Aktualne źródła problemów przy realizacji pomiarów ciągłych procedury QAL 1, QAL 2, QAL 3 oraz AST wg normy PN-EN 14181

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Aktualne źródła problemów przy realizacji pomiarów ciągłych procedury QAL 1, QAL 2, QAL 3 oraz AST wg normy PN-EN 14181"

Transkrypt

1 Warszawa, maj 2011 r. Aktualne źródła problemów przy realizacji pomiarów ciągłych procedury QAL 1, QAL 2, QAL 3 oraz AST wg normy PN-EN Kierownik Laboratorium BadańŚrodowiskowych ZEC DIAGPOM Sp. z o.o. mgr inż. Elwira Chmielowiec Karpowicz tel. (71) USTALENIE OBOWIAZUJACEGO PRAWODAWSTWA I ROLI NADZORU ORGANÓW KONTROLUJACYCH Instalacja AMS Dobór AMS Na podstawie: Świadectw QAL 1 Obowiązującego prawa Producent Dostawca Właściciel AMS Lokalizacja Wg normy PN-EN Kalibracja AMS Realizacja procedury QAL 2 wg PN-EN Kryterium doboru Rozporządzenie MŚ z dnia 4 listopada 2008 r. Akredytowane Laboratorium Roczny Test Kontrolny Realizacja procedury AST wg PN-EN Kryterium doboru Rozporządzenie MŚ z dnia 4 listopada 2008 r. Akredytowane Laboratorium Ciągły nadzór nad jakością procedury QAL 3 wg PN-EN Automatyczny System Monitoringu AMS Ochrona środowiska dotrzymywanie standardów Opłaty za emisje zanieczyszczeń Dokumentacja AMS Właściciel AMS Organy nadzoru

2 INSTALACJA AMS PROCEDURA QAL 1 DOBÓR Właściwości fizyko-chemiczne gazu Świadectwo AMS wg procedury QAL 1 Zakres pomiarowy standard emisyjny Kryteria doboru AMS wg obowiązującego prawa LOKALIZACJA wg PN-EN Lokalizacja urządzeń systemu monitoringu Dobór przekroju pomiarowego do wykonywania pomiarów manualnych Instalacja właściwych platform roboczych EFEKT Ustalenie kryterium dla realizacji procedury QAL 3 Skompletowanie dokumentacji technicznej (DTR, Instrukcje eksploatacji i konserwacji, harmonogramy prac serwisowych i eksploatacyjnych) Ustalenie algorytmów do modeli przeliczeniowych do systemów rejestrujących KALIBRACJA AMS PROCEDURA QAL 2 wg PN-EN Badanie funkcjonalności AMS jako składowa procedury QAL 2: świadomość konieczności wykonania uprawnienia do przeprowadzania Wykonanie pomiarów równoległych metody SRM Określenie dopuszczalnej niepewności wskazań Określenie zakresu kalibracji EFEKT Określenie funkcji kalibracyjnych Określenie ważnego zakresu kalibracji

3 ROCZNY TEST PROCEDURA AST wg PN-EN Badanie funkcjonalności AMS jako składowa procedury QAL 2: świadomość konieczności wykonania uprawnienia do przeprowadzania Wykonanie pomiarów równoległych metody SRM Określenie dopuszczalnej niepewności wskazań Ewentualne rozszerzenie ważnego zakresu funkcji kalibracyjnych w jakich wypadkach jest to możliwe EFEKT Potwierdzenie prawidłowości działania AMS Rozszerzenie ważnego zakresu pracy AMS CIĄGŁY NADZÓR NAD WSKAZANIAMI AMS PROCEDURA QAL 3 wg PN-EN Kontrola punktu zerowego i zakresu (karty Shewharta, karty Cusum) Nadzór nad wyposażeniem pomiarowym i prowadzenie zapisów Kompletowanie i aktualizowanie dokumentacji AMS Kontrola pracy AMS w ważnym zakresie kalibracji Raportowanie danych i przekazywanie właściwym organom nadzorującym EFEKT Potwierdzenie prawidłowości działania AMS Raporty z AMS podstawą do oceny dotrzymywania standardów emisyjnych i wnoszenia opłat za emisję zanieczyszczeń wprowadzanych do powietrza Kontrola eksploatacji

4 PN-EN 14181:2010 Emisja ze źródeł stacjonarnych. Zapewnienie jakości automatycznych systemów pomiarowych. W październiku 2010 r. ukazało się długo oczekiwane, przetłumaczone na język polski, wydanie normy. ZAKRES NORMY PN-EN 14181:2010 Niniejsza norma europejska przedstawia procedury dotyczące zapewnienia jakości (QAL) dla automatycznych systemów pomiarowych (AMS) zainstalowanych w zakładach przemysłowych celem określenia emisji zanieczyszczeń pyłowo-gazowych. procedurę QAL 1 dotyczącą zatwierdzenia systemu na etapie jego instalacji (norma PN-EN ISO 14956:2006, PN-EN :2008), procedurę QAL 2 dotyczącą kalibracji systemu AMS, procedurę QAL 3 dotyczącą utrzymania (właściwego nadzoru bieżącego) i wykazania wymaganej jakości wyników pomiarowych w trakcie normalnej pracy systemu AMS, procedurę AST dotyczącą rocznej kontroli sprawności systemu AMS

5 PROCEDURA QAL 1 Polega na właściwym doborze AMS dla danej instalacji: Wykonywana jest przez: producenta AMS w zakresie certyfikacji AMS, firmę instalującą AMS w zakresie prawidłowego doboru, przez właściciela instalacji w zakresie posiadania AMS spełniających wymogi prawa. W zakres prawidłowej instalacji sytemu monitoringu wchodzi: Dobór aparatury pomiarowej (rodzaj i zakres pracy), Wstępne określenie niepewności wskazań dobranej aparatury pomiarowej i porównanie jej do wartości dopuszczalnej (określenie tzw. s do procedury QAL 3), Projekt i prawidłowa instalacja (lokalizacja) systemu monitoringu na obiekcie, Dobór przekrojów do pomiarów manualnych oraz zabudowanie odpowiednich platform roboczych, Akceptacja nowego systemu przez kompetentne instytucje???

6 Art. 305 Ustawy Prawo Ochrony Środowiska Art Wojewódzki inspektor ochrony środowiska stwierdza przekroczenie warunków korzystania ze środowiska na podstawie, o której mowa w art. 299 ust. 1 pkt 2, jeżeli: 1) podmiot korzystający ze środowiska prowadzi wymagane pomiary wielkości emisji; 2) spełnione są warunki określone w art. 147 a. 2. Wojewódzki inspektor ochrony środowiska może nie uznać przekładanych mu wyników wymaganych pomiarów wielkości emisji, jeżeli pomiary te nasuwają zastrzeżenia. 3. Wyniki pomiarów prowadzonych przez przedmiot korzystający ze środowiska nasuwają zastrzeżenia, jeżeli w szczególności: 1) jest oczywiste, że środki techniczne mające na celu zapobieganie lub ograniczanie emisji ze względu na ich rodzaj nie mogą zapewnić redukcji stężeń substancji dokumentowanej tymi wynikami; 2) przyrządy użyte do pomiarów nie spełniają wymagań prawnej kontroli metrologicznej w rozumieniu ustawy z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach (Dz. U. z 2004 r. Nr 243, poz. 2441, z późn. Zm.) 3) nie były przestrzegane zasady pobierania próbek, przez co wyniki analiz nie są miarodajne dla ustalenia wielkości emisji; 4) w pracach laboratoryjnych nie były spełnione wymagania, o których mowa w art W przypadkach, o których mowa w ust. 1, wojewódzki inspektor ochrony środowiska wymierza karę za przekroczenie stwierdzone w roku kalendarzowym, uwzględniając zmiany stawek, opłat i kar, o których mowa w art. 304, w okresie objętym karą. Zgodnie z PN-EN certyfikację AMS (procedura QAL 1) przeprowadza się wg norm: PN-EN ISO 14956:2006 Jakość powietrza. Ocena przydatności procedury pomiarowej przez odniesienie do wymaganej niepewności pomiaru. PN-EN :2008 Jakość powietrza Certyfikacja automatycznych systemów pomiarowych Część 3: Wymagania eksploatacyjne i procedury badawcze dla automatycznych systemów pomiarowych do monitoringu emisji ze stacjonarnych źródeł emisji.

7 W normie PN-EN ISO 14956: Jakość powietrza. Ocena przydatności procedury pomiarowej przez odniesienie do wymaganej niepewności pomiaru - podano procedury dotyczące: obliczania niepewności pomiaru na podstawie rzeczywistych lub deklarowanych wartości wszystkich istotnych statycznych charakterystyk metrologicznych; oceny zgodności wyspecyfikowanych wartości tych charakterystyk metrologicznych z wymaganą jakością wartości zmierzonej, przy ustalonej wartości wielkości mierzonej; oceny przydatności procedury pomiarowej na podstawie wyników badań laboratoryjnych i potwierdzających je badań w terenie; ustalenia wymagań dotyczących funkcjonowania przyrządów w warunkach dynamicznych. Norma PN-EN składa się z czterech części: PN-EN PN-EN :2009: Jakość powietrza - Certyfikacja automatycznych systemów pomiarowych Część 1: Zasady ogólne. Podano zasady certyfikacji automatycznych systemów pomiarowych stosowanych do oznaczania emisji ze źródeł stacjonarnych i jakości powietrza atmosferycznego. Certyfikacji tej dotyczą następujące etapy postępowania: a) badanie właściwości użytkowych AMS; b) wstępna ocena systemu zarządzania jakością u producentów AMS; c) certyfikacja; d) nadzór wyrobu po certyfikacji, PN-EN :2009: Jakość powietrza - Certyfikacja automatycznych systemów pomiarowych Część 2: Wstępna ocena systemu zarządzania jakością u producentów AMS i nadzór procesu produkcji po certyfikacji. Podano wymagania uzupełniające do ISO 9001:2000 dotyczące systemu zarządzania dla producentów AMS, jak kontrola projektowania i produkcji AMS. Stanowi dokument odniesienia dla auditu systemu zarządzania u producentów AMS, PN-EN :2008: Jakość powietrza - Certyfikacja automatycznych systemów pomiarowych Część 3: Wymagania eksploatacyjne i procedury badawcze dla automatycznych systemów pomiarowych do monitoringu emisji ze stacjonarnych źródeł emisji. Podano wymagania eksploatacyjne i procedury badań dla automatycznych systemów pomiarowych stosowanych do oznaczania gazów i pyłów w gazach odlotowych ze źródeł stacjonarnych oraz ich przepływ. Norma wspiera wymagania kilku dyrektyw UE. Podano szczegółowe procedury w zakresie wymagań QAL1 wg EN oraz wymagane dane wejściowe stosowane w QAL3 EN : Wymagania minimalne i procedury badań przewidzianych dla automatycznych systemów imisyjnych.

8 Kryteria monitorowania pyłu dla AMS w badaniach laboratoryjnych zgodnie z normą PN-EN :2008 Parametr Kryterium Czas odpowiedzi <200s Odchylenie standardowe powtarzalności w pkt zero <2,0% a Odchylenie standardowe powtarzalności w pkt zero <5,0% b Liniowość <3,0% a Kompensacja zera ze względu na zmiany temperatury otoczenia od 20 w ciągu określonego zakresu <5,0% a Kompensacja pkt zakresu ze względu na zmiany temperatury otoczenia od 20 w ciągu określonego zakresu <5,0% a Wpływ napięcia dla -15% i +10% nominalnego napięcia zasilania <2,0% a a Procent jako wartość górnej granicy zakresu certyfikacji. b Procent jako procent wartości dopuszczalnej emisji. Kryteria monitorowania zanieczyszczeń pyłowych w warunkach eksploatacyjnych PN-EN :2008 Parametr Kryterium Wyznaczanie współczynnika kalibracji funkcji, R 2 0,90 Czas odpowiedzi Liniowość Minimalny czas między przeglądowy 200s 3,0% 8 dni Dryft zera dla czasu międzyprzeglądowego 3,0% Dryft zakresu dla czasu międzyprzeglądowego 3,0% Dostępność 95,0% Odtwarzalność, R field - dla stężeń > 20 mg/m 3 - dla stężeń 20 mg/m 3 2,0% 3,3%

9 Certyfikacje AMS przeprowadza producent we właściwej upoważnionej jednostce Efektem końcowym pozytywnie zakończonego procesu certyfikacji jest wydanie świadectwa na zgodność z normą PN-EN ISO 14956, PN-EN wraz z określeniem standardowych niepewności cząstkowych i standardowej niepewności całkowitej Świadectwo QAL 1 można uznać za certyfikat zatwierdzenia typu, czyli wykazanie na podstawie wyników przeprowadzonych badań, że typ przyrządu pomiarowego spełnia wymagania metrologiczne określone we właściwych przepisach Jakie przepisy obowiązują w naszym kraju? Jaką aparaturę u nas można uznać za dopuszczoną do montażu w systemach monitoringu? Czy posiadanie przez AMS świadectwa QAL 1 może być uznane za tzw. Zatwierdzenie typu w świetle Prawa o miarach? C.d. doboru AMS - KRYTERIUM NIEPEWNOŚCI WSKAZAŃ AMS Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 4 listopada 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji (Dz. U. nr 206, poz. 1291) określa wymagania w zakresie pomiarów wielkości emisji, do których prowadzenia są zobowiązani prowadzący instalację oraz użytkownicy urządzeń, w tym w szczególności: przypadki, w których jest wymagany ciągły pomiar emisji z instalacji; przypadki, w których są wymagane okresowe pomiary emisji z instalacji albo urządzenia oraz częstotliwość prowadzenia tych pomiarów; referencyjne metodyki wykonywania pomiarów; sposób ewidencjonowania przeprowadzonych pomiarów. W Załączniku nr 1 do rozporządzenia podano zakres oraz metodyki referencyjne wykonywania ciągłych pomiarów emisji do powietrza z instalacji spalania paliw. W Tabeli A Załącznika nr 3 do rozporządzenia podano zakres oraz metodyki referencyjne wykonywania ciągłych pomiarów emisji do powietrza z instalacji albo urządzeń spalania lub współspalania odpadów.

10 Załącznik nr 1 do Rozporządzenia Ministra Środowiska z 4 listopada 2008 r. L.p. Nazwa substancji lub parametru Jednostka miary Metodyka referencyjna 1. Pył ogółem mg/m 3 Technika dowolna wzorcowana metodą grawimetryczną 2. SO 2 mg/m 3 Absorpcja promieniowania IR lub inna metoda optyczna z uwzględnieniem normy PN-ISO NO x (w przeliczeniu na NO 2 ) mg/m 3 Chemiluminescencja lub absorpcja promieniowania IR lub inna metoda optyczna z uwzględnieniem normy PN-ISO CO mg/m 3 Absorpcja promieniowania IR 5. O 2 % Paramagnetyczna, celi cyrkonowej lub elektrochemiczna gwarantująca niepewność pomiaru nie gorszą niż ± 0,4 % obj. O 2 6. Prędkość przepływu spalin lub ciśnienie dynamiczne spalin m/s Pa 1) 2) 7. Temperatura spalin K 3) 8. Ciśnienie statyczne lub bezwzględne spalin Pa 4) 9. Wilgotność bezwzględna gazów odlotowych lub stopień zawilżenia gazu X % obj. kg/kg 1) 5) POMIAR TLENU W punkcie 5 tablicy w kolumnie metodyka referencyjna znajduje się sformułowanie określające, że zastosowana metodyka referencyjna, czyli metoda paramagnetyczna, celi cyrkonowej lub elektrochemiczna powinna gwarantować niepewność pomiaru nie gorszą niż ±0,4% obj. O 2.

11 Sformułowanie to budzi wątpliwości czy tą niepewność należy rozumieć jako niepewność standardową czy też jest to dopuszczalny błąd graniczny. Proponuję założyć domyślnie, że sformułowanie to oznacza rozszerzoną niepewność standardową przy poziomie ufności ok. 95% i współczynniku rozszerzenia k = 1,96 taką daną dysponujemy w świadectwach QAL 1. Czy wielkość ±0,4% obj. O 2 dotyczy niepewności wskazań samego AMS (certyfikat QAL 1) czy też zmienności wskazań uzyskaną w pomiarach równoległych według normy PN-EN 14181:2010. Ale co zrobić z wartością ±0,4% obj. O 2 Metoda paramagnetyczna

12 u c = 0,294 % obj. O 2 U c = 0,575 % obj. O 2 Metoda cyrkonowa

13 u c = 0,346 % obj. O 2 U c = 0,678 % obj. O 2 Głównym składnikiem budżetu niepewności przedstawionych w certyfikatach QAL 1 jest niepewność standardowa związana z użytym wzorcem gazu. Butla o zawartości 25 % obj. tlenu z certyfikatem o błędzie 2%: 25 0,02 u = = 0,29 % obj. O = 3 2 U = 1,96 0,29 0,568 % obj. O 2

14 Kryteria jakości dla monitorowania tlenu w badaniach laboratoryjnych zgodnie z normą PN-EN :2008 Parametr Kryterium Czas odpowiedzi <200s Odchylenie standardowe powtarzalności w pkt zero <0,20% b Odchylenie standardowe powtarzalności w pkt zero <0,20% b Liniowość <0,20% b Wpływ zmian temperatury otoczenia dla temp. bazowej 20ºC w pkt. zero <0,50% b Wpływ zmian temperatury otoczenia dla temp. bazowej 20ºC w pkt. zakresu Wpływ ciśnienia próbki gazu dla zmian ciśnienia o 3 kpa Wpływ strumienia przepływu próbki gazu (ekstrakcyjny AMS) Wpływ napięcia w zakresie od -15% do +10% nominalnego napięcia zasilania Wpływ wibracji Interferencje <0,50% b <0,20% b <0,20% b <0,20% b <0,20% b <0,40% b b - wyrażone jako % udziału objętościowego tlenu Szacunkowe określenie kryterium maksymalnego dla analizatorów gazów: 2 u = ui =,78 U = k u = 1,96 0,78 = 0 1,528% obj. O 2 Objaśnienia do załącznika nr 1 do rozporządzenia: 1) pomiary parametrów (υ, P d,) mogą być wykonywane dowolnymi metodami gwarantującymi niepewność pomiaru mniejszej niż 10%; 2) w przypadku braku możliwości technicznych lub metrologicznych zainstalowania urządzeń do ciągłego pomiaru prędkości przepływu spalin lub ciśnienia dynamicznego spalin dopuszcza się odstępstwa od prowadzenia ciągłych pomiarów prędkości przepływu spalin lub ciśnienia dynamicznego spalin oraz wyznaczanie strumienia objętości spalin metodą bilansową, gdy gwarantuje ona uzyskanie niepewności wyniku mniejszej niż 10%.

15 Zależność: w = k p d ρ Dla jakiego parametru stosuje się wartość względną 10 % i czy jest to błąd graniczny czy niepewność standardowa? Określić wartość i rodzaj niepewności pomiaru, jedynie dla strumienia objętości gazu, który w AMS jest realizowany poprzez bezpośredni pomiar prędkości lub ciśnienia różnicowego. Strumień objętości jest funkcją złożoną i w związku z tym nie może być obciążony niepewnością o takiej samej wartości jak wymienione wielkości składowe. Uzupełnić w trybie nowelizacji RMŚ lub uwag wyjaśniających, wymagania odnośnie wartości i rodzaju (standardowa/rozszerzona) niepewności pomiaru strumienia objętości, przy jednoczesnym skonkretyzowaniu do jakich warunków ten strumień jest odniesiony (pomiaru w kanale/kominie, normalnych, umownych, standardowych).

16 Tabela 6 normy PN-EN Kryteria dla monitoringu przepływu gazu w badaniach laboratoryjnych Parametr Kryterium Czas odpowiedzi 60s Odchylenie standardowe powtarzalności w pkt. zero 2,0% a) Liniowość 3,0% a) Wpływ zmian temperatury otoczenia dla temp. bazowej 20ºC w pkt. zero 5,0% a) Wpływ zmian temperatury otoczenia dla temp. bazowej 20ºC w pkt. zakresu 5,0% a) Wpływ napięcia w zakresie od -15% do +10% nominalnego napięcia zasilania 2,0% a) a) - określone do wartości zakresu pomiarowego Szacunkowe określenie maksymalnej niepewności standardowej: u max = = 6,48% U = 1,96 6,48 = 12,7% Udział wilgoci w spalinach - objaśnienia do załącznika nr 1 do rozporządzenia: 1) pomiary parametrów (u H2O ) mogą być wykonywane dowolnymi metodami gwarantującymi niepewność pomiaru mniejszej niż 10%; 5) dopuszcza się odstępstwa od prowadzenia ciągłych pomiarów wilgotności bezwzględnej lub stopnia zawilżenia oraz ich wyznaczanie metodą bilansową, gdy gwarantuje ona uzyskanie niepewności wyniku mniejszej niż 10%.

17 Metoda SRM dla udziału wilgoci w spalinach Metoda referencyjna do oznaczania pary wodnej PN-EN 14790:2006 Stacjonarne źródła emisji Oznaczanie pary wodnej w przewodach kominowych. Opisana w normie metoda posiada niepewność całkowitą nie większą niż ±20% wartości mierzonej. Uzyskane wartości powtarzalności w terenie dla metody PN-EN 14790:2006 CI r = t0,95; n 1 sr r = 2t0,95; n 1 sr gdzie: CI r s r t 0,95;n-1 r jest wewnętrznym przedziałem ufności; jest odchyleniem standardowym z powtarzalności; jest wartością współczynnika t rozkładu Studenta dla n-1 stopni swobody (n: liczba podwójnych pomiarów); jest powtarzalnością w terenie.

18 Punkt 5 Pouczenia do załącznika nr 1 do rozporządzenia W przypadku następujących źródeł: nowych źródeł spalania paliw, dla których wniosek o wydanie pozwolenia na budowę złożono po dniu 26 listopada 2002 r. lub które zostały oddane do użytkowania po dniu 27 listopada 2003 r., turbin gazowych, dla których decyzje o pozwoleniu na budowę wydano po dniu 30 czerwca 2002 r. lub które zostały oddane do użytkowania po dniu 27 listopada 2003 r., źródeł istotnie zmienionych po dniu 27 listopada 2003 r. w sposób zgodny z art. 3 pkt. 7 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska wiarygodne statystycznie wartości średnie jednogodzinne i średnie dobowe stężeń substancji określa się na podstawie ważnych pomiarowych wartości średnich jednogodzinnych po odjęciu wartości przedziału ufności określonego w pkt niniejszego załącznika; 5.2. wartości przedziału ufności dla pojedynczego wyniku pomiaru określa się zgodnie z normą PN-EN 14181, przyjmując, że 95 % wartości przedziału ufności pojedynczego wyniku pomiaru nie powinno przekraczać następujących wartości wyrażonych w procentach standardu emisyjnego: 1) 20 % - w przypadku dwutlenku siarki; 2) 20 % - w przypadku tlenków azotu; 3) 30 % - w przypadku pyłu całkowitego. Pomiar CO Brak wytycznych do niepewności pomiaru CO, jako substancji nie podlegającej standaryzacji dla energetycznego spalania paliw, co uniemożliwia wyliczenie kryteriów dla realizacji procedury QAL 2 i AST.

19 Lokalizacja AMS Zasady doboru przekrojów pomiarowych oraz lokalizacja zabudowy aparatury pomiarowej wchodzącej w skład systemu monitoringu zostały określone w normie PN-EN Jakość powietrza. Pomiary emisji ze źródeł stacjonarnych. Wymagania dotyczące miejsc pomiaru i odcinków pomiarowych, celu i planowania pomiaru oraz sprawdzania. Prawdopodobnie w lipcu 2011 r. ukaże się przetłumaczone na język polski wydanie normy. PN-EN W lokalizacji AMS należy uwzględnić konieczność zabudowania nie tylko aparatury wchodzącej w skład monitoringu, ale także wyznaczenie przekroju dla wykonania pomiarów manualnych umożliwiającego właściwy pobór próbki oraz odpowiednie przygotowanie platformy roboczej.

20 W normie PN-EN określono następujące wymagania i procedury: a)wymagania dotyczące odcinków pomiarowych i miejsc pomiaru w odniesieniu do prowadzenia pomiarów emisji, b)wymagania dotyczące celu pomiaru, planu pomiaru i sprawozdania z pomiaru w przypadku pomiarów emisji zanieczyszczeń oraz wielkości odniesienia w przewodach gazów odlotowych, c)procedury pobierania reprezentatywnych próbek z przewodów gazów odlotowych, d)procedury znajdowania najlepszego dostępnego punktu pomiarowego dla automatycznych systemów pomiarów zanieczyszczeń. POMIARY MANUALNE wybrane uwagi Przekrój pomiarowy PN-EN a) Odcinek pomiarowy powinien zapewnić pobieranie reprezentatywnych próbek emitowanego gazu w przekroju pomiarowym dla określenia strumienia objętości i stężenia masowego zanieczyszczeń; b) Przekrój pomiarowy powinien być umiejscowiony w odcinku przewodu gazów odlotowych tam, gdzie można spodziewać się wyrównanego przepływu i rozkładu stężeń; c) Wymaganie jednorodnych warunków przepływowych jest zazwyczaj spełnione, o ile: Przekrój pomiarowy ulokowany jest daleko za i przed jakimkolwiek zaburzeniem stanowiącym zmianę kierunku przepływu (np. klapy, łuki, wentylatory), Przed przekrojem pomiarowym rozciąga się odcinek prostego przewodu o długości co najmniej 5 średnic hydraulicznych, a za przekrojem analogiczny odcinek o długości co najmniej dwóch średnic hydraulicznych, Odcinek przewodu z przekrojem pomiarowym ma stały kształt i stałe pole przekroju poprzecznego.

21 PN-EN d) Pomiary we wszystkich punktach pobierania próbek powinny udowodnić, że strumień gazu w płaszczyźnie pomiaru spełnia następujące wymagania: 1) kąt przepływu gazu w stosunku do osi kanału mniejszy niż 15, 2) nie występuje przepływ wsteczny, 3) prędkość gazu nie jest mniejsza od najniższego poziomu dopuszczalnego dla zastosowanej metody pomiaru prędkości (dla rurek spiętrzających różnica ciśnień większa niż 5 Pa), 4) stosunek największej do najmniejszej prędkości lokalnej gazu mniejszy niż 3:1; e) Odcinek pomiarowy należy lokować tam, gdzie można zamontować odpowiednie podesty robocze i zagwarantować ich niezbędną infrastrukturę; f) Odcinek pomiarowy należy jasno nazwać i wyraźnie oznakować. PN-EN Króćce pomiarowe W przypadku kanałów prostokątnych króćce pomiarowe zaleca się instalować na dłuższym boku. Jeżeli cel pomiaru wymaga pomiaru innych wielkości (np. prędkości przepływu gazu, temperatury, zawartości pary wodnej), to do umożliwienia ich wykonania należy zapewnić dodatkowe króćce pomiarowe. Króćce pomiarowe należy przewidywać na etapie projektowania nowych instalacji. W załączniku A określono sposób wykonywania króćców pomiarowych.

22 PN-EN Wskazówki do projektowania podestów roboczych Nośność Lokalizacja i przestrzeń robocza Zasilanie w energię elektryczną i inne wyposażenie (woda, sprężone powietrze, odprowadzanie ścieków) Warunki bhp Planowanie pomiaru UWAGA: W przypadkach, gdy pomiary są wykonywane w celach kontroli przestrzegania przepisów, klient może potrzebować zatwierdzenia planu pomiaru ze strony właściwych organów władzy. W szczególności należy podać: a) Warunki eksploatacyjne instalacji, w tym: paliwo i materiały do procesu technologicznego, składniki gazów odlotowych, które będą oznaczane i wielkości odniesienia, jakie należy zmierzyć, b) Ustalenia dotyczące wybranego czasu i miejsca wykonywania wymaganych pomiarów pojedynczych, a także dat wykonania pomiarów, c) Metody pomiaru przewidziane do zastosowania, d) Odcinki pomiarowe i miejsce pomiaru, e) Kierownika technicznego pomiarów oraz niezbędną ekipę i osoby pomocnicze do prowadzenia pomiarów. Uwaga: Szczegółowe wymagania dotyczące osób wykonujących pomiary emisji są podane w PKN-CEN/TS 15675:2009

23 PN-EN Ustalenie sposobu pobierania próbki Pomiary dotyczące zanieczyszczeń stałych należy wykonywać zawsze jako pomiary w siatce. Pomiary dotyczące zanieczyszczeń gazowych można wykonywać w jednym reprezentatywnym punkcie pomiarowym lub w dowolnym punkcie pomiarowym, o ile spełnione są odnośne wymagania dotyczące jednorodności rozkładu wielkości mierzonej. W każdym innym przypadku pomiary należy wykonać jako pomiary w siatce. Schemat pobierania próbki U pos U perm niepewność związana z nierównomiernością rozkładu przestrzennego niepewność dopuszczona przepisami prawa

24 UWAGA: Jednorodność ustala się na ogół jeden raz. Na jednorodność wpływają określone czynniki, jak obciążenie źródła czy paliwo. Ich zmiany mogą pociągać za sobą konieczność powtórzenia ustalenia jednorodności. Jeśli jest znany rozkład wielkości mierzonej w przekroju pomiarowym (np. z poprzednich pomiarów lub dawniejszych sprawozdań), to nie jest konieczne powtarzanie oceny jednorodności. Określenie punktu poboru próbki Określenie punktów pomiarowych siatki pomiarowej Zainstaluj przenośny system pomiarowy w ustalonym punkcie pomiarowym oraz przygotuj drugi analizator do wykonania pomiarów w punktach siatki Przeprowadź równoległe pomiary dla ustalonego punktu pomiarowego i dla każdego punktu siatki i zapisz je odpowiednio: y i,grid i y i,ref Oblicz r i, ř, s grid i s ref s grid s ref Oblicz F-factor F<F N-1: N-1:0,95 Rozkład jest jednorodny Rozkład jest niejednorodny Pomiar w dowolnym punkcie Oblicz s pos, U pos i U perm U pos >0,5 U perm Siatka pomiarowa Pomiar w reprezentatywnym punkcie gdzie r i jest najbliższe ř

25 Wzory stosowane przy określaniu jednorodności Wzory: yi, grid ri = yi, ref N 1 2 sgrid = ( yi, grid ygrid ) N 1 i= 1 N 1 2 sref = ( yi, ref yref ) N 1 i= 1 _ N 1 r = r i N i= 1 Legenda: r i stosunek wartości otrzymanych i-tym w punkcie siatki i punkcie kontrolnym N liczba pomiarów s grid odchylenie standardowe pomiarów w siatce s ref odchylenie standardowe pomiarów w punkcie referencyjnym y i,grid wartość i-tego pomiaru w siatce y i,ref wartość i-tego pomiaru w punkcie kontrolnym F współczynnik F (test F-Snedecora) s pos odchylenie standardowe rozkładu przestrzennego U pos niepewność związana z nierównomiernością rozkładu przestrzennego U perm niepewność dopuszczona przepisami prawa 2 s grid F = 2 s ref s pos = 2 2 s grid s ref U pos = tn 1;0, 95 s pos AMS zamontowany na stałe Praca zamontowanego na stałe AMS zwykle ogranicza się do pomiaru w jednym punkcie lub wzdłuż jednej linii prostej. Te punkty poboru lub linie pomiarowe ulokować tak, by uzyskiwać w nich stan reprezentatywności wielkości mierzonej. Ponadto należy je umieścić w taki sposób, by AMS nie przeszkadzał sondom używanym do prowadzenia pomiarów w siatce, a także by te sondy nie oddziaływały na układ.

26 Przykład montażowej lokalizacji układów pomiarowych w obrębie odcinka pomiarowego na przewodzie gazów odlotowych (dla uproszczenia bez zaznaczenia podestu roboczego) Reprezentatywność punktu pomiarowego dobiera się wg poniższego schematu. Należy: określić punkty pobierania próbek przy użyciu siatki pomiarowej; zainstalować sondy systemu pomiarowego dla pomiarów wykorzystujących siatkę pomiarową; zainstalować sondę stacjonarnego systemu pomiarowego (pomiar referencyjny) w oznaczonym punkcie pomiaru; dostosować przepływ próbki w obu systemach, w celu uzyskania równych czasów reakcji; wykonać pomiary w siatce pomiarowej i w stałym punkcie pomiaru z czasem próbkowania co najmniej cztery razy większym niż czas reakcji systemu pomiarowego, ale nie mniej niż trzy minuty dla każdego punktu pobierania próbek; zapisać dla każdego punktu siatki pomiarowej obserwowaną temp. gazu T ref, prędkość przepływu gazu v ref, stężenie tlenu o ref i stężenie c ref oraz wartości T grid, v grid, o gri i c grid dla punktu systemu stacjonarnego;

27 g) obliczyć dla każdego punktu siatki i współczynnik F rep,i, zgodnie z równaniem: F rep, i = c grid, i c ref, i ν ν grid, i ref, i T T ref, i grid, i 21% o 21% o ref, i grid, i Najlepsze dostępne miejsce poboru próbki przez AMS przy pomiarach stężenia jest miejscem, w którym F rep,i, jest najbliższy średniej wartości F rep wszystkich punktów siatki. Sondy AMS powinny być umieszczone jak najbliżej tego punktu. KALIBRACJA AMS PROCEDURA QAL 2 wg PN-EN Badanie funkcjonalności AMS jako składowa procedury QAL 2: świadomość konieczności wykonania uprawnienia do przeprowadzania Wykonanie pomiarów równoległych metody SRM Określenie dopuszczalnej niepewności wskazań Określenie zakresu kalibracji EFEKT Określenie funkcji kalibracyjnych Określenie ważnego zakresu kalibracji

28 ZAPEWNIENIE JAKOŚCI AUTOMATYCZNYCH SYSTEMÓW POMIAROWYCH METODĄ POMIARÓW RÓWNOLEGŁYCH (POZIOM QAL 2) QAL 2 jest procedurą służącą wyznaczeniu funkcji kalibracyjnych wprowadzanych do systemu AMS. Próby QAL 2 wykonuje się na przekazanym do eksploatacji systemie AMS. Charakterystyki kalibracji wyznacza się na podstawie wyników szeregu pomiarów wykonanych metodą pomiarów równoległych, przy wykorzystaniu metodyki referencyjnej SRM. Zmienność zmierzonych wartości uzyskanych w ramach systemu AMS ocenia się następnie względem niepewności wymaganej przez przepisy Prawa Ochrony Środowiska. Punkt 4 pouczenia do załącznika nr 1 do Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 19 listopada 2008 r. Systemy do ciągłych pomiarów emisji do powietrza podlegają zgodnie z normą PN-EN pełnej procedurze kalibracji i walidacji w przypadku: systemów nowo instalowanych, systemów istniejących - co najmniej raz w ciągu pięciu lat każdej większej zmiany w pracy instalacji spalania paliw i większych zmian lub napraw systemów istniejących.

29 Procedura kalibracji AMS poziom QAL 2 Audyt systemu Badanie funkcjonalności AMS - sprawozdanie KROK 1 Pobór próbek Wykonanie min. 15 testów metodą SRM i AMS w przeciągu min. 3 dni pomiarowych KROK 2 Wyznaczanie charakterystyki kalibracyjnej KROK 3 Wykonanie pomiarów równoległych w celu wyznaczenia charakterystyki kalibracji AMS Określenie zakresu obowiązywania charakterystyki kalibracyjnej systemu AMS Określenie zmienności systemu AMS KROK 4 KROK 5 Badanie zmienności sprawdzenie z wymaganiami Prawa Ochrony Środowiska KROK 6 Wykonanie sprawozdania z procedury QAL 2 KROK 7 SPRAWDZENIE INSTALACJI SYSTEMU AMS, BADANIE FUNKCJONALNOŚCI AMS Przed kalibracją należy uzyskać potwierdzenie od właściciela AMS, że: system AMS jest przekazany prawidłowo do eksploatacji, np. w sposób podany przez dostawcę systemu AMS i/lub producenta, system AMS podaje odczyt punktu zerowego przy stężeniu zerowym, wykonanie badań funkcjonalności dla poszczególnych AMS.

Wdrożenie Specyfikacji Technicznej PKN-CEN/TS 15675 do normy PN-EN ISO/IEC 17025 co laboratorium emisyjne powinno wiedzieć?!

Wdrożenie Specyfikacji Technicznej PKN-CEN/TS 15675 do normy PN-EN ISO/IEC 17025 co laboratorium emisyjne powinno wiedzieć?! Warszawa, styczeń 2010 r. Wdrożenie Specyfikacji Technicznej PKN-CEN/TS 15675 do normy PN-EN ISO/IEC 17025 co laboratorium emisyjne powinno wiedzieć?! Kierownik Laboratorium Badań Środowiskowych ZEC DIAGPOM

Bardziej szczegółowo

KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW

KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW Konferencja Alternatywne technologie unieszkodliwiania odpadów komunalnych Chrzanów 7 październik 2010r. 1 Prawo Podstawowym aktem prawnym regulującym

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA LABORATORIÓW BADAWCZYCH WYKONUJĄCYCH POMIARY EMISJI ZE ŹRÓDEŁ STACJONARNYCH Projekt Wydania 2 Warszawa, 30.10.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie... 2 2 Definicje...

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej.

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Andrzej Hantz Dyrektor Centrum Metrologii RADWAG Wagi Elektroniczne Pomiary w laboratorium

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 7 listopada 2014 r. Poz. 1542 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 października 2014 r.

Warszawa, dnia 7 listopada 2014 r. Poz. 1542 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 października 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 7 listopada 2014 r. Poz. 1542 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 października 2014 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów

Bardziej szczegółowo

Świadectwa wzorcowania zawartość i interpretacja. Anna Warzec

Świadectwa wzorcowania zawartość i interpretacja. Anna Warzec Świadectwa wzorcowania zawartość i interpretacja Anna Warzec WSTĘP Plan wystąpienia ŚWIADECTWO WZORCOWANIA Spójność pomiarowa Wyniki wzorcowania Zgodność z wymaganiami POTWIERDZANIE ZGODNOŚCI WZORCOWANEGO

Bardziej szczegółowo

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rauszera RADWAG

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6 Data wydania: 5 sierpnia 2014 r. Nazwa i adres AB 1134 PRZEDSIĘBIORSTWO

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO. Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB

Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO. Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB Walidacja metod wykrywania, identyfikacji i ilościowego oznaczania GMO Magdalena Żurawska-Zajfert Laboratorium Kontroli GMO IHAR-PIB Walidacja Walidacja jest potwierdzeniem przez zbadanie i przedstawienie

Bardziej szczegółowo

Opracowanie wyników porównania międzylaboratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008

Opracowanie wyników porównania międzylaboratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008 Opracowanie wyników porównania międzyoratoryjnego w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowo-pyłowych SUWAŁKI 2008 Wstęp W dniach 16.06.2008 17.06.2008 roku przeprowadzone zostało porównanie międzyoratoryjne

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 12 lipca 2012 r. Nazwa i adres AB 799 INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Marek Misztal ENERGOPOMIAR Sp. z o.o. Biuro Systemów Zarządzania i Ocen Nowe Brzesko, 26 września 2006 r. Czy systemy zarządzania są nadal dobrowolne?

Bardziej szczegółowo

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami EuroLab 2010 Warszawa 3.03.2010 r. Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami Ryszard Malesa Polskie Centrum Akredytacji Kierownik Działu Akredytacji Laboratoriów

Bardziej szczegółowo

1 z 10 2014-12-15 10:15

1 z 10 2014-12-15 10:15 1 z 10 2014-12-15 10:15 Tekst pierwotny: Dz.U.2014.1542 Wersja z dnia: 2014-12-12 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 30 października 2014 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości

Bardziej szczegółowo

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich dr Marek Dobecki - IMP Łódź 1 DOSTĘPNE NORMY EUROPEJSKIE: BADANIA POWIETRZA NA STANOWISKACH PRACY PN-EN 689:2002

Bardziej szczegółowo

Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora. Piotr Pasławski 2008

Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora. Piotr Pasławski 2008 Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora Piotr Pasławski 2008 Odniesienie do wymagań normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Pkt. 4.4 normy Przegląd zapytań, ofert i umów - procedura przeglądu zleceń

Bardziej szczegółowo

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 10 czerwca 2008 r. (11.06) (OR. en) 10575/08 ENV 365 PISMO PRZEWODNIE od: Komisja Europejska data otrzymania: 9 czerwca 2008 r. do: Sekretariat Generalny Rady Dotyczy:

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia w eksploatacji gazomierzy ultradźwiękowych

Doświadczenia w eksploatacji gazomierzy ultradźwiękowych Doświadczenia w eksploatacji gazomierzy ultradźwiękowych Daniel Wysokiński Mateusz Turkowski Rogów 18-20 września 2013 Doświadczenia w eksploatacji gazomierzy ultradźwiękowych 1 Gazomierze ultradźwiękowe

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 19 listopada 2008 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 19 listopada 2008 r. Dz.U.2008.215.1366 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie rodzajów wyników pomiarów prowadzonych w związku z eksploatacją instalacji lub urządzenia i innych danych oraz

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 994

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 994 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 994 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 12 Data wydania: 13 stycznia 2016 r. Nazwa i adres: PROFTECH

Bardziej szczegółowo

Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego

Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego mgr inż. ALEKSANDRA PUCHAŁA mgr inż. MICHAŁ CZARNECKI Instytut Technik Innowacyjnych EMAG Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego W celu uzyskania

Bardziej szczegółowo

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium

Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium Sterowanie jakością badań i analiza statystyczna w laboratorium CS-17 SJ CS-17 SJ to program wspomagający sterowanie jakością badań i walidację metod badawczych. Może działać niezależnie od innych składników

Bardziej szczegółowo

Monitoring hałasu w Porcie Lotniczym Wrocław S.A. Wrocław, 28 września 2011 r.

Monitoring hałasu w Porcie Lotniczym Wrocław S.A. Wrocław, 28 września 2011 r. Monitoring hałasu w Porcie Lotniczym Wrocław S.A. Wrocław, 28 września 2011 r. Podstawa prawna Do 22 lipca 2011 r.: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 2 października 2007 r. w sprawie wymagań w

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH

JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH dr inż. Agnieszka Wiśniewska EKOLAB Sp. z o.o. agnieszka.wisniewska@ekolab.pl DZIAŁALNOŚĆ EKOLAB SP. Z O.O. Akredytowane laboratorium badawcze

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIV BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Zaborek 8-12 październik 2012r.

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIV BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Zaborek 8-12 październik 2012r. SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIV BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Zaborek 8-12 październik 2012r. 1. CEL I ZAKRES BADAŃ Organizatorem badań biegłości i badań porównawczych

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI. Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ZAŁĄCZNIKI. Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 18.12.2013 r. COM(2013) 919 final ANNEXES 1 to 4 ZAŁĄCZNIKI Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do

Bardziej szczegółowo

Polskie Normy opracowane przez Komitet Techniczny nr 277 ds. Gazownictwa

Polskie Normy opracowane przez Komitet Techniczny nr 277 ds. Gazownictwa Polskie Normy opracowane przez Komitet Techniczny nr 277 ds. Gazownictwa Podkomitet ds. Przesyłu Paliw Gazowych 1. 334+A1:2011 Reduktory ciśnienia gazu dla ciśnień wejściowych do 100 bar 2. 1594:2014-02

Bardziej szczegółowo

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Mirosław KAŹMIERSKI Okręgowy Urząd Miar w Łodzi 90-132 Łódź, ul. Narutowicza 75 oum.lodz.w3@gum.gov.pl WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1. Wstęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 (Pobieranie próbek) Metoda badawcza

WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 (Pobieranie próbek) Metoda badawcza WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 () L.p. Badany obiekt 1 Gazy odlotowe E) 2 Gazy odlotowe E) 3 Gazy odlotowe E) 4 Gazy odlotowe E) 5 Gazy odlotowe E) 6 Gazy odlotowe E) Oznaczany składnik lub parametr pyłu

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 27 28 września 2012r.

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 27 28 września 2012r. SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 27 28 września 2012r. 1. CEL I ZAKRES BADAŃ Organizatorem badań biegłości i badań porównawczych

Bardziej szczegółowo

Teoria błędów. Wszystkie wartości wielkości fizycznych obarczone są pewnym błędem.

Teoria błędów. Wszystkie wartości wielkości fizycznych obarczone są pewnym błędem. Teoria błędów Wskutek niedoskonałości przyrządów, jak również niedoskonałości organów zmysłów wszystkie pomiary są dokonywane z określonym stopniem dokładności. Nie otrzymujemy prawidłowych wartości mierzonej

Bardziej szczegółowo

Audit techniczny w laboratorium ASA. Czyli przygotowanie do auditu technicznego jednostki akredytujacej lub auditu wewnetrznego

Audit techniczny w laboratorium ASA. Czyli przygotowanie do auditu technicznego jednostki akredytujacej lub auditu wewnetrznego Audit techniczny w laboratorium ASA Czyli przygotowanie do auditu technicznego jednostki akredytujacej lub auditu wewnetrznego 2008 Pkt. 4.4 normy Przegląd zapytań, ofert i umów - procedura przeglądu zleceń

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle Wyposażenie pomiarowe w przemyśle RADWAG Wagi Elektroniczne Wyposażenie pomiarowe znajdujące się w jakiejkolwiek gałęzi przemysłu, podobnie jak w laboratoriach, podlega na różnym poziomie odpowiedniemu

Bardziej szczegółowo

Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r.

Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r. Komunikat nr 115 z dnia 12.11.2012 r. w sprawie wprowadzenia zmian w wymaganiach akredytacyjnych dla jednostek certyfikujących systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji wynikających z opublikowania

Bardziej szczegółowo

SPRĘŻ WENTYLATORA stosunek ciśnienia statycznego bezwzględnego w płaszczyźnie

SPRĘŻ WENTYLATORA stosunek ciśnienia statycznego bezwzględnego w płaszczyźnie DEFINICJE OGÓLNE I WIELKOŚCI CHARAKTERYSTYCZNE WENTYLATORA WENTYLATOR maszyna wirnikowa, która otrzymuje energię mechaniczną za pomocą jednego wirnika lub kilku wirników zaopatrzonych w łopatki, użytkuje

Bardziej szczegółowo

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r.

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA POLSKIEGO CENTRUM AKREDYTACJI DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. 1. Wstęp Niniejsza Polityka jest zgodna z dokumentem ILAC-P10:2002

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia...2006 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia...2006 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia...2006 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać instalacje pomiarowe do ciągłego i dynamicznego pomiaru ilości cieczy innych niż woda oraz szczegółowego

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 17 stycznia 2003 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 17 stycznia 2003 r. Dz.U.03.18.164 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 17 stycznia 2003 r. w sprawie rodzajów wyników pomiarów prowadzonych w związku z eksploatacją dróg, linii kolejowych, linii tramwajowych, lotnisk

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIX BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 9-10 października 2014r.

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIX BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 9-10 października 2014r. SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXIX BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 9-10 października 2014r. 1. CEL I ZAKRES BADAŃ Organizatorem badań biegłości i badań porównawczych

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z badań jakości powietrza wykonanych ambulansem pomiarowym w Tarnowskich Górach w dzielnicy Osada Jana w dniach

Sprawozdanie z badań jakości powietrza wykonanych ambulansem pomiarowym w Tarnowskich Górach w dzielnicy Osada Jana w dniach WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W KATOWICACH DELEGATURA W CZĘSTOCHOWIE ul. Rząsawska 24/28 tel. (34) 369 41 20, (34) 364-35-12 42-200 Częstochowa tel./fax (34) 360-42-80 e-mail: czestochowa@katowice.wios.gov.pl

Bardziej szczegółowo

AUDYT TECHNICZNY PROCEDURY BADAWCZEJ OD PRZYJĘCIA ZLECENIA DO RAPORTU Z BADAŃ DR INŻ. PIOTR PASŁ AWSKI 2016

AUDYT TECHNICZNY PROCEDURY BADAWCZEJ OD PRZYJĘCIA ZLECENIA DO RAPORTU Z BADAŃ DR INŻ. PIOTR PASŁ AWSKI 2016 AUDYT TECHNICZNY PROCEDURY BADAWCZEJ OD PRZYJĘCIA ZLECENIA DO RAPORTU Z BADAŃ DR INŻ. PIOTR PASŁ AWSKI 2016 KOMPETENCJE PERSONELU 1. Stan osobowy personelu technicznego, czy jest wystarczający (ilość osób

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5 Data wydania: 19 lipca 2016 r. AB 1357 Nazwa i adres GALESS

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3, Data wydania: 5 maja 2011 r. Nazwa i adres INSTYTUT PODSTAW

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej w Systemach Technicznych Symulacja prosta dyszy pomiarowej Bendemanna Opracował: dr inż. Andrzej J. Zmysłowski

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 23 października 2007 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 23 października 2007 r. Dz.U.2007.209.1513 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1 z dnia 23 października 2007 r. w sprawie wymagań którym powinny odpowiadać wodomierze oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej

Bardziej szczegółowo

Szkoła Letnia STC Łódź mgr inż. Paulina Mikoś

Szkoła Letnia STC Łódź mgr inż. Paulina Mikoś 1 mgr inż. Paulina Mikoś Pomiar powinien dostarczyć miarodajnych informacji na temat badanego materiału, zarówno ilościowych jak i jakościowych. 2 Dzięki temu otrzymane wyniki mogą być wykorzystane do

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK. (1) Obiekty energetycznego spalania, które należy ująć w przejściowym planie krajowym

ZAŁĄCZNIK. (1) Obiekty energetycznego spalania, które należy ująć w przejściowym planie krajowym ZAŁĄCZNIK (1) Obiekty energetycznego spalania, które należy ująć w przejściowym planie krajowym Części obiektów energetycznego spalania (np. jedna lub więcej indywidualnych jednostek energetycznego spalania

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR Alicja Papier Warszawa, kwiecień 2014 Wprowadzanie wyrobów w budowlanych wg CPR Wszystkie podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw i dystrybucji powinny

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie Ministra Środowiska 1) z dnia... 2008 r.

Rozporządzenie Ministra Środowiska 1) z dnia... 2008 r. Rozporządzenie Ministra Środowiska 1) z dnia... 2008 r. Projekt z dnia 23 lipca 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji oraz pomiarów ilości pobieranej wody Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Siatka spiętrzająca opis czujnika do pomiaru natężenia przepływu gazów. 1. Zasada działania. 2. Budowa siatki spiętrzającej.

Siatka spiętrzająca opis czujnika do pomiaru natężenia przepływu gazów. 1. Zasada działania. 2. Budowa siatki spiętrzającej. Siatka spiętrzająca opis czujnika do pomiaru natężenia przepływu gazów. 1. Zasada działania. Zasada działania siatki spiętrzającej oparta jest na teorii Bernoulliego, mówiącej że podczas przepływów płynów

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka mierników do badania oświetlenia Obiektywne badania warunków oświetlenia opierają się na wynikach pomiarów parametrów świetlnych. Podobnie jak każdy pomiar, również te pomiary, obarczone

Bardziej szczegółowo

Zasady wykonania walidacji metody analitycznej

Zasady wykonania walidacji metody analitycznej Zasady wykonania walidacji metody analitycznej Walidacja metod badań zasady postępowania w LOTOS Lab 1. Metody badań stosowane w LOTOS Lab należą do następujących grup: 1.1. Metody zgodne z uznanymi normami

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z POMIARÓW PORÓWNAWCZYCH STĘŻENIA RADONU Rn-222 W PRÓBKACH GAZOWYCH METODĄ DETEKTORÓW PASYWNYCH

RAPORT Z POMIARÓW PORÓWNAWCZYCH STĘŻENIA RADONU Rn-222 W PRÓBKACH GAZOWYCH METODĄ DETEKTORÓW PASYWNYCH Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk LABORATORIUM EKSPERTYZ RADIOMETRYCZNYCH Radzikowskiego 152, 31-342 KRAKÓW tel.: 12 66 28 332 mob.:517 904 204 fax: 12 66 28

Bardziej szczegółowo

Jakość danych pomiarowych. Michalina Bielawska, Michał Sarafin Szkoła Letnia Gdańsk

Jakość danych pomiarowych. Michalina Bielawska, Michał Sarafin Szkoła Letnia Gdańsk Jakość danych pomiarowych Michalina Bielawska, Michał Sarafin Szkoła Letnia 22.09.2011 Gdańsk Weryfikacja wyników pomiarowych Celem weryfikacji wyników jest potwierdzenie poprawności wyników pomiarów.

Bardziej szczegółowo

SYSTEM KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW BADAŃ W LABORATORIUM. Piotr Konieczka

SYSTEM KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW BADAŃ W LABORATORIUM. Piotr Konieczka SYSTEM KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW BADAŃ W LABORATORIUM Piotr Konieczka 1 2 Jakość spełnienie określonych i oczekiwanych wymagań (zawartych w odpowiedniej normie systemu zapewnienia jakości).

Bardziej szczegółowo

BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH

BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH Instrukcja do ćwiczenia nr 2 Zakład Miernictwa i Ochrony Atmosfery Wrocław, listopad 2010 r. Podstawy Metrologii

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM. Pomiar poziomu mocy akustycznej w komorze pogłosowej. Instrukcja do zajęć laboratoryjnych

LABORATORIUM. Pomiar poziomu mocy akustycznej w komorze pogłosowej. Instrukcja do zajęć laboratoryjnych LABORATORIUM Pomiar poziomu mocy akustycznej w komorze pogłosowej Instrukcja do zajęć laboratoryjnych Kraków 2010 Spis treści 1. Wstęp...3 2. Wprowadzenie teoretyczne...4 2.1. Definicje terminów...4 2.2.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2) Dz.U.2011.33.166 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy 2) (Dz. U. z dnia 16 lutego 2011 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Dział Pomiarów Emisji i Urządzeń Ochrony Powietrza

Dział Pomiarów Emisji i Urządzeń Ochrony Powietrza Dział Pomiarów Emisji i Urządzeń Ochrony Powietrza Zakład Ochrony Środowiska Dział Pomiarów Emisji i Urządzeń Ochrony Powietrza funkcjonuje w strukturze Zakładu Ochrony Środowiska. Dział świadczy usługi

Bardziej szczegółowo

1. W źródłach ciepła:

1. W źródłach ciepła: Wytwarzamy ciepło, spalając w naszych instalacjach paliwa kopalne (miał węglowy, gaz ziemny) oraz biomasę co wiąże się z emisją zanieczyszczeń do atmosfery i wytwarzaniem odpadów. Przedsiębiorstwo ogranicza

Bardziej szczegółowo

Wymagania prawno - normatywne dotyczące pomiarów na potrzeby PRTR

Wymagania prawno - normatywne dotyczące pomiarów na potrzeby PRTR Wymagania prawno - normatywne dotyczące pomiarów na potrzeby PRTR Eugeniusz Głowacki G Warszawa 16 maj 2011 r. Definicja rejestru PRTR PRTR jest rejestrem zanieczyszczeń wyemitowanych do powietrza, wód

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXVII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa września 2013r.

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXVII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa września 2013r. SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI XXXVII BADAŃ BIEGŁOŚCI I BADAŃ PORÓWNAWCZYCH (PT/ILC) HAŁASU W ŚRODOWISKU Warszawa 26-27 września 2013r. 1. CEL I ZAKRES BADAŃ Organizatorem badań biegłości i badań porównawczych

Bardziej szczegółowo

Wiarygodna ocena zanieczyszczeń środowiska w akredytowanym laboratorium. zgodnie z systemem QSHE. (Quality, Safety, Health, Environment)

Wiarygodna ocena zanieczyszczeń środowiska w akredytowanym laboratorium. zgodnie z systemem QSHE. (Quality, Safety, Health, Environment) Wiarygodna ocena zanieczyszczeń środowiska w akredytowanym laboratorium zgodnie z systemem QSHE (Quality, Safety, Health, Environment QSHE System QSHE (Quality, Safety, Health, Environment to zintegrowane

Bardziej szczegółowo

Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych

Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych Procedura techniczna wyznaczania poziomu mocy akustycznej źródeł ultradźwiękowych w oparciu o pomiary poziomu ciśnienia akustycznego w punktach pomiarowych lub liniach omiatania na półkulistej powierzchni

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PRACOWNIA AKUSTYKI ŚRODOWISKA Ul. Południowa 5, Kobylnica

LABORATORIUM PRACOWNIA AKUSTYKI ŚRODOWISKA Ul. Południowa 5, Kobylnica WYKONUJEMY PRACE Z ZAKRESU: LABORATORIUM PRACOWNIA AKUSTYKI ŚRODOWISKA Ul. Południowa 5, 62-006 Kobylnica Badania chemiczne woda, ścieki, osady ściekowe, gleba, odpady, powietrze, próbki powietrza, pyły,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4. do Programu Badań Biegłości ŚRODOWISKO ŚR/PT Paliwa gazowe, Powietrze Analiza składu próbki gazowej

Załącznik nr 4. do Programu Badań Biegłości ŚRODOWISKO ŚR/PT Paliwa gazowe, Powietrze Analiza składu próbki gazowej I. ZAKRES OFEROWANYCH OZNACZEŃ Program badań biegłości w zakresie oznaczania składu mieszaniny gazów obejmuje oznaczenia wymienione w Tabeli 1. Uczestnik nie ma obowiązku wykonywania wszystkich oferowanych

Bardziej szczegółowo

Wzorcowanie i legalizacja jako narzędzia do zapewnienia zgodności z wymaganiami prawa i międzynarodowych norm

Wzorcowanie i legalizacja jako narzędzia do zapewnienia zgodności z wymaganiami prawa i międzynarodowych norm Wzorcowanie i legalizacja jako narzędzia do zapewnienia zgodności z wymaganiami prawa i międzynarodowych norm Łódź, 29.06.2016 r. Piotr Lewandowski Wzorcowanie Wzorcowanie działanie, które w określonych

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI AKREDYTACJA W LABORATORIUM BADAWCZYM. Ostróda 07-08.10.2010 RENATA PAWLAK

SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI AKREDYTACJA W LABORATORIUM BADAWCZYM. Ostróda 07-08.10.2010 RENATA PAWLAK SYSTEM ZAPEWNIENIA JAKOŚCI AKREDYTACJA W LABORATORIUM BADAWCZYM Ostróda 07-08.10.2010 RENATA PAWLAK Akredytacja TPA INSTYTUT BADAŃ TECHNICZNYCH SP. Z O.O. 2 Akredytacja LICZBA BADAŃ AKREDYTOWANYCH W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 227 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) zarządza się, co następuje:

Na podstawie art. 227 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.) zarządza się, co następuje: LexPolonica nr 2461011. Stan prawny 2014-01-12 Dz.U.2011.33.166 (R) Badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

KLUB Polskich laboratoriów Badawczych POLLAB. Członek: EUROLAB EURACHEM

KLUB Polskich laboratoriów Badawczych POLLAB. Członek: EUROLAB EURACHEM KLUB Polskich laboratoriów Badawczych POLLAB Członek: EUROLAB EURACHEM TARGI EUROLAB 2015 POTENCJALNE ŹRÓDŁA BŁĘDÓW W RUTYNOEJ PRACY LABORATORIUM Andrzej Brzyski Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1028

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1028 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1028 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7 Data wydania: 28 stycznia 2015 r. Nazwa i adres OPA-ROW

Bardziej szczegółowo

PCD ZKP PROGRAM CERTYFIKACJI SYSTEMU ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

PCD ZKP PROGRAM CERTYFIKACJI SYSTEMU ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Załącznik nr 3 do KS ZAKŁAD CERTYFIKACJI ul. Kupiecka 4, 03-042 Warszawa tel. (22) 811 02 81; e-mail: certyfikacja@icimb.pl; www.icimb.pl PCD ZKP PROGRAM CERTYFIKACJI SYSTEMU ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa MID. Podstawowe zagadnienia

Dyrektywa MID. Podstawowe zagadnienia Dyrektywa MID Podstawowe zagadnienia Czemu potrzebne są nowe przepisy? Wiele urządzeń, takich jak dopuszczenie do obrotu elektronicznych wodomierzy czy wodomierzy sprzężonych regulowały jedynie przepisy

Bardziej szczegółowo

TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo

TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo Stosowanie wymagań norm serii ISO 3834 w procesie zapewnienia jakości wyrobów spawanych Mariusz Piękniewski Kierownik Sekcji Spawalnictwa

Bardziej szczegółowo

Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego. mgr inż. Piotr Lewandowski

Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego. mgr inż. Piotr Lewandowski Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego mgr inż. Piotr Lewandowski Terminy i definicje Przyrząd pomiarowy urządzenie służące do wykonywania pomiarów, użyte indywidualnie

Bardziej szczegółowo

Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy

Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy RADWAG WAGI ELEKTRONICZNE Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy Wstęp W rzeczywistości nie ma pomiarów idealnych, każdy pomiar jest obarczony błędem. Niezależnie od przyjętej metody nie możemy

Bardziej szczegółowo

Wiktor Hibner Marian Rosiński. laboratorium techniki cieplnej

Wiktor Hibner Marian Rosiński. laboratorium techniki cieplnej Wiktor Hibner Marian Rosiński laboratorium techniki cieplnej WYDAWNICTWA POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ WARSZAWA 1980 Opiniodawca prof. dr hab. inź. Leon Kołodziejczyk Wydano za zgodą Rektora Politechniki Warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Program certyfikacji

Program certyfikacji 1. Informacje wstępne Poniższy dokument na zadanie przedstawić wymagania zasady certyfikacji typu wyrobu wg programu 5 normy PN-EN ISO/IEC 17067. Niniejszy program obejmuje wyroby i dokumenty normatywne

Bardziej szczegółowo

ROCZNY ZBIORCZY RAPORT DLA KOMISJI EUROPEJSKIEJ

ROCZNY ZBIORCZY RAPORT DLA KOMISJI EUROPEJSKIEJ POLSKA ROCZNY ZBIORCZY RAPORT DLA KOMISJI EUROPEJSKIEJ DOTYCZĄCY ZAWARTOŚCI SIARKI W LEKKIM OLEJU OPAŁOWYM, CIĘŻKIM OLEJU OPAŁOWYM, OLEJU DO SILNIKÓW STATKÓW ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ ORAZ PALIWIE ŻEGLUGOWYM

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Katarzyna Kurowska Ścieki komunalne - definicja Istotnym warunkiem prawidłowej oceny wymagań, jakim

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych

Walidacja metod analitycznych Kierunki rozwoju chemii analitycznej Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH oznaczanie coraz niŝszych w próbkach o złoŝonej matrycy

Bardziej szczegółowo

Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych

Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Pasteura 1, 02-093 Warszawa Rola materiałów odniesienia w zapewnieniu jakości wyników pomiarów chemicznych Ewa Bulska ebulska@chem.uw.edu.pl Slide 1 Opracowanie i

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ. 3. Zlecenie znak: 57950OP z dnia r. 4. Przedstawiciel zleceniodawcy: Roger Bours. 5. Wykonujący badania:

SPRAWOZDANIE Z BADAŃ. 3. Zlecenie znak: 57950OP z dnia r. 4. Przedstawiciel zleceniodawcy: Roger Bours. 5. Wykonujący badania: 60-706 Poznań ul. Małeckiego 29 Tel.: 61-62-80-300 Fax: 61-62-80-399 Strona Stron 1 16 1. Temat i obiekt badań: Badania głowic bezpieczeństwa DN25, DN50 i DN80 w połączeniu z zaworami bezpieczeństwa, dla

Bardziej szczegółowo

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Nazwa przedmiotu: Nadzór nad rynkiem w UE, system akredytacji Blok zajęciowy fakultatywny Forma zajęć wykład Wymiar godzinowy 10 h

Bardziej szczegółowo

Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich

Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich Instrukcja do ćwiczenia nr 4 Zakład Miernictwa

Bardziej szczegółowo

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wzorcowania wewnętrzne wyposażenia pomiarowego w praktyce

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wzorcowania wewnętrzne wyposażenia pomiarowego w praktyce Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB Wzorcowania wewnętrzne wyposażenia pomiarowego w praktyce Użytkownicy przyrządów pomiarowych w organizacjach zobowiązani są do zachowania spójności pomiarowej.

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym

Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym Systemy zapewnienia jakości w laboratorium badawczym i pomiarowym Narzędzia statystyczne w zakresie kontroli jakości / nadzoru nad wyposażeniem pomiarowym M. Kamiński Jednym z ważnych narzędzi statystycznej

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 20 czerwca 2016 r. Poz. 878 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA CYFRYZACJI 1) z dnia 17 czerwca 2016 r. w sprawie dokonywania oceny zgodności urządzeń radiowych

Bardziej szczegółowo

Wyzwania strategiczne ciepłownictwa w świetle Dyrektywy MCP

Wyzwania strategiczne ciepłownictwa w świetle Dyrektywy MCP Wyzwania strategiczne ciepłownictwa w świetle Dyrektywy MCP Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu Kraków, marzec 2017 Struktura przedsiębiorstw ciepłowniczych wg wielkości źródeł ciepła* Ponad 50% koncesjonowanych

Bardziej szczegółowo

Określanie niepewności pomiaru

Określanie niepewności pomiaru Określanie niepewności pomiaru (Materiały do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu Materiałoznawstwo na wydziale Górnictwa i Geoinżynierii) 1. Wprowadzenie Pomiar jest to zbiór czynności mających na celu

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJA INFORMACYJNA NR 17/I NADZORY PRZEMYSŁOWE NA PODSTAWIE UZNANEGO SYSTEMU PLANOWEGO UTRZYMANIA URZĄDZEŃ

PUBLIKACJA INFORMACYJNA NR 17/I NADZORY PRZEMYSŁOWE NA PODSTAWIE UZNANEGO SYSTEMU PLANOWEGO UTRZYMANIA URZĄDZEŃ PUBLIKACJA INFORMACYJNA NR 17/I NADZORY PRZEMYSŁOWE NA PODSTAWIE UZNANEGO SYSTEMU PLANOWEGO UTRZYMANIA URZĄDZEŃ 2001 Publikacje I (Informacyjne) wydawane przez Polski Rejestr Statków mają charakter instrukcji

Bardziej szczegółowo

ASPEKTY PRAWNE ZWIĄZANE Z EMISJĄ SPALIN PLAN PREZENTACJI

ASPEKTY PRAWNE ZWIĄZANE Z EMISJĄ SPALIN PLAN PREZENTACJI TOMASZ KRUK Realizacja projektu pn. "Zintegrowany system gospodarki odpadowo - energetycznej w regionie Południowo - Zachodnim Województwa Podkarpackiego" Temat przewodni: Spalanie paliwa alternatywnego

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE ASPEKTY DEKLARACJI WŁAŚCIWOŚCI UŻYTKOWYCH WYROBU BUDOWLANEGO Część II zasady przygotowania i zawartość deklaracji

PRAKTYCZNE ASPEKTY DEKLARACJI WŁAŚCIWOŚCI UŻYTKOWYCH WYROBU BUDOWLANEGO Część II zasady przygotowania i zawartość deklaracji Barbara Dobosz PRAKTYCZNE ASPEKTY DEKLARACJI WŁAŚCIWOŚCI UŻYTKOWYCH WYROBU BUDOWLANEGO Część II zasady przygotowania i zawartość deklaracji Seminarium ITB -Wyroby budowlane Rozporządzenie Nr 305/2011 ustanawiające

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH UBIEGAJĄCYCH SIĘ O ZGODĘ PREZESA URZĘDU TRANSPORTU KOLEJOWEGO NA WYKONYWANIE OCEN ZGODNOŚCI W OBSZARZE KOLEI Wydanie 1 Warszawa, 27.10.2015

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE ASPEKTY DEKLARACJI WŁAŚCIWOŚCI UŻYTKOWYCH WYROBU BUDOWLANEGO Część II zasady przygotowania i zawartość deklaracji

PRAKTYCZNE ASPEKTY DEKLARACJI WŁAŚCIWOŚCI UŻYTKOWYCH WYROBU BUDOWLANEGO Część II zasady przygotowania i zawartość deklaracji Barbara Dobosz PRAKTYCZNE ASPEKTY DEKLARACJI WŁAŚCIWOŚCI UŻYTKOWYCH WYROBU BUDOWLANEGO Część II zasady przygotowania i zawartość deklaracji Seminarium ITB -Wyroby budowlane Rozporządzenie Nr 305/2011 ustanawiające

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Powszechnie przyjmuje się, że każde laboratorium, które chce reprezentować wiarygodne dane musi wdrożyć odpowiednie procedury zapewnienia jakości.

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r.

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Zakres stosowania...3 3 Cechy spójności pomiarowej...3

Bardziej szczegółowo