosno Iskrzynia, 110 KV ze stacji GPZ 110/SN Ładna w kierunku zachodnim Ładna - Klikowa oraz w kierunku wschodnim Ładna Pogórska Wola Latoszyn. łączących układ energetyczny gminy z układem krajowym, 2) linii elektroenergetyczne średnich napięć 30 i 15 kv łączących układ energetyczny gminy z układami sąsiednich gmin, 3) gazociągów wysokoprężnych: DN 700 relacji Sędziszów Pogórska Wola, DN 700 relacji Sędziszów Tarnów, 2 DN 500 relacji Podgórska Wola Łukanowice,

19 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 19 DN 400 relacji Sędziszów Tarnów, DN 300 relacji Pogórska Wola Swarzów, Ponadto powiązania gminy Skrzyszów w zakresie infrastruktury występują w zakresie: składowiska odpadów komunalnych odpady komunalne z terenu gminy wywożone są na wysypisko w Tarnowie, zaopatrzenia w wodę teren gminy jest obsługiwany przez Tarnowskie Wodociągi S.A, które są właścicielem i administratorem tej sieci, a woda dostarczana z ujęcia dla m. Tarnowa w Zbylitowskiej Górze, kanalizacji kanalizacja sanitarna gminy Skrzyszów, w ramach programu Aglomeracji Tarnów utworzonej w 2006 r. włączona jest w system kanalizacji miasta, a ścieki kierowanie do oczyszczalni w Tarnowie. W kwietniu 2009 r. utworzono związek międzygminny Aglomeracja Tarnowska, który został zawarty między Tarnowem, a 12 pobliskimi gminami w tym gm. Skrzyszów Powiązania komunikacyjne Zasięg powiązań funkcjonalno-przestrzennych uzależniony jest również od ilości i jakości powiązań komunikacyjnych. Gmina Skrzyszów ze względu na swe położenie ma korzystną dostępność komunikacyjną. Droga krajowa nr 4, która jest fragmentem międzynarodowej trasy E40, przebiega przez północną część gminy. Droga ta zapewnia połączenie gminy m.in. z Tarnowem, Krakowem, Dębicą, Rzeszowem oraz przejściami granicznymi z Ukrainą i Niemcami. Gmina Skrzyszów nie posiada żadnych dróg wojewódzkich. Łączność z sąsiednimi gminami oraz połączenie z drogą nr 4 zapewnia sieć dróg powiatowych: droga nr 1357K Tarnów Ryglice Żurowa Ołpiny, droga nr 1376K Lisia Góra Wola Rzędzińska Ładna Skrzyszów Łękawka, droga nr 1378K Szynwałd Pogórska Wola Wałki, droga nr 1379K Pilzno Szynwałd, droga nr 1380K Łękawica Karwodrza, droga nr 1415K Pogórska Wola Żdzary.

20 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA Związki z ośrodkami o określonych dominujących funkcjach, mających wpływ na gminę Gmina powiązana jest z Krakowem, jako ośrodkiem wojewódzkim ponadregionalnym głównie w obszarach: wojewódzkiej administracji samorządowej i rządowej, wysoko specjalistycznych usług publicznych (kliniki, uczelnie wyższe, usługi kultury). Z racji przynależności do powiatu tarnowskiego gmina posiada ścisłe związki z miastem Tarnowem w zakresie: usług samorządowej administracji szczebla powiatowego, lecznictwa zamkniętego i specjalistycznego, kultury, szkolnictwa ponad gimnazjalnego i usług komercyjnych, obsługi świadczonej przez Oddział Zamiejscowy Urzędu Wojewódzkiego w Tarnowie, zatrudnienia mieszkańcy gminy Skrzyszów znajdują zatrudnienia poza granicami gminy m.in. w bezpośrednio sąsiadującym Tarnowie. Istnieją również silne związki Tarnowa z gm. Skrzyszów w zakresie: funkcji mieszkaniowej gmina, a szczególnie wsie: Skrzyszów, Ładna i Pogórska Wola stanowią zaplecze mieszkaniowe dla ludności miejskiej. W miejscowościach tych zostały wyznaczone specjalne tereny pod zabudowę mieszkaniową, na których w znacznej części inwestują mieszkańcy z Tarnowa, funkcji letniskowej tereny gminy ze względu na bliskość i warunki naturalne, stanowią atrakcyjne miejsca wypoczynku dla mieszkańców Tarnowa i okolic. Odbywa się to głównie na zasadzie wypoczynku weekendowego. Najkorzystniejsze warunki dla tego typu wypoczynku występują we wsiach Pogórska Wola, Szynwałd i Łękawica. Lokalne powiązania z sąsiednimi gminami głównie przygranicznymi wsiami, występują w niewielkim zakresie i dotyczą głównie usług, w tym obsługi rolnictwa.

21 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 21 DIAGNOZA STANU ISTNIEJĄCEGO I UWARUNKOWANIA

22 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA PRZEZNACZENIE, ZAGOSPODAROWANIE I UŻYTKOWANIE TERENU PRZEZNACZENIE TERENU Gmina posiada obowiązujący dokument planistyczny Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów przyjęty uchwałą Nr V/25/99 Rady Gminy Skrzyszów z dnia 28 stycznia 1999 r. oraz zmieniony uchwałami: Nr VI/53/2003 Rady Gminy Skrzyszów z dnia 30 czerwca 2003 r oraz Nr XVIII/179/04 z dnia 29 grudnia 2004 r. Zagospodarowanie terenów następuje w sposób zgodny z przeznaczeniem określonym w: 1. Miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego terenu trasy linii elektroenergetycznej 400 kv Tarnów Krosno uchwalonym uchwałą nr XIX/156/2000 Rady Gminy w Skrzyszowie z dnia 29 grudnia 2000 r. (Dz. Urzędowy Województwa Małopolskiego z 2001 r. Nr 16, poz. 140). 2. Miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego Gminy Skrzyszów, przyjęty Uchwałą NR XX/195/05 Rady Gminy Skrzyszów z dnia 22 marca 2005 r. (Dz. Urzędowy Województwa Małopolskiego z 2005 r. Nr 262, poz. 1841). Obowiązujące plany w całości pokrywają tereny gm. Skrzyszów ZAGOSPODAROWANIE TERENU - SIEĆ OSADNICZA Gmina Skrzyszów składa z 5 sołectw. Tabela 4. Skrzyszów zestawienie powierzchni sołectw. L.p. Sołectwo w km² Powierzchnia sołectwa % powierzchni gminy 1. Skrzyszów 13,1 15,2 2. Szynwałd 23,2 26,9 3. Pogórska Wola 20,8 24,2 4. Ładna 13,3 15,4 5. Łękawica 15,8 18,3 Powierzchnia ogólna gminy 86,2 100,0 źródło: UG Skrzyszów.

23 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA Charakterystyka ogólna jednostek osadniczych Ważnym uwarunkowaniem rozwoju sieci osadniczej gminy jest jej ukształtowanie terenu. W południowej części gminy, o urozmaiconej rzeźbie wsie Skrzyszów, Łękawica i Szynwałd rozlokowały się w dolinach potoków wzdłuż biegnących tam dróg. Wsie te charakteryzuje zwarta zabudowa. W północnej części gminy tereny, na których leżą Ładna i Pogórska Wola są znacznie mniej zróżnicowane wysokościowo, pozwalając osadnictwu na większe rozproszenie. Koncentracja zabudowy występuje w największej wsi gminy w Skrzyszowie. Na rozwój tej miejscowości zasadniczy wpływ ma położenie blisko Tarnowa oraz usytuowanie przy ważnej dla regionu trasie komunikacyjnej Tarnów Ryglice Ołpiny. Wieś Ładna stanowi najmniejszą jednostkę osiedleńczą i jednocześnie posiada najbardziej rozproszoną zabudowę. Na jej terenach usytuowanych w sąsiedztwie drogi krajowej E40 ma miejsce koncentracja działalności gospodarczej. Lokalizują się tu obiekty produkcyjne, usługowe i obsługi komunikacji (stacje paliw, warsztaty samochodowe itd.). Cechą charakterystyczną sieci osadniczej gminy jest jej niejednorodna struktura. Sołectwo Skrzyszów, w którym mieści się siedziba gminy, przechodzi swoim układem osadniczym do zespołów zabudowy sołectwa Szynwałd oraz dalej na południe, tworząc tym samym pasmowe układy osadnicze w strefie podmiejskiej Tarnowa. W części północnej gminy z uwagi na ukształtowanie terenu tworzą się układy bardziej rozłożyste, ale tym samym bardziej powierzchnio chłonne. Dodatkowo na rozwój części północnej gminy, duży wpływ ma trasa E40, poprzez wzmożone działania inwestycyjne w jej rejonie. Celem ograniczenia rozwoju układów osadniczych wzdłuż tej trasy wymagane są w szczególności działania dla tworzenia zwartych struktur przestrzennych jednostek, przez które przebiega droga E 40. W strukturze funkcjonalno - przestrzennej jednostek osadniczych można wyróżnić następujące elementy: obszary mieszkaniowe, usługowe, produkcyjne oraz tereny rekreacyjne. Jednostki osadnicze uzupełniają zespoły leśne i rolnicze przestrzenie produkcyjne. Funkcja mieszkaniowo-usługowa oraz produkcyjna skupia się w terenach równinnych oraz na łagodnych stokach. Zabudowa zagrodowa i leśnictwo obejmuje większe stoki i wyższe wzniesienia terenu. Według typologii fizjonomicznej wsie gminy zaliczyć można do: układu ulicowego: Skrzyszów, Łękawica i Szynwałd, układu ulicowego wielodrożnego: Pogórska Wola i Ładna.

24 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 24 Najbardziej skoncentrowanymi jednostkami osadniczymi są wsie z układem ulicowym: Skrzyszów, Łękawica i Szynwałd. Czytelny układ ulicowy przy drodze powiatowej został zachowany w sołectwie Skrzyszów. W tego typu jednostkach zachodzi konieczność obniżenia prędkości na drogach oraz istnieje niebezpieczeństwo tworzenia układów osadniczych obrastających drogi ponad lokalne. Największe rozproszenie zabudowy można zauważyć w sołectwach Ładna i Pogórska Wola. Współczesna ekspansja zabudowy mieszkaniowej (jednorodzinnej) w tereny rolnicze i wiejskie w tych sołectwach, powoduje zmiany w istniejących układach komunikacyjnych, będąc również przyczyną rozrostu sieci drożnej, a tym samym stałe powiększanie się terenów zurbanizowanych kosztem terenów rolniczej przestrzeni produkcyjnej. Wartościowymi elementami tworzącymi strukturę zabudowy gminy Skrzyszów są jednostki osadnicze, które wyróżniają się w krajobrazie oraz topografii gminy. Jednostki te tworzą zespolony układ zabudowy skupionej wzdłuż ciągów komunikacyjnych w południowej części gminy. Koncentracja zabudowy mieszkaniowej obecnie ma miejsce w Skrzyszowie, Pogórskiej Woli oraz Ładnej. W sołectwie Ładna, które wymaga najpilniejszych działań w celu racjonalnego kształtowania zespołów osadniczych, brak jest obszarów zwartej zabudowy. Obecnie działania inwestycyjne w tej wsi powodują obudowę drogi E40, co nie jest korzystne dla rozwoju tej jednostki osadniczej, prowadzi do uciążliwości w zarządzaniu przestrzenią i utrudnień w dostępie do terenów mieszkaniowych funkcjonujących wewnątrz wsi. Obszary sołectwa Ładna oraz Pogórska Wola posiadają potencjalne możliwości oraz predyspozycje rozwojowe. Widoczne jest to również w dynamicznych przemianach wywołanych intensywnym rozwojem zabudowy w tym mieszkaniowej, powodującym ich przestrzenny rozwój Ocena rozwoju osadnictwa Tabela 5. Zbiorcze zestawienie wydanych decyzji pozwolenia na budowę w latach r. Lp. Miejscowość 2005 r r r r r r. 1. Ładna Łękawica Pogórska Wola Skrzyszów Szynwałd Suma (źródło: Urząd Gminy Skrzyszów)

25 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 25 Wykres 1. Pozwolenia na budowę wydane w 2009 r. wg sołectw. Wykres 2. Pozwolenia na budowę wydane w latach wg sołectw. Analiza ruchu budowlanego w obszarze gminy Skrzyszów w oparciu o wydane pozwolenia na budowę wskazuje, iż w latach wydano łącznie 339 pozwoleń. Od 2007r. odnotowuje się zwiększony ruch budowlany. Na przestrzeni 5 lat najwięcej pozwoleń na budowę wydano w Pogórskiej Woli 26 %, Skrzyszowie 25% i Ładnej 21% co stanowi 72 % ogółu wydanych pozwoleń w gminie. Najmniej pozwoleń dotyczyło miejscowości Łękawica 11 %. W 2009 r odnotowano podobną tendencję przestrzennego rozmieszczenie wydawanych pozwoleń. Zwiększony ruch budowlany powoduje, iż poszczególne jednostki osadnicze zwiększają swoje potrzeby w zakresie terenów budowlanych. Świadczy to również o dynamice zmian w zagospodarowaniu przestrzennym gminy. Można zatem stwierdzić, że najszybciej rozwijającymi się jednostkami osadniczymi są: Skrzyszów, Pogórska Wola i Ładna. W wyniku wydanych pozwoleń na budowę najwięcej powstanie nowych budynków mieszkalnych lub budynków mieszkalnych łącznie z budynkami gospodarczymi (65,2% ogółu pozwoleń)oraz nastąpi rozbudowa istniejących budynków (8,2% ogółu pozwoleń). Dla obiektów związanych z produkcją rolną wydano jedynie 5 pozwoleń w dwóch sołectwach tj. w Ładnej oraz w Skrzyszowie. Ponadto pozwolenia na budowę pokazują, że w ostatnim okresie najwięcej obiektów usługowych powstaje w sołectwach Ładna oraz Skrzyszów - po 9 obiektów, nieco mniej 5 obiektów w Pogórskiej Woli.

26 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA STRUKTURA UŻYTKOWANIA GRUNTÓW W strukturze użytkowania gruntów przeważają użytki rolne, które zajmują 69,1% powierzchni gminy i jest to wartość wyższa niż średnia dla całego powiatu 60,8% oraz województwa 53,2%. Lesistość w gminie wynosi 15,9%. Analogiczne wielkości dla powiatu i województwa są wyższe, tj: 21,4% oraz 29,3%. Tabela 6. Struktura użytkowania gruntów w gm. Skrzyszów. Użytkowanie gruntów Powierzchnia gruntów ha % Użytki rolne ,1 Lasy ,9 Pozostałe grunty i nieużytki ,0 Ogółem źródło: dane GUS za 2005 r.

27 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA DIAGNOZA I UWARUNKOWANIA ROZWOJU OSADNICTWA I ZAGOSPODAROWANIA TERENU Istotnym elementem rozwoju przestrzennego gminy Skrzyszów jest osadnictwo wiejskie. Dość zwarty system osadnictwa w południowej części, wykształcony w układzie ulicowym, stwarza korzystne warunki ekonomiczne (niższe koszty uzbrojenia, lepsza dostępność do usług) dla uzupełnienia zabudowy lub jej przyszłego rozwoju. Rozwój przestrzenny organizmów wiejskich winien odbywać się tu na zasadzie uzupełnienia i kontynuacji istniejących układów. Położenie gminy Skrzyszów w strefie podmiejskiej miasta Tarnowa ma zasadniczy wpływ na jej rozwój. Tereny o dogodnym połączeniu komunikacyjnym wywołują duże zainteresowanie inwestorów, miejscowej ludności jak i mieszkańców Tarnowa jako atrakcyjne lokalizacje pod budownictwo mieszkaniowe i działalność gospodarczą. W ostatnich latach nastąpił rozwój budownictwa, co potwierdza systematyczny wzrost mieszkańców gminy. Utrzymujące się dodatnie saldo migracji ludności w obszarze gminy świadczy o inwestowaniu na terenie gminy ludności z zewnątrz. Rozwój budownictwa, w tym mieszkaniowego, wpływa bezpośrednio na rozwój poszczególnych jednostek osadniczych i ich fizjonomię. Najszybciej rozwijającymi się strukturami przestrzennymi w obszarze gminy są Skrzyszów i Pogórska Wola. Należy dążyć do zrównoważonego procesu rozwoju ich struktur osadniczych z zapewnieniem potrzeb mieszkaniowych (w tym podstawowych) oraz uwzględnieniem potrzeb rozwojowych, Największe przekształcenia pod względem funkcjonalnym charakteryzują wsie Ładna, Pogórska Wola oraz Skrzyszów. Jest to efekt przebiegu przez te jednostki osadnicze drogi krajowej nr 4, w sąsiedztwie której widoczne są wzmożone działania inwestycyjne. Sołectwa Ładna, Skrzyszów, Łękawica w mniejszym stopniu Pogórska Wola powiększając swoją strukturę osadniczą w sposób znaczący obniżyły zachowaną substancję zabytkowa. Aby uniknąć kolejnej degradacji zabytkowych obiektów należy w tych sołectwach dążyć do możliwej poprawy jakości środowiska kulturowego, uwzględniając to w lokalnej polityce rozwoju sołectw.

28 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 28 Istnieją możliwości terenowe prawidłowego rozwoju wszystkich jednostek poprzez rozbudowę wykształconych już układów funkcjonalnych, za wyjątkiem sołectwa Ładna, którego układ osadniczy powinien być bardziej koncentryczny i zdefiniowany. Dobre funkcjonalne skomunikowanie sołectw, zwłaszcza w pasie Pogórska Wola - Ładna, stwarza możliwości prawidłowego i racjonalnego kształtowania rozwoju tych jednostek osadniczych nie tylko w zakresie mieszkalnictwa, lecz także usług, w tym również o charakterze ponadlokalnym. Ponieważ obszar ten jest w strefie intensywnych przekształceń jakie będą zachodziły w strefie podmiejskiej miasta Tarnowa, należy dążyć do powiększenia liczby połączeń lokalnych dla bieżącej obsługi mieszkańców tych miejscowości. Wsie gminy za wyjątkiem Pogórskiej Woli, wyposażone są w urządzenia oraz sieć wodociągową. Wyposażenie obszaru w urządzenia kanalizacyjne dotyczy w pełni wsi Skrzyszów i Łękawica, częściowo skanalizowane są Szynwałd i Ładna, a w trakcie realizacji pozostaje kanalizacja Pogórskiej Woli. Wszystkie wsie posiadają natomiast wyposażenie w sieć i urządzenia elektroenergetyczne i gazowe. Generalnie istniejące i realizowane inwestycje z zakresu infrastruktury technicznej stanowią ważny element sprzyjający rozwojowi osadnictwa gminy, ochronie środowiska oraz podniesienia standardów życia mieszkańców. Objęcie około 80% terenu gminy: Obszarem Chronionego Krajobrazu Pogórza Ciężkowickiego w części południowej oraz Jastrząbsko-Żdżarskim Obszarem Chronionego Krajobrazu w północno-wschodniej jej części, obliguje do rozwoju przestrzennego osadnictwa w sposób nie zagrażający wartościom przyrodniczym i krajobrazowym Obszarów. Ponieważ cały obszar gminy posiada miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, w przypadku ujęcia w zmienianym Studium: dodatkowych terenów pod zainwestowanie, zmiany przeznaczenia terenów ujętych w obowiązującym planie, wymagana będzie zmiana miejscowego planu, dla zachowania zgodności jego ustaleń z ustaleniami Studium.

29 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 29 Rysunek 4. Struktura przestrzenna wg inwentaryzacji urbanistycznej.

30 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA ŚRODOWISKO NATURALNE 5.1. ZASOBY ŚRODOWISKA NATURALNEGO Położenie fizyczno geograficzne gminy Skrzyszów Według regionalizacji fizyczno geograficznej dla obszaru Polski J. Kondrackiego teren gminy Skrzyszów znajduje się w obrębie następujących jednostek: Prowincji: Karpaty wraz z Podkarpaciem (51) Podprowincji: Podkarpacie Północne (512) Makroregionu: Kotlina Sandomierska (512.4) Mezoregionu: Płaskowyż Tarnowski (512.43) Podprowincji: Zewnętrzne Karpaty Zachodnie (513) Makroregionu: Pogórze Środkowobeskidzkie (513.6) Mezoregionu: Pogórze Ciężkowickie (513.62) Rysunek 5. Położenie gminy Skrzyszów w poszczególnych jednostkach fizyczno-geograficznych wg J. Kondrackiego. (źródło: Centralna Baza Danych Geologicznych)

31 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA Budowa geologiczna Gmina Skrzyszów leży w obrębie dwóch jednostek strukturalnych o zróżnicowanej budowie geologicznej. Północna jej część położona jest w Kotlinie Sandomierskiej, a południowa w obrębie Pogórza Środkowobeskidzkiego. Kotlina Sandomierska stanowi największy makroregion Podkarpacia Północnego o powierzchni około 15 tys. km 2., natomiast Pogórze Środkowobeskidzkie, to szeroki (do kilkudziesięciu km) pas wyżynny z rozległymi dolinami i kotlinami. Przebieg granicy pomiędzy tymi jednostkami jest zbliżony do równoleżnikowego z kierunku wschodniego na zachodni. W stosunku do drogi krajowej nr 4 granica ta znajduje się od niej na południe. W obrębie makroregionu Kotliny Sandomierskiej leży znaczna część gminy. Makroregion Pogórza Środkowobeskidzkiego obejmuje południowo-wschodnią i południowo-zachodnią jej część. W obszarze gminy występuje obniżenie (dolina pra-dunajca), rozgraniczające mezoregiony Płaskowyż Tarnowski od Pogórza Ciężkowickiego, którego przedłużeniem bardziej na wschód jest Pradolina Podkarpacka. Najstarsze utwory geologiczne występują w obszarze fałdu fliszowo-mioceńskiego. Wraz z pstrymi łupkami i warstwami menilitowymi z okresu miocenu są sfałdowane warstwy inoceramowe z górnej kredy. Na nich zalegają warstwy krośnieńskie z oligocenu, przykryte przez osady badenu i dolnego sarmatu. Jądro fliszowe na przekroju Szynwałd-Pogórska Wola zbudowane jest z warstw inoceramowych z okresu kredy oraz brunatnych łupków i mułowców z wkładkami piaskowców wieku paleogeńskiego. Ich występowanie stwierdzono w Pogórskiej Woli (raz w grzbietowej części fałdu oraz drugi raz w jego części brzusznej). Oba skrzydła fałdu otula formacja solonośna badenu wykształcona jako cienka (20-35 m) warstwa iłowców i mułowców oraz ewaporatów składających się z anhydrytów z wkładkami iłowców w południowej części fałdu i soli kamiennej z wkładkami anhydrytu w północnej. Fałd jest znacznie obalony ku północy i nasunięty na swe przedpole, jego brzuszne skrzydło w dużej mierze zostało wytarte. Ponad ewaporatami rozwinięty jest kompleks osadów mułowcowych wyższej części badenu środkowego (warstwy chodenickie) i badenu górnego (grabowieckie). W Pogórskiej Woli najwcześniej rozpoznano silnie sfałdowane osady badenu i dolnego sarmatu z formacją solonośną, która uległa tektonicznemu zwielokrotnieniu. Seria solna o zwielokrotnionej tektonicznie miąższości dochodzi prawie do powierzchni terenu, przykryta jest piaskami i glinami czwartorzędowymi o miąższości 20 m Dolina pra-dunajca, której przebieg wyznacza linia Skrzyszów, Ładna i Pogórska Wola wycięta jest w utworach mioceńskich. W dolinie tej najstarsze utwory stanowią iły

32 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 32 mioceńskie oraz leżące na nich żwiry karpackie z przewagą otoczaków piaskowcowych zawierających granity tatrzańskie. Na utworach preglacjalnych zalegają osady glacjalne i glaciofluwialne. Wśród nich należy wyróżnić gliny z otoczakami kwarcytu i granitu, gliny ze żwirami, piaski. Materiałem skalnym w Skrzyszowie, Łękawicy oraz Ładnej są żwiry słabo obtoczone, ze względu na krótką drogę transportu materiału zwietrzelinowego z obszarów alimentacyjnych. Do utworów glacifluwialnych i glacjalnych z okresu transgresji lądolodu należą głównie piaski i żwiry z otoczakami skał północnych, gliny piaszczyste i pylaste oraz gliny zwałowe, które wypełniają koło Skrzyszowa i Pogórskiej Woli stropową część profilu czwartorzędu. Osady morenowe pochodzące ze zlodowacenia krakowskiego uległy silnemu przemyciu oraz przeobrażeniu, o czym świadczy występowanie głazów narzutowych na osadach holoceńskich. W Łękawicy, Skrzyszowie i Szynwałdzie żwiry fluwioglacjalne pochodzą z okresu recesji lodowca. Przy granicy Karpat ( w Szynwałdzie i Łękawicy) piaski, gliny ilaste, gliny piaszczyste, iły i pyły przykryte są glinami lessowatymi ze zlodowacenia północnopolskiego. W rejonie Pogórskiej Woli oraz Ładnej występują pola wydmowe, małe jeziorka wytopiskowe lub deflacyjne pochodzące ze schyłkowego okresu zlodowacenia krakowskiego. Wydmy te podlegały przekształceniom w holocenie. Terasa zalewowa potoku Wątok i jego dopływów oraz Chotowskiego zbudowana jest z osadów holoceńskich, a dokładniej z grubych żwirów, piasków i glin namulistych pochodzenia lessowego. Na wysokości 1,0 do 1,5 m od dna cieków terasę zalewową budują żwiry, piaski, gliny i iły Surowce mineralne Duże złoże gazu ziemnego Jaśniny Północ zlokalizowane jest w północnej części gminy Skrzyszów oraz w sąsiedniej gminie Tarnów. Złoże w rzucie na powierzchnię terenu zajmuje 315,5 ha. Udokumentowane w 1983 r., zostało sklasyfikowane jako rzadko występujące w skali kraju (klasa 2), a jeśli chodzi o jego dostępność jako małokonfliktowe, możliwe do zagospodarowania bez większych ograniczeń (klasa A). Koncesja na wydobycie gazu, została wydana w 1994 r. Złoże jest już w większości wyeksploatowane, wykorzystywane obecnie do bezzbiornikowego magazynowania gazu ziemnego we wnętrzu gaz gazociągami zatłaczany jest do zaniechanych horyzontów gazonośnych 7. Złoże Łękawica występuje na pograniczu Łękawicy w gminie Skrzyszów oraz Zawady w gminie Tarnów, zajmując łączną powierzchnię 59,7 ha. Gaz ziemny występuje tu 7 Objaśnienia do mapy geośrodowiskowej Polski, Arkusz Wola Rzędzińska (978), Szymborska-Koszycka J. [red.], opracowanie zamówione przez Ministra Środowiska, Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa, 2004

33 Pow. złoża [ha] Miąższość złoża średnia [m] Grubość nadkładu średnia [m] Punkt piaskowy średni [%] Ochrona złóż [klasy 1-4] Konfliktowość złoża [klasy A-C], /przyczyna Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 33 w obrębie piaskowców mioceńskich, posiadających bardzo dobre właściwości zbiornikowe o porowatości 12-28%. Złoże zostało sklasyfikowane jako rzadko występujące w skali kraju (klasa 2), a jeśli chodzi o jego dostępność jako małokonfliktowe, możliwe do zagospodarowania bez większych ograniczeń (klasa A). Złoże nie jest zagospodarowane. Złoże gazu ziemnego Pogórska Wola udokumentowane w 1971 roku, zawiera jedynie zasoby pozabilansowe (kopalina nie spełnia kryteriów bilansowości, znajduje się w pozabilansowych warunkach geologiczno-górniczych, lecz ewentualnie w przyszłości może być gospodarczo wykorzystana), wobec czego zaniechano jego eksploatacji. Kruszywa naturalne Do kruszyw naturalnych występujących na obszarze gminy zaliczono złoża piasków wydmowych w Pogórskiej Woli udokumentowane w kategorii C 1 o wysokim 99% punkcie piaskowym 8 i zawartości pyłów mineralnych sięgającej kilku procent. Złoża mają zmienną miąższość i do podstawy wydm są niezawodnione. Niewielka grubość nadkładu pozwala na łatwy dostęp do złóż. Tabela 7. Charakterystyka złóż piasków występujących na terenie gm. Skrzyszów. Charakterystyka Złóż Złoża Pogórska Wola przy Torze II 8,52 0,0-6,2 2,7 0,5-0,9 0, B / K Pogórska Wola Kopaliny 3,03 1,2-8,5 4,8 0,0-0,9 0, B / K Pogórska Wola Kopaliny I 1,40 1,0-2,0 1,5 0,0-1,2 0,5 b.d 4 A Kolumna 6.: 4 powszechne, licznie występujące, łatwo dostępne; Kolumna 7.: A małokonfliktowe, możliwe do zagospodarowania bez większych ograniczeń, B konfliktowe, możliwe do eksploatacji po spełnieniu określonych wymagań, przyczyny konfliktowości złoża: K ochrona krajobrazu, L ochrona lasów; źródło: Opracowanie własne Torf Na terenie Pogórskiej Woli udokumentowano złoże torfu Pogórska Wola dla celów leczniczych. Złoże zajmuje powierzchnię 2,5 ha, a jego miąższość wynosi 1,0-1,7 m, średnio 1,35 m i występuje pod kilkunastocentymetrowym nadkładem murszowym. Złoże buduje torf turzycowo-mechowiskowo-olszowy, o zawartości substancji organicznej w stanie suchym sięgającej 79%. Torf może być wykorzystany, jako naturalna borowina. Złoże torfu 8 Punkt piaskowy tj. procentowy udział w kruszywie masy ziarn o wymiarach 0,063 2,0 mm

34 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 34 zaklasyfikowano do rzadko występujących w skali kraju (klasa 2), a ze względu na ochronę krajobrazu, do złóż konfliktowych (klasa B). Poza udokumentowanymi złożami surowców mineralnych, w obszarze gminy występują pokłady soli kamiennej zalegające pod czołem nasunięcia karpackiego. W Pogórskiej Woli nawiercono solanki związane ze spiętrzeniem pokładów soli. Na podstawie Mapy geośrodowiskowej Polski naniesiono na rysunku Surowce mineralne - obszary perspektywiczne surowców mineralnych w obszarze gminy Skrzyszów. Rysunek 6. Surowce mineralne na terenie gminy Skrzyszów.

35 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA Rzeźba terenu Gmina Skrzyszów leży w obrębie dwóch różnych jednostek fizyczno-geograficznych, co wyraża się w różnicy ukształtowania terenu w jej części północnej i południowej. Rysunek 7. Hipsometria terenu w granicach gminy Skrzyszów. Obszar opracowania znajduje się w południowo wschodniej części Płaskowyżu Tarnowskiego, który rozciąga się między doliną Dunajca i doliną Wisłoki oraz w północnej części Pogórza Ciężkowickiego, ciągnącego się pomiędzy dolinami Białej i Wisłoki.

36 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 36 Współczesna rzeźba terenów gminy kształtowała się od czasów wypiętrzenia górotworu karpackiego, ustąpienia morza mioceńskiego z Kotliny Sandomierskiej, przez plejstocen i holocen. Płaskowyż Tarnowski to falista równina osiągająca wysokość od 200 do 260 m n. p. m. o szerokich dolinach rzecznych i łagodnych zboczach (deniwelacje terenu w północnej części gminy mieszczą się w przedziale od 10 do 20 metrów). Na jego terenie we wczesnym plejstocenie istniała dolina pra Dunajca, którą odpływały wody z topniejącego lodowca w kierunku wschodnim. Ze względu na różnice rzeźby w porównaniu z pozostałą częścią Płaskowyżu Tarnowskiego, (w regionalizacji Czeppe go i German) została ona wyodrębniona jako mikroregion Rynna Podkarpacka posiadająca płaskie i szerokie dno. W obszarze pradoliny wyróżnia się wydmy piaszczyste porośnięte lasem sosnowym oraz obniżenie deflacyjne pokryte rozmytymi glinami morenowymi, w których występowały jeziorka polodowcowe. Na skutek eksploatacji piasku z wydm ukształtowanie terenu jest obecnie przekształcone. Zasięg współczesnych cieków na terenie gminy Skrzyszów nawiązuje do odpływu wód fluwioglacjalnych. Wyjątkiem jest potok Wątok, który swoim przepływem wyerodował w utworach rzeczno lodowcowych koryto biegnące przez środek gminy. Obszar Pogórza Ciężkowickiego różni się od terenów północnych gminy, nie tylko wysokością bezwzględną ale także i krajobrazem. Teren ten zbudowany jest z bardziej odpornego na erozję fliszu karpackiego (piaskowce, łupki, margle), przykrytego pokrywą czwartorzędowych glin zwietrzelinowych, a miejscami utworami pylastymi. W południowej części gminy grzbiety są wyniesione do niemal 400 m n. p. m. Dominującą formą rzeźby w tej części obszaru (Szynwałd, Łękawica) są uroczyska stoków średnio nachylonych od z dolinami wciosowymi i czynnymi osuwiskami, uaktywniającymi się po ulewnych deszczach i w trakcie schodzenia pokrywy śnieżnej. Jest to teren w obrębie którego wystepują najminejsze deniwelacje terenu, wynoszące średnio metrów. Najwyższy punkt w gminie Skrzyszów usytuowany jest na izohipsie 395,5 m n. p. m., natomiast najniższy znajduje się na wysokości 207,0 m n. p. m. w dolinie potoku Wątok przy granicy z Tarnowem Klimat lokalny Generalnie rejon Skrzyszowa tak jak pozostały obszar Polski charakteryzuje się klimatem umiarkowanym przejściowym, z wpływem Oceanu Atlantyckiego (oceanizm) z zachodu oraz obszaru kontynentu Azjatyckiego (kontynentalizm) ze wschodu.

37 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 37 Pozostaje pod wpływem następujących mas powietrza: powietrze polarno morskie - napływa z kierunku północno-zachodniego pochodząc z obszaru Północnego Atlantyku, posiada dużą wilgotność i najczęściej napływa latem oraz jesienią powodując opady oraz duże zachmurzenie, natomiast zimą przyczynia się do wzrostu temperatury oraz odwilży; powietrze polarno-kontynentalne - napływa ze wschodu (kontynent Azjatycki), jest to powietrze o niskiej wilgotności, które w lecie powoduje wzrost temperatury natomiast w zimie jej duży spadek. W okresie letnio-jesiennym powoduje sytuacje inwersyjne; powietrze zwrotnikowe - dociera najrzadziej, jest to powietrze suche i ciepłe napływające z południa. W okresie jesiennym powoduje pogodę słoneczną, powietrze arktyczne - napływa z północy równie rzadko, ma niską wilgotność i powoduje spadek temperatury powietrza. Dla terenu Polski przeprowadzono kilka regionalizacji klimatu. Wg regionalizacji rolniczo-klimatycznej północna część gminy Skrzyszów położona na Płaskowyżu Tarnowskim, została sklasyfikowana jako region nr XVI Dzielnica Tarnowska, natomiast południowa część na Pogórzu Ciężkowickim, jako region nr XIX Dzielnica Podkarpacka. Wg Gumińskiego w Dzielnicy Tarnowskiej pokrywa śnieżna zalega od dni, roczna suma opadów atmosferycznych waha się między 700 a 750 mm, a długość okresu wegetacyjnego wynosi 220 dni. Dzielnica Podkarpacka wykazuje przejściowe warunki klimatyczne pomiędzy górami, a kotlinami podgórskimi. Długość okresu z przymrozkami waha się od dni, a z pokrywą śnieżną od 80 do 90 dni. Roczna suma opadów osiąga wartość od mm., okres wegetacyjny wynosi od 210 do 220 dni. Wg regionalizacji Wiszniewskiego i Chełchowskiego północna część gminy Skrzyszów leży w obrębie regionu nr XII krakowsko sandomierskiego, a południowa na terenie regionu nr XII karpackiego. Gmina Skrzyszów położona jest w obrębie dwóch mezoregionów. Każdy z nich charakteryzuje się innymi właściwościami fizycznogeograficznymi, które wpływają na warunki klimatyczne. Do czynników kształtujących klimat lokalny należą: wysokość nad poziomem morza, ukształtowanie terenu, szata roślinna, gęstość sieci rzecznej oraz warunki cyrkulacyjne. Wg danych z lat średnia roczna temperatura powietrza w okolicach Tarnowa wynosiła 8,0 C.Najcieplejszym miesiącem w roku jest lipiec, ze średnią temp. 18,1 C natomiast najchłodniejszym styczeń ze średnia temp. -3,2. Tak wysokie temperatury w rejonie Tarnowa są wynikiem położenia w Kotlinie Sandomierskiej, która

38 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 38 należy do najcieplejszych miejsc w Polsce. Roczna amplituda temperatury powietrza kształtuje się w granicach 21,3 C. Okolice Tarnowa nazywane są biegunem ciepła, czyli miejscem w Polsce o najwyższych temperaturach. temperatura I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII śr. temp. śr miesiąc Wykres 3. Przebieg średniej temperatury powietrza w Tarnowie w latach Teren gminy znajduje się w obszarze, który charakteryzuje się najdłuższym w Polsce okresem wegetacyjnym tj. o średniej dobowej temperaturze powietrza powyżej 5 C, wynoszącym 221 dni. Okres ze średnią temperaturą powietrza poniżej 0 C wynosi dni, natomiast ze średnią powyżej 15 C 14 dni. Średnie roczne zachmurzenie określone w skali od 1 do 10 w analizowanym rejonie waha się od 6,0 do 6,5. W najchłodniejszym miesiącu w roku (styczeń) zachmurzenie mieści się w przedziale od 7,0-7,5 natomiast w najcieplejszym (lipiec) od 5,5 6,0. Na kształtowanie klimatu lokalnego gminy Skrzyszów (zwłaszcza na temperaturę) wpływ ma usłonecznienie czyli liczba godzin, w których promienie słoneczne docierają bezpośrednio do powierzchni gruntu. Średnie usłonecznienie wynosi tu od 4,2 do 4,8 h/dobę. W rejonie Tarnowa w latach najwyższe miesięczne sumy opadów atmosferycznych występowały w lecie natomiast najniższe zimą. W lutym odnotowano opady w wysokości 34 mm, natomiast w lipcu 119 mm. Roczna suma opadów wyniosła 739 mm. W okresie 30-lecia zanotowano maksymalne opady roczne wynoszące: mm w 1970 r., oraz mm w 1974 r.

39 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 39 opad I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII wysokość opadu śr miesiąc Wykres 4. Przebieg opadów atmosferycznych w Tarnowie w latach Na Płaskowyżu Tarnowskim średnia roczna suma opadów jest niższa w porównaniu z Pogórzem Ciężkowickim. Tak więc w Pogórskiej Woli, Skrzyszowie i Ładnej średnia roczna suma opadów atmosferycznych waha się od 600 do 700 mm. Natomiast w Szynwałdzie i Łękawicy opady mieszczą się w przedziale od mm. Liczba dni z opadem powyżej 0,1 mm wynosi dla obszaru całej gminy od dni. W obszarze gminy Skrzyszów średnia ilość dni z opadem śniegu wynosi od 50 do 60, a pokrywa śnieżna utrzymuje się średnio przez 80 dni. W jej północnej części, ze względu na wyższe temperatury, niższe wysokości bezwzględne pokrywa śnieżna zalega krócej niż w południowej części. Na Płaskowyżu Tarnowskim średnia liczba dni z pokrywą śnieżną wynosi dni, a na Pogórzu Ciężkowickim dni. Wilgotność względna powietrza nie jest zbyt zróżnicowana w poszczególnych miesiącach. Maksimum w Tarnowie występuje w półroczu chłodnym (listopadzie 82%), a minimum w półroczu ciepłym (kwiecień 71%). Średnia wilgotność względna powietrza w gminie to 77%. Na terenie Płaskowyżu Tarnowskiego i Pogórza Ciężkowickiego przeważają wiatry zachodnie oraz północno-zachodnie. Do miesięcy, w których wiatr pojawia się najczęściej należy kwiecień, natomiast najrzadziej pojawia się w październiku. Teren gminy charakteryzuje się przewagą wiatrów nad ciszami. Wiatr notuje się w 64% dni w ciągu roku, ciszę w pozostałych 36%.

40 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 40 wilgotność I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII wilgotność śr. wilg miesiąc Wykres 5. Przebieg wilgotności względnej powietrza w Tarnowie w latach W oparciu o ustalenia Mapy klimatyczno-bonitacyjnej byłego województwa tarnowskiego opracowane przez M. Hessa, T. Niedźwiedzia i B. Starkel z Instytutu Geografii UJ w gminie Skrzyszów wyróżniono: tereny bardzo korzystne charakteryzujące się mezoklimatem stoków i grzbietów na wysokościach od do m nad dnami dolin (odpowiednik tzw. ciepłej strefy na stoku ), o wyższych od 2-3 średnich minimalnych temperaturach roku i dłuższym o około 2 miesiące okresie bezprzymrozkowym w stosunku do den dolin, pozostających najczęściej poza zasięgiem mgieł radialnych, o łagodnych dobowych wahaniach temperatury i wilgotności powietrza, dobrej lub bardzo dobrej naturalnej wentylacji i dobrych lub bardzo dobrych warunkach areosanitarnych. tereny niekorzystne mezoklimat den dolinnych, o krótkim okresie bezprzymrozkowym o dużych wahaniach temperatury i wilgotności powietrza w czasie doby (w dzień - silnie przegrzewanych i wysuszonych, w nocy bardzo wilgotnych i silnie wychładzanych), położonych w zasięgu inwersji temperatury i wilgotności powietrza, stanowiących przeważnie zastoisko chłodnego powietrza ze względu na słabą wentylację, warunki areosanitarne bardzo niekorzystne. Generalnie warunki klimatyczne gminy są bardzo korzystne za wyjątkiem dolin cieków. Uwzględniając różnice w topoklimacie, można wyróżnić kilka typów obszarów w obrębie gminy: obszary położone na stokach o ekspozycji południowej, wschodniej i zachodniej (środkowa część gminy), otrzymujące dużą ilość promieniowania słonecznego

41 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 41 docierającego do powierzchni ziemi - o bardzo korzystnych warunkach dla rozwoju rolnictwa i mieszkalnictwa, obszary pagórkowate o ekspozycji północnej, wschodnio i zachodnio-północnej stoków, słabszym dopływie promieniowania słonecznego - mniej korzystne dla rozwoju rolnictwa, płaskie obszary opadające w kierunku południowo-wschodnim korzystne dla rozwoju mieszkalnictwa, obszary inwersyjne w dolinie p. Wątok i pozostałych ciekach, predysponowane do zalegania wilgotnych mas powietrza i występowania często mgieł inwersyjnych o niekorzystnych warunkach zarówno dla mieszkalnictwa jak i rolnictwa Zasoby wód podziemnych i powierzchniowych Wody podziemne Ze względu na zróżnicowaną budowę geologiczną oraz tektonikę w obszarze gminy Skrzyszów wyróżnia się następujące poziomy wodonośne: czwartorzędowy, fliszowy i fliszowo mioceński. Czwartorzędowy poziom wodonośny występuje w obszarze całej gminy. W jego obrębie znajduje się Rynna Podkarpacka, z dwoma poziomami wodonośnymi. Pierwszy o zwierciadle swobodnym nie jest izolowany od powierzchni terenu, dlatego nie posiada większego znaczenia dla budowy ujęć wodociągowych. Zasadnicza warstwa wodonośna drugiego poziomu, osiąga największą miąższość m stwierdzoną w otworach w Skrzyszowie, Ładnej i Pogórskiej Woli. Warstwa ta przykryta jest glinami pylastymi oraz morenowymi, które stanowią warstwę izolacyjną oddzielającą ją od górnego poziomu wodonośnego. zmienna i waha się od 4 do 6 metrów. Miąższość warstwy izolacyjnej jest W Pogórskiej Woli i Skrzyszowie wśród glin występują pewne nieciągłości w postaci soczew z piasków i żwirów, które stanowią tzw. okna hydrologiczne. Źródłem zasilania warstwy wodonośnej drugiego poziomu są przede wszystkim opady oraz dopływ podziemny. Użytkowy poziom wodonośny w Rynnie Podkarpackiej ma głównie zwierciadło swobodne stabilizujące się na głębokości od 10 do 15 m ppt. Wg Mapy hydrogeologicznej w obrębie czwartorzędowego poziomu wodonośnego wydajność potencjalna studni waha się od 10 do 30 m 3 /h, a wielkość zasobów dyspozycyjnych jednostkowych waha się w przedziale od 100 do 200 m 3 /24h/km 2. Na skraju Rynny w Łękawicy, na dyslokacji tektonicznej, występuje źródlisko Zimna woda z wodami artezyjskimi zasilającymi czwartorzędowy poziom wodonośny, dając początek ciekowi powierzchniowemu.

42 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 42 W południowej części gminy w Łękawicy i Szynwałdzie (przed erozyjnym progiem Pogórza Karpackiego na linii Łękawica Pilzno), warunki hydrogeologiczne są niekorzystne. Mimo znacznych miąższości czwartorzędu, litologiczne wykształcenie osadów (gliny, iły pylaste, piaski zaglinione, żwiry), warunkuje niskie wydajności pojedynczych studni (0,1m 3 /h). Fliszowe piętro wodonośne znajdujące się na Pogórzu Ciężkowickim w południowej części gminy oraz fliszowo-mioceńskie (między Łękawicą, Szynwałdem, Łękami Górnymi i Pogórską Wolą) charakteryzują się małą wydajnością ujęć. Flisz jest ubogim zbiornikiem wody podziemnej. Najlepsze warunki hydrogeologiczne charakterystyczne są dla fliszu z większym udziałem piaskowców. O zawodnieniu i wydajności poziomów wodonośnych decyduje tutaj szczelinowatość. Warunki występowania wód podziemnych komplikują zaburzenia tektoniczne, fałdowe bądź uskokowe. Południowa część gminy Skrzyszów znajduje się w obrębie trzeciorzędowego piętra wodonośnego, który na mapie hydrogeologicznej jest oznaczony symbolem 2cTrII. Wielkość zasobów dyspozycyjnych jednostkowych w trzeciorzędowym piętrze wodonośnym jest podobna jak w czwartorzędowym i mieści się w przedziale m 3 /24h/km 2. Wody powierzchniowe Wody płynące. Obszar gminy Skrzyszów położony jest w dorzeczu Dunajca i Wisłoki. 51,4% wód z jej obszaru należy do dorzecza Dunajca, natomiast 48,6% do dorzecza Wisłoki. Większa część obszaru gminy jest odwadniania przez potok Wątok. Sieć rzeczna na terenie gminy ulegała zmianom. Od interglacjału wielkiego zaczęły się zmiany kierunku przepływu rzek. Dunajec oraz Biała początkowo płynęły Pradoliną Podkarpacką w kierunku wschodnim, następnie zmieniły swój bieg na północny. Potok Wątok płynął w kierunku północnym do rzeki Czarnej (dopływ Wisłoki), a następnie na skutek zmiany kierunku biegu Białej i Dunajca. Został przeciągnięty w wyniku kaptażu do zlewni Dunajca. Działalność człowieka (wylesienie zlewni, eksploatacja żwirów, budowa zapór) przyczyniła się do pogłębiania koryt rzek. Wraz z pogłębianiem się koryt Dunajca oraz Wisłoki doszło do pogłębiania koryt potoku Wątok oraz rzeki Dulczy, które odwadniają południowe obszary gminy. Ich dopływy obniżyły swoje koryta o cm. Potok Wątok prawobrzeżny dopływ rzeki Białej, która z kolei jest prawobrzeżnym dopływem Dunajca. Ma on swoje źródła w przysiółku Stawiska w Zalasowej na wysokości 321 m n. p, a ujście na 191,5 m n. p. m. Przepływa przez Zalasową, Szynwałd, Skrzyszów, Tarnów, a łączna jego długość to 23,3 km, z czego około 12 km znajduje się w granicach gminy Skrzyszów. Jest to potok o typie wyżynnym, w którym występują gwałtowne przyrosty

43 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 43 stanu wody. Najczęściej są one efektem ulewnych deszczów lub roztopów na wiosnę. Powierzchnia zlewni Wątoku wynosi 91,4 km 2, a średni przepływ roczny - 0,6 m 3 /s. Na skutek regulacji potoku, poprzez likwidację zakoli, starorzeczy oraz meliorację łąk dochodzi do wzmożenia erozji wgłębnej. Rzeka Dulcza - lewobrzeżny dopływ Wisłoki o długości 18 km. Źródła jej leżą w Zalasowej na terenie gminy Ryglice. W gminie Skrzyszów przepływa przez Szynwałd, a dalej przez Łęki Górne, Łęki, Dolne oraz Pilzno. Jest ciekiem górskim, naturalnym i nieuregulowanym. Potok Chotowski - lewobrzeżny dopływ Wisłoki, odwadnia północną część gminy (Ładna, Pogórska Wola). Większość cieków przepływających przez gminę Skrzyszów mają charakter rzek górskich. Stany wody w ciekach kształtowane są przez wody pochodzące z roztopów oraz z opadów atmosferycznych. Posiadają reżim deszczowo śnieżny z najwyższymi stanami wody notowanymi w marcu lub kwietniu (roztopy) oraz w lipcu (opady nawalne). Niżówki występują najczęściej w okresie jesiennym. W sierpniu oraz we wrześniu również zdarzają się okresy niskich stanów wód w rzekach lecz znacznie rzadziej. Średni przepływ potoku Wątok na odcinku w Skrzyszowie wynosi od 0,4 0,6 m 3 /s. natomiast w Szynwałdzie oraz w Łękawicy waha się w przedziale od 0,6 do 0,8 m 3 /s. Przepływ cieków w północnej części gminy mieści się w przedziale od 0,4 do 0,6 m 3 /s. Wody stojące. Na początku XX wieku w okolicy Ładnej, Pogórskiej Woli, Skrzyszowa i Szynwałdu występowały liczne małe jeziorka i mokradła. Na skutek działalności gospodarczej, melioracji, eksploatacji piasków wydmowych doszło do zaniku oczek polodowcowych, wytopiskowych lub powstałych w misach deflacyjnych po recesji lodowca. Większość pozostałych oczek wodnych zajmuje powierzchnię od 0,1 do 0,3 ha. Na terenie Szynwałdu występuje jedno jeziorko o powierzchni 1 ha, które stanowi ostoję ptactwa wodnego. W Pogórskiej Woli stawy hodowlane i zbiorniki wodne, powstałe w wyrobiskach poeksploatacyjnych, spełniają ważna rolę ekologiczną Gleby Teren gminy Skrzyszów jest dość zróżnicowany pod względem pokrywy glebowej. Wynika to z różnic ukształtowania terenu, budowy geologicznej oraz stosunków wodnych. Występują tu gleby o różnej klasyfikacji bonitacyjnej i przydatności rolniczej.

44 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 44 W obszarze Pogórskiej Woli, Ładnej oraz Skrzyszowa przeważają gleby piaskowe. Są to gleby powstałe na piaskach słabogliniastych i gliniastych lekkich, które charakteryzują się niską wartością rolniczą. Wśród nich wyróżniamy ubogie w próchnicę gleby bielicowe piaskowe i gliniaste o kwaśnym odczynie oraz gleby brunatne. Pod względem przydatności rolniczej, w klasyfikacji kompleksów gleb ornych w północnej części gminy przeważa kompleks żytni słaby i żytni dobry. Najmniejszy udział w tym rejonie mają gleby zaliczone do kompleksu żytniego bardzo słabego. Według klasyfikacji bonitacyjnej, gleby północnej części gminy zaliczono do IV, IVb i V klasy. W obrębie kompleksu żytniego dobrego wyróżniamy gleby klasy IVa i IVb, a w obrębie żytniego bardzo słabego gleby V i VI klasy. W środkowej części gminy, w Skrzyszowie, Łękawicy oraz Szynwałdzie Dolnym wytworzyły się najżyźniejsze gleby. Powstały one na podłożu lessowym zbudowanym z lessów oraz glin lessowych, jako gleby pseudobielicowe. Są to gleby kompleksu pszennego dobrego oraz żytniego bardzo dobrego. Ze względu na bonitację zakwalifikowano je do gleb klasy od II do IV. W dolinach potoków zalegają mady (gleby aluwialne powstałe z osadów rzecznych) oraz gleby gliniaste (rędziny). Gleby te należą do kompleksu pszennego dobrego (klasa II i III). W południowej części gminy występują gleby charakterystyczne dla terenów pogórza. Wraz ze wzrostem wysokości zmieniają się warunki glebowe. Na terenach Łękawicy (Łękawka oraz Granica) oraz Szynwałdu (Dolce, Świnia Góra, Korzenie Czermanickie) wytworzyły się gleby brunatne oraz pseudobielicowe, należące do kompleksu pszennego górskiego oraz zbożowego górskiego. Na tych terenach są to gleby należące do klasy bonitacyjnej od II do IV. W dolinach potoków mady oraz piaski pokrywają trwałe użytki zielone, zaliczone do kompleksu średniego i dobrego oraz klasy bonitacyjnej II i IV oraz kompleksu słabego z klasami V i VI. Pokrywę glebową gminy budują wszystkie klasy bonitacyjne gleb. Największy udział mają gleby klasy IVa i IVb (gleby orne średnie) 42,09%, natomiast najmniejszy klasy I (gleby orne najlepsze) 0,02%. Pozostałe klasy bonitacyjne zajmują : klasa II - 0,90%, klasa IIIa i III b -35,65%, a klasa V i VI - 21,34% użytków rolnych Zasoby przyrodnicze środowiska naturalnego Ze względu na zróżnicowane warunki biotopu w gminie Skrzyszów występuje wiele ekosystemów. Do najważniejszych należą ekosystemy naturalne (leśne), seminaturalne (trwałe użytki zielone łąki i pastwiska), agrocenozy o zróżnicowanej strukturze upraw

45 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 45 (okopowe, pastewne, zboża, sady, plantacje krzewów owocowych i warzyw), ogrody przydomowe, zieleń urządzona (skwery, zieleńce). Najcenniejszym składnikiem szatry roślinnej są ekosystemy leśne. W gminie obszary leśne zajmują 16% jej powierzchni. Duże kompleksy leśne występują w Pogórskiej Woli, natomiast mniejsze kompleksy w Ładnej, Łękawicy i Szynwałdzie. Ze względu na rodzaj podłoża gruntowego i głębokość zalegania poziomu wód gruntowych można w gminie wyróżnić różne typy siedliskowe lasów: las mieszany świeży (LMśw), las mieszany wilgotny (LMw), bór mieszany świeży (BMśw), bór mieszany wilgotny (BMw), las wyżynny (Lw) oraz ols jesionowy. W Pogórskiej Woli dominuje bór mieszany świeży z drzewostanem dębowo sosnowym. Wykształca się on najczęściej na piaszczystym, ubogim podłożu. Drzewostan budują głównie dąb szypułkowy i bezszypułkowy wraz z sosną. Oprócz tego pojawia się topola (Populus L.), osika (Populus termula), brzoza brodawkowata (Betula verrucosa). W podszyciu dominuje jarzębina (Sorbus aucuparia) oraz leszczyna (Corylus L.). W runie występują konwalijka dwulistna (Maianthemum bifolium), szczawik zajęczy (Oxalis acetosella), często orlica pospolita (Pteridium aquilinum), pszeniec zwyczajny (Melampyrum pratense). Również znajdują się tam jeżyna gruczołowata (Rubus hiatus) oraz turzyca pigułkowata (Carex pilulifera). Fragmentarycznie występuje bór sosnowy świeży (Vaccinio myrtylli pinetum) tworzący się na siedliskach ubogich, pokrytych zbielicowanymi glebami. Głównym drzewem jest sosna (Pinus silwestris), a w podszyciu występują jałowiec pospolity (Juniperus silvestris) i jarzębina (Sorbus aucuparia). Runo natomiast tworzy borówka czarna (Vaccinium myrtyllus), brusznica (Vaccinium vitis idaea) oraz wrzos (Calluna vulgaris). W obszarze Pogórza Ciężkowickiego (Skrzyszów, Łękawica, Szynwałd) zachowały się lasy wyżynne oraz przekształcone grądy (lasy dębowo-grabowe). Las wyżynny, rośnie w dość żyznych siedliskach na glebach gliniastych lub piaszczysto gliniastych. Występuje on dzisiaj głównie na terenach nie nadających się pod uprawę. Drzewostan grądu w obecnym stanie uległ zniszczeniu poprzez wycinanie grabu. Obok dębu (Quercus) oraz grabu (Carpinus betulus) wyróżnia się również klon polny (Acer campestre) i czereśnię ptasią (Prunus avium). Oprócz nich występują dwa gatunki krzewów trzmielina pospolita (Evonymus europaea) oraz leszczyna (Corylus avellana). Runo grądów podścielają różne gatunki roślin: czyściec leśny (Stacys sylvatica), złoć żółta (Gagea lutea), zdrojówka rutewkowata (Izopyrum thalictroides), kokorycz pełna (Corydalis solida), kokorycz pusta (Corydalis cava).

46 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 46 Na glebach mułowo błotnych i torfiastych w bezodpływowych obniżeniach terenu, w których stagnuje woda występują tzw. bagienne lasy olchowe (Carici elongatae Alnetum) z dominującym gatunkiem olchy czarnej (Alnus glutinosa). Oprócz niej pojawia się brzoza omszona (Betula pobescens). W warstwie krzewów wyróżnia się wierzbę szarą (Salix cinerea), kruszynę pospolitą (Frangula alnus), porzeczkę czarną (Ribes nigrum). Runo tych lasów jest bogate w różne gatunki roślin, które są charakterystyczne dla podmokłych miejsc: turzyca błotna (Carex acutiformis) i pęcherzykowata (Carex vesicaria), narecznica błotna (Dryopteris tchelypteris). Na obrzeżach lokują się m.in.: trzcinnik lancetowaty (Calamagrostis canescens) i turzyca długokłosa (Carex elongata). W dolinach cieków spływających z terenów Pogórza na obszarze gminy występują fragmenty lasu olchowego. Agrocenozy ze względu na zróżnicowana strukturę upraw, podnoszą gatunkową i ekosystemową bioróżnorodność. Tradycyjne, rozdrobnione gospodarstwa rolne z mozaiką upraw zbóż, roślin okopowych, pastewnych i przemysłowych z licznymi miedzami, zadrzewieniami śródpolnymi, wzbogacają różnorodność w krajobrazie. Użytki zielone wykorzystywane głównie jako pastwiska i łąki, zajmują 14,6% powierzchni gminy. W obszarze gminy wyróżnia się dwie grupy zespołów łąkowych wyodrębnionych na podstawie wilgotności podłoża. Są to: zespoły łąk stale i okresowo wilgotnych oraz zespoły łąk świeżych. Obydwa zespoły łąkowe tworzą się na glebach zasobnych w wodę, bardzo często na obszarach dobrze zasilanych przez wodę najczęściej w dolinach rzek, kanałów, rowów melioracyjnych. Roślinność synantropijna rozwija się na siedliskach dwojakiego rodzaju: jako roślinność segetalna oraz ruderalna. Roślinność segetalna wysiewana wraz z roślinami uprawnymi na polach i w ogrodach, natomiast ruderalna towarzyszy osiedlom ludzkim, liniom komunikacyjnym i ośrodkom produkcyjnym. W ostatnich latach powierzchnia zajmowana przez zbiorowiska synantropijne stale wzrasta kosztem rodzimej, niegdyś rozpowszechnionej roślinności wiejskiej. Tak więc np. na polach uprawnych, zanikają stare chwasty segetalne, jak np. mak polny (Papaver rhocas),czy kąkol polny (Agrostemma githago), a ich miejsce zajmują ekspansywne chwasty, głównie jednoliścienne, jak np. miotła zbożowa (Apera spica-venti). W uprawach roślin okopowych i pospolitych warzyw, występują prawie zawsze: komosa biała (Chenopodium album), rdest plamisty (Polygonum persicaria), rdest kolankowy (Polygonium nodosum), gwiazdnica pospolita (Stellaria media), gorczyca polna (Sinapis arvensis), perz właściwy (Agropyron repens). Inne chwasty spotykane są w zbożach, dość często występuje w nich rumian polny (Anthemis arvensis), jasnota różowa (Lamium amplexicaule), niezapominajka

47 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 47 polna (Myosotis arvensis), powój polny (Convolvulus arvensis), rzodkiew świrzepa (Raphanus raphanistrum). Roślinność wodna jest naturalnym ekosystemem, którego środowiskiem życia są zbiorniki wodne. W gminie jedynie dobrze zachowanym biotopem roślinności wodnej jest jeziorko o powierzchni 1ha w Szynwałdzie. Występują tutaj zespoły: żabiścieku pływającego ( Hydrocharietum morsus ranae), lilii wodnych (Nupharo-nymphaeetum albae), grążela żółtego (Nuphar luteum), rzęsy drobnej(lemna minor) i turzyc bagiennych (Carex) oraz pałki (Typha). Wynikiem zróżnicowania ukształtowania terenu, klimatu lokalnego, zasobów wodnych jest różnorodność świata zwierzęcego. Z grupy płazów w ekosystemach leśnych Pogórskiej Woli spotykana się salamandrę plamistą (Salamandra salamandra), kumaki (Bombina sp.), ropuchę szarą (Bufo bufo), żabę wodną (Rana esculenta) i żabę trawną (Rana temporaria). W grupie gadów, które są w Polsce prawnie chronione, na terenie gminy występuje pięć gatunków: jaszczurka żyworodna (Lacerta agilis) oraz jajorodna (Lacerta vivipara), padalec zwyczajny (Auquis fragilis), zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) i żmija zygzakowata (Vipera berus). Obszar reprezentuje bardzo bogata awifauna licząca 370 gatunków. Zaobserwowano na terenie gminy liczne gatunki ptaków :jastrząb (Accipiter gentilis), krogulec (Accipiter nisus), myszołów zwyczajny (Buteo buteo), jarząbek (Tetrastes bonasia), gołąb grzywacz (Columba palumbus), turkawka (Streptopelia turtur), kukułka (Cuculus canorus), puszczyk (Strix aluco), dzięcioły: czarny (Dryocopus martius), duży (Dendrocopus major), średni (Dendrocopus medius), dzięciołek ((Dendrocopus minor), skowronek borowy (Lullula arborea), wilga (Oriolus oriolus), sójka (Garrulus glandarius), kawka (Corvus monedula), wrona (Corvus corone), kruk (Corvus corax), sikory: uboga (Parus palustris), czubatka (P. cristatus), sosnówka (P. ater), modra (P.caeru-leus), bogatka (P. major), kowalik (Sitta europaea), pełzacz leśny (Certhia familiaris), strzyżyk (Troglodytes troglodytes), pleszka (Phoenicurus phoenicurus), rudzik (Erithacus rubecula), kos (Turdus merula), drozd śpiewak (Turdus philomelos), pokrzewka czarnołbista (Sylvia antricapilla), piecuszek (Phylloscopus trochilus), pierwiosnek (Phylloscopus collybita), świstunka leśna (Phylloscopus sibilatrix), mysikrólik (Regulus regulus), świergotek drzewny (Anthus trivialis), gąsiorek (Lanius collurio), szpak (Sturnus vulgaris), zięba (Fringilla coelebs), orzeł bielik (Haliaeetus albicilla), orlik krzykliwy (Aquilla pomarina), rybołów (Paudion baliaetus), pustułka (Falco tinnunculus), kobuz (Falco subbuteo), siniak (Columba oenas), trzmielojad (Pernis apivorus), bocian czarny (Ciconia nigra), sikora czarnogłówka (Parus montanus) i czyżyk (Carduelis spinus).

48 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 48 Z grupy ptactwa wodnego występuje kilka gatunków ptaków. Żyją one między innymi nad jeziorkiem w Szynwałdzie, małymi oczkami wodnymi w Pogórskiej Woli oraz Ładnej. Należą do nich: kaczka krzyżówka (Anas platyrhynchos), cyranka (Anas querquedula) i kurka wodna (Galiinula chloropus), łyska (Fulica altra), czajka (Vanellus vanellus), brodziec krwawodzioby (Tringa totanus) trzciniak (Acrocephalus arundinaceus), mewa pospolita (Larus canus) czapla siwa (Ardea cinerea). Obszary pól, łąk, pastwisk, zarośla nadrzeczne zamieszkuje wiele gatunków ptactwa występujących dość pospolicie. Są to: wilga (Oriolus oriolus), sroka (Pica pica), sikora uboga (Parus palustris), sikora bogatka (Parus major), pluszcz (Cinclus cinclus), słowik szary (Luscinia luscinia), kwiczoł (Turdus pilaris), łozówka (Acrocephalus palustris), pokrzewka czarnołbistej (Sylvia atricapilla), cierniówka (Sylvia communis), piecuszka (Phylloscopus trochilus), pliszka siwa (Motacilla alba), gąsiorka (Lanius collurio), mazurka (Passer montanus), zięba (Fringilla coelebs), dzwoniec (Chloris chloris), szczygieł (Carduelis carduelis). W obszarach zabudowanych w swoich gniazdach żyją przede wszystkim bocian biały (Ciconia ciconia), jaskółka dymówka (Hirundo rustica), sierpówka (Streptopelia decaocto), płomykówka (Tyto alba), jerzyk (Apus apus), oknówka (Delichon urbica) i gawron (Corvus frugilegus). Świat ssaków reprezentowany jest przez liczną grupę zwierząt. Występuje tutaj jeż wschodni (Erinaceus concolor) objęty ochroną gatunkową oraz kret, z grupy nietoperzy m. in.: nocek duży (Myotis myotis), nocek Natterera (Myotis Nattereri), nocek rudy (Myotis daubentoni), które są prawnie chronione. Zabudowania zamieszkują dwa gatunki gryzoni: mysz domowa (Mus musculus) oraz szczur wędrowny (Rattus norvegicus). Na łąkach, polach i w lasach spotkać można badylarkę (Micromys minutus), mysz polną (Apodemus agrarius), mysz zaroślową, mysz leśną (Apodemus flavicollis), nornicę rudą (Pitymus subterraneus), nornika zwyczajnego (Microtus alvaris) oraz burego (Microtus agrestis), które niestety powodują wiele szkód w uprawach roślin i leśnictwie. Z grupy zwierząt łownych, wśród gatunków żyjących dziko na terenie gminy występują: zając szarak (Lepus europaeus) i piżmak (Ondatra zibethica), wiewiórki (Sciurus vulgaris) o ubarwieniu rudym i brunatnoczarnym, podlegające ochronie. Tereny lasów oraz tereny przyleśne, pola, łąki i pastwiska, tereny nad ciekami zamieszkują lisy (Vulpes vulpes), borsuki (Males males), wydry (Lutra lutra), kuny leśne (Martes martes), tchórze (Mustela sputorius), gronostaje (Mustela erminea). Nowym przybyszem jest jenot (Nyctereutes procyonoides). Pośród kopytnych zwierząt łownych wyróżnia się dzika (Sus scrofa), sarnę (Capreolus capreolus) i jelenia (Cervus elaphus).

49 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA ZAGROŻENIA ŚRODOWISKOWE ZAGROŻENIA NATURALNE Zagrożenia ruchami masowymi Położenie części obszaru gminy w obrębie Pogórza Ciężkowickiego, wchodzącego w skład Karpat fliszowych sprawia, iż ta jej część narażona jest na występowanie procesów stokowych osuwisk, obrywów, zsuwów, zmywania. Zagrożenie osuwiskowe utworów fliszowych wiąże się z naprzemianległym ułożeniem warstw łupków i piaskowców. Bardzo często osuwiska powstają także w obrębie utworów zwietrzelinowych. Najgroźniejszymi w skutkach są te powierzchniowe ruchy masowe, które powodują zniszczenia obiektów budowlanych, infrastruktury, sieci komunikacyjnej oraz degradację terenów rolnych. Występowanie tych zjawisk jest uwarunkowane m.in. nachyleniem stoku, rodzajem gruntu, zaleganiem warstw, rozmakalnością, a także czynnikami zmiennymi w czasie nasączeniem wodą materiału skalnego, zaleganiem wód gruntowych, deformacjami stoku. Istotną rolę w inicjowaniu procesów stokowych odgrywają czynniki pogodowe jak gwałtowne topnienie pokrywy śnieżnej i nawalne czy długotrwałe opady deszczu. Czynnikiem antropogenicznym mogącym przyczyniać się do uaktywnienia czy nasilenia powierzchniowych ruchów masowych jest dodatkowe obciążenie stoku budynkami oraz osłabienie struktury stoków podcięciami (naturalnymi lub antropogenicznymi). Sołectwami najpoważniej zagrożonymi występowaniem procesów stokowych są szczególnie Szynwałd i Łękawica. Na przeszło 64 zinwentaryzowane tereny objęte ruchami masowymi, które wystąpiły po opadach w maju i czerwcu 2010 r zlokalizowano w Szynwałdzie, 18 w Łękawicy, pozostałe w Skrzyszowie. Zjawiska ruchów masowych miały zróżnicowany charakter oraz skalę. Obszarem intensywnej koncentracji grawitacyjnych ruchów masowych jest dolina Wątoku oraz niektórych jego dopływów. W czasie gwałtownych wezbrań wody często dochodzi do powstawania obrywów brzegów w korytach cieków. Środkowy i dolny odcinek Wątoku cechują mniejsze spadki, koryto jest tu jednak miejscami bardziej kręte, a teren pokryty głównie aluwiami, powodując podmywanie i osunięcia skarp brzegowych w zakolach. W Szynwałdzie Górnym zjawiska geodynamiczne w rejonie koryt spowodowane były głownie bardzo wysokim stanem wody nawet do 1,5 m powyżej terasy zalewowej. Miejscami w wyniku podmycia, doszło do osunięć zboczy, a linia skarpy brzegowej potoku Wątok przesunęła się w Szynwałdzie Górnym na przeciwko stacji paliw o kilkanaście metrów.

50 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 50 W większości przypadków obrywy do potoków wiązały się z powaleniem i łamaniem drzew oraz utrudnieniem dalszego przepływu wody w korytach. W kilku miejscach naruszona została stabilność gruntu pod słupami linii energetycznych. Wśród form erozyjnych zaobserwowanych na terenie gminy Skrzyszów należy wymienić: pęknięcia na stokach, nieznaczne osunięcia i osadzanie terenu, osuwiska w obrębie których wykształcily się: koluwium, krawędź, odcięcie i nisza (długość krawędzi odcięcia sięga dla największych osuwisk ok m), spływy ziemno-błotne (zazwyczaj dużych rozmiarów) związane najczęściej z osunięciami, których powstanie wiąże się z wymywaniem przez spływającą wodę materiału zwietrzelinowego pochodzącego z osuniętego koluwium i z niszy osuwiska, formy sufozyjne (powstałe na drodze mechanicznego wypłukiwania ziaren /cząstek minerałów/ z osadu przez wody podziemne), skutkujące powstawaniem form zapadowych niecek różnego rozmiaru o głębokości sięgającej do 2 m, żłobiny i bruzdy powstałe przez spływające po powierzchni stoków wody największa zaobserwowana bruzda osiągnęła rozmiar 40 m długości x 6 m szerokości x 3 m głębokości. Wypłukana ziemia została zdeponowana w dolnej części pola osiągając znaczną miąższość i pokrywając rośliny uprawowe. Zaobserwowanym zjawiskom grawitacyjnym bardzo często towarzyszyły sączenia wody z niszy osuwiskowej. Woda pojawiała się u podnóża osuwisk i w rejonie jęzorów, utrzymując się przez kilka tygodni, bądź w postaci źródeł w miejscach zapadlisk. Zabudowana część wierzchowiny w Szynwałdzie Górnym na lewym brzegu Wątoku na południe od kościoła wg tutejszych mieszkańców od lat ulega powolnemu osiadaniu. Wyraźnie przekształca się powierzchnia stoków, powstają zagłębienia, miejscami osiadanie postępuje w tempie ok. 2 m na kilka lat. W jednym z budynków mieszkalnych oraz w budynku gospodarczym obserwuje się pękanie ścian i fundamentów, przemieszczanie się słupków ogrodzenia, spękania pojawiają się na nawierzchni asfaltowej drogi. W dwóch miejscach w Szynwałdzie zaobserwowano spękania i osuwanie się zboczy parowu do wnętrza, zwiększając zagrożenie dla budynków zlokalizowanych w pobliżu krawędzi parowów. Powstałe zjawiska geodynamiczne przyczyniły się do strat mienia komunalnego oraz prywatnego. Podmywanie skarp brzegowych w kilku miejscach doprowadziło do uszkodzeń dróg asfaltowych, w tym drogi powiatowej Tarnów-Ryglice (zniszczony jeden pas ruchu na odcinku ok. 30 m), zerwania mostków oraz zniszczenia przepustów, utrudniając bądź uniemożliwiając dojazdy do posesji i pól uprawnych. Odsłonięte zostały fundamenty słupów

51 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 51 energetycznych, wskutek czego nastąpiło ich przechylenie lub osiadanie, a w Skrzyszowie nad Wątokiem naruszenie podłoża przez obryw spowodowało przewrócenie słupa. W wyniku obrywu skarpy brzegowej do Wątoku zniszczony został budynek stajni w przysiółku Japonia, a pod kilkoma budynkami gospodarczymi odsłonięte zostały fundamenty zagrażając stabiliności budynków. W wielu posesjach nastąpiło zniszczenie ogrodzeń płotów drewnianych oraz ogrodzeń z siatki na podmurówkach porwanych przez usuwające się skarpy, bądź zasypanych koluwium osuwającym się z terenów położonych powyżej. Dużych rozmiarów osuwisko w Szynwałdzie Górnym na przeciw stacji benzynowej zniszczyło 2 studnie, pompę wody i odcinek sieci wodociągu lokalnego. W przysiółku Dolce tej samej miejscowości wskutek powstawania osuwiska nastąpiło przesuniecie kręgów w studni, spękanie betonowych płyt na podwórku i posadzki w budynku gospodarczym w jednej z zagród. Strat doznało także rolnictwo gminy. Osuwiska, rozległe bruzdy, zapadliska i zdeformowane stoki zmniejszyły powierzchnię gruntów możliwych do wykorzystania rolniczego, a ponadto uszkodzenia dróg, mostków i przepustów, utrudniły bądź uniemożliwiły dojazd do pól, szczególnie ciężkim sprzętem Zagrożenia powodziowe Głównym ciekiem przepływającym przez gminę Skrzyszów jest potok Wątok, odwadniający niemal całą pogórską jej część. Południowo-wschodnim skrajem przepływa Dulcza z kilkoma krótkimi dopływami. Północne sołectwa, położone w obrębie Kotliny Sandomierskiej odwadnia głównie Potok Chotowski wraz z siecią niewielkich cieków. Zagrożenie powodziowe wiąże się przede wszystkim z potokiem Wątok, a szczególnie z jego lewobrzeżną stroną. Wątok w górnym swym odcinku wraz z dopływami prowadzi wody przez obszar Pogórza Ciężkowickiego koryta cieków mają tu duże spadki. W środkowym i dolnym biegu wykorzystuje on obniżenie Rynny Podkarpackiej o niewielkim nachyleniu terenu, co przyczynia się do większej krętości koryta. Ciek jest uregulowany jedynie na niewielkim odcinku w centrum Skrzyszowa i poniżej. W czasie powodzi często dochodzi do zalewania najniższych teras w dolinie Wątoku. Szczególnie podczas opadów nawalnych, rzadziej rozlewnych następuje gwałtowne wzbieranie wody w wąskich, wciętych korytach cieków w pogórskiej części gminy i dość szybki spływ wód w niższe partie dolin. Wody Wątoku, po dotarciu do podnóża progu karpackiego rozlewają się szeroko występując z koryta, podtapiając łąki i pola i położone niżej zabudowania. Ukształtowanie terenu (próg karpacki) sprzyja intensywnemu spływowi

52 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 52 wód małymi ciekami, rowami oraz wzdłuż licznych dróg polnych, biegnących zgodnie ze spadkiem terenu - zalewając gospodarstwa położone w środkowym i dolnym odcinku doliny Wątoku. Podtopieniem zagrożona jest także część zabudowy zlokalizowana w dolinie potoku Zimna Woda. Zaznaczyć należy, iż strefa progu pogórza stanowi barierę dla wilgotnych mas powietrza napływających z kierunków północnych, co przyczynia się do intensyfikacji opadów atmosferycznych. Skutkiem opadów nawalnych są nie tylko zalania i podtopienia budynków, ale także uszkodzenia infrastruktury i przekształcenia geomorfologiczne terenu. W czerwcu 2009 r. w wyniku intensywnych opadów doszło na terenie gminy do licznych oberwań i osunięć skarp brzegowych nieraz łącznie z drzewami, uszkodzeń dróg, zniszczeń ogrodzeń czy naruszenia umocnień brzegu. Opady przyczyniły się także do uruchomienia procesów stokowych w obrębie Pogórza, w wyniku czego powstały niewielkie osuwiska bądź obrywy. Brak infrastruktury przeciwpowodziowej, niedrożność oraz zaśmiecenie koryt cieków, rowów i przepustów, a także niewłaściwie zrealizowana melioracja to jedne z głównych przyczyn zagrożenia powodziowego na terenie gminy. Zasięg zalewu wodami wezbraniowymi p. Wątok zaznaczono na rysunku studium. W celu ochrony przed zalewaniem południowej części dolnego Skrzyszowa konieczne jest wykonanie dodatkowych przepustów pod droga powiatową teren ten zalewają wody spływające ze stoków góry św. Marcina, których odpływ uniemożliwią nasyp drogi powiatowej. Niezbędne jest uporządkowanie i oczyszczenie koryt cieków, dla ich udrożnienia oraz zapewnienia przepływ wód wezbraniowych. Jako inwestycję przeciwpowodziową, planuje się budowę zbiornika retencyjnego Na Korzeniu, usytuowanego w biegu potoku Spod Trzemesnej na granicy Skrzyszowa i Szynwałdu. Zbiornik ten może przyczynić się do obniżenia fali powodziowej, lecz ze względu na małą powierzchnię zlewni ok.10 km 2, na której będzie zrealizowany nie uchroni środkowego i dolnego odcinka doliny od częściowego zalania. Zdaniem autorów opracowania pn. Przyczyny i geomorfologiczne skutki wezbrania w dolinie p. Wątok w dniu 27 czerwca 2009 r. oraz propozycje przeciwdziałań powodziom i ich następstwom celowym jest budowa co najmniej 2-ch dodatkowych suchych zbiorników (polderów): w górnym biegu Wątoku w prawobrzeżnej części doliny, na terenie niezabudowanym poniżej Starego Ośrodka Zdrowia w Szynwałdzie oraz na cieku spod Zawady. Zaznaczyć należy, iż poza jakością funkcjonowania systemu odprowadzania wód opadowych, ważnym czynnikiem ograniczającym rozmiary powodzi jest zdolność retencyjna zlewni, oparta m.in. na naturalnej powierzchni pokrytej roślinnością, szczególnie leśną

53 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 53 z której odpływa mniej wody niż w przypadku powierzchni bez pokrywy, a tym bardziej sztucznie uszczelnionej. Zdolność retencyjna zależna jest także od sieci cieków i zbiorników pełniących funkcje retencyjne. Prostowanie koryt rzek i potoków oraz zmniejszanie powierzchni, w obrębie której bez strat dla gospodarki gromadzi się woda opadowa to działania, które prowadzą do wzrostu rozmiarów powodzi ZAGROŻENIA ANTROPOGENICZNE Zanieczyszczenie atmosfery i degradacja klimatu lokalnego W strumieniu zanieczyszczeń atmosferycznych udział mają przede wszystkim emisja niska, komunikacyjna i przemysłowa. Z uwagi na brak centralnego systemu ciepłowniczego, zaopatrzenie w ciepło dla zaspokojenia potrzeb bytowych ludności odbywa się w oparciu o indywidualne rozwiązania. Teren gm. Skrzyszów jest w 100% zgazyfikowany, jednak ze względów ekonomicznych w przeważającej części gospodarstw domowych nie wykorzystuje się gazu do opalania, zwłaszcza w okresie grzewczym. Emisja niska obejmuje emisję ze źródeł niezorganizowanych, do których zalicza się głównie paleniska domowe i kotłownie opalane zazwyczaj węglem, a więc surowcem o znacznej zawartości siarki. Ocenia się, że na obszarze gminy w okresie zimowym niska emisja stanowić może od kilkunastu do kilkudziesięciu procent całkowitej emisji zanieczyszczeń 9. Niska emisja zanieczyszczeń przyczynia się do wzrostu stężeń tlenku węgla, dwutlenku siarki i pyłu zawieszonego, szczególnie w sezonie grzewczym. Lokalne systemy grzewcze i piece domowe najczęściej nie posiadają jakichkolwiek urządzeń ochrony powietrza. Przy niekorzystnych warunkach rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń, ich wpływ na lokalne warunki sanitarne powietrza może być bardzo duży. W przypadku emisji niskiej zanieczyszczenia uwalniane na niedużej wysokości często pozostają i kumulują się w otoczeniu źródła emisji. W przypadku zabudowy zlokalizowanej bliżej den dolinnych, oraz w miejscach osłoniętych o słabszym przewietrzaniu może dochodzić do koncentracji szkodliwych substancji, stanowiąc uciążliwość i negatywnie wpływając na stan zdrowia mieszkańców. 9 Program Ochrony Środowiska Dla Gminy Skrzyszów wraz z aktualizacją na lata , Skrzyszów, Listopad 2008 r.

54 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 54 [prawa oś odnosi się do tlenku węgla, lewa oś odnosi się do pozostałych substancji (źródło: Małopolska sieć monitoringu powietrza Wykres 6. Wartości stężeń wybranych zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego w Tarnowie w 2009 r. Istotnym źródłem emisji zanieczyszczeń do powietrza są pojazdy samochodowe napędzane silnikami spalinowymi (samochody osobowe i ciężarowe, traktory i inne maszyny). Powodują emisję tlenków węgla, azotu, siarki, ołowiu, węglowodorów, aldehydów i pyłów. Od roku 2000 liczba samochodów osobowych w Polsce zwiększyła się o 50% 10. Największe stężenie zanieczyszczeń komunikacyjnych występuje przy drodze krajowej nr 4. Bardzo duże natężenie ruchu, szczególnie w porze dziennej jest istotnym źródłem zanieczyszczenia atmosfery w pasie przydrożnym. W miejscach, gdzie droga przebiega przez otwarte tereny, zanieczyszczenia z większą łatwością ulegają rozproszeniu. W okresach bezwietrznych zanieczyszczenia komunikacyjne w miejscach zabudowy przydrożnej, osiągają nieraz znaczne stężenia. Szczególnie newralgicznym miejscem jest skrzyżowanie z sygnalizacją świetlną w Ładnej, gdzie bardzo często tworzą się zatory drogowe, ciągnące się aż po granicę z Pogórska Wolą i dalej od strony wschodniej oraz po granicę z Tarnowem od zachodu. Na tym odcinku drogi zlokalizowanych jest też proporcjonalnie najwięcej budynków. Wg Programu ochrony środowiska dla gminy Skrzyszów 11 w najbardziej narażonych miejscach, poziom zanieczyszczenia powietrza może być od 4 do 40-krotnie wyższy niż średnia dla całych obszarów miejskich, a tym bardziej 10 Raport o stanie środowiska w województwie małopolskim w roku Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie, Kraków, 2009 r. 11 Program Ochrony Środowiska Dla Gminy Skrzyszów wraz z aktualizacją na lata , Skrzyszów, Listopad 2008 r.

55 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 55 wiejskich. Na pozostałych drogach gminy natężeniu ruchu jest nieporównywalnie mniejsze. Pewne uciążliwości mogą by odczuwalne wzdłuż drogi powiatowej biegnącej przez Skrzyszów i Szynwałd w kierunku Pilzna, gdzie ruch wzmaga się nieraz z powodu utrudnień i zatorów na drodze krajowej. Zlokalizowane na terenie gminy zakłady produkcyjne i usługowe są także źródłami emisji zanieczyszczeń do powietrza. Zakłady te emitują substancje związane z profilem ich działalności. Składy materiałów budowlanych i sypkich wiążą się najczęściej z zapyleniem atmosfery w rejonie ich występowania. W rejonie zakładów eksploatacji piasków w Pogórskiej Woli można okresowo również spodziewać się zwiększenia zapylenia. W roku 2007 wydano decyzje o dopuszczalnej emisji zanieczyszczeń dla 7 przedsiębiorstw, w tym Wytwórni Mas Bitumicznych w Skrzyszowie, Tłoczni Gazu PGNiG, Zakładu Remontowego Urządzeń Gazowniczych Sp. z o.o. i Instalacji spawalni szkoleniowej Ośrodka Szkolenia w Pogórskiej Woli, huty szkła w Ładnej oraz zakładu masarskiego w Łękawicy. Źródła zanieczyszczeń powietrza znajdują się nie tylko na terenie gminy Skrzyszów, ale także poza jej granicami. Przewaga wiatrów zachodnich sprawia, że pochodzą przede wszystkim z sąsiedniego Tarnowa, w mniejszej części być może także z aglomeracji krakowskiej. Średnie roczne stężenia głównych zanieczyszczeń powietrza w strefie dąbrowskotarnowskiej, która obejmuje gminę Skrzyszów wykazały w 2008 r. wartości nie przekraczające norm dopuszczalnych stężeń zarówno gazów jak i pyłu zawieszonego, według kryteriów ustanowionych w celu ochrony zdrowia rozporządzeniem Ministra Środowiska. Dla miasta Tarnowa badania wskazały na przekroczenia stężeń pyłu zawieszonego oraz benzo(α)pirenu (benzopireny są związkami silnie rakotwórczymi) w pyle zawieszonym. Ze względu na bliskosć Tarnowa i przewagę wiatrów zachodnich, niewykluczone jest przekroczenie stężeń w/w substancji także na obszarze gminy. Tabela 8. Wynikowe klasy jakości powietrza w strefie dąbrowsko-tarnowskiej i w Tarnowie w roku 2008 dla kryterium ochrony zdrowia z uwzględnieniem poszczególnych zanieczyszczeń. B(α)P Zaniemczyszczenia 2 NO 2 PM10 Pb As Cd Ni w SO PM10 B(α)P Strefa dąbrowskotarnowska A A A A A A A A A Tarnów A A C A A A A C A źródło: Raport o stanie środowiska w województwie małopolskim w roku Objaśnienia: A nieprzekroczone wartości dopuszczalne, C przekroczone wartości dopuszczalne Położenie gminy na terenie Kotliny Sandomierskiej oraz Pogórza powoduje, że warunki aerosanitarne są zróżnicowane. Rozległe tereny równinne oraz położone na wyniesieniach i stokach, szczególnie o ekspozycji zachodniej i południowej, charakteryzuje

56 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 56 dobre przewietrzanie. Tereny przydolinne, osłonięte i położone w zagłębieniach terenowych, o słabszych ruchach mas powietrza, stanowią zastoiska chłodu o zwiększonej częstotliwości występowania mgieł. Istniejące tereny zieleni, szczególnie lasy ułatwiają samooczyszczanie się powietrza Zagrożenia wód powierzchniowych Głównym zagrożeniem wód zarówno powierzchniowych jak i podziemnych jest nieuporządkowana gospodarka wodno-ściekowa na części obszaru gminy. Wg danych GUS z sieci kanalizacyjnej korzystało w 2009 r osób tj. 35 % ogółu ludności gminy. W pełni skanalizowane są Skrzyszów i Łękawica, najmniej budynków podłączonych do sieci jest w Pogórskiej Woli. Pozostałe ścieki socjalno-bytowe oraz pochodzące z ferm hodowlanych gromadzone są głównie w wybieralnych szambach bądź odprowadzane bezpośrednio do gruntu lub do cieków. Nieszczelność licznych szamb oraz dzikie wyloty kanalizacji powodujące niekontrolowany zrzut ścieków bezpośrednio do gruntu lub do wód, stanowią znaczące zagrożenie dla stanu czystości wód podziemnych i powierzchniowych. Cieki powierzchniowe, rowy melioracyjne i przydrożne są odbiornikami ścieków bytowych pochodzących z gospodarstw domowych, a także biogenów (związki fosforu, azotu i potasu) pochodzących z nawozów mineralnych, zwierzęcych, z rozkładu roślin po zbiorach, spływających wraz z wodami opadowymi w sposób niezorganizowany z gruntów ornych, użytków zielonych oraz obszarów leśnych. Stan jakości wód potoku Wątok badany jest w ramach monitoringu prowadzonego przez WIOŚ w Krakowie. Punkt pomiarowy położony jest ok. 0,2 km od ujścia do rzeki Białej Tarnowskiej na terenie m. Tarnowa. Wody potoku w 2008 roku otrzymały III klasę w ocenie wskaźników biologicznych, a w ocenie wskaźników fizykochemicznych były poniżej II klasy jakości. Badania nie wykazały obecności substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego takich jak: arsen, węglowodory ropopochodne, cyjanki i inne metale. Zaznaczyć należy, iż wyniki pomiarów dotyczą wód p. Wątok przepływającego zarówno przez gminę Skrzyszów, jak i przez miasto Tarnów nie ma zatem możliwości stwierdzenia, jaki jest udział gminy w zanieczyszczeniu tych wód. Jakość wody w pozostałych ciekach: Przemes, potoku Chotowskim i Dulczy (zlewnia rzeki Wisłoki) na terenie gminy bądź w jej sąsiedztwie nie jest badana. Pełne skanalizowanie wszystkich wsi w gminie i odprowadzenie ścieków do Grupowej Oczyszczalni Ścieków w Tarnowie, poprawi stan czystości wód powierzchniowych i podziemnych.

57 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA Zagrożenia wód podziemnych Wody podziemne czwartorzędowego poziomu wodonośnego w rejonie Ładnej, Pogórskiej Woli i części Skrzyszowa, wg Mapy Hydrogeologicznej, posiadają klasę Ib, co oznacza, że jakość wody jest dobra i nie wymaga uzdatniania. Z uwagi na brak bądź słabą izolację, głównego piętra wodonośnego tego poziomu od powierzchni terenu, wody zagrożone są zanieczyszczeniami. W północnej części Pogórskiej Woli uznano stopień zagrożenia zanieczyszczenia wód podziemnych jako bardzo wysoki, ze względu na brak warstwy izolacyjnej utworów wodonośnych oraz obecność ognisk zanieczyszczeń, natomiast w środkowej i południowej jej części za średni. Źródłami zanieczyszczeń w obszarze gminy są drogi o znacznym natężeniu ruchu, jak droga krajowa nr 4, magazyny i punkty dystrybucji paliw płynnych i gazu (Baza Karpackiego Okręgowego Zakładu Gazownictwa w Tarnowie tłocznia gazu), nieszczelność szamb nielegalne, dzikie wyloty kanalizacji, nawożenie gleb i zabiegi chemizacyjne, odcieki z dzikich wysypisk śmieci. W Pogórskiej Woli prowadzona jest także działalność górnicza eksploatacja piasków, stanowiąca potencjalne zagrożenie dla wód podziemnych. We fliszowym piętrze wodonośnym na Pogórzu Ciężkowickim, nie wydzielono użytkowego poziomu wodonośnego. Wody podziemne poziomu fliszowego uznaje się za średnio narażone na degradacje, ze względu na specyficzną budową geologiczną (przewarstwienia utworów wodonośnych utworami słabo przepuszczalnymi), większe nachylenie terenu wzmagające spływ powierzchniowy i większy udziałem powierzchni leśnej Zagrożenia pokrywy glebowo-roślinnej Zmniejszanie powierzchni naturalnych i seminaturalnych terenów, powodowane jest przejmowaniem ich pod zainwestowanie i urządzenia infrastruktury oraz eksploatacje odkrywkową surowców naturalnych. Wykonywanie prac ziemnych i niwelacja terenu, przy realizacji zabudowy kubaturowej i dróg, powoduje lokalne zmiany w ukształtowaniu powierzchni terenu, usuniecie warstwy wierzchniej pokrywy glebowej oraz jej przemieszczanie bądź mieszanie z innymi materiałami np. gruzem. W przypadku dużych inwestycji kubaturowych czy inwestycji w terenach o dużym spadku przekształcenia są dość znaczne. Na terenach wydobycia piasków wydmowychdochodzi do dużych nieodwracalnych zmian ukształtowania powierzchni ziemi. Przed eksploatacją usuwana jest szata roślinna i wierzchnia warstwa gleby. W trakcie eksploatacji powstają nowe antropogeniczne formy

58 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 58 takie, jak sieć rowów odwodnienia powierzchniowego i nowe drogi dojazdowe. Z uwagi na eksploatacje na terenie gminy wydm piasków przekształcenia dotyczą także znacznego niwelowania urozmaiconej rzeźby likwidację pagórów wydmowych. Taka degradacja powierzchni prowadzi do zubożenia geokomponentów i spadku produktywności biomasy na terenie bezpośrednio przylegającym do obszaru górniczego. Fizyczna degradacja gleby wiąże się także z niewłaściwie prowadzonymi pracami rolniczymi poprzez wykorzystanie niedostosowanych do warunków ciężkich ciągników, kombajnów, pługów. Powoduje to ujemne skutki dla środowiska glebowego poprzez ugniatanie gleby, niszczenie jej struktury i zmianę porowatości, a tym samym warunków nawodnienia i napowietrzenia gleby. Lokalnym zagrożeniem dla stanu pokrywy glebowej są procesy erozyjne i osuwiskowe, występujące głównie w pogórskiej części gminy. Do nasilenia procesów erozyjnych przyczynia się m. in.: niewłaściwe użytkowanie gruntów rolnych, które odsłania pokrywy glebowe i wystawia je na działanie czynników zewnętrznych, orka prowadzona zgodnie ze spadkiem terenu. Utwory lessowe i lessopodobne, pokrywające środkową część gminy, stwarzają korzystne warunki dla rozwoju procesów erozji, gdyż łatwo ulegają rozmyciu i spłukiwaniu. Osuwiska występujące w obrębie południowych terenów gminy, powodują nieraz znaczne przekształcenia pokrywy glebowo-roślinnej poprzez jej przemieszanie ze zwietrzeliną na dość dużych obszarach. Ograniczają również powierzchnię możliwą do wykorzystania rolniczego a niekiedy wykluczają z użytkowania cały stok ze względu na zagrożenie ponownym uruchomieniem procesów masowych. Tego typu tereny winny być przeznaczone pod uprawy stabilizujące grunt (pastwiska lub sady). Przyczyną degradacji gleb jest również nadmierna chemizacja rolnictwa, zanieczyszczenia powietrza oraz zaśmiecania powierzchni ziemi. Chemizacja gleb obok korzyści powoduje postępujące w czasie zagrożenie środowiska glebowego. Zbyt duże dawki nawozów ujemnie wpływają na gleby i organizmy w nich żyjących oraz przyczyniają się do eutrofizacji wód. Źródłem chemicznych skażeń gleb są także stosowane w ochronie roślin pestycydy, herbicydy i fungicydy. Chemizacja rolnictwa to wprowadzanie do środowiska glebowego związków azotowych i fosforowych, pierwiastków metalicznych, chlorowanych węglowodorów i innych. W badaniach gleb na potrzeby mapy geośrodowiskowej analizowano zawartość [mg/kg] metali ciężkich (As, Ba, Zn, Cd, Co, Cu, Ni, Pb i Hg) w części, której źródłem są zanieczyszczenia antropogeniczne. Próbki gleb pochodziły m.in. ze Skrzyszowa Dolnego i Górnego. W Skrzyszowie Górnym zakresy zawartości badanych pierwiastków nie przekroczyły dopuszczalnych stężeń w glebie lub ziemi odpowiednich dla grupy A

59 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 59 o najniższych wartościach dopuszczalnych. W Skrzyszowie Dolnym stężenie miedzi (Cu) było wyższe, ale spełniało warunki grupy B, czyli standardów użytków rolnych, gruntów leśnych oraz zadrzewionych i zakrzewionych, nieużytków, a także gruntów zabudowanych i zurbanizowanych. Stężenia badanych substancji mogą być większe w pobliżu szlaków komunikacyjnych, gdzie deponowane są związki pochodzące z emisji spalin, eksploatacji nawierzchni dróg oraz pojazdów. Szczególnie zagrożone są pasy terenu wzdłuż dróg o dużym natężeniu ruchu, w tym drogi krajowej nr 4. Tereny przydrożne narażone są głównie na zanieczyszczenie metalami ciężkimi: ołowiem, cynkiem, miedzią, kobaltem, żelazem, niklem, kadmem. Dominacja w gminie gleb o niskim ph (53% gleb posiada odczyn b. kwaśny, kwaśny lub lekko kwaśny), zwiększa dostępność metali ciężkich w glebie, a tym samym przyswajanie ich przez rośliny. Zagrożeniem dla powierzchni jest nielegalne deponowanie odpadów budowlanych i komunalnych na dzikich wysypiskach w lasach, zagłębieniach terenu oraz nad ciekami. W czasie silnych opadów deszczu śmieci z wysypisk w dolinach cieków są wymywane i rozprowadzane na znacznej powierzchni, przyczyniając się jednocześnie do utrudniania przepływu wody w korytach potoków Zagrożenia środowiska przez hałas Głównym stałym źródłem hałasu w środowisku na obszarze gminy Skrzyszów jest droga krajowa nr 4. Ponadto do zanieczyszczeń akustycznych przyczynia się ruch samochodowy na pozostałych drogach, przede wszystkim na powiatowej 1357K Tarnów Ryglice Ołpiny i 1379K Pilzno Szynwałd. Okresowymi źródłami są także maszyny i urządzenia rolnicze, działalność produkcyjna i wydobywcza. Droga nr 4 na odcinku Tarnów Dębica, przebiegająca przez miejscowości Ładna i Pogórska Wola, odznacza się bardzo dużym natężeniem ruchu samochodowego. Jako odcinek trasy międzynarodowej, obciążona jest ona w znacznej mierze przez tabor ciężarowy. Skutkiem dużego natężenia ruchu jest zwiększony poziom hałasu komunikacyjnego. Pomiary hałasu komunikacyjnego na drodze krajowej w Ładnej prowadzone są przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie. Badania dokonane w 2008 roku wykazały przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu zarówno w porze dziennej jak i nocnej. Większe przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu odnotowano w porze nocnej około 15 db (norma = 50 db), w porze dziennej przekroczenie sięgnęło około 6 db (norma = 60dB). Zaznaczyć należy, iż odcinek drogi krajowej biegnący przez gminę Skrzyszów, poza rejonem wiaduktu obwodnicy Tarnowa nie posiada urządzeń

60 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 60 izolacji akustycznej. Uciążliwość akustyczna jest szczególnie odczuwalna w miejscach, gdzie zabudowa mieszkaniowa zlokalizowana jest w odległości m od pasa drogowego, a pojedyncze budynki mieszkalne zaledwie m. Poza drogą krajowa większe natężenie ruchu obserwuje się na drogach biegnących przez Skrzyszów i Szynwałd, przy czym dominuje tu ruch samochodów osobowych i małych dostawczych. Prowadzona modernizacja odcinków tych dróg, wpłynie korzystnie na klimat akustyczny w przydrożnych pasach zabudowy. Maszyny i urządzenia rolnicze stanowią lokalne, sezonowe źródło hałasu występujące głównie latem. Zanieczyszczenie akustyczne powodują również zakłady wydobywcze funkcjonujące na terenie gminy. Praca ciężkiego sprzętu wydobywczego, a także ruch samochodów ciężarowych obsługujących zakład, stanowią źródło hałasu. W gminie Skrzyszów brak większych obiektów produkcyjnych emitujących hałas w stopniu stanowiącym istotne zagrożenie dla środowiska i okolicznych mieszańców Pola elektromagnetyczne Źródłem promieniowania elektromagnetycznego są stacje i linie energetyczne, nadajniki radiowe i telewizyjne, CB-radio i radiostacje amatorskie oraz stacje bazowe telefonii komórkowej. Na terenie gminy zlokalizowane są: GPZ 110/SN Ładna, stacje transformatorowe SN/nn oraz 2 stacje bazowe telefonii komórkowej w Ładnej i Pogórskiej Woli. Ponadto przez teren gminy przebiegają linie wysokich napięć: 400 kv relacji Tarnów - Rzeszów, 400 kv relacji Tarnów Krosno Iskrzynia, 110 kv - ze stacji GPZ 110/SN Ładna w kierunku zachodnim Ładna - Klikowa oraz w kierunku wschodnim Ładna Pogórska Wola Ratoszyn. Dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych w środowisku dla częstotliwości 50Hz dla terenów przeznaczonych pod zabudowę to 1kV/m dla składowej elektrycznej i 60A/m dla składowej magnetycznej 12. WIOŚ Kraków prowadzi badania monitoringowe oraz kontrolne promieniowania elektromagnetycznego na terenie województwa małopolskiego. W 2008 roku punkty pomiarowe były zlokalizowany poza gminą Skrzyszów i jej rejonem, jednak w żadnym z 12 Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku oraz sposobów sprawdzania dotrzymania tych poziomów z dnia 30 października 2003 r. (Dz. U. Nr 192 poz. 1883)

61 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA punktów nie wykazano przekroczeń dopuszczalnego poziomu promieniowania. Punkty pomiarowe znajdowały się w miejscach dostępnych dla ludności TERENY I OBIEKTY CHRONIONE NA PODSTAWIE PRZEPISÓW ODRĘBNYCH Obszary Chronionego Krajobrazu Obszary Chronionego Krajobrazu: Jastrząbsko-Żdżarski oraz Pogórza Ciężkowickiego zostały ustanowione Rozporządzeniem Nr 23/96 Wojewody Tarnowskiego z dnia 28 sierpnia 1996 r. w sprawie wyznaczenia obszarów chronionego krajobrazu (Dz. Urz. Woj. Tarn. Nr 10, poz. 60, które straciło moc z dniem wejścia w życie rozporządzeń: Nr 72/05 Wojewody Małopolskiego z dnia 27 grudnia 2005 r. w sprawie Jastrząbsko- Żdżarskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu (Dz. Urz. Woj. Małop. Nr 126, poz. 796 z dnia 14 marca 2006 r. (zm.: Rozporządzenie Nr 9/07 Wojewody Małopolskiego z dnia 6 lipca 2007 r. (Dz. Urz. Woj. Małop. Nr 499, poz z dnia 6 lipca 2007 r.)); Nr 73/05 Wojewody Małopolskiego z dnia 27 grudnia 2005 r. w sprawie Obszaru Chronionego Krajobrazu Pogórza Ciężkowickiego w części położonej w Województwie Małopolskim (Dz. Urz. Woj. Małop. Nr 126, poz. 797 z dnia 14 marca 2006 r. (zm.: Rozporządzenie Nr 9/07 Wojewody Małopolskiego z dnia 6 lipca 2007 r. (Dz. Urz. Woj. Małop. Nr 499, poz z dnia 6 lipca 2007 r.)); Pomniki przyrody Tabela 9. Zestawienie pomników przyrody żywej i nieożywionej na terenie gminy Skrzyszów. Przedmiot L.p. Charakterystyka Lokalizacja Podstawa prawna ochrony 1. drzewostan Lipy, kasztany Łękawica przy kościele granitowy głaz polodowcowy granitowy głaz narzutowy 4. drzewostan lipy, wiązy lipa 5. 2 drobnolistna (186 cm x 77 cm x 55 cm) (obwód 1120 cm, szerokość 400 cm, wysokość 220 cm) obwód 350 cm Łękawica przy drodze koło kościoła Pogórska Wola (Przysiółek Kobylarnia), teren lasów państwowych przy zabytkowym kościele parafialnym p.w. Stanisława Bpa Na prywatnej posesji Szynwałd 499 Zarządzenie Wojewody Tarnowskiego Nr 3/87 z dnia 26 lutego 1987 r. (Dz. Urzęd. Woj. Tarn. Nr 3, poz. 30) Zarządzenie Wojewody Tarnowskiego Nr 2/96 z dnia 16 stycznia 1996 r. (Dz. Urzęd. Woj. Tarn. Nr 1, poz. 2) 13 Raport o stanie środowiska w województwie małopolskim w roku Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie, Kraków, 2009 r.

62 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA Ochrona gatunkowa Tabela 10. Chronione gatunki grzybów, porostów 14 i flory. 15 Lp Nazwa łacińska Nazwa polska Status ochrony Uwagi POROSTY 1. Evernia prunastri mąkla tarniowa Cz Stanow. 2 i Melanelia Fuliginosa tarczownica okopcona S Stanow. 2 i 9 ROŚLINY 1. Chimaphila umbellata pomocnik blaszkowy S 2. Nuphar luteum grążel żółty Cz 3. Campanula bononiensis dzwonek boloński S 4. Vinca minor barwinek pospolity Cz Stanow. 26 PW 5. Dianthus armeria goździk kosmaty S Stanow. 43 Sz 6. Pedicularis silvatica gnidosz rozesłany S Stanow. 106 PW 7. Dactylorbiza maialis storczyk szerokolistny S Stanow. 172 PW S - ochrona ścisła; Cz - ochrona częściowa; źródło: Opracowanie ekofizjograficzne Tabela 11. Chronione gatunki zwierząt. 17 Lp Nazwa łacińska Nazwa polska Status ochrony PŁAZY 1. Bombina variegata kumak górski S 2. Bombina bombina kumak nizinny S 3. Bufo bufo ropucha szara S 4. Hyla arborea rzekotka drzewna S 5. Salamandra salamandra salamandra plamista S 6. Rana temporaria żaba trawna S 7. Rana esculenta żaba wodna S GADY 1. Lacerta agilis jaszczurka zwinka S 2. Zootoca vivipara jaszczurka żyworodna S 3. Anguis fragilis padalec zwyczajny S 4. Natrix natrix zaskroniec zwyczajny S 5. Vipera berus żmija zygzakowata S PTAKI 1. Corvus frugilegus gawron Cz 2. Corvus cornix wrona siwa Cz 3. Pica pica sroka CZ 4. Coloeus monedula kawka S 5. Sturnus vulgaris szpak S 6. Passer domesticus wróbel S 7. Ciconia ciconia bocian biały S 8. Delichon jaskółka S 9. Hirundo rustica dymówka S 10. Delichon urbica oknówka S 14 Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną (Dz. U Nr 168, poz. 1765) 15 Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. W sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną (Dz. U. Nr 168, poz. 1764) 16 Numeracje stanowisk roślin objętych całkowita ochrona przyjęto za opracowaniem P. Nabożnego [198] 17 Zgodnie z Rozporzadzeniem Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz.U nr 220 poz. 2237).

63 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 63 Lp Nazwa łacińska Nazwa polska Status ochrony 11. Apus apus jerzyk S 12. Tyto alba płomykówka S 13. Fringilla coelebs zięba S 14. Cuculus canorus kukułka S 15. Pyrrhula pyrrhula gil S 16. Lanius collurio gąsiorek S 17. Passer montanus mazurek S 18. Garrulus glandarius sójka S 19. Sitta europaea kowalik S 20. Oriolus oriolus wilga S 21. Carduelis chlori dzwoniec S 22. Carduelis carduelis szczygieł S 23. Carduelis cannabina makolągwa S 24. Turdus philomelo drozd S 25. Coturnix coturnix przepiórka S 26. Alauda arvensis skowronek S 27. Pernis apivorus trzmielojad S 28. Accipiter gentilis jastrząb S 29. Accipiter nisus krogulec S 30. Buteo buteo myszołów zwyczajny S 31. Tetrastes bonasia jarząbek S 32. Streptopelia turtur turkawka S 33. Cuculus canorus kukułka S 34. Strix aluco puszczyk S 35. Dryocopus Martusi dzięcioł czarny S 36. Dendrocopus major dzięcioł duży S 37. Dendrocopus medius dzięcioł średni S 38. Dendrocopus minor dzięciołek S 39. Lullula arborea skowronek borowy S 40. Corvus corone wrona S 41. Corvus corax kruk Cz 42. Parus palustris sikora uboga S 43. P. cristatus sikora czubatka S 44. P. ater sikora sosnówka S 45. P.caeruleus sikora modra S 46. P. major sikora bogatka S 47. Certhia familiaris pełzacz leśny S 48. Troglodytes troglodytes strzyżyk S 49. Phoenicurus phoenicurus pleszka S 50. Erithacus rubecula rudzik S 51. Turdus merula kos S 52. Sylvia antricapilla pokrzewka czarnołbista S 53. Streptopelia decaocto synogarlica turecka S 54. Phylloscopus trochilus piecuszek S 55. Phylloscopus collybita pierwiosnek S 56. Phylloscopus sibilatrix świstunka leśna S 57. Regulus regulus mysikrólik S 58. Anthus trivialis świergotek drzewny S 59. Lanius collurio gąsiorek S 60. Haliaeetus albicilla orzeł bielik S 61. Aquilla pomarina olik krzykliwy S 62. Paudion baliaetus rybołów S 63. Falco tinnunculus pustułka S 64. Falco subbuteo kobuz s

64 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 64 Lp Nazwa łacińska Nazwa polska Status ochrony 65. Columba oenas siniak S 66. Parus montanus sikora czarnogłówka S 67. Carduelis spinus czyżyk S 68. Vanellus vanellus czajka S 69. Anas platyrhyncho krzyżówka Cz 70. Anas querquedula cyranka S 71. Cinclus cinclus pluszcz S 72. Saxicola rubetra pokląskwa S 73. Saxicola torquata kląskawka S 74. Luscinia luscinia słowik szary S 75. Turdus pilaris kwiczoł S 76. Acrocephalus palustris łozówka S 77. Motacilla alba pliszka siwa S 78. Emberiza citrinella trznadel S 79. Sylvia communis pokrzewka cierniówka S SSAKI 1. Mustela erminea gronostaj S 2. Erinaceus roumanicus jeż wschodni S 3. Muscardinus avellanarius orzesznica S 4. Talpa europaea kret europejski Cz 5. Mustela nivalis łasica (łaska) S 6. Myotis myotis nocek duży S 7. Myotis daubentoni nocek rudy S 8. Myotis nattereri nocek natterera S 9. Sciurus vulgaris wiewiórka S 10. Lutra lurta wydra Cz S - ochrona ścisła; Cz ochrona, Lasy Decyzją Ministra Środowiska Dc.lp /03 z dnia 5 lutego 2003 r., oddziały lasów państwowych w: Szynwałdzie 43,8 ha, Skrzyszowie 25,8 ha, Łękawicy 54,7 ha i Pogórskiej Woli 190,9 ha o łącznej powierzchni 311,0 ha uznane zostały za ochronne, ze względu na położenie w odległości do 10 km od miast liczących powyżej 50 tys. mieszkańców (Tarnów) Gleby chronione Zgodnie z ustawą o ochronie gruntów leśnych i rolnych z dnia 3 lutego 1995 r. (Dz. U. Nr 16 poz. 78 z późn. zm.) ochrona gruntów rolnych polega na ograniczaniu przeznaczenia ich na cele nierolnicze. W świetle w/w ustawy ochronie podlegają użytki rolne klas I-III pochodzenia mineralnego i organicznego; jeżeli ich zwarty obszar projektowany do przeznaczenia na cele nierolnicze przekracza 0,5 ha. Zmiana przeznaczenia wymaga zgody Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

65 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 65 Na podstawie w/w ustawy chroni się także grunty rolne pochodzenia organicznego pozostałych, niższych klas bonitacyjnych. Gleby organiczne występują w Pogórskiej Woli i w Skrzyszowie Surowce naturalne (stan na listopad 2010 r.) Udokumentowane złoża surowców podlegają ochronie przed zainwestowaniem i zagospodarowaniem uniemożliwiającym w przyszłości ich wykorzystanie Gaz ziemny. 1.Złoże Jaśniny - 315,6 ha, z czego na terenie gminy Skrzyszów 181,7 ha: Dokumentacja złoża zatwierdzona decyzją KZK/012/K/4620/83 Prezesa Centralnego Urzędu Górniczego z dnia Obszar i teren górniczy Jaśniny -1 utworzony decyzją Nr GK/wk/MN/1093/98 Ministra Ochrony Środowiska Naturalnego i Leśnictwa z dnia Złoże Łękawica - 59,7 ha, z czego na terenie gminy Skrzyszów 17,2 ha: Dokumentacja złoża zatwierdzona decyzją Nr DG/kzk/EZD/7420/2002 Ministra Ochrony Środowiska Naturalnego i Leśnictwa z dnia Obszar i teren górniczy utworzony decyzją Nr 2/2004 Ministra Ochrony Środowiska Naturalnego i Leśnictwa z dnia Złoże Pogórska Wola - 160,1 ha Dokumentacja złoża zatwierdzona decyzją Nr KZK/018/S/2330/70/71 Prezesa Centralnego Urzędu Górniczego z dnia (zasoby pozabilansowe) Kruszywa naturalne piaski. 4.Złoże Przy torze II - 9,92 ha (eksploatowane okresowo), kat C 1 : Dokumentacja złoża zatwierdzona decyzją OS.IV /DG/4/97 Wojewody Tarnowskiego z dnia Obszar i teren górniczy utworzony decyzją OŚ.IV /K/11/97 Wojewody Tarnowskiego z dnia Koncesja wygasła w 2010r. 5.Złoże Kopaliny - 3,48 ha, kat C 1 : Dokumentacja złoża zatwierdzona decyzją OŚ.IV /DG/6/98 Wojewody Tarnowskiego z dnia Obszar i teren górniczy wyznaczony decyzją koncesyjną Nr OŚ.IV /K/9/98 Wojewody Tarnowskiego z dnia r. Eksploatacja została zakończona. Koncesja wygasła w 2005r. 6.Złoże Kopaliny I - 1,29 ha, kat C 1 :

66 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 66 Dokumentacja złoża zatwierdzona decyzją WOŚ.IV /06 Starosty Tarnowskiego z dnia Nie ma wyznaczonego obszaru i terenu górniczego Torf 8.Złoże Pogórska Wola - 2,5 ha kat C 2 (torf leczniczy /borowiny/) Dokumentacja złoża zatwierdzona decyzją KZK/1/6716/K/97 Ministra Ochrony Środowiska Naturalnego i Leśnictwa z dnia Nie ma wyznaczonego obszaru i terenu górniczego OBSZARY I OBIEKTY PROPONOWANE DO OBJĘCIA PRAWNĄ OCHRONĄ Lokalny Zbiornik Wód Podziemnych Rynny Podkarpackiej Między Tarnowem a Dębicą rozciąga się kopalna, pogrzebana dolina Dunajca zwana Rynną Podkarpacką o powierzchni ok. 215 km 2 i wydajności eksploatacyjnej rzędu 8-30 m 3 /h. Zbiornik nie posiada opracowanej dokumentacji hydrogeologicznej. Granice zbiornika nie zostały uściślone, nie ustalono również obszarów ochrony. Zgodnie z Ustawą Prawo wodne 18 : wody, jako integralna część środowiska oraz siedliska dla zwierząt i roślin podlegają ochronie. Użytek ekologiczny Jeziorko polodowcowe w Szynwałdzie w przysiółku Kresy o pow. 1 ha (ostoja ptactwa wodnego), położone ok. 80 m na południe od drogi Szynwałd-Pilzno i około 450 m od wschodniej granicy gminy. Pomniki przyrody nieożywionej głaz granitu skandynawskiego położony w Pogórskiej Woli (kompleks leśny Kobylarnia) w odległości 350 m od pomnika przyrody głazu narzutowego nr ewid Widoczna nad powierzchnią terenu część głazu granitu posiada wymiary: 200 cm x 50 cm x 90 cm. głaz narzutowy - w Pogórskiej Woli o wymiarach 145 cm x 230 cm x 500 cm. Strefa zewnętrznego terenu ochrony pośredniej ujęcia wody dla miasta Dębica Ujęcie powierzchniowe z rzeki Wisłoki dla miasta Dębicy (woj. Podkarpackie) posiada strefy ochronne (bez umocowania prawnego). Strefa zewnętrznego terenu ochrony pośredniej ujęcia wyznaczona na terenie gminy Skrzyszów obejmuje część dorzecza Wisłoki składającą się z podrzędnych zlewni potoku Chotowskiego i Dulczy (cieki III rzędu). 18 Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U Nr 115 poz z późn. zm.)

67 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 67 Strefa ochrony sanitarnej ujęcia Zimna Woda w Łękawicy W miejscowość Łękawica wybudowano ujęcie wody Zimna woda składające się z 3 studni o wydajności eksploatacyjnej: 390 m³ / dobę. Potencjalny teren strefy ochronnej ujęcia o powierzchni powyżej 50 arów ogrodzono siatką.

68 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA DIAGNOZA I UWARUNKOWANIA WYNIKAJĄCE Z ZASOBÓW I STANU ŚRODOWISKA NATURALNEGO Gmina Skrzyszów odznacza się zróżnicowaniem ekosystemów i krajobrazu wynikającym z budowy geologicznej i rzeźby terenu potwierdzonym przez wyznaczone obszary chronionego krajobrazu, a także dość dobrą jakością środowiska. Diagnoza i uwarunkowania wynikające z: A. zasobów i jakości środowiska przyrodniczego Brak dostatecznej warstwy izolacyjnej chroniącej wody podziemne poziomu czwartorzędowego w obszarze gminy, naraża je na zanieczyszczenie. Ponieważ wody te stanowią źródło zaopatrzenia ludności wsi Łękawica i terenów nie zwodociagowanych wymagają ochrony poprzez rozbudowę sieci kanalizacyjnej oraz wyposażenie w szczelne zbiorniki wybieralne lub indywidualne oczyszczalnie tych gospodarstw, które nie obejmie system kanalizacji ze względu na koszty lub warunki terenowe. Zagrożenie zanieczyszczenia wód powierzchniowych wywołuje konieczność: uporządkowania zabudowy mieszkalno-gospodarczej oraz zachowania stref ochronnych bez zabudowy od cieków zgodnie z przepisami prawa wodnego, kształtowania filtrów biologicznych wzdłuż cieków w formie użytków zielonych, zadrzewień i zakrzewień zabezpieczających wody przed spływem zanieczyszczeń obszarowych oraz kontynuowania budowy sieci kanalizacyjnej dla uporządkowanie gospodarki wodno-ściekowej gminy, Ograniczenia wynikające z położenia terenów północno-wschodniej części gminy w obrębie zewnętrznej strefy ochrony pośredniej ujęcia wody w Dębicy (bez podstawy prawnej), winny być uwzględnione przy zagospodarowaniu tych terenów. Zagrożenie zalewania wodami wezbraniowymi dolin cieków stałych (głównie Wątoku i Zimnej Wody), cieków okresowych i rowów, szczególnie w czasie nawalnych opadów deszczu, co wymaga uwzględnienia realizacji inwestycji z zakresu małej retencji oraz zagospodarowania terenów w rejonach koryt cieków w

69 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 69 sposób umożliwiający odpływ wody bez start dla mienia. Ograniczenie zagrożenia powodziowego wymaga: budowy zbiornika retencyjnego Na Korzeniu, usytuowanego w biegu potoku Spod Trzemesnej na granicy Skrzyszowa i Szynwałdu oraz co najmniej 2-ch suchych zbiorników (polderów) tj: w górnym biegu Wątoku w prawobrzeżnej części doliny, na terenie niezabudowanym poniżej Starego Ośrodka Zdrowia w Szynwałdzie oraz na cieku spod Zawady, wykluczenie lokalizacji zabudowy szczególnie w bliskim sąsiedztwie cieków, zachowanie obowiązujących zakazów, nakazów i dopuszczeń wynikających z przepisów prawa wodnego, regulację cieków i potoków oraz uporządkowanie ich dolin dla zapewnienia swobodnego przepływu wód w okresie wezbrań. Zakres działań powinien uwzględnić ochronę ekosystemów przyrzecznych, poprawę stanu infrastruktury odprowadzającej wody opadowe m.in. poprzez udrożnienie rowów i przepustów, oczyszczenie koryt rzek, budowę dodatkowych przepustów pod drogą powiatową na terenie dolnego Skrzyszowa. Liczne niekontrolowane składowiska, dzikie wysypiska odpadów komunalnych i budowlanych stwierdzone w trakcie inwentaryzacji urbanistycznej w różnych miejscach m.in. lasach, sąsiedztwie cieków stanowią istotne zagrożenie zanieczyszczenia wód i gleby oraz utrudnienie spływu wód, szczególnie w okresach wezbrań powodziowych. Egzekwowanie obowiązujących zasad gospodarki odpadami to konieczność dla ochrony środowiska gminy. Przekroczenie wartości progowej poziomu hałasu 75 dba wzdłuż drogi E 40 w każdej z pór dnia i wynikające z tego uciążliwości, uwzględnić należy przy zagospodarowywaniu terenów w jej otoczeniu. Przeciwwskazane jest wyznaczanie terenów szczególnie zabudowy mieszkaniowej w bliskiej odległości od drogi, ze względu na hałas oraz zanieczyszczenie powietrza spalinami. W świetle ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, uwarunkowania glebowe nabierają istotnego znaczenia jako element ograniczający rozwój osadnictwa. Dotyczy to gleb pochodzenia mineralnego klas I-III występujących płatami na obszarze całej gminy, a także gleb organicznych pozostałych klas zalegających głównie we wschodniej i centralnej części gminy. Ochronie

70 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 70 przed wprowadzaniem zabudowy nierolniczej, winny podlegać grunty o wysokiej wartości rolniczej, a także otwarte kompleksy przestrzeni rolniczej. Ewentualne przeznaczenie gruntów chronionych na cele nierolnicze, wymaga na etapie sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zgody Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Ochrona gleb przed degradacją wymaga stosowania zadrzewień i zakrzewień śródpolnych, utrzymania pokrywy roślinnej na zboczach dolin i stokach o nachyleniu powierzchni powyżej 10%. Zachowanie produkcyjności gleb to utrzymanie m.in. optymalnego uwilgocenia gleby i prawidłowego systemu odwadniania. Utrzymanie w dobrym stanie urządzeń melioracyjnych, rowów i drenażu, warunkuje zapewnienie możliwości uzyskania maksymalnych korzyści ze zmeliorowanych użytków rolnych, które stanowią 32% ogólnej ich powierzchni. Występowanie gleb niskich klas V i VI zalegających na stokach o dużym nachyleniu bądź w terenach osuwiskowych, stwarza dogodne warunki do zwiększenia powierzchni leśnej. Dolesienia winny być preferowane na terenach Obszarów Chronionego Krajobrazu, szczególnie Pogórza Ciężkowickiego dla wzmocnienia ich funkcji ochronnych, kosztem terenów o małej użyteczności rolniczej. Istotnym w zagospodarowaniu przestrzennym uwarunkowaniem środowiskowym są tereny leśne, które podlegają ochronie. Część z nich Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa uznał za chronione ze względu na odległości do 10 km od miasta Tarnowa. Objęcie kategorią ochronności ok. 22% powierzchni leśnej gminy, wzmacnia pozaprodukcyjne funkcje lasów. Do ważnych funkcji lasów na terenie gminy szczególnie w jej południowej części należy ograniczanie zjawisk ruchów masowych, zmniejszenie zagrożenia powodziowego oraz erozji gleb. Doceniając zróżnicowane przyrodnicze walory gminy, północno-wschodnią i środkową część jej terenów włączono do Jastrząbsko-Żdżarskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, a południową do Obszary Chronionego Krajobrazu Pogórza Ciężkowickiego. Objęcie Obszarami Chronionego Krajobrazu około

71 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 71 80% powierzchni gminy obliguje do uwzględnienia funkcji, jaką pełnią te struktury w systemie ochrony przyrody i krajobrazu, przy formułowaniu polityki przestrzennej. Kieruje to rozwój gminy na zachowanie, ochronę i wzbogacanie w krajobrazie takich elementów jak: kompleksy leśne, zadrzewienia, zakrzewienia śródpolne i nadrzeczne oraz użytki zielone. Dla prawidłowego funkcjonowania systemu obszarów chronionych niezbędne jest tworzenie ciągów ekologicznych poprzez dolesienia, racjonalne kształtowanie terenów leśnych oraz pasów wzdłuż cieków naturalnych poprzez zachowanie ich obudowy biologicznej, a także projektowanie sieci zagospodarowania nie powodującej ograniczeń i barier w migracji gatunków. Głównym celem powołania systemów obszarów chronionych zgodnie z ustawą o ochronie przyrody 19 jest: ochrona terenów o podstawowym znaczeniu dla kształtowania równowagi ekologicznej, zachowanie różnorodności świata przyrody i jego bogactwa, zabezpieczenie obszarów o aktualnym i potencjalnym znaczeniu dla wypoczynku, ochrona charakterystycznych cech rodzimego krajobrazu. Obszary prawnie chronione warunkują sposób zagospodarowania terenu podporządkowany zaostrzonym rygorom korzystania ze środowiska zgodnie z nakazami i zakazami zawartymi w rozporządzeniach Wojewody Małopolskiego w sprawie wyznaczonych na terenie gminy obszarów chronionego krajobrazu. Formami ochrony przyrody i krajobrazu funkcjonującymi w systemie ochrony gminy są: obszary chronionego krajobrazu, pomniki przyrody i ochrona gatunkowa. Do objęcia ochroną prawną, proponuje się: jeziorko polodowcowe w Szynwałdzie w przysiółku Kresy o pow. 1 ha (ostoja ptactwa wodnego), położone ok. 80 m na południe od drogi Szynwałd-Pilzno i około 450 m od wschodniej granicy gminy - jako użytku ekologicznego: głaz granitu skandynawskiego położony w Pogórskiej Woli (kompleks leśny Kobylarnia) w odległości 350 m od pomnika przyrody nieożywionej, głazu narzutowego nr ewid Widoczna nad powierzchnią terenu część głazu granitu posiada wymiary: 200 cm x 50 cm x 90 cm - jako pomnika przyrody nieożywionej: głaz narzutowy w Pogórskiej Woli o wymiarach 145 cm x 230 cm x 500 cm jako pomnika przyrody nieożywionej. Dla ochrony środowiska przyrodniczego gminy koniecznym jest uwzględnienie funkcjonowania w jej obszarze korytarzy ekologicznych. Główną funkcją 19 Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 o ochronie przyrody (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. nr 151, poz z późn. zm.)

72 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 72 korytarzy ekologicznych jest funkcja przyrodnicza. Stąd ochrona tych struktur wymaga zapewnienia i utrzymania warunków siedliskowych w ich obrębie oraz drożności na ich przebiegu. Proponuje się: wyznaczenie jako korytarzy ekologicznych (liniowych) dolin cieków Wątoku, Zimnej Wody, Chotowskiego, których oś stanowią cieki zabezpieczające trasy migracji roślin i zwierząt, a sam ciek migracje ryb i organizmów wodnych. Dla ochrony tej formy, należy uwzględnić całkowite wyłączenia z zabudowy pasa terenów nadbrzeżnych z roślinnością naturalną (łęgową, zarośli wierzbowych) jako pasa ochronnego. Cieki posiadają ogromną wartość przyrodniczą z uwagi na zachowanie w ich dolinach cennych typów siedlisk. Każdy ciek tworzy swój własny specyficzny ekosystem, podzielony na odcinki różniące się pod względem charakteru podłoża, szybkości przepływu, krętości, sposobu wykształcenia brzegów a co za tym idzie i właściwości chemicznej samej wody. Dlatego cieki zamieszkują określone grupy organizmów wodnych zmieniające się stopniowo wraz z oddalaniem się od jego źródeł. Cieki są także jedynymi już, w zdominowanym przez człowieka krajobrazie, liniowymi strukturami pochodzenia naturalnego, a jako takie są bezcennymi łącznikami pomiędzy różnymi, izolowanymi fragmentami siedlisk przyrodniczych. Za ich pośrednictwem dokonuje się migracja różnych gatunków roślin i zwierząt. W krajobrazie istnienie korytarzy ekologicznych umożliwia przemieszczanie się gatunków pomiędzy poszczególnymi biocentrami w poszukiwaniu nowych siedlisk. Dzięki funkcjonowaniu korytarzy ekologicznych stan różnorodności biologicznej nie ulega pogorszeniu, wydelimitowanie w projekcie Studium w obszarze gminy, fragmentu korytarza ekologicznego pasmowego Beskid Niski Puszcza Sandomierska w oparciu o pokrycie terenu i propozycję przebiegu południkowego wzdłuż wschodnich granic województwa, zawartą w opracowaniu Korytarze ekologiczne w Małopolsce. Korytarz ten stanowi optymalne połączenie szeregu dość silnie izolowanych od siebie kompleksów leśnych, umożliwiając przemieszczanie się zwierzyny. W skali województwa biegnie on od zwartych terenów leśnych Beskidu aż do pasma Brzanki, dalej przez mozaikowy teren z rozproszona zabudową gdzie konieczne jest przekroczenie drogi nr 4, dalej w kierunku północnym do Puszczy Sandomierskiej wykorzystując rozrzucone kompleksy leśne. Uwzględnienie korytarzy ekologicznych z określeniem działań ochronnych pozwoli zachować najcenniejsze struktury przyrodnicze w obszarze gminy.

73 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 73 Zachowanie zasobów przyrodniczych i kulturowych krajobrazu, a to: naturalnych koryt rzecznych, łąk i pastwisk w dolinach cieków oraz na stokach, lasów jako całości, punktów i ciągów widokowych, obiektów zabytkowych oraz wzbogacenie ich poprzez wzbogacenie zasobów ubogich gatunkowo siedlisk, porządkowanie zabudowy i użytkowania, skuteczną gospodarkę odpadami, podniesienie standardu zagospodarowania i urządzenia terenów otaczających zabudowę mieszkalną, oraz otoczenia dróg, głownie krajowej to istotne działania dla ochrony i utrzymania atrakcyjności krajobrazu gminy. Walory przyrodnicze gminy, liczne obszary leśne, urozmaicony krajobraz oraz zachowane obiekty zabytkowe dają duże możliwości rozwoju różnych form rekreacji. Pogórski charakter południowych fragmentów gminy predysponuje ten obszar szczególnie do rozwoju turystyki pieszej, B. naturalnych zagrożeń geologicznych Warunki fizjograficzne, panujące w południowej części gminy deniwelacje terenu, budowa geologiczna, upad skał, nachylenie stoków i zboczy, pyłowa pokrywa zwietrzelinowa a także warunki pogodowe (próg pogórza stanowiący barierę orograficzną) dają predyspozycje dla występowania ruchów masowych oraz erozji, co może skutkować zagrożeniem dla zabudowy i sieci infrastruktury. Flisz karpacki, występujący na terenie Pogórza z uwagi charakterystyczną budowę naprzemianległych piaskowców oraz utworów iłowcowych i mułowcowych stwarza warunki dla osuwisk. Utwory lessowe oraz lesspodobne, pokrywające znaczną powierzchnię gminy podlegają procesom spłukiwania, rozmywania, żłobienia, a także procesom sufozyjnym. Czynnikiem istotnie wpływającym na uaktywnienie zjawisk masowych jest obciążanie stoków zabudową oraz podcięcia stoków wykonywane na potrzeby inwestycji kubaturowych i infrastrukturalnych. Tereny osuwisk, szczególnie osuwisk odnawiających się należy bezwzględnie wyłączyć z jakiejkolwiek zabudowy, natomiast w terenach zagrożonych występowaniem ruchów masowych dopuszczenie zabudowy winno być uzależnione od wyników badań geologiczno-inżynierskich podłoża budowlanego.

74 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 74 Grunty rolne narażone na procesy stokowe, w terenach o ukształtowaniu uniemożliwiającym lub poważnie ograniczającym użytkowanie rolnicze, należałoby przeznaczyć pod zalesienie, użytki zielone lub zagospodarowanie roślinnością stabilizującą je. C. udokumentowanych złóż kopalin oraz zasobów wód podziemnych Udokumentowane złoża surowców naturalnych w myśl przepisów prawa geologicznego i górniczego, stanowią przedmiot ochrony przed zagospodarowaniem uniemożliwiającym w przyszłości ich wykorzystanie. Eksploatacja złóż stanowi ważne źródło dochodów budżetu gminy, ale także zagrożenie dla środowiska poprzez przekształcenie morfologii terenu - wprowadzenie nowych elementów w krajobrazie oraz uciążliwości związanej z transportem surowca. W obszarze gminy występują udokumentowane złoża: część złóż gazu ziemnego: Jaśniny Północ, Łękawica i Pogórska Wola, złoża kruszyw naturalnych piasków wydmowych: Przy Torze II oraz Kopaliny I, natomiast złoże Kopaliny zostało wyeksploatowane; złoże torfu: Pogórska Wola. Dopuszczenie eksploatacji złóż winno uwzględniać stopień możliwej degradacji środowiska oraz potrzeby zachowania walorów krajobrazowych i przyrodniczych, w tym szczególnie obszarów leśnych i gleb organicznych. Wobec powyższego uwarunkowaniem rozwoju eksploatacji winna być ochrona środowiska jak i złoża, poprzez: prowadzenia eksploatacji złóż z uwzględnieniem kompleksowego i racjonalnego ich wykorzystania, oszczędne i racjonalne gospodarowanie surowcem, stosowanie technologii zapewniających ograniczenie ujemnych jej wpływów na środowisko, przeciwdziałanie degradacji powierzchni ziemi i krajobrazu poprzez sukcesywne prowadzenie rekultywacji i zagospodarowanie terenów poeksploatacyjnych. Położenie środkowej i wschodniej części obszaru gminy w obrębie Lokalnego Zbiornika Wód Podziemnych Rynny Podkarpackiej wywołuje konieczność ochrony jego wód przed degradacją, szczególnie ze względu na średni i duży stopień zagrożenia zanieczyszczeniami. Zbiornik ten nie posiada planu ochrony,

75 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 75 zatem nie zostały dla niego ustanowione strefy ochronne. W celu ochrony wód zbiornika należy przewidzieć rozwiązania zabezpieczające go przed zanieczyszczeniem m.in. poprzez uwzględnienie spośród zakazów i nakazów (wg ustawy Prawo Wodne z dnia 18 lipca 2001 z późn. zm.) tych, które mają najistotniejsze znaczenie, a to: nakaz uporządkowania gospodarki wodnościekowej nieskanalizowanej części gminy, likwidacji dzikich wysypisk odpadów, nakaz likwidacji lub zakaz bezpośredniego zrzutu ścieków do wód podziemnych, zakaz lokalizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. D. wyznaczonych na podstawie przepisów odrębnych: terenów i obszarów górniczych Na obszarze gminy funkcjonują obszary i tereny górnicze 20 : złóż gazu ziemnego: Jaśniny 1 (złoże Jaśniny) i Łękawica dla złoża piasków wydmowych Kopaliny I prowadzona jest procedura uzyskania koncesji na wydobywanie kruszywa. Obecnie w tracie eksploatacji znajdują się złoża: gazu ziemnego Jaśniny i Łękawica. Dla złóż kruszywa naturalnego i złoża gazu Łękawica teren górniczy pokrywa się z obszarem górniczym w całości bądź w przeważającej większości, natomiast w przypadku złoża Jaśniny teren górniczy jest większy od obszaru górniczego o część wsi Pogórska Wola położoną na południe od złoża, obejmującą infrastrukturę górniczą i zabudowę związaną z eksploatacją surowca. Granice obszarów i terenów górniczych wyznaczone w koncesjach udzielanych na wydobywanie kopalin uwzględniono na rysunku Studium. Zgodnie z przepisami ustawy Prawo geologiczne i górnicze21 dla terenu górniczego sporządza się miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego jeśli ustawa nie stanowi inaczej. Plan winien zapewniać integrację działań podejmowanych w granicach terenu górniczego w celu: wykonania uprawnień określonych w koncesji, zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego oraz ochrony środowiska, w tym obiektów budowlanych. Większość obszarów i terenów górniczych znajduje się w granicach obszaru chronionego krajobrazu, na terenie którego wg Rozporządzenia ws J-ŻOChK 22 zakazuje się wydobywania do celów gospodarczych skał, w tym torfu, oraz skamieniałości, w tym kopalnych szczątków 20 Obszarem górniczym jest przestrzeń, w granicach której przedsiębiorca jest uprawniony do wydobywania kopaliny oraz prowadzenia robót górniczych związanych z wykonywaniem koncesji, terenem górniczym jest przestrzeń objęta przewidywanymi szkodliwymi wpływami robót górniczych zakładu górniczego wg: ustawy z dnia 14 lutego 1994 r. Prawo górnicze i geologiczne (Dz. U. Nr 27 poz. 96 z późn. zm.) 21 Ustawa z dnia 14 lutego 1994 r. Prawo górnicze i geologiczne (Dz. U. Nr 27 poz. 96 z późn. zm.) 22 Rozporządzenie Nr 72/05 Wojewody Małopolskiego z dnia 27 grudnia 2005 r. w sprawie Jastrząbsko-Żdżarskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu (Dz. Urz. Woj. Małop. Nr 126, poz. 796 z dnia 14 marca 2006 r.)

76 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 76 roślin i zwierząt, a także minerałów. Zgodnie ze zmianą w/w rozporządzenia 23 wspomniany zapis nie dotyczy terenów objętych koncesjami wydanymi na podstawie ustawy Prawo geologiczne i górnicze 24 lub ustaleniami miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, obowiązującymi w dniu 29 marca 2006 r. Nie dotyczy to również terenów przeznaczonych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego lub studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin na cele wydobywania skał i minerałów, w przypadku przedsięwzięć dla których przeprowadzona procedura oceny oddziaływania na środowisko wykazała brak niekorzystnego wpływu na przyrodę obszaru. E. chronionych na podstawie przepisów odrębnych: terenow i obiektów Na terenie gminy prawnie chronionymi formami przyrody, są: obszary chronionego krajobrazu: Pogórza Ciężkowickiego oraz Jastrząbsko-Żdżarski; 3 pomniki przyrody ożywionej, które stanowią drzewa bądź grupy drzew oraz 2 pomniki przyrody nieożywionej - głazy narzutowe; gatunki roślin i zwierząt - objęte prawną ochroną; Zasady ochrony w/w form określają przepisy ustanawiające je oraz ustawa o ochronie przyrody. Na podstawie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych ochroną prawną objęte są grunty rolne pochodzenia mineralnego I-III klasy bonitacyjnej oraz pochodzenia organicznego pozostałych klas bonitacyjnych; ochrona polega m.in. na ograniczeniu przeznaczania tych gruntów na cele nierolnicze. Lasy państwowe o powierzchni 311,0 ha należące do Nadleśnictwa Gromnik posiadają status lasów ochronnych ze względu na położenie w strefie do 10 km od miasta Tarnowa. Funkcje ochronne lasów zostały nadane zarządzeniem Ministra Środowiska. 23 Rozporządzenie Nr 9/07 Wojewody Małopolskiego z dnia 6 lipca 2007 r. zmieniające rozporządzenia w sprawie obszarów chronionego krajobrazu położonych na terenie województwa małopolskiego (Dz. Urz. Woj. Małop. z dnia 6 lipca 2007 r. Nr 499 poz. 3294) 24 Ustawa z dnia 14 lutego 1994 r. Prawo górnicze i geologiczne (Dz. U. Nr 27 poz. 96 z późn. zm.)

77 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA ŚRODOWISKO KULTUROWE I ZABYTKI 7.1. RYS HISTORYCZNY GMINY Skrócone kalendarium historyczne gminy: XIV r. pierwsze zapiski dotyczące miejscowości Skrzyszów, pierwotnie prawdopodobnie Krzysz od imienia Krzysztof; biskup krakowski uwolnił miejscowość od dziesięcin, 1331r. Władysław Łokietek potwierdza kasztelanowi kakowskiemu prawo do Skrzyszowa, 1344r. Kazimierz Wielki nadaje wieś Szynwałd (dawniej Mnych) kasztelanowi krakowskiemu Spicymirowi Lelewita, 1344r. pierwsza wzmianka o wsi Łękawica, w której Kazimierz Wielki potwierdza dawne przywileje nadane przez Bolesława Wstydliwego i jego poprzedników. Wieś Łękawica należy do najstarszych miejscowości regionu. Mieszkańcy wsi dawniej zajmowali się rolnictwem, 1350/51 utworzono parafię w Łękawicy, powstał kościół p.w. Św. Mikołaja, XVI r. wybudowano w Skrzyszowie kościół fundacji Jana Tarnowskiego hetmana wielkiego koronnego, 1542r. utrwala się ostateczna nazwa wsi Szynwałd. Ostatnim rodem posiadającym wieś był ród Sanguszków. XVIII r. powstał kościół p.w. św. Józefa w Pogórskiej Woli, XIX -? wybudowano w Skrzyszowie dworek w miejscu wcześniejszego dworku wraz z założeniem parkowym. W latach późniejszych ( ) przebudowywany, XX r. założono OSP w Skrzyszowie, 1910r. 20r. powstał kościół parafialny NMP Szkaplerznej w stylu neogotyckim w Szynwałdzie, 1933/34r. wieś Skrzyszów wchodzi w skład tzw. Gminy zbiorowej z siedzibą w Gumniskach. Władzę we wsiach sprawują sołtysi. 1939r. 45r. w czasie II Wojny światowej w lesie Kruk w Skrzyszowie i na Sztorcowej Górze w Pogórskiej Woli Niemcy wymordowali

78 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 78 tysiące ludzi, Do 1949r. wieś Ładna stanowiła część wsi Skrzyszów, 1958r. 1959r. wzniesiono na terenie Pogórskiej Woli pomnik ku czci pomordowanych wg proj. Bogdany i Anatola Drwalów z Tarnowa. 1945r. 1968r. przeprowadzono elektryfikację wsi, meliorację gruntów, wybudowano remizy strażackie mieszczące również placówki kultury, 1973r. Skrzyszów stał się siedzibą władz samodzielnej gminy, 1985r. wybudowano kaplicę na Świniogórze w Szynwałdzie, 1988r. we wsi Łękawica wykonano instalację gazową, 1991/92. telefonizacja wsi Łękawica ZASOBY KULTUROWE Zasoby kulturowe są świadectwem historii i tradycji danego terenu. W gminie Skrzyszów obiektami stanowiącymi wartość kultury narodowej, są: OBIEKTY WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW Tabela 12. Obiekty wpisane do rejestru zabytków na terenie Skrzyszów. L.p. Sołectwo Obiekt Nr rejestru Data wpisu do rejestru Nr działki ewid. 1. Łękawica 2. Kościół parafialny p.w. św. Mikołaja BPA A /4 Kościół parafialny p.w. św. Józefa A Pogórska Wola Cmentarz z I wojny światowej 3. (kwatera miejscowego cmentarza A-11207/M parafialnego) 4. Skrzyszów Kościół parafialny p.w. św. Stanisława 5. Szynwałd Kościół parafialny p.w. NPM Szkaplerznej źródło: decyzje w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków WKZ Tarnów Obr. 03 A /5 A Do roku 1985 istniał na terenie gminy jeszcze jeden obiekt wpisany do rejestru zabytków - dom nr 277 w Skrzyszowie objęty decyzją o wpisie nr A-219 z dn Obiekt ten został przeniesiony do Dołęgi w 1985 roku.

79 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 79 Rys historyczny i charakterystyka wybranych obiektów wpisanych do rejestru. Fot. 1 Kościół parafialny p.w. św. Mikołaja w Łękawicy (źródło: 1. ŁĘKAWICA KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. ŚW. MIKOŁAJA (A-262) Pierwszy drewniany kościół zbudowany był w latach Wymieniona w roku 1596 świątynia była prawdopodobnie kamienna. Istniał przy niej szpital dla ubogich bez wyposażenia. Przy kościele mieściło się bractwo ubogich p.w. św. Łazarza. Obecny kościół pochodzi z lat Jest to obiekt murowany usytuowany w środkowej części wsi, po zachodniej stronie drogi wiejskiej, prowadzącej przez Łękawicę do Skrzyszowa. Teren przykościelny otacza mur obsadzony starodrzewem lipowym. Po stronie południowej kościoła znajduje się murowana neogotycka dzwonnica z 1923 r, ujęta po bokach odcinkami ogrodzenia. Po stronie zachodniej znajduje się plebania z zespołem gospodarczym. Całość obiektu utrzymana jest w stylu neogotyckim. Obiekt jednonawowy z węższym prezbiterium, zamkniętym ściana prostą. Wnętrze nakryte jest sklepieniem krzyżowym. Po stronie południowej nawy znajduje się kaplica. Fasada od zachodu z przedsionkami i niską wieżyczką schodową prowadzącą na chór. Kościół nakrywa dach siodłowy, nad zakrystią trójspadowy pokryty dachówką ceramiczną. We wnętrzu na uwagę zasługuje ołtarz neobarokowy, retabulum architektoniczne, dwukondygnacjowe z bramkami. W polu środkowym ołtarza znajduje się obraz św. Mikołaja z 1957 r. autorstwa ks. Adama Stachonia. 2. POGÓRSKA WOLA KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. ŚW. JÓZEFA (A-174) Fot. 2 Kościół parafialny p.w. św. Józefa w Pogórskiej Woli (źródło: Kościół pierwotnie był pod wezwaniem Św. Mikołaja. W 1932 roku staraniem ówczesnego proboszcza ks. Kołacza przeniesiono kościół bez rozbiórki na inne miejsce oddalone 1 km, a następnie dobudowano dwie kruchty boczne oraz wieżę. W dzień Chrystusa Króla 20 listopada 1932 roku uroczystego poświęcenia kościoła dokonał ks. bp Komar. Nie zachowały się żadne zapiski z okresu I i II Wojny Światowej mówiące o losach

80 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 80 parafialnej świątyni. W roku 1957 przystąpiono do przebudowy kościoła. Zmieniono strop płaski na sklepienie kolebkowe wsparte na dziesięciu słupach aby kościół zyskał na jasności, wyglądzie i przestrzeni. Na pamiątkę 300-lecia Ślubów Jasnogórskich ufundowano dzwony, które poświecono w Święto Chrystusa Króla w roku W latach kościół ozdobiono polichromią. W 1993 roku obok została wybudowana cmentarna kaplica, w której są odprawiane wszystkie pogrzeby, a także nabożeństwa żałobne w okresie Wszystkich Świętych. W 1988 roku w kościele powstała nowa marmurowa posadzka, a także wykonano nowe drzwi do świątyni. 3. SKRZYSZÓW KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. ŚW. STANISŁAWA (A-127) Fot. 3 Kościół parafialny p.w. św. Stanisława w Skrzyszowie. Został wybudowany w 1517 roku z fundacji Jana Tarnowskiego hetmana wielkiego koronnego. Posiada konstrukcję jednonawową, zrębową. Pokryty jest gontem. W jego wnętrzu na szczególną uwagę zasługuje XV-wieczna bizantyjska ikona przedstawiająca Matkę Boską z Dzieciątkiem. Z tego samego okresu pochodzi gotycka figura św. Barbary oraz stojące w prezbiterium XVI -wieczne stalle. W kościele znajdują trzy portale późnogotyckie. Ściany i płaskie stropy pokryte są secesyjną polichromią z 1907 r. Zachowały się także fragmenty dawnych polichromii: późnogotyckiej z ok r. i rokokowej z 1777 r., odkryte w 1962 r. Na belce tęczowej umieszczony jest późnogotycki krucyfiks z końca XV w. Cennym zabytkiem rzeźby jest gotycka figura św. Barbary z końca XV w., a wśród obrazów wyróżnia się ikona Najświętszej Marii w srebrnej sukience, zapewne z XVIII w. Późnorenesansowy ołtarz boczny, z współczesnymi obrazami, wykonany został w XVII w. Rokokowy ołtarz w kaplicy pochodzi z końca XVIII w. Późnobarokowe ambona, chrzcielnica, organy i ławy wykonane zostały w XVIII w.

81 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA SZYNWAŁD KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. NMP SZKAPLERZNEJ (A-261) Fot. 4 Kościół parafialny p. w. NMP Szkaplerznej w Szynwałdzie (źródło: Kościół gotycki z późnorenesansową kaplicą, murowany z cegły w układzie gotyckim. Kaplica i wschodnia ściana prezbiterium otynkowane. Korpus nawowy na planie zbliżonym do kwadratu, z kwadratową czterokondygnacyjną wieżą od zachodu, przybudówką od strony południowej, niższym i węższym prezbiterium od wschodu. Do południowego boku prezbiterium przylega dobudówka mieszcząca zakrystię, kruchtę boczną na dole i dawną lożę kolatorską przekształconą na składzik na górze. Do boku północnego przylega kwadratowa kaplica. Cały kościół jest oskarpowany dwuuskokowo (przy narożach kaplicy masywne skarpy z 1857 r.). Elewacja południowa w znacznej części przesłonięta bryłą przybudówki, zakrystii i kruchty bocznej; elewacja północna dwuosiowa w partii korpusu; w części prezbiterialnej przesłonięta bryłą kaplicy zwieńczonej dwustrefowym szczytem. Ściana wschodnia prezbiterium z okulusem umieszczonym pod okapem dachu. Szczyt ściany wschodniej korpusu trójkątny, zwieńczony wieżyczką na sygnaturkę. Kondygnacje wieży rozdzielone fryzami opaskowymi; na osi, otwór wejściowy ujęty w dwa zamknięte półkoliście okienka. Nad wejściem kamienna tablica upamiętniająca przebudowę w 1594 r. z herbami Łodzia (Łaskich) i własnym Konigsecków. Kościół nakryty dachami dwuspadowymi, z wielopołaciowym zamknięciem nad prezbiterium, przybudówka południowa wraz z zakrystią kryte dachem pulpitowym (dachówka esówka i mnich-mniszka), wieża dachem namiotowym przechodzącym w ośmioboczną iglicę. Wnętrze świątyni nakryte XVII-wieczną pozorną kolebką, w zakrystii sklepienie kolebkowo-krzyżowe, w przedsionku sklepienie kolebkowe natomiast w dawnej loży, kaplicy i w kruchcie podwieżowej stropy płaskie. Nad łukiem tęczowym, od strony nawy, trzy ostrołukowe wnęki z malowidłami z około połowy XIX w. oraz tłem dla krucyfiksu.

82 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA OBIEKTY UJĘTE W EWIDENCJI ZABYTKÓW WOJEWÓDZKIEGO KONSERWATORA ZABYTKÓW Tabela 13. Wykaz obiektów zabytkowych ujętych w wykazie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wg. poszczególnych miejscowości. Lp Obiekt Adres Datowanie Stan Uwagi ŁADNA 1 Chałupa Ładna 55 l.20-te XXw. - Decyzja o rozbiórce W 2010 r. 2 Chałupa Ładna 56 początek XXw. + 3 Chałupa Ładna 57 początek XIX/XXw. - rozebrany 4 Stodoła Ładna 57 początek XIX/XXw. - rozebrany 5 Chałupa Ładna? l.20-te XXw. - Nie znaleziono 6 chałupa Ładna? poł. XIX w. - rozebrany 7 Stodoła Ładna 101 początek XXw. - rozebrany 8 Chałupa Ładna 109 Koniec XIXw. - rozebrany ŁĘKAWICA 1 Dzwonnica Łękawica 1925r. + 2 Plebania Łękawica 1825r. + 3 Kaplica cmentarna Łękawica 2 poł.xixw. + 4 d. Oficyna dworska Łękawica 1930r. + Budynek 5 Łękawica l.20-te XIXw. - rozebrany gospodarczy 6 Chałupa Łękawica 43 2 poł.xixw. - rozebrany 7 Chałupa Łękawica 44 koniec XIXw. - rozebrany 8 Chałupa Łękawica 46 XIXw. - rozebrany 9 Dom Łękawica Nie znaleziono Budynek 10 gospodarczy w Łękawica 55 - rozebrany XIX w. zagrodzie 11 Dom Łękawica r.przebud.1971r + 12 Stodoła Łękawica 70 pocz. XXw. - rozebrany 13 Dom Łękawica 80 pocz. XXw. + Przebudowany 14 Chałupa Łękawica 97 2 poł. XIXw. - rozebrany 15 Chałupa Łękawica 98 pocz. XXw chałupa Łękawica poł. XIX w Chałupa Łękawica 132 koniec XIXw. - rozebrany 18 Stodoła Łękawica 137 koniec XIXw. - rozebrany 19 Chałupa Łękawica 150 poł. XIXw. - rozebrany 20 Dom Łękawica 165 poł. XIXw. + przebudowany 21 chałupa Łękawica 171 XIXw Stodoła w zagrodzie Łękawica 171 XIXw. - rozebrany 23 Obora Łękawica 171 XIXw. - rozebrany 24 Chałupa Łękawica poł. XIXw. - rozebrany 25 Piwnica Łękawica 172 Pocz. XXw. - Nie znaleziono 26 Stodoła Łękawica 172 Pocz. XXw. - rozebrany 27 Stajnia Łękawica poł. XIXw. - rozebrany 28 Chałupa Łękawica Przebudowany 29 Stodoła Łękawica 213 pocz. XX w. - rozebrany 30 Stajnia Łękawica poł. XIX w. - rozebrany 31 Piwnica Łękawica 213 ok Nie znaleziony 32 Chałupa Łękawica 216 XIXw. - rozebrany 33 Stodoła Łękawica 216 XIXw. - rozebrany 34 Obora Łękawica 216 XIXw Stodoła Łękawica 248 Koniec XIXw - rozebrany

83 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 83 Lp Obiekt Adres Datowanie Stan Uwagi 36 Stodoła Łękawica 260 pocz. XXw. - rozebrany 37 Stodoła Łękawica 261 XIXw./XXw. - rozebrany 38 Dom Łękawica r. - rozebrany 39 Chałupa Łękawica 47 2 poł. XIXw. - rozebrany 40 Dom Łękawica 47 2 poł. XIXw. - rozebrany 41 Chałupa Łękawica 37 2 poł. XIXw Chałupa Łękawica 100 poł. XIXw. - rozebrany 43 Obora w zagrodzie Łękawica 132 XIXw. + POGÓRSKA WOLA 1 Dawna dzwonnica Pogórska Wola XIXw./XXw. - rozebrany 2 Dom /dawny dwór?/ Pogórska Wola 7 XIXw./XXw. - rozebrany 3 Stodoła Pogórska Wola 94 pocz. XXw. - rozebrany 4 Chałupa Pogórska Wola 95 koniec XIXw. - rozebrany 5 Stodoła Pogórska Wola 99 pocz. XXw. + 6 chlew Pogórska Wola 99 pocz. XXw. + 7 Chałupa Pogórska Wola 101 XIXw./XXw. - rozebrany 8 Stodoła Pogórska Wola 101 XIXw./XXw. - rozebrany 9 Stodoła Pogórska Wola 111 lata 20 XXw. - rozebrany 10 Stodoła Pogórska Wola 116 XIXw./XXw. - rozebrany 11 Chałupa Pogórska Wola 118 pocz. XXw. - rozebrany 12 Chałupa Pogórska Wola 229 pocz. XXw Chałupa Pogórska Wola 267 poł. XIXw. - rozebrany 14 Chałupa Pogórska Wola 292 poł. XIXw. - rozebrany 15 Stodoła Pogórska Wola 292 XIXw./XXw. - rozebrany 16 Chałupa Pogórska Wola 293 XIXw./XXw. - rozebrany 17 Stodoła Pogórska Wola r. - rozebrany 18 Kaplica Cmentarna Pogórska Wola 2 poł XIX + SKRZYSZÓW 1 Plebania Skrzyszów 1900r. + 2 Dworek Skrzyszów koniec XIXw. + 3 Kapliczka Skrzyszów remont + 4 Kapliczka Skrzyszów XIXw./XXw. + 5 Chałupa Skrzyszów 26 koniec XIXw. - rozebrany 6 Stodoła Skrzyszów 33 XIXw./XXw. + 7 Chałupa Skrzyszów r. + 8 Dom Skrzyszów 40 ok. poł. XIXw. - rozebrany 9 Stodoła Skrzyszów 40 ok. poł. XIXw. - rozebrany 10 Obora Skrzyszów 40 ok. poł. XIXw. - rozebrany 11 Chałupa Skrzyszów 52 poł. XIXw. - rozebrany 12 Stodoła Skrzyszów 77 ok. poł. XIXw. - rozebrany 13 Chałupa Skrzyszów 111 pocz. XXw. - rozebrany 14 Stodoła Skrzyszów 118 ok. poł. XIXw. - rozebrany 15 Dom obok Skrzyszów127 - rozebrany 16 Dom Skrzyszów poł. XIXw Stodoła Skrzyszów rozebrany 18 Budynek gospodarczy k. Skrzyszów 131 koniec XIXw. - rozebrany 19 Chałupa Skrzyszów 134 Ok rozebrany 20 Chałupa Skrzyszów za nr rozebrana 21 Dom Skrzyszów poł. XIXw. przebudowany w + przebud.1989r r. 22 Stodoła Skrzyszów poł. XIXw. - rozebrany 23 Dom Skrzyszów 250 XIXw Chlew Skrzyszów poł. XIXw. - rozebrany

84 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 84 Lp Obiekt Adres Datowanie Stan Uwagi 25 Chałupa Skrzyszów poł. XIXw Dom Skrzyszów 277 poł. XIXw. - Nr rejestru A-219 z dn r. Przeniesiony do Dołęgi w 1985r. 27 Dom Skrzyszów 351 ok. poł. XIXw. - rozebrany 28 Stajnia Skrzyszów 351 ok. poł. XIXw. - rozebrany 29 2 stodoły Skrzyszów 351 ok. poł. XIXw. - rozebrany 30 Kaplica Cmentarna Skrzyszów 2 poł XIX + 31 Stodoła w zagrodzie Skrzyszów? koniec XIXw. - rozebrany 32 kapliczka Skrzyszów XVIII-XIXw. + SZYNWAŁD 1 Plebania Szynwałd rozebrany 2 Dom parafialny Szynwałd r. - rozebrany 3 Dom Zakonny SS Służebniczek NPM Szynwałd 2 poł. XIXw.(?) + 4 Kapliczka przy drodze na Święta Szynwałd pocz. XXw. + Górę 5 Kapliczka Szynwałd r. i 1985r. + 6 Kapliczka I Szynwałd I poł. XIXw. + 7 Kapliczka II Szynwałd przy drodze do Zalasowej ok. 1875r. + Kapliczka św. 8 Szynwałd ok. poł. XIXw. + Nepomucena 9 Kaplica cmentarna Szynwałd 2 poł. XIXw. + Budynek 10 gospodarczo- Szynwałd ok. 1900r. + Przebudowany inwentarski 11 Chałupa Szynwałd 8 ok. 1900r Stodoła w zagrodzie Szynwałd 8 ok. 1900r. - rozebrany 13 Bud.gosp. Szynwałd 9 ok. 1900r. - rozebrany 14 Chałupa Szynwałd 9 ok. 1900r. - rozebrany 15 Dom Szynwałd r Chałupa Szynwałd r Chałupa Szynwałd 131 koniec XIXw Stodoła Szynwałd r Chałupa Szynwałd 148 ok. 1900r chałupa Szynwałd poł. XIXw. - rozebrana 21 Stodoła Szynwałd 152 XIXw./XXw Chałupa Szynwałd 155 pocz. XXw. + Przebudowana 23 Chałupa Szynwałd r. - rozebrany 24 Stodoła Szynwałd r Stodoła Szynwałd r. + W przebudowie 26 Chlew Szynwałd r. - rozebrany 27 Chałupa Szynwałd poł. XIXw. + Po remoncie 28 Stajnia Szynwałd 164 pocz. XXw. - rozebrany 29 Bud.gosp Szynwałd 165 pocz. XXw. - rozebrany 30 Chałupa Szynwałd 167 pocz. XXw Stodoła Szynwałd 167 pocz. XXw. - rozebrany 32 Stajnia Szynwałd 168 ok. 1918r. i 1934r. - rozebrany 33 Stodoła Szynwałd 171 ok. 1930r. - rozebrany 34 Bud. gosp Szynwałd r.(1946r.) - rozebrany 35 Chałupa Szynwałd 175 Ok. 1939r. - rozebrany 36 Stodoła Szynwałd 175 Ok. 1939r. - rozebrany 37 Chałupa Szynwałd r. - rozebrany

85 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 85 Lp Obiekt Adres Datowanie Stan Uwagi 38 Stajnia w zagrodize Szynwałd 177 ok. 1950r. - rozebrany 39 Dom Szynwałd r Stodoła Szynwałd r. - rozebrany 41 Chałupa Szynwałd r. - rozebrany 42 Stodoła Szynwałd r. - rozebrany 43 Chałupa Szynwałd r Stodoła w zagrodize Szynwałd 285 ok.1900r. - rozebrany 45 Stajnia Szynwałd 285 koniec XIXw. - rozebrany 46 Chałupa Szynwałd 292 pocz. XXw Stodoła Szynwałd 292 pocz. XXw Kierat Szynwałd r Chałupa Szynwałd r Chałupa Szynwałd poł. XIXw. - rozebrany 51 Chałupa Szynwałd 388 poł. XIXw. - rozebrany 52 Stajnia Szynwałd 388 pocz. XXw. - rozebrany 53 Stodoła Szynwałd 432 XIXw./XXw. - rozebrany Zaznaczono w tabeli j + obiekty istniejące (stan na październik 2010 rok) Charakterystyka obiektów ujętych w ewidencji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Zabytki ujęte w ewidencji to.: chałupy, domy, stodoły, kapliczki, kaplice cmentarne, budynki użyteczności publicznej. Obiekty zachowane pochodzą zazwyczaj z 2 połowy XIX w. oraz z pocz. XX w. Dawniej strukturę zabytków tworzyły w równym stopniu domy, chałupy (42%) oraz obiekty gospodarcze (42%). W mniejszym stopniu udział miały obiekty użyteczności publicznej (8%) oraz kapliczki (8%). Po wykonaniu inwentaryzacji obiektów zabytkowych w październiku 2010r. struktura zabytków uległa zasadniczej zmianie. W wyniku zwiększenia działalności inwestycyjnej na terenie gminy, wiele obiektów zostało wyburzonych. W substancji zachowanej 8 obiektów zostało gruntownie przebudowanych, w związku z czym zatraciły swój pierwotny charakter. W poniższym zestawieniu liczbowym i graficznym widać, że spowodowało to duży spadek zabytkowych obiektów gospodarczych, domów i chałup. Pomimo utraty substancji zabytkowej udział domów i chałup zabytkowych nie zmienił się w skali całej gminy. Największe przekształcenia dotyczą budynków inwentarskich, stajni i stodół, których udział w gminie zmniejszył się o połowę w stosunku do wcześniejszego stanu. Znacząco poprawił się udział budynków użyteczności publicznej i kapliczek, kaplic, świadczący o znikomej ilości wyburzeń lub przekształceń obiektów w tej grupie. Tabela 14. Strukturze obiektów zabytkowych. L.p. Rodzaj obiektów Obiekty istniejące % Obiekty w wykazie wkz*** % Stan na 2010 r. W latach Kaplice, kapliczki, Domy / chałupy Stajnie / obory / kieraty / budynki

86 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 86 inwentarskie Budynki użyteczności publicznej dwory, kościoły, SUMA (stan na 2010 r.) na podstawie uaktualnionego wykazu WKZ. Wykres 7. Udział obiektów znajdujących się w wykazie WKZ. wg kategorii stan w latach Wykres 8. Udział obiektów znajdujących się w wykazie WKZ. wg kategorii stan na październik 2010 r. Tabela 15. Ogólny stan zachowania obiektów zabytkowych z gminnej ewidencji zabytków dla gminy Skrzyszów Stan na styczeń 2010 r. Liczba obiektów Wykres 9. Ocena stanu OBIEKTY ZACHOWANE 61 istniejącego obiektów OBIEKTY NIE ZACHOWANE 97 zabytkowych w gminie SUMA 158 Skrzyszów wg. stanu 2010 r. Ocena obiektów z ewidencji WKZ wg sołectw W wykazie obiektów z Ewidencji WKZ istniało w sumie 158 obiektów zabytkowych w 5 sołectwach (w tym 4 obiekty wpisane do rejestru). W wyniku przeprowadzonej

87 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 87 inwentaryzacji i oceny stanu zachowania obiektów stwierdzono, że zachowało się tylko 61 obiektów zabytkowych w całej gminie, przy czym 8 obiektów utraciło charakter zabytkowy w wyniku dokonanej gruntownej przebudowy. Zachowane obiekty w ilości 61 oraz niezachowane w ilości 97 stanowią odpowiednio 39% i 61% zewidencjonowanej substancji zabytkowej. Stan zachowania obiektów zabytkowych w gminie Skrzyszów ocenia się jako zły, a dalsze wyburzenia i przebudowy mogą doprowadzić do zaniku wartościowych obiektów architektury regionalnej. W obiektach przebudowywanych zazwyczaj nie doprowadza się do odtwarzania elementów detalu architektonicznego, zastępując go współczesnymi rozwiązaniami architektonicznymi. Obiekty tak przebudowane tracą lub znacząco zaniżają wartość historyczną. Wykres 10. Udział obiektów zabytkowych w Wykazie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w poszczególnych sołectwach do października 2010 r. Wykres 11. Udział obiektów zabytkowych w poszczególnych sołectwach gminy Skrzyszów po aktualizacji wykazu WKZ. Tabela 16. Stan zachowania obiektów ujętych w wykazie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, wg poszczególnych sołectw (stan na październik 2010 r.). Obiekty Obiekty istniejące Obiekty w wykazie niezachowane Nazwa sołectwa w 2010 r. wkz do 2009 r. L.p Liczba % Liczba % Liczba % 1 ŁADNA ŁĘKAWICA POGÓRSKA WOLA SKRZYSZÓW SZYNWAŁD SUMA źródło: opracowanie własne na podstawie inwentaryzacji urbanistycznej.

88 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 88 W ocenie udziału zabytków nieruchomych ujętych w wykazie WKZ wg. poszczególnych sołectw największy udział substancji zabytkowej posiadały: Szynwałd 35%, Łękawica 28% i Skrzyszów 21%. Wykres 12. Udział obiektów zabytkowych nie zachowanych w gminie Skrzyszów wg sołectw. Po uaktualnieniu wykazu ewidencjonowanych zabytków w 2010 r. zauważyć można, zmianę udziału obiektów zabytkowych w poszczególnych miejscowościach. Tak więc największy udział obiektów posiada obecnie Szynwałd - 44% znacznie mniejszy Łękawica - 27%. Najwięcej z listy obiektów ewidencjonowanych przez Wojewódzkiego Konserwatora nie zachowało się w Łękawicy 29 obiektów oraz w Szynwałdzie 27 obiektów. Dużą liczbę obiektów nieistniejących odnotowano również w sołectwach Skrzyszów i Pogórska Wola, świadczy to o dużych przemianach na tych obszarach. W wyniku znacznej liczby obiektów wyburzonych w Szynwałdzie, Skrzyszowie i Łękawicy daje się zauważyć postępujący proces degradacji substancji zabytkowej gminy w wyniku procesu urbanizacji. Powyższe sołectwa są najbardziej zagrożone utratą obiektów zabytkowych ZABYTKOWE CMENTARZE W gminie Skrzyszów zachowało się 5 cmentarzy zabytkowych w tym 1 nieczynny. Pochodzą one z 2 poł. XIX w., część cmentarza parafialnego w Pogórskiej Woli - kwatera z I wojny światowej jest wpisana do rejestru zabytków. Wszystkie cmentarze posiadają opracowaną Kartę Cmentarza wchodzącą w skład Ewidencji Cmentarzy Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Stan zachowania cmentarzy ocenia się jako dobry, za wyjątkiem nieczynnego cmentarza przykościelnego w Skrzyszowie przekształconego na plac przykościelny. Tabela 17. Wykaz cmentarzy zabytkowych w gm. Skrzyszów. L.p. Lokalizacja Pow. [ha] 1 Skrzyszów 0,20 Okres pochodzenia Cmentarze zabytkowe nieczynne Cmentarz parafialny( miejsce pocmentarne) katolicki założony Ogólny stan zachowania cmentarza Czytelność układu- dobra Na cmentarzu są Informacje Karta cmentarza WKZ

89 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 89 L.p. Lokalizacja Pow. [ha] 1 Łękawica 0,32 2 Pogórska Wola 0,15 Okres pochodzenia przed 1313 rokiem obecna forma nadana przebudową ok r. Zlikwidowany w końcu XIX w. Cmentarze zabytkowe czynne Cmentarz parafialny rzymskokatolicki z 2 poł. XIX w. Cmentarz parafialny rzymskokatolicki z 2 poł. XIX w. najstarszy nagrobek z 1897 r. 3 Skrzyszów 0,30 Cmentarz parafialny rzymskokatolicki z połowy XIX w. Najstarszy nagrobek z 1851 r. Cmentarz parafialny rzymskokatolicki 4 Szynwałd 0,94 z 2 poł. XIX w. najstarszy nagrobek z 1885 r. źródło: karty cmentarzy WKZ Tarnów. i wizji w terenie. Ogólny stan zachowania cmentarza oznakowane pomnikowe lipy. Obecnie przekształcony na plac przykościelny. Stan ogólny dobry. Na cmentarzu starodrzew lipowy. Czytelność układu cmentarza dobra. Ewidencji wymagają kwatery z I wojny światowej. Czytelność układu cmentarza dobra. Stan czytelności i nagrobków- dobry Informacje Karta cmentarza WKZ Karta cmentarza WKZ Część cmentarza wpisana do rejestru zabytków A-11207/M z dn r. Karta cmentarza WKZ Karta cmentarza WKZ STANOWISKA ARCHEOLOGICZNE W ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski przeprowadzono badania powierzchnio całego obszaru gminy (zdjęcia archeologiczne nr , , , , , ). Tabela 18. Indeks stanowisk archeologicznych w obszarze Gminy Skrzyszów wg sołectw. Miejscowość Nr obszaru Nr stanowiska w miejscowości Funkcja Chronologia ślad osadnictwa epoka kamienia ślad osadnictwa epoka kamienia ŁADNA punkt osadniczy nowożytne 3 ślad osadnictwa epoka kamienia ślad osadnictwa epoka kamienia 4 ślad osadnictwa epoka kamienia 5 ślad osadnictwa prahistoria osada nowożytne osada? wczesne średniowiecze 3 Osada wczesne średniowiecze osada nowożytne 6 osada? nowożytne 2 osada? nowożytne ŁĘKAWICA ślad osadnictwa neolit 9 ślad osadnictwa wczesne średniowiecze ślad osadnictwa wczesne średniowiecze ślad osadnictwa pradzieje nieokreślone 8 osada? wczesne średniowiecze ślad osadnictwa pradzieje nieokreślone 10 ślad osadnictwa wczesne średniowiecze 11 ślad osadnictwa pradzieje nieokreślone POGÓRSKA ślad osadnictwa epoka kamienia

90 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 90 Miejscowość WOLA SKRZYSZÓW SZYNWAŁD Nr obszaru Nr stanowiska w miejscowości Funkcja Chronologia 2 ślad osadnictwa epoka kamienia 3 ślad osadnictwa epoka kamienia 4 ślad osadnictwa epoka kamienia 5 ślad osadnictwa neolit ślad osadnictwa neolit 7 ślad osadnictwa neolit 8 ślad osadnictwa neolit 9 ślad osadnictwa epoka kamienia 10 ślad osadnictwa epoka kamienia 11 ślad osadnictwa neolit 12 ślad osadnictwa epoka kamienia 1 ślad osadnictwa neolit 2 osada? nowożytne 3 ślad osadnictwa późne średniowiecze ślad osadnictwa nowożytne osada nowożytne 5 ślad osadnictwa nowożytne 6 ślad osadnictwa późne średniowiecze osada? nowożytne 7 ślad osadnictwa neolit 8 ślad osadnictwa epoka kamienia 9 osada? nowożytne ślad osadnictwa Neolit ślad osadnictwa Pradziejowa nieokreślona 3 ślad osadnictwa wczesne średniowiecze ślad osadnictwa nowożytne 4 ślad osadnictwa epoka kamienia ślad osadnictwa osada osada ślad osadnictwa ślad osadnictwa osada ślad osadnictwa ślad osadnictwa ślad osadnictwa epoka kamienia wczesne średniowiecze późne średniowiecze epoka kamienia prehistoria późne średniowiecze Neolit nowożytne epoka kamienia późne średniowiecze ślad osadnictwa 9 ślad osadnictwa epoka kamienia 10 ślad osadnictwa prahistoria 11 ślad osadnictwa epoka kamienia 12 ślad osadnictwa epoka kamienia 13 ślad osadnictwa epoka kamienia ślad osadnictwa nowożytne 14 ślad osadnictwa późne średniowiecze ślad osadnictwa nowożytne 15 ślad osadnictwa ślad osadnictwa ślad osadnictwa epoka kamienia późne średniowiecze nowożytne 16 ślad osadnictwa późne średniowiecze 17 ślad osadnictwa późne średniowiecze ślad osadnictwa epoka kamienia 18 ślad osadnictwa Neolit ślad osadnictwa okres wpływów rzymskich ślad osadnictwa późne średniowiecze 19 osada ślad osadnictwa ślad osadnictwa nowożytne epoka kamienia późne średniowiecze

91 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 91 Miejscowość Nr obszaru Nr stanowiska w miejscowości Funkcja Chronologia 20 ślad osadnictwa epoka kamienia 21 ślad osadnictwa ślad osadnictwa ślad osadnictwa nowożytne epoka kamienia prehistoria 22 ślad osadnictwa epoka kamienia ślad osadnictwa prehistoria 23 ślad osadnictwa nowożytne ślad osadnictwa epoka kamienia 24 ślad osadnictwa epoka kamienia 25 ślad osadnictwa epoka kamienia ślad osadnictwa prahistoria 26 ślad osadnictwa Neolit 27 ślad osadnictwa epoka kamienia 28 ślad osadnictwa epoka kamienia 29 ślad osadnictwa ślad osadnictwa osada epoka kamienia prahistoria późne średniowiecze 30 ślad osadnictwa Neolit 31 Osada jednodworcza prahistoria 32 ślad osadnictwa Neolit 33 ślad osadnictwa epoka kamienia 34 ślad osadnictwa prahistoria 35 ślad osadnictwa Neolit ślad osadnictwa prahistoria ślad osadnictwa epoka kamienia 36 ślad osadnictwa Neolit ślad osadnictwa Prahistoria ślad osadnictwa późne średniowiecze 37 ślad osadnictwa epoka kamienia 38 ślad osadnictwa Neolit 39 ślad osadnictwa prahistoria źródło: AZP kart stanowisk archeologicznych - WKZ Pogrubioną czcionką oznaczono stanowiska najbardziej interesujące dla celów badawczych. Stanowiska archeologiczne to materialne ślady działalności ludzi. W obrębie stanowiska archeologicznego grupują się zazwyczaj pozostałości licznych powstających i zamierających kolejno osad czy cmentarzysk. Stanowią one podstawowe, a często wręcz jedyne źródło wiedzy o najdawniejszej przeszłości naszych ziem. Nawet dla późniejszych czasów, poczynając od średniowiecza, wyniki badań archeologicznych stanowią cenne uzupełnienie przekazów pisemnych. Gmina Skrzyszów nie jest interesującą gminą pod względem archeologicznym. Wynika to z małej atrakcyjności osadniczej tego terenu w przeszłości, na co wpływ miały słabe gleby ( głównie w części północnej). Na terenie gminy istnieje 75 stanowisk archeologicznych. Sołectwem wykazującymi najwięcej, bo 39 stanowisk archeologicznych, jest: Szynwałd. Skupia on 52% ogółu stanowisk archeologicznych gminy. W Łękawicy, Pogórskiej Woli i Skrzyszowie występuje po ok. 10 stanowisk, a najmniej bo 4 stanowiska występuje na terenie miejscowości Ładna.

92 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 92 Tabela 19. Wykaz ilościowy stanowisk archeologicznych wg sołectw w gminie Skrzyszów. L.p. Sołectwo Liczba stanowisk archeologicznych 1 ŁADNA 4 2 ŁĘKAWICA 11 3 POGÓRSKA WOLA 12 4 SKRZYSZÓW 9 5 SZYNWAŁD 39 SUMA 75 W oparciu o analizę uzyskanego ze stanowisk materiału, archeolodzy wyróżnili różnoczasowe 82 punkty osadnicze, które reprezentują pozostałość 13 osad oraz 69 śladów osadnictwa. Wśród 82 punktów osadniczych zdecydowaną przewagę mają datowane na epokę kamienia i neolit. Taką chronologię ma aż 36 punktów, przy czym 35 to ślady osadnictwa natomiast tylko w jednym przypadku można mówić o osadzie (stanowisko nr 2 we wsi Ładna). Na okres wczesnego średniowiecza wydatowano 4 osady i 4 ślady osadnicze. Dość licznie występują materiały z okresu rozwiniętego średniowiecza i z czasów nowożytnych (odpowiednio 10 - w tym 1 osada i 18 - w tym 8 osad ). Pozostałe punkty osadnicze datowane są odpowiednio: 1 ślad osadnictwa - wpływy rzymskie, 4 ślady osadnictwa - prehistoria, 4 ślady osadnictwa - pradziejowe nieokreślone. Do najbardziej interesujących stanowisk, które wymagają badań weryfikacyjnych i sondażowych należą: nr 5 we wsi Szynwałd - stanowisko o dużym znaczeniu - z 3 punktami osadniczymi (ślad osadnictwa z epoki kamienia, osada z XI-XIIw. wczesnego średniowiecza, osada z późnego średniowiecza, nr 3 we wsi Łękawica - stanowisko o średnim znaczeniu - z dwoma osadami, jedna z wczesnego średniowiecza i druga nowożytna, nr 1 we wsi Skrzyszów - stanowisko o średnim znaczeniu - ślad osadnictwa z epoki neolitu. Pozostałe stanowiska zakwalifikowano jako stanowiska o małym znaczeniu KRAJOBRAZ KULTUROWY Ogólna charakterystyka krajobrazu kulturowego gminy Skrzyszów Walory przyrodniczo kulturowo krajobrazowe zadecydowały, że południową część gminy objęto Obszarem Chronionego Krajobrazu Pogórza Ciężkowickiego, a północnowschodnią, Jastrzębsko-Zdżarskim Obszarem Chronionego Krajobrazu.

93 WARTOŚĆ ZABYTKOWA Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 93 Waloryzacja krajobrazu kulturowego gminy Skrzyszów. Na podstawie waloryzacji krajobrazu kulturowego 25 wykonanej w 2000 roku przez prof. J. Bogdanowskiego z zespołem gminę Skrzyszów charakteryzują uwarunkowania kulturowe, przedstawione poniżej. Tabela 20. Uwarunkowania kulturowe gminy Skrzyszów. Stopień waloryzacji Potencjalna wartość zabytkowa: zespół historyczny jednorodny lub nawarstwiony, o czytelnej formie i różnym stanie zachowania Sołectwa ŁĘKAWICA, POGÓRSKA WOLA, SZYNWAŁD Wartość potencjalna zabytkowa: zespół historyczny nawarstwiony o czytelnej formie i zaniedbanym lub zdegradowanym stanie zachowania WARTOŚĆ MIESZANA SKRZYSZÓW, ŁĘKAWICA, POGÓRSKA WOLA, SZYNWAŁD Wszystkie sołectwa W wyniku tej waloryzacji zostały wskazane działania ochronne dla poszczególnych sołectw, postulowane do wyznaczenia w opracowaniach gminy Skrzyszów. Tabela 21. Wskazane działania ochronne. L.p. 1 2 Działania wyznaczone w 2001 r. SOK- Strefa Ochrony konserwatorskiej SIK- Strefa Integracji Konserwatorskiej 3 REKOMPOZYCJA SKRZYSZÓW Sołectwa SKRZYSZÓW, ŁĘKAWICA, POGÓRSKA WOLA SZYNWAŁD w/w posiadają- (E-strefa ochrony ekspozycji i ochrony elementów, K - strefa ochrony krajobrazowej zespołu czy obiektu) ŁADNA (K -strefa ochrony krajobrazowej zespołu czy obiektu) 4 REKONSTRUKCJA ŁĘKAWICA, POGÓRSKA WOLA, SZYNWAŁD 5 KONTYNUACJA ŁADNA Ocena dotychczasowych działań związanych z ochroną dziedzictwa kulturowego gminy, w odniesieniu do metody JARK-WAK. Na podstawie analizy J. Bogdanowskiego oraz aktualizacji ewidencji zabytków WKZ można stwierdzić, że obszarem o potencjalnych wartościach zachowanego dziedzictwa kulturowego pozostają w porównywalnym stopniu Łękawica, Szynwałd, Skrzyszów i Pogórska Wola. Wyznaczone do objęcia Strefą Ochrony Konserwatorskiej sołectwa Pogórska Wola i Łękawica, wobec małej liczby obiektów zabytkowych, stanowisk archeologicznych oraz pojedynczych obiektów wpisanych do rejestru zabytków - nie klasyfikują się do objęcia tą 25 Bogdanowski J., 2001, Krajobraz kulturowy Polski Województwo Małopolskie, Kraków- Warszawa.

94 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 94 strefą w całości swoich układów osadniczych. Ponadto powyższe sołectwa powinny w uzgodnieniu z WKZ mieć zmienione działania ochronne z działań rekonstrukcji na działania kontynuacji lub integracji. SOK winny być objęte w całości wsie Skrzyszów i Szynwałd. Wskazane do objęcia Strefą Integracji Konserwatorskiej sołectwo Ładna, z uwagi na znikomą liczbę 2 obiektów zabytkowych i 4 stanowisk archeologicznych nie klasyfikuje się w do objęcia tą strefą.

95 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA DIAGNOZA I UWARUNKOWANIA WYNIKAJĄCE ZE STANU DZIEDZICTWA KULTUROWEGO ORAZ ZABYTKÓW Głównymi uwarunkowaniami rozwoju gminy Skrzyszów, wynikającymi z potrzeb ochrony wartości kulturowych obszaru to: Dziedzictwo kulturowe, decydujące o tożsamości kulturowej gminy, które stanowią obiekty zabytkowe w jakie wyposażony jest obszarze gminy, a to: Kościoły parafialne w Skrzyszowie, Łękawicy, Szynwałdzie i Pogórskiej Woli wpisane do rejestru zabytków, zabytkowe cmentarze w Skrzyszowie, Łękawicy, Szynwałdzie i Pogórskiej Woli, zachowane w stanie dobrym (wyjątek jedno miejsce pocmentarne), pochodzą z XIX w. budownictwo mieszkaniowe - głównie obiekty regionalnej architektury drewnianej (chałupy, domy) skupione w Szynwałdzie i Łękawicy, mniejsze zasoby w Skrzyszowie oraz nielicznie w Pogórskiej Woli i Ładnej, cztery kaplice cmentarne oraz kapliczki i krzyże przydrożne, stanowiska archeologiczne z koncentracją w Szynwałdzie (39 stanowisk). Podobna liczba stanowisk (po ok.10) jest w sołectwach: Łękawica, Pogórska Wola, Skrzyszów. Nieliczne stanowiska we wsi Ładna. Wg. Inwentaryzacji urbanistycznej wykonanej w 2010 r. istniejącymi obiektami zabytkami w obszarze gminy jest: 5 obiektów z rejestru zabytków, 5 cmentarzy, 61 obiektów ujętych w Ewidencji Wojewódzkiej oraz 75 stanowisk archeologicznych. Zróżnicowany stan zachowania substancji zabytkowej i ochrony krajobrazu kulturowego. Najbardziej cenne zabytki wpisane do rejestru, a także cmentarze zabytkowe chronione są w stopniu zadawalającym. Budownictwo mieszkaniowe oraz inwentarskie charakteryzuje zanik i dewastacja. Zagraża to utratą obiektów zabytkowych. Kapliczki i krzyże przydrożne utrzymane są w dobrym stanie. Zagrożenia dla dziedzictwa kulturowego, będące wynikiem procesu urbanizacji w tym: rozbudowa sieci drożnej, wprowadzanie we wsiach nowej zabudowy, przy równoczesnym zaniku obiektów cennych pod względem historycznym oraz

96 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 96 zagrożenia dla krajobrazu kulturowego gminy Skrzyszów - brak koncepcji utrzymania budownictwa drewnianego (np. poprzez wykorzystywanie zabudowy w celach promocji turystycznej gminy), przebudowy i wyburzenia obiektów znajdujących się w Ewidencji Zabytków WKZ - powodują obniżenie walorów kulturowych gminy. Dla właściwego zachowania dziedzictwa kulturowego gminy Skrzyszów koniecznym jest: Podjęcie działań zmierzających do powstrzymania degradacji substancji zabytkowej zwłaszcza obiektów zabytkowych z uwagi na: niski udział zachowanych obiektów zabytkowych ujętych w wykazie WKZ zaledwie 39%. Spośród zachowanej substancji zabytkowej większość stanowią domy / chałupy - ok. 44%, w równym stopniu kaplice, kapliczki oraz stajnie, stodoły 20% i budynki użyteczności publicznej 16%, degradację substancji zabytkowej najbardziej zagrożone są sołectwo Szynwałd, Łękawica oraz Skrzyszów. W przypadku dalszej postępującej degradacji obiektów zabytkowych lub zabudowy posiadającej cechy zabudowy regionalnej - istnieje realne zagrożenie utraty substancji historycznej, tworzącej krajobraz kulturowy regionu i budującej jego tożsamość. Określenie możliwości wykorzystania zachowanych obiektów zabytkowych, w tym 61 obiektów ujętych w ewidencji WKZ, celem zahamowania procesu degradacji i zniszczenia oraz wskazanie możliwość alternatywnego ich wykorzystania, starając się utrzymać je w otaczającym otoczeniu w stanie In situ. Ochrona zasobów zabytkowych gminy Skrzyszów poprzez: utrzymanie ochrony prawnej obiektów wpisanych do rejestru, ustalenie w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego działań ochronnych dla obiektów ujętych w ewidencji WKZ, opracowanie Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami stosownie do art. 87 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, objęcie ochroną: miejsc pamięci narodowej pomników męczeństwa w Pogórskiej Woli i w lesie Kruk, kapliczek o cechach zabytkowych, wskazanych na Rysunku Studium. Zachowanie wartości krajobrazowych i kulturowych gminy poprzez: ochronę historycznych układów osadniczych i sieci drożnej,

97 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 97 ochronę zespołów i obiektów zabytkowych w poszczególnych miejscowościach, a także zieleni, cieków wodnych i ukształtowania terenu, kreowanie nowych wartości z uwzględnieniem charakterystycznych cech architektury tradycyjnego budownictwa przy realizacji nowej zabudowy. Objęcie Strefą Ochrony Konserwatorskiej SOK: Skrzyszowa, Szynwałdu oraz części wsi Łękawica i Pogórska Wola.

98 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 98 Rysunek 8. Ogólna charakterystyka zasobów kulturowych gminy Skrzyszów

99 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA WARUNKI I JAKOŚĆ ŻYCIA MIESZKAŃCÓW 9.1. LUDNOŚĆ Potencjał ludnościowy i jego zmiany kobiet. Gmina Skrzyszów w 2009 r., liczyła osób w tym mężczyzn i Tabela 22. Rozwój ludności gminy Skrzyszów w latach Lata Ludność ogółem* Przyrost liczby ludności Dynamika przyrostu [%] , , , , , , , , , , ,5 ** źródło: GUS BDR. Ludność wg stałego miejsca zameldowania *Stan na 31.XII Na przestrzeni lat r. ludność gminy wzrosła z do osób tj. o 865 osób. Systematyczny wzrost dotyczy całego analizowanego okresu, za wyjątkiem 1999 r., w którym miało miejsce zmniejszenie się liczby ludności o 127 osób. Wykres 13. Rozwój ludności w gminie Skrzyszów w latach

100 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 100 W latach przyrost ludności w gminie Skrzyszów był zróżnicowany Ujemną wartość odnotowano w 1999 r., w pozostałych latach wartość przyrostu wynosiła od 44 w 2001 r. do 154 w 2000 r. W latach przyrost liczby ludności utrzymuje się na zbliżonym poziomie, natomiast w 2009 r. następuje jego zmniejszenie. Generalnie analizowany okres charakteryzuje słaba dynamika rozwoju demograficznego gminy. Tabela 23. Rozwój ludności gminy Skrzyszów wg. jednostek osadniczych Przyrost Liczba Liczba % ogółu Jednostka Rzeczywisty ludności ludności ludności osadnicza w latach 1996r gminy Gęstość zaludnienia os./1 km 2 Skrzyszów Szynwałd ,5 Pogórska Wola Łękawica ,5 Ładna ,5 Gmina ogółem *źródło: Urząd Gminy Skrzyszów. Ludność wg stałego miejsca zameldowania. Wg danych Urzędu Gminy dotyczących ludności poszczególnych wsi w latach wystąpił przyrost ludności we wszystkich wsiach. Miejscowościami o największym przyroście ludności w tym okresie były: Skrzyszów i Pogórska Wola. Wsie te skupiły ok. 60% ogółu przyrostu ludności gminy. Pod względem liczebności ludności największą wsią jest Skrzyszów, na którego terenie skupia się 28% ludności gminy, a na drugim miejscu znajduje się Szynwałd z 23% udziałem Skrzyszów Szynw ałd Pogórska Łękaw ica Wola Liczba ludności 1996r. Liczba ludności Przy rost 2008 r. Rzeczy wisty w latach Ładna Wykres 14. Liczba ludności w sołectwach gminy Skrzyszów.

101 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 101 Generalnie pod względem liczby ludności wsie gminy są zróżnicowane. Największymi wsiami liczebnie są Skrzyszów i Szynwałd powyżej 3000 osób, Pogórska Wola i Łękawica powyżej 2000 osób oraz Ładna, którą zamieszkiwało 1557 osób w 2008 r. Wieś Ładna również posiada najniższy w gminie wskaźnik gęstości zaludnienia. Choć jej powierzchnia zbliżona jest do powierzchni Skrzyszowa, to wskaźnik ten w Skrzyszowie jest dwukrotnie większy. Pozostałe wsie wykazują zbliżone wartości wskaźnika zagęszczenia zaludnienia w granicach osób/km 2. migracyjne. Głównymi czynnikami zmian liczbowych i strukturalnych ludności są ruchy naturalne i Tabela 24. Ruch naturalny ludności gminy Skrzyszów. Lata Urodzenia żywe (liczba osób) Zgony (liczba osób) Przyrost naturalny (liczba osób) Przyrost naturalny na 1000 M. (w ) Współczynnik dynamiki demograficznej ,2 2, ,0 1, ,6 1, ,9 1, ,6 1, ,8 1, ,5 1, ,7 1, ,0 1, ,4 1, ,2 1, , źródło: GUS BDR. Przyrost naturalny gminy w okresie r. wykazał znaczne wahania jednak w żadnym z powyższych lat nie uzyskał wartości ujemnej. Wskaźnik przyrostu naturalnego na 1000 mieszkańców kształtował się w granicach max.7,2 w 1998 roku do min. 1,9 w 2001 r.

102 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 102 Wykres 15. Ruch naturalny ludności w gminie Skrzyszów w latach W analizowanym okresie dynamika demograficzna gminy liczona jako stosunek liczby urodzeń żywych na 1 zgon waha się na przestrzeni omawianego okresu. Dopiero w latach utrzymuje się na podobnym poziomie z wyjątkiem roku 2005, w którym zanotowano wzrost do jednej z najwyższej wartości w badanym okresie 1,94. Spowodowane to było wyjątkowo niska liczbą zgonów przy stosunkowo wysokim wskaźniku urodzeń żywych. Tabela 25. Migracja wewnętrzna kierunki migracji gmina Skrzyszów. Napływ Odpływ Lata w tym w tym Razem Razem z miast ze wsi z zagranicy do miast na wieś zagranicę źródło GUS BDR. Saldo migracji stałej w latach nie osiągnęło wartości ujemnych, co świadczy o dominacji napływu ludności z zewnątrz na teren gminy. W okresie tym średnio rocznie saldo migracji wyniosło +50 osób. Ta korzystna liczba wskazuje na atrakcyjność

103 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 103 terenu gminy, w której odpływ mieszkańców jest równoważony przez jednoczesny napływ ludności z zewnątrz. Napływ (l. os.) Lata razem z miast ze w si z zagranicy Wykres 16. Napływ ludności do gminy Skrzyszów w latach Najwyższe saldo migracji zanotowano w roku osoby. Miał na to wpływ najwyższy odnotowany w tym okresie napływ mieszkańców 185 osoby, przy stosunkowo średnim odpływie 102 osoby. Najniższe saldo odnotowano w 2001 roku 19 osób, kiedy najniższemu w tym okresie odpływowi 86 osób towarzyszył najniższy w omawianym okresie napływ 105 osób. Odpływ (L. os.) Lata razem do miast na w ieś za granicę Wykres 17. Odpływ ludności z gminy Skrzyszów w latach Znacząca większość ludzi napływających na teren gminy pochodzi z miast 58,8%, ze wsi pochodzi 35,5% oraz 5,7% z zagranicy. Z obszaru gminy odpływ ludności kierował

104 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 104 się głównie na tereny miejskie 49,9%, nieco mniej na tereny wiejskie - 45,8% oraz za granicę 4,3%. Tabela 26. Przyrost rzeczywisty w gminie Skrzyszów Lata Saldo migracji stałej Przyrost naturalny Przyrost rzeczywisty (liczba osób) źródło GUS BDR Ruchy naturalne i migracyjne mają wpływ na przyrost rzeczywisty mierzony jako suma salda migracji i przyrostu naturalnego. W gminie Skrzyszów wskaźnik ten waha się na przestrzeni badanego okresu. Pod jego koniec w 2009 roku spadł do poziomu 67 z początkowego 151 osób w roku Tabela 27. Struktura wiekowa ludności gminy Skrzyszów. w tym w wieku Lata Ludność* ogółem przedprodukcyjnym (17 lat i mniej) produkcyjnym poprodukcyjny m Ludność ogółem [%] w tym w wieku [%] przedproduk- produkcyjnycyjnym (17 lat i mniej) ,0 31,2 55, ,0 31,0 55, ,0 30,5 56, ,0 29,6 57, ,0 28,6 58, ,0 27,7 58, ,0 27,1 59, ,0 26,5 59, ,0 25,8 60, ,0 24,9 61, ,0 24,0 62, ,2 63,0 źródło: GUS BDR. *ludność wg. faktycznego miejsca zamieszkania ogół osób zameldowanych na stałe i czasowo ponad 3 m-ce. Struktura ludności wg podstawowych grup wieku wskazuje na starzenie się społeczeństwa w całej gminie Skrzyszów. Strukturę tą w latach charakteryzuje: spadek udziału ludności wieku przedprodukcyjnego o 8,0 punktów procentowych w gminie,

105 Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów UWARUNKOWANIA 105 wzrost udziału ludności wieku produkcyjnego o 7,3 pkt w gminie, nieznaczny wzrost populacji w wieku poprodukcyjnym o 0,7 pkt w gminie. Wykres 18. Struktura wiekowa ludności w gminie Skrzyszów w latach Powyższa struktura wpływa na wartość współczynnika obciążenia ekonomicznego. Współczynnik ten, określa liczbę osób wieku nieprodukcyjnego przypadającą na 100 osób w wieku produkcyjnym. Wartość współczynnika w 2008 r. wyniosła w gminie 60,5, a w 2009 r. -58,6. Wykres 19. Struktura wg.płci ludności w gminie Skrzyszów w latach

STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY PŁUśNICA

STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY PŁUśNICA SPIS TREŚCI Wstęp.. 8 I UWARUNKOWANIA PONADLOKALNE 9 1 UWARUNKOWANIA LOKALIZACYJNE GMINY. 9 1.1 Cechy położenia gminy 9 1.2 Regionalne uwarunkowania przyrodnicze 10 1.3 Historyczne przekształcenia na terenie

Bardziej szczegółowo

STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY PRZECISZÓW

STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY PRZECISZÓW GMINA PRZECISZÓW STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY PRZECISZÓW Część I WPROWADZENIE Załącznik nr 1 do uchwały Nr V/39/15 Rady Gminy Przeciszów z dnia 26 marca 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Wójt Gminy Kwilcz ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY KWILCZ

Wójt Gminy Kwilcz ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY KWILCZ Załącznik nr 1 Wójt Gminy Kwilcz ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY KWILCZ DLA CZĘŚCI TERENU W MIEJSCOWOŚCI CHUDOBCZYCE (tekst i rysunek zmiany studium) Kwilcz,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA WRAZ Z PLANEM GOSPODARKI ODPADAMI GMINY MICHAŁOWICE

PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA WRAZ Z PLANEM GOSPODARKI ODPADAMI GMINY MICHAŁOWICE Załącznik do Uchwały Rady Gminy nr XXII/170/2004, z dnia 24.06.2004 r. Gmina Michałowice PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA WRAZ Z PLANEM GOSPODARKI ODPADAMI GMINY MICHAŁOWICE PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA GMINY

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XLVI/313/2014 RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM. z dnia 28 sierpnia 2014 r.

UCHWAŁA NR XLVI/313/2014 RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM. z dnia 28 sierpnia 2014 r. UCHWAŁA NR XLVI/313/2014 RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM z dnia 28 sierpnia 2014 r. w sprawie zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Grodzisk Wielkopolski

Bardziej szczegółowo

Przetarg IX - ROLA I ZADANIA STUDIUM, - UZASADNIENIE ZMIANY STUDIUM, - PODSTAWOWE DANE O GMINIE.

Przetarg IX - ROLA I ZADANIA STUDIUM, - UZASADNIENIE ZMIANY STUDIUM, - PODSTAWOWE DANE O GMINIE. Przetarg IX Wersja archiwalna Przetarg nieograniczony poniżej 60 000 EURO na: Sporządzenie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego dla miasta i gminy Leśna. OGŁOSZENIE Gmina Leśna

Bardziej szczegółowo

I. OFERTA INWESTYCYJNA DLA OBSZARU FAŁKOWICE

I. OFERTA INWESTYCYJNA DLA OBSZARU FAŁKOWICE I. OFERTA INWESTYCYJNA DLA OBSZARU FAŁKOWICE Załącznik 1 Oferta inwestycyjna jest przestawiona na podstawie istniejącego i obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miejscowości

Bardziej szczegółowo

Rozdział 03. Ogólny opis gminy

Rozdział 03. Ogólny opis gminy ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA DDĘĘBBIICCAA Rozdział 03 Ogólny opis gminy X-2796.03

Bardziej szczegółowo

Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Pilzno w miejscowościach Łęki Górne, Zwiernik i Słotowa Etap II.

Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Pilzno w miejscowościach Łęki Górne, Zwiernik i Słotowa Etap II. MGGP S.A. 33-100 Tarnów, ul. Kaczkowskiego 6 Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Pilzno w miejscowościach Łęki Górne, Zwiernik i Słotowa Etap II. Tarnów, grudzień 2012 r. ZESPÓŁ AUTORSKI

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna

Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna Przyrodnicze uwarunkowania gospodarki przestrzennej Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna analiza uwarunkowań sozologicznych zagospodarowania i użytkowania terenu czyli stan i ochrona środowiska, formy, obiekty

Bardziej szczegółowo

ZMIANA PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

ZMIANA PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO ZMIANA PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Posiedzenie Komitetu Sterującego ds. Zmiany Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego Katowice, 25 marca 2015 r. 1.

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO SPIS TABLIC:

PLAN ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO SPIS TABLIC: SPIS TABLIC: Tablica 1 Prognoza demograficzna dla województwa pomorskiego na lata 2005 2030... 76 Tablica 2 UŜytki rolne w województwie pomorskim wg klas bonitacyjnych gleb w 2000 r.... 90 Tablica 3 Warunki

Bardziej szczegółowo

Plan odnowy miejscowości KRUCZYN

Plan odnowy miejscowości KRUCZYN Załącznik do uchwały nr XXXV/ 219 / 2010 Rady Gminy Nowe Miasto nad Wartą z dnia 14 stycznia 2010 r. Plan odnowy miejscowości KRUCZYN w ramach działania: Odnowa i rozwój wsi objętego Programem Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka Gminy Prudnik

Charakterystyka Gminy Prudnik AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE W GMINIE PRUDNIK Część 03 Charakterystyka Gminy Prudnik W 835.03 2/8 SPIS TREŚCI 3.1 Charakterystyka Gminy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXII/159/2012 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 12 kwietnia 2012 r.

UCHWAŁA NR XXII/159/2012 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 12 kwietnia 2012 r. UCHWAŁA NR XXII/159/2012 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE z dnia 12 kwietnia 2012 r. w sprawie: przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów położonych w obrębie wsi

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXIII/281/05 Rady Miejskiej w Drezdenku z dnia 28 lutego 2005 roku

Uchwała Nr XXXIII/281/05 Rady Miejskiej w Drezdenku z dnia 28 lutego 2005 roku Uchwała Nr XXXIII/281/05 Rady Miejskiej w Drezdenku z dnia 28 lutego 2005 roku w sprawie: uchwalenia zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Drezdenko Na podstawie

Bardziej szczegółowo

MIASTO RADOM ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY RADOM II ETAP

MIASTO RADOM ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY RADOM II ETAP MIASTO RADOM ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY RADOM II ETAP Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 593/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 7.09.2009r w sprawie uchwalenia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XI/92/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 2 lipca 2015 r.

UCHWAŁA NR XI/92/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 2 lipca 2015 r. UCHWAŁA NR XI/92/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE z dnia 2 lipca 2015 r. w sprawie: zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Żarów. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE PRZESTRZENNE W KSZTAŁTOWANIU ŚRODOWISKA

PLANOWANIE PRZESTRZENNE W KSZTAŁTOWANIU ŚRODOWISKA PLANOWANIE PRZESTRZENNE W KSZTAŁTOWANIU ŚRODOWISKA PROBLEM LOKOWANIA INWESTYCJI PLANOWANIE PRZESTRZENNE A LOKALIZACJA INWESTYCJI Koherencja lokalizacyjna każdej działalności właściwe miejsce (poszukiwanie

Bardziej szczegółowo

Zmiana Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów

Zmiana Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów MGGP S.A. 33-100 Tarnów, ul. Kaczkowskiego 6 Zmiana Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Skrzyszów Egzemplarz do wyłoŝenia Tarnów, wrzesień 2011r. ZESPÓŁ AUTORSKI ZMIANY MIEJSCOWEGO

Bardziej szczegółowo

MIEJSCOWY PLAN ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO NOWY TARG 23 (NIWA - GREL) KONCEPCJA PROJEKTU PLANU

MIEJSCOWY PLAN ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO NOWY TARG 23 (NIWA - GREL) KONCEPCJA PROJEKTU PLANU MIEJSCOWY PLAN ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO NOWY TARG 23 (NIWA GREL) KONCEPCJA PROJEKTU PLANU 1 MIEJSCOWY PLAN ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO NOWY TARG 23 (NIWA GREL) NOWY SĄCZ GRUDZIEŃ 2010 Generalny

Bardziej szczegółowo

PROGNOZA SKUTKÓW FINANSOWYCH UCHWALENIA MIEJSCOWEGO PLANU ZAGOSPODAROWANIA

PROGNOZA SKUTKÓW FINANSOWYCH UCHWALENIA MIEJSCOWEGO PLANU ZAGOSPODAROWANIA PROGNOZA SKUTKÓW FINANSOWYCH UCHWALENIA MIEJSCOWEGO PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO TERENÓW POD ZABUDOWĘ MIESZKANIOWĄ JEDNORODZINNĄ I LETNISKOWĄ w WILKOWYJI, dz. nr ewid. 110, 111, 168 gm. KŁECKO

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE SPOŁECZNE Projekt nowej Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2014-2020 ANALIZA SWOT + CELE

KONSULTACJE SPOŁECZNE Projekt nowej Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2014-2020 ANALIZA SWOT + CELE Spotkania konsultacyjne współfinansowane są przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europa inwestująca w obszary wiejskie w ramach działania 19 Wsparcie dla Rozwoju Lokalnego

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXVII/167/09 Rady Gminy Łaszczów z dnia 29 października 2009 roku

Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXVII/167/09 Rady Gminy Łaszczów z dnia 29 października 2009 roku Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXVII/167/09 Rady Gminy Łaszczów z dnia 29 października 2009 roku V. ANALIZA SWOT Biorąc pod uwagę uwarunkowania rozwoju gminy, problemy rozwojowe oraz analizę mocnych i słabych

Bardziej szczegółowo

Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Pilzno w miejscowościach Łęki Górne, Zwiernik oraz Słotowa Wyłożenie do publicznego wglądu

Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Pilzno w miejscowościach Łęki Górne, Zwiernik oraz Słotowa Wyłożenie do publicznego wglądu MGGP S.A. 33-100 Tarnów, ul. Kaczkowskiego 6 Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Pilzno w miejscowościach Łęki Górne, Zwiernik oraz Słotowa Wyłożenie do publicznego wglądu Tarnów, czerwiec

Bardziej szczegółowo

7. ANALIZA PORÓWNAWCZA PODSTAWOWYCH WSKAŹNIKÓW NA TLE POWIATU I WOJEWÓDZTWA

7. ANALIZA PORÓWNAWCZA PODSTAWOWYCH WSKAŹNIKÓW NA TLE POWIATU I WOJEWÓDZTWA 7. ANALIZA PORÓWNAWCZA PODSTAWOWYCH WSKAŹNIKÓW NA TLE POWIATU I WOJEWÓDZTWA Porównanie gminy Krzeszyce z gminami ościennymi pod względem występowania zagrożeń środowiska (stan na 1996 r.) Lp. Gmina PA

Bardziej szczegółowo

AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE. Charakterystyka miasta

AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE. Charakterystyka miasta AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA MIASTA KATOWICE Część 03 Charakterystyka miasta Katowice W-880.03 2/9 SPIS TREŚCI 3.1 Źródła informacji

Bardziej szczegółowo

Burmistrz Kamieńska. Kamieńsk maj 2006 r. OPRACOWANO: AD URBI BIURO PROJEKTOWE URBANISTYCZNO-ARCHITEKTONICZNE W CZĘSTOCHOWIE PROJEKTANT:

Burmistrz Kamieńska. Kamieńsk maj 2006 r. OPRACOWANO: AD URBI BIURO PROJEKTOWE URBANISTYCZNO-ARCHITEKTONICZNE W CZĘSTOCHOWIE PROJEKTANT: Burmistrz Kamieńska MIEJSCOWY PLAN ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO trasy gazociągu wysokoprężnego DN 500 relacji Piotrków Trybunalski - Bobry na terenie miasta i gminy Kamieńsk OPRACOWANO: AD URBI BIURO

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W RZESZOWIE Powierzchnia w km² 46 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1374 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto PRZEMYŚL LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

Miasto ZIELONA GÓRA WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W ZIELONEJ GÓRZE. Powierzchnia w km² 58 2014. Województwo 2014 56,8

Miasto ZIELONA GÓRA WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W ZIELONEJ GÓRZE. Powierzchnia w km² 58 2014. Województwo 2014 56,8 URZĄD STATYSTYCZNY W ZIELONEJ GÓRZE Powierzchnia w km² 58 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2038 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Miasto ZIELONA GÓRA Województwo 2014 LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE I SYNTEZA

UZASADNIENIE I SYNTEZA ZAŁĄCZNIK NR 4 do Uchwały Nr UZASADNIENIE I SYNTEZA Rady Gminy w Nowym Żmigrodzie z dnia 2016 r. dot. uchwalenia SZÓSTEJ ZMIANY STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY NOWY

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE I OCHRONA ZASOBÓW POWIERZCHNI ZIEMI

WYKORZYSTANIE I OCHRONA ZASOBÓW POWIERZCHNI ZIEMI WYKORZYSTANIE I OCHRONA ZASOBÓW POWIERZCHNI ZIEMI Powierzchnia geodezyjna województwa kujawsko-pomorskiego według stanu w dniu 1 I 2011 r. wyniosła 1797,1 tys. ha, co stanowiło 5,7 % ogólnej powierzchni

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU Powierzchnia w km² 102 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2893 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Miasto BIAŁYSTOK Województwo 2014 LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I

Bardziej szczegółowo

Miasto: Rzeszów. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 117. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2129294 57,1 50,1 52,6 54,6

Miasto: Rzeszów. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 117. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2129294 57,1 50,1 52,6 54,6 Miasto: Rzeszów Powierzchnia w km2 w 2013 r. 117 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1574 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 179199 182028 183108 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto SIEDLCE WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W WARSZAWIE. Powierzchnia w km² 32 2014. Województwo 2014 61,4

Miasto SIEDLCE WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W WARSZAWIE. Powierzchnia w km² 32 2014. Województwo 2014 61,4 URZĄD STATYSTYCZNY W WARSZAWIE Powierzchnia w km² 32 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2404 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto SIEDLCE LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY

Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY Załącznik nr 1 do Uchwały Nr LX /453/09 Rady Gminy w Iwaniskach z dnia 21 grudnia 2009 r. Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY GMINA IWANISKA POWIAT OPATOWSKI WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE Kujawy, październik

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY WE WROCŁAWIU Powierzchnia w km² 293 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2167 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto WROCŁAW LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

Miasto BYTOM WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W KATOWICE. Powierzchnia w km² 69 2014. Województwo 2014 58,2

Miasto BYTOM WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W KATOWICE. Powierzchnia w km² 69 2014. Województwo 2014 58,2 URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICE Powierzchnia w km² 69 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2481 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto BYTOM LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU W

Bardziej szczegółowo

Miasto TYCHY WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W KATOWICE. Powierzchnia w km² 82 2014. Województwo 2014 58,2

Miasto TYCHY WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W KATOWICE. Powierzchnia w km² 82 2014. Województwo 2014 58,2 URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICE Powierzchnia w km² 82 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1572 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto TYCHY LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU W

Bardziej szczegółowo

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze.

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Jej prowadzenie służy realizacji celu publicznego, jakim jest ochrona

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W GDAŃSKU Powierzchnia w km² 43 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2160 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto SŁUPSK LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU W

Bardziej szczegółowo

1. Rodzaj i charakterystyka przedsięwzięcia:

1. Rodzaj i charakterystyka przedsięwzięcia: zasięgnął opinii Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Rzeszowie oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ustrzykach Dolnych w sprawie potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedmiotowego

Bardziej szczegółowo

Miasto: Zielona Góra. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 58. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1021470 55,4

Miasto: Zielona Góra. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 58. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1021470 55,4 Miasto: Zielona Góra Powierzchnia w km2 w 2013 r. 58 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2030 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 118950 119023 118405 Ludność w wieku

Bardziej szczegółowo

Miasto: Kielce. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 110. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1268239 59,0 53,3 57,1 59,2

Miasto: Kielce. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 110. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1268239 59,0 53,3 57,1 59,2 Miasto: Kielce Powierzchnia w km2 w 2013 r. 110 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1823 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 202450 200938 199870 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Kraków. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 327. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 3360581 58,5 53,4 56,1 57,8

Miasto: Kraków. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 327. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 3360581 58,5 53,4 56,1 57,8 Miasto: Kraków Powierzchnia w km2 w 2013 r. 327 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2322 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 757740 758334 758992 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Łomża Powierzchnia w km2 w 2013 r. 33 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1920 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 63240 62812 62711 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Olsztyn. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 88. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1446915 54,6 48,8 51,9 53,7

Miasto: Olsztyn. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 88. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1446915 54,6 48,8 51,9 53,7 Miasto: Olsztyn Powierzchnia w km2 w 2013 r. 88 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1978 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 175388 174641 174675 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Jelenia Góra. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 109. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2909997 55,8

Miasto: Jelenia Góra. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 109. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2909997 55,8 Miasto: Jelenia Góra Powierzchnia w km2 w 2013 r. 109 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 751 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 84015 82846 81985 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Działania PROW 2014-2020 bezpośrednio ukierunkowane na rozwój infrastruktury: 1. Podstawowe usługi i odnowa wsi na obszarach wiejskich 2. Scalanie

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DOTYCZĄCA ANALIZY POTRZEB I PROBLEMÓW

ANKIETA DOTYCZĄCA ANALIZY POTRZEB I PROBLEMÓW ANKIETA DOTYCZĄCA ANALIZY POTRZEB I PROBLEMÓW Szanowni Państwo Urząd Gminy rozpoczął prace nad przygotowaniem Strategii Rozwoju. istotnym elementem, niezbędnym dla stworzenia strategii jest poznanie opinii

Bardziej szczegółowo

Do czego potrzebne jest planowanie przestrzenne w adaptacji do zmian klimatu? Kto decyduje o tym co się planuje?

Do czego potrzebne jest planowanie przestrzenne w adaptacji do zmian klimatu? Kto decyduje o tym co się planuje? 2013-09-29 1 Do czego potrzebne jest planowanie przestrzenne w adaptacji do zmian klimatu? Kto decyduje o tym co się planuje? 2013-09-29 2 Stan Prawny studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego

Bardziej szczegółowo

Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu. www.sn-pl.eu

Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu. www.sn-pl.eu Tematyczna giełda współpracy: Ochrona środowiska na polsko-saksońskim pograniczu www.sn-pl.eu Cele główne Ochrona i poprawa stanu środowiska, w tym: Poprawa ochrony przeciwpowodziowej Stworzenie ukierunkowanej

Bardziej szczegółowo

Zmiany prawne dotyczące aglomeracji

Zmiany prawne dotyczące aglomeracji Zmiany prawne dotyczące aglomeracji Warszawa, 6 marca 2015 r. Marta Barszczewska Departament Zasobów Wodnych Ministerstwo Środowiska Zmiany w Prawie wodnym w zakresie aglomeracji art. 42 ust. 4 Prawa wodnego

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Elbląg Powierzchnia w km2 w 2013 r. 80 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1540 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 124883 123659 122899 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

LISTA DANYCH DOTYCZĄCYCH TERENU. Położenie Nazwa lokalizacji Stare Siołkowice działki nr 1139, 1161, 1162 km 7

LISTA DANYCH DOTYCZĄCYCH TERENU. Położenie Nazwa lokalizacji Stare Siołkowice działki nr 1139, 1161, 1162 km 7 LISTA DANYCH DOTYCZĄCYCH TERENU Położenie Nazwa lokalizacji Stare Siołkowice działki nr 1139, 1161, 1162 km 7 Miasto / Gmina Popielów Powiat opolski Województwo opolskie Powierzchnia nieruchomości Maksymalna

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Poznań Powierzchnia w km2 w 2013 r. 262 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2092 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 555614 550742 548028 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Częstochowa Powierzchnia w km2 w 2013 r. 160 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1455 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 237203 234472 232318 Ludność w wieku

Bardziej szczegółowo

Miasto: Katowice. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 165. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 4599447 56,7 54,7 56,7 58,4

Miasto: Katowice. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 165. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 4599447 56,7 54,7 56,7 58,4 Miasto: Katowice Powierzchnia w km2 w 2013 r. 165 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1849 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 311421 307233 304362 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Wrocław Powierzchnia w km2 w 2013 r. 293 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2159 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 630691 631188 632067 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Opole. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 97. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1004416 54,5 50,4 53,7 56,1

Miasto: Opole. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 97. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 1004416 54,5 50,4 53,7 56,1 Miasto: Opole Powierzchnia w km2 w 2013 r. 97 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1244 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 122656 121576 120146 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Bydgoszcz. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 176. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2092564 57,0 55,1 57,6 59,4

Miasto: Bydgoszcz. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 176. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2092564 57,0 55,1 57,6 59,4 Miasto: Bydgoszcz Powierzchnia w km2 w 2013 r. 176 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2042 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 364443 361254 359428 Ludność w wieku

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Toruń Powierzchnia w km2 w 2013 r. 116 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1758 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 205129 204299 203447 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Gliwice. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 134. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 4599447 56,7 52,2 54,9 56,5

Miasto: Gliwice. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 134. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 4599447 56,7 52,2 54,9 56,5 Miasto: Gliwice Powierzchnia w km2 w 2013 r. 134 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1385 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 187830 186210 185450 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Sopot. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 17. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2295811 57,8 59,8 63,7 65,4

Miasto: Sopot. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 17. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 2295811 57,8 59,8 63,7 65,4 Miasto: Sopot Powierzchnia w km2 w 2013 r. 17 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2193 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 38858 38217 37903 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Siedlce. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 32. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 5316840 60,1 51,7 54,7 57,6

Miasto: Siedlce. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 32. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 5316840 60,1 51,7 54,7 57,6 Miasto: Siedlce Powierzchnia w km2 w 2013 r. 32 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 2396 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 76303 76393 76347 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Jaworzno. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 153. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 4599447 56,7 50,9 52,8 53,6

Miasto: Jaworzno. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 153. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 4599447 56,7 50,9 52,8 53,6 Miasto: Jaworzno Powierzchnia w km2 w 2013 r. 153 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 614 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 94831 94305 93708 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Miasto: Warszawa. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 517. Miasto 2012 2013. Województwo 2013

Miasto: Warszawa. WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010. Powierzchnia w km2 w 2013 r. 517. Miasto 2012 2013. Województwo 2013 Miasto: Warszawa Powierzchnia w km2 w 2013 r. 517 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 3334 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 1700112 1715517 1724404 Ludność w wieku

Bardziej szczegółowo

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020

Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Wsparcie na infrastrukturę wiejską w ramach PROW 2014-2020 Działania PROW 2014-2020 bezpośrednio ukierunkowane na rozwój infrastruktury: Podstawowe usługi i odnowa wsi na obszarach wiejskich Scalanie gruntów

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Bielsko-Biała Powierzchnia w km2 w 2013 r. 125 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1395 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 174755 174370 173699 Ludność w wieku

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Dąbrowa Górnicza Powierzchnia w km2 w 2013 r. 189 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 657 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 126079 124701 123994 Ludność w

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Piekary Śląskie Powierzchnia w km2 w 2013 r. 40 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1429 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 58022 57502 57148 Ludność w wieku

Bardziej szczegółowo

Miasto: Piotrków Trybunalski

Miasto: Piotrków Trybunalski Miasto: Piotrków Trybunalski Powierzchnia w km2 w 2013 r. 67 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1129 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 76881 76404 75903 Ludność w

Bardziej szczegółowo

1 Uchwala się Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Krosna SUCHODÓŁ III zwany dalej planem.

1 Uchwala się Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Krosna SUCHODÓŁ III zwany dalej planem. UCHWAŁA Nr XXVII/619/2000 RADY MIASTA KROSNA z dnia 28 grudnia 2000 r. w sprawie MIEJSCOWEGO PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO MIASTA KROSNA SUCHODÓŁ III 1 Uchwala się Miejscowy Plan Zagospodarowania

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020 Podstawowe usługi i odnowa wsi na obszarach wiejskich (M07) Działanie wspiera rozwój infrastruktury wiejskiej oraz odnowę wsi, przyczyniając się tym samym do

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr LVIII / 571 / 2009 Rady Gminy Tarnowo Podgórne z dnia 20 października 2009r.

Uchwała Nr LVIII / 571 / 2009 Rady Gminy Tarnowo Podgórne z dnia 20 października 2009r. Uchwała Nr LVIII / 571 / 2009 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zmianami) oraz art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 27

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIII/85/2008 Rady Miejskiej Brześcia Kujawskiego z dnia 1 lutego 2008 roku. w sprawie zatwierdzenia Planu Odnowy miejscowości Rzadka Wola.

Uchwała Nr XIII/85/2008 Rady Miejskiej Brześcia Kujawskiego z dnia 1 lutego 2008 roku. w sprawie zatwierdzenia Planu Odnowy miejscowości Rzadka Wola. Uchwała Nr XIII/85/2008 Rady Miejskiej Brześcia Kujawskiego z dnia 1 lutego 2008 roku w sprawie zatwierdzenia Planu Odnowy miejscowości Rzadka Wola. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego

Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego Charakterystyka miejscowości, opis planowanych zadań inwestycyjnych, inwentaryzacja zasobów

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU Powierzchnia w km² 262 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 2083 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto POZNAŃ LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KATOWICE. z dnia... 2012 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KATOWICE. z dnia... 2012 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KATOWICE z dnia... 2012 r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru Subcentrum Południe w Katowicach Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Miasto CHORZÓW WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W KATOWICE. Powierzchnia w km² 33 2014. Województwo 2014 58,2

Miasto CHORZÓW WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W KATOWICE. Powierzchnia w km² 33 2014. Województwo 2014 58,2 URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICE Powierzchnia w km² 33 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 3319 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto CHORZÓW LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICE Powierzchnia w km² 160 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1441 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Miasto CZĘSTOCHOWA Województwo 2014 LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I

Bardziej szczegółowo

Miasto OPOLE WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W OPOLU. Powierzchnia w km² 97 2014. Województwo 2014 55,6. w wieku produkcyjnym 53,7 56,1 58,4

Miasto OPOLE WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 W OPOLU. Powierzchnia w km² 97 2014. Województwo 2014 55,6. w wieku produkcyjnym 53,7 56,1 58,4 URZĄD STATYSTYCZNY W OPOLU Powierzchnia w km² 97 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1238 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto OPOLE LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU W 2014

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/83/2015 RADY MIEJSKIEJ W BARCINIE. z dnia 27 sierpnia 2015 r.

UCHWAŁA NR X/83/2015 RADY MIEJSKIEJ W BARCINIE. z dnia 27 sierpnia 2015 r. UCHWAŁA NR X/83/2015 RADY MIEJSKIEJ W BARCINIE z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu górniczego Bielawy I w południowej części terenu górniczego,

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W GDAŃSKU Powierzchnia w km² 262 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1762 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto GDAŃSK LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

Miasto GORZÓW WIELKOPOLSKI

Miasto GORZÓW WIELKOPOLSKI URZĄD STATYSTYCZNY W ZIELONEJ GÓRZE Powierzchnia w km² 86 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1448 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto GORZÓW WIELKOPOLSKI LUDNOŚĆ WEDŁUG

Bardziej szczegółowo

Miasto GDYNIA WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014. Powierzchnia w km² 135 2014. Województwo 2014. w wieku produkcyjnym 59,7 61,6 63,8 59,2

Miasto GDYNIA WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014. Powierzchnia w km² 135 2014. Województwo 2014. w wieku produkcyjnym 59,7 61,6 63,8 59,2 URZĄD STATYSTYCZNY W GDAŃSKU Powierzchnia w km² 135 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1834 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto GDYNIA LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

Opole, dnia 16 maja 2013 r. Poz. 1156 ROZPORZĄDZENIE NR 3/2013 DYREKTORA REGIONALNEGO ZARZĄDU GOSPODARKI WODNEJ WE WROCŁAWIU. z dnia 9 maja 2013 r.

Opole, dnia 16 maja 2013 r. Poz. 1156 ROZPORZĄDZENIE NR 3/2013 DYREKTORA REGIONALNEGO ZARZĄDU GOSPODARKI WODNEJ WE WROCŁAWIU. z dnia 9 maja 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO Opole, dnia 16 maja 2013 r. Poz. 1156 ROZPORZĄDZENIE NR 3/2013 DYREKTORA REGIONALNEGO ZARZĄDU GOSPODARKI WODNEJ WE WROCŁAWIU z dnia 9 maja 2013 r. w sprawie ustanowienia

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W BYDGOSZCZY Powierzchnia w km² 116 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1756 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Województwo 2014 Miasto TORUŃ LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

Lista przedsięwzięć priorytetowych WFOŚiGW we Wrocławiu planowanych do dofinansowania w 2013 r.

Lista przedsięwzięć priorytetowych WFOŚiGW we Wrocławiu planowanych do dofinansowania w 2013 r. Lista przedsięwzięć priorytetowych Funduszu na rok 2013 została sporządzona w oparciu o hierarchię celów wynikającą z polityki ekologicznej państwa, Programu zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska

Bardziej szczegółowo

KSSE - Podstrefa Tyska OFERTA NR 1/2011. teren inwestycyjny nieruchomość gruntowa w Lędzinach

KSSE - Podstrefa Tyska OFERTA NR 1/2011. teren inwestycyjny nieruchomość gruntowa w Lędzinach KSSE - Podstrefa Tyska Szanowni Państwo, Mamy przyjemność przedstawić: OFERTA NR 1/2011 teren inwestycyjny nieruchomość gruntowa w Lędzinach Przedmiotem oferty jest sprzedaż całości lub części niezabudowanej

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014

WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 URZĄD STATYSTYCZNY W BYDGOSZCZY Powierzchnia w km² 84 2014 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km² 1351 WYBRANE DANE STATYSTYCZNE 2012 2013 2014 Miasto WŁOCŁAWEK Województwo 2014 LUDNOŚĆ WEDŁUG PŁCI I WIEKU

Bardziej szczegółowo

Rozdział 03. Ogólny opis gminy

Rozdział 03. Ogólny opis gminy ZZAAŁŁO śśeenniiaa DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE GMIINNYY SSTTRRZZEELLCCEE OPPOLLSSKIIEE Rozdział 03 Ogólny opis

Bardziej szczegółowo

Nieruchomość do sprzedania. Przerośl ul. Rynek 27

Nieruchomość do sprzedania. Przerośl ul. Rynek 27 Nieruchomość do sprzedania Przerośl ul. Rynek 27 Przedmiot sprzedaży: prawo użytkowania wieczystego zabudowanej działki gruntu oznaczonej nr ew. 336 z obrębu 14 Przerośl, o powierzchni 683,00 m², położonej

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr IV / 22 / 98 Rady Gminy Tarnowo Podgórne z dnia 22 grudnia 1998r

Uchwała Nr IV / 22 / 98 Rady Gminy Tarnowo Podgórne z dnia 22 grudnia 1998r Uchwała Nr IV / 22 / 98 Rady Gminy Tarnowo Podgórne z dnia 22 grudnia 1998r w sprawie : uchwalenia planu zagospodarowania przestrzennego terenów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej w Lusowie - osiedle

Bardziej szczegółowo

Planowanie przyszłych funkcji zagospodarowania terenu dawnej bazy wojskowej w Szprotawie

Planowanie przyszłych funkcji zagospodarowania terenu dawnej bazy wojskowej w Szprotawie Planowanie przyszłych funkcji zagospodarowania terenu dawnej bazy wojskowej w Szprotawie Konferencja Zagospodarowanie dawnej bazy powojskowej szansą rozwoju Szprotawy Szprotawa 12 czerwca 2014 dr Beata

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 sierpnia 2014 r. Poz. 7961 ROZPORZĄDZENIE NR 15/2014 DYREKTORA REGIONALNEGO ZARZĄDU GOSPODARKI WODNEJ W WARSZAWIE

Warszawa, dnia 21 sierpnia 2014 r. Poz. 7961 ROZPORZĄDZENIE NR 15/2014 DYREKTORA REGIONALNEGO ZARZĄDU GOSPODARKI WODNEJ W WARSZAWIE DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO Warszawa, dnia 21 sierpnia 2014 r. Poz. 7961 ROZPORZĄDZENIE NR 15/2014 DYREKTORA REGIONALNEGO ZARZĄDU GOSPODARKI WODNEJ W WARSZAWIE w sprawie ustanowienia strefy

Bardziej szczegółowo

Potrzeba rzeczywistego uwzględniania zagadnień ochrony zasobów przyrody i krajobraz w planowaniu przestrzennym na poziomie województwa

Potrzeba rzeczywistego uwzględniania zagadnień ochrony zasobów przyrody i krajobraz w planowaniu przestrzennym na poziomie województwa Potrzeba rzeczywistego uwzględniania zagadnień ochrony zasobów przyrody i krajobraz w planowaniu przestrzennym na poziomie województwa Kazimierz Walasz Dol. Prądnika Januszowice Ochrona terenów cennych

Bardziej szczegółowo

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010

WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto: Suwałki Powierzchnia w km2 w 2013 r. 66 Gęstość zaludnienia w osobach na 1 km2 w 2013 r. 1058 WYBRANE DANE(a) STATYSTYCZNE 2010 Miasto 2012 2013 Ludność 69245 69404 69317 Ludność w wieku nieprodukcyjnym

Bardziej szczegółowo

Tendencje rozwojowe pasma północnego Obszaru Metropolitalnego Warszawy

Tendencje rozwojowe pasma północnego Obszaru Metropolitalnego Warszawy Tendencje rozwojowe pasma północnego Obszaru Metropolitalnego Warszawy P R O F. D R H A B. I N Ż. A R C H. J A N M A C I E J C H M I E L E W S K I, M G R I N Ż. A G N I E S Z K A K A R D A Ś, M G R I N

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA PRZEDSIĘWZIĘCIA

KARTA INFORMACYJNA PRZEDSIĘWZIĘCIA KARTA INFORMACYJNA PRZEDSIĘWZIĘCIA wg art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz

Bardziej szczegółowo