szansa dla aptekarzy s. 3 i 11 Ostania

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "szansa dla aptekarzy s. 3 i 11 Ostania"

Transkrypt

1 szansa dla aptekarzy Patronat POLSKIE TOWARZYSTWO LEKARSKIE POLSKI KOMITET ZIELARSKI s. 3 i 11 Ostania AMBASADOR FARMACJI ISSN Vol. XX Rok za³o enia 1992 Nr 2 (230) Luty punkty naukowe Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy szego za publikacjê w Czasopiœmie Aptekarskim Kontynuator tradycji Czasopisma utworzonego w roku 1871 we Lwowie W numerze m.in. dr n. farm., mgr prawa Agnieszka Zimmermann Nowe zasady pe³nienia funkcji kierownika apteki, dr n. farm. Stanis³aw Piechula Problem b³êdnej numeracji bia³ych recept Rpw, mgr farm. Ewa Zygad³o Stosowanie leków u osób starszych Informacja o leku na str. 2

2 TERTENSIF SR (Indapamidum), tabletki powlekane o powolnym uwalnianiu, 1,5 mg. Sk³ad: substancja czynna: indapamid, 1,5 mg Substancje pomocnicze: 124,5 mg laktozy jednowodnej. Wskazania do stosowania: Nadciœnienie têtnicze samoistne. Dawkowanie i sposób podawania: Do stosowania doustnego. 1 tabletkê na dobê, najlepiej rano, po³kn¹æ w ca³oœci popijaj¹c wod¹. Tabletki nie nale y uæ. W wiêkszych dawkach indapamid nie wykazuje silniejszego dzia³ania przeciwnadciœnieniowego, natomiast wystêpuje nasilone dzia³anie saluretyczne. Niewydolnoœæ nerek: W ciê kiej niewydolnoœci nerek (klirens kreatyniny poni ej 30 ml/min) stosowanie preparatu jest przeciwwskazane. Leki moczopêdne tiazydowe i leki o podobnym dzia³aniu s¹ w pe³ni skuteczne, kiedy czynnoœæ nerek jest prawid³owa lub zaburzona jedynie w niewielkim stopniu. Pacjenci w podesz³ym wieku: U osób w podesz³ym wieku stê enia kreatyniny w osoczu nale y skorygowaæ uwzglêdniaj¹c wiek, masê cia³a i p³eæ. U pacjentów w podesz³ym wieku mo na stosowaæ preparat Tertensif SR, kiedy czynnoœæ nerek jest prawid³owa lub zaburzona jedynie w niewielkim stopniu. Pacjenci z zaburzeniami czynnoœci w¹troby: W przypadku ciê kiej niewydolnoœci w¹troby stosowanie preparatu jest przeciwwskazane. Dzieci i m³odzie : Ze wzglêdu na brak danych dotycz¹cych bezpieczeñstwa oraz skutecznoœci nie zaleca siê stosowania preparatu Tertensif SR u dzieci oraz m³odzie y. Przeciwwskazania: Nadwra liwoœæ na indapamid, inne sulfonamidy lub któr¹kolwiek substancjê pomocnicz¹. Ciê ka niewydolnoœæ nerek. Encefalopatia w¹trobowa lub inne ciê kie zaburzenia czynnoœci w¹troby. Hipokaliemia. Ostrze- enia specjalne i zalecane œrodki ostro noœci: Ostrze enia specjalne: W przypadku zaburzenia czynnoœci w¹troby, leki moczopêdne o dzia³aniu podobnym do tiazydów mog¹ powodowaæ encefalopatiê w¹trobow¹, szczególnie w przypadku zaburzeñ gospodarki wodno-elektrolitowej. Stosowanie tych leków moczopêdnych nale y natychmiast przerwaæ w przypadku wyst¹pienia objawów encefalopatii w¹trobowej. Nadwra liwoœæ na œwiat³o: Opisywano przypadki reakcji uczuleniowych na œwiat³o, zwi¹zanych ze stosowaniem leków moczopêdnych tiazydowych oraz leków o podobnym dzia³aniu. Jeœli reakcja nadwra liwoœci na œwiat³o wyst¹pi podczas leczenia, zaleca siê odstawienie leku. Jeœli ponowne zastosowanie leku moczopêdnego oka e siê konieczne, zaleca siê ochronê powierzchni skóry nara onej na dzia³anie promieni s³onecznych lub sztucznego promieniowania UVA. Substancje pomocnicze: Ze wzglêdu na zawartoœæ laktozy w preparacie, pacjenci z rzadko wystêpuj¹c¹ dziedziczn¹ nietolerancj¹ galaktozy, z zespo³em z³ego wch³aniania glukozy-galaktozy lub z niedoborem laktazy (typu Lapp) nie powinni stosowaæ tego preparatu. Œrodki ostro noœci dotycz¹ce stosowania: Równowaga wodno-elektrolitowa: Stê enie sodu w osoczu: Przed rozpoczêciem leczenia nale- y oceniæ stê enie sodu, a nastêpnie regularnie je kontrolowaæ. Ka de leczenie moczopêdne mo e powodowaæ hiponatremiê, czasem z powa nymi jej konsekwencjami. Zmniejszenie stê enia sodu mo e byæ w pocz¹tkowym okresie bezobjawowe, dlatego te konieczna jest jego regularna kontrola, czêstsza u osób w podesz³ym wieku lub pacjentów z marskoœci¹ w¹troby. Stê enie potasu w osoczu: Utrata potasu z hipokaliemi¹ stanowi du e ryzyko zwi¹zane ze stosowaniem leków moczopêdnych tiazydowych i leków o podobnym dzia³aniu. Nale y zapobiegaæ rozwojowi hipokaliemii (<3,4 mmol/l), szczególnie u pacjentów, u których ryzyko jej wyst¹pienia jest najwiêksze, np. u osób w podesz³ym wieku, niedo ywionych, leczonych wieloma lekami, u pacjentów z marskoœci¹ w¹troby z obrzêkami i wodobrzuszem, z chorob¹ naczyñ wieñcowych i niewydolnoœci¹ serca. W takiej sytuacji hipokaliemia zwiêksza kardiotoksycznoœæ preparatów naparstnicy oraz ryzyko zaburzeñ rytmu serca. W grupie ryzyka znajduj¹ siê tak e pacjenci z wyd³u onym odstêpem QT, bez wzglêdu na to, czy jest to zaburzenie wrodzone, czy jatrogenne. Hipokaliemia, podobnie jak i bradykardia, usposabia do rozwoju ciê - kich zaburzeñ rytmu serca, szczególnie do potencjalnie œmiertelnego czêstoskurczu typu torsades de pointes. Czêstsze oznaczanie stê enia potasu w osoczu jest konieczne we wszystkich przedstawionych powy ej sytuacjach. Pierwsze oznaczenie stê enie potasu w osoczu nale y wykonaæ w pierwszym tygodniu leczenia. W przypadku stwierdzenia hipokaliemii konieczne jest uzupe³nienie potasu. Stê enie wapnia w osoczu: Leki moczopêdne tiazydowe i leki o podobnym dzia³aniu mog¹ zmniejszaæ wydalanie wapnia z moczem, powoduj¹c nieznaczne i przemijaj¹ce zwiêkszenie stê enia wapnia w osoczu. Znaczna hiperkalcemia mo e byæ skutkiem nierozpoznanej nadczynnoœci przytarczyc. Nale y przerwaæ leczenie powy szymi lekami przed przeprowadzeniem badania oceniaj¹cego czynnoœæ przytarczyc. Stê enie glukozy we krwi: Monitorowanie stê enia glukozy we krwi jest wa ne u osób chorych na cukrzycê, szczególnie jeœli wspó³istnieje hipokaliemia. Kwas moczowy: U pacjentów z hiperurykemi¹ istnieje tendencja do zwiêkszania czêstoœci napadów dny. Czynnoœæ nerek a leki moczopêdne: Leki moczopêdne tiazydowe i leki o podobnym dzia³aniu s¹ w pe³ni skuteczne u pacjentów z prawid³ow¹ lub tylko w niewielkim stopniu zaburzon¹ czynnoœci¹ nerek (stê enie kreatyniny w osoczu poni ej 25 mg/l, tj. 220 mmol/l u osób doros³ych). U osób w podesz³ym wieku podczas oceny czynnoœci nerek na podstawie stê enia kreatyniny, nale y wzi¹æ pod uwagê wiek, p³eæ oraz masê cia³a. Hipowolemia, wtórna do utraty wody i sodu, indukowana przez leki moczopêdne, na pocz¹tku leczenia powoduje zmniejszenie przes¹czania k³êbuszkowego. Mo e to powodowaæ zwiêkszenie stê enia mocznika we krwi i kreatyniny w osoczu. Ta przemijaj¹ca czynnoœciowa niewydolnoœæ nerek nie powoduje adnych nastêpstw u osób z prawid³ow¹ czynnoœci¹ nerek, natomiast mo e nasiliæ ju istniej¹c¹ niewydolnoœæ nerek. Sportowcy: W przypadku sportowców nale y wzi¹æ pod uwagê fakt, e substancja czynna zawarta w preparacie mo e powodowaæ dodatni wynik testu antydopingowego. Nie zaleca siê stosowania leku u dzieci. Ci¹ a: Zgodnie z ogólnie przyjêt¹ zasad¹ nale y unikaæ stosowania leków moczopêdnych u kobiet w ci¹ y. Nigdy nie nale y ich stosowaæ w celu leczenia fizjologicznych obrzêków, wystêpuj¹cych w czasie ci¹ y. Leki moczopêdne mog¹ powodowaæ niedokrwienie p³odowo-³o yskowe z ryzykiem zaburzenia wzrostu p³odu. Karmienie piersi¹: Karmienie piersi¹ nie jest zalecane (indapamid przenika do pokarmu kobiecego). Dzia³ania niepo ¹dane: Wiêkszoœæ dzia³añ niepo ¹danych dotycz¹cych objawów klinicznych i wyników badañ laboratoryjnych zale y od dawki. Leki moczopêdne o dzia- ³aniu podobnym do tiazydów, w tym indapamid, mog¹ powodowaæ nastêpuj¹ce dzia³ania niepo ¹dane, z przedstawion¹ czêstotliwoœci¹: bardzo czêsto (>1/10), czêsto (>1/100, <1/10), niezbyt czêsto (>1/1000, <1/100), rzadko (>1/10 000, <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000); nieznana czêstotliwoœæ (nie mo na oszacowaæ na podstawie dostêpnych danych). Zaburzenia krwi i uk³adu ch³onnego: Bardzo rzadko: trombocytopenia, leukopenia, agranulocytoza, niedokrwistoœæ aplastyczna, niedokrwistoœæ hemolityczna. Zaburzenia uk³adu nerwowego: Rzadko: zawroty g³owy, uczucie zmêczenia, bóle g³owy, parestezje. Zaburzenia serca: Bardzo rzadko: zaburzenia rytmu serca, niedociœnienie têtnicze. Zaburzenia o- ³¹dkowo-jelitowe: Niezbyt czêsto: wymioty. Rzadko: nudnoœci, zaparcia, suchoœæ w ustach. Bardzo rzadko: zapalenie trzustki. Zaburzenia nerek i dróg moczowych: Bardzo rzadko: niewydolnoœæ nerek. Zaburzenia w¹troby i dróg ó³ciowych: Bardzo rzadko: zaburzenia czynnoœci w¹troby. Nieznana: mo liwoœæ rozwoju encefalopatii w¹trobowej w przebiegu niewydolnoœci w¹troby. Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: Reakcje nadwra liwoœci, g³ównie dotycz¹ce skóry, u pacjentów sk³onnych do alergii oraz reakcji astmatycznych: Czêsto: grudkowo-plamiste wysypki. Niezbyt czêsto: plamica. Bardzo rzadko: obrzêk naczynioruchowy i (lub) pokrzywka, martwica toksyczno-rozp³ywna naskórka, zespó³ Stevensa- -Johnsona. Nieznana: mo liwoœæ nasilenia objawów wspó³istniej¹cego tocznia rumieniowatego uk³adowego. Odnotowano przypadki nadwra liwoœci na œwiat³o. Badania laboratoryjne: W badaniach klinicznych hipokaliemiê (stê enie potasu w osoczu 3,4 mmol/l) obserwowano u 10% pacjentów, przy czym u 4% pacjentów stê enie potasu wynosi³o <3,2 mmol/l po 4 do 6 tygodniach leczenia. Po 12 tygodniach leczenia œrednie zmniejszenie stê enia potasu wynosi³o 0,23 mmol/l. Bardzo rzadko: hiperkalcemia. Nieznana: utrata potasu z hipokaliemi¹ o szczególnie ciê - kim przebiegu obserwowano zw³aszcza u pacjentów z grup du ego ryzyka U pacjentów z wyd³u- onym odstêpem QT, hipokaliemia, jak równie bradykardia, jest czynnikiem predysponuj¹cym do wyst¹pienia ciê kich arytmii, szczególnie potencjalnie œmiertelnych zaburzeñ torsades de pointes; hiponatremia z hipowolemi¹ powoduj¹ca odwodnienie i hipotoniê ortostatyczn¹. Wspó³istniej¹ca utrata jonów chlorkowych mo e prowadziæ do wtórnej, kompensacyjnej zasadowicy metabolicznej: czêstoœæ i nasilenie tego dzia³ania nie jest znacz¹ce, zwiêkszone stê enie kwasu moczowego i glukozy we krwi podczas leczenia: celowoœæ stosowania tych leków moczopêdnych u pacjentów z dn¹ moczanow¹ lub cukrzyc¹ nale y szczególnie ostro nie rozwa yæ. Podmiot odpowiedzialny: Les Laboratoires Servier, 50, rue Carnot, Suresnes cedex, Francja. Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu wydane przez Ministra Zdrowia nr R/7382. Produkt leczniczy wydawany na receptê. Detaliczna cena urzêdowa wynosi: 15,01 PLN. Odp³atnoœæ dla pacjenta wynosi: 8,89 PLN. Poziom odp³atnoœci dla pacjenta 30% wg Obwieszczenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu refundowanych leków, œrodków spo- ywczych specjalnego przeznaczenia ywieniowego oraz wyrobów medycznych wchodz¹cego w ycie 1 stycznia 2013 r. Adres korespondencyjny: Servier Polska Sp. z o.o., Warszawa, ul. Jana Kazimierza 10, tel. (22) , fax (22) Internet: ( )

3 VOL XX Nr 2 (230) ISSN Rok 2013 KONTYNUATOR TRADYCJI CZASOPISMA UTWORZONEGO w ROKU 1871 we LWOWIE Punktacja Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy szego 4 pkt Niezale ny Ogólnopolski Miesiêcznik Farmaceutyczno-Medyczny dla Aptekarzy, Farmaceutów, Lekarzy, Producentów i Dystrybutorów Leków Wydawca, Redaktor Naczelny: Wiktor Szukiel tel. kom Pe³nomocnik Wydawcy Z-ca Redaktora Naczelnego: Jadwiga Szymañska tel. kom , tel. (22) Honorowy z-ca Redaktora Naczelnego: mgr prawa Barbara Jendryczko Honorowy z-ca Redaktora Naczelnego: dr n. farm. Marek Jêdrzejczak Sekretarz Redakcji: Bogdan Ostrowski RADA NAUKOWA prof. dr hab. n. farm. Kazimierz G³owniak kierownik Katedry i Zak³adu Farmakognozji z Pracowni¹ Roœlin Leczniczych, Uniwersytet Medyczny w Lublinie przewodnicz¹cy prof. dr Benito del Castillo Garcia cz³onek Narodowej Akademii Farmaceutycznej w Hiszpanii prof. dr hab. n. farm. Roman Kaliszan cz³. koresp. PAN i PAU dr h.c. UM w Poznaniu, kierownik Katedry i Zak³adu Biofarmacji i Farmakodynamiki, Gdañski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. farm. S³awomir Lipski Wojskowy Instytut Higieny i Epidemiologii prof. dr hab. n. farm. Maciej Paw³owski kierownik Katedry Chemii Farmaceutycznej, Uniwersytet Jagielloñski, Collegium Medicum prof. dr n. farm. Eduardas Tarasevicius Prezes Litewskiego Towarzystwa Farmaceutycznego (Litwa) prof. dr hab. n. med. Jerzy Woy-Wojciechowski prezes Polskiego Towarzystwa Lekarskiego dr hab. n. farm. Anita Magowska kierownik Katedry i Zak³adu Historii Nauk Medycznych, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu dr n. farm. Roman Duda Okrêgowa Izba Aptekarska w Kielcach dr n. farm. Jerzy Jambor prezes Polskiego Komitetu Zielarskiego w Poznaniu dr n. farm. Marek Jêdrzejczak wyk³adowca farmakologii na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego dr n. farm. Jerzy azowski cz³onek Miêdzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP) Pomys³ artystyczny i koncepcja graficzna Bogdan Ostrowski Opracowanie graficzno-techniczne i korekta Zespó³ Redakcja zastrzega sobie prawo adiustacji i skracania nades³anych tekstów. Publikacje w Czasopiœmie Aptekarskim nie mog¹ byæ kopiowane w adnej formie ani adnymi metodami mechanicznymi lub elektronicznymi, ³¹cznie z wykorzystaniem systemów przechowywania i odtwarzania informacji bez pisemnej zgody wydawcy, Wydawnictwa Farmapress. Realizacja Wydania Biuro Wydawcy i Redakcji: Zofia Soborowska ul. Obarowska 23/2, Warszawa Box 81 tel , fax 24 h Kolporta i prenumerata: tel Prenumerata roczna 210 z³ (w tym VAT 5%) Prenumerata pó³roczna 126 z³ (w tym VAT 5%) Wp³aty nale y dokonywaæ na konto: Adres strony WWW Czasopisma Aptekarskiego : Czasopismo Aptekarskie ukazuje siê tylko w prenumeracie. Za treœæ tekstów promocyjnych, reklam, og³oszeñ, insertów Redakcja nie odpowiada. Nak³ad nie przekracza egz. Tytu³ i znak s³owno-graficzny prawnie zastrze ony. Œwiadectwo ochronne nr i nr wydane przez Urz¹d Patentowy RP Copyright by FARMAPRESS Dobra Praktyka Apteczna ostatni¹ szans¹ dla apekarzy Jak e boleœnie pobrzmiewaj¹ s³owa jednego z przyjació³ aptekarzy, mgr. Zbigniewa Witalisa, który w rozmowie z Czasopismem Aptekarskim stwierdzi³: Postêpuj¹ca liberalizacja spowodowa³a gwa³towne nasycenie i zat³oczenie rynku aptecznego oraz konkurencjê bardziej agresywn¹ i bezwzglêdn¹ ni kiedykolwiek wczeœniej. Otworzy³a drogê nap³ywowi do bran y ludzi odwróconych plecami do œwiata wartoœci, dla których pieni¹dz sta³ siê bogiem, a rolê z³otego cielca zaczê³a pe³niæ bezwzglêdna maksymalizacja zysku. Zysk jest aptece oczywiœcie niezbêdny, ale w mojej ocenie nie jako cel, lecz jako wynik tworzenia w niej wartoœci. Oferty wielu aptek w zasadzie przesta³y siê czymkolwiek ró niæ od siebie oprócz adresu apteki i ceny leku, a ta zosta³a uwarunkowana dostêpem do efektów skali, zarezerwowanych g³ównie dla wielkich sieci. Zjawisku globalizacji i konsolidacji hurtu farmaceutycznego towarzyszy³ trend odwrócony, w postaci galopuj¹cej dezintegracji œrodowiska aptekarskiego, rozbijaj¹cej kruch¹ jednoœæ aptek. Aptekarze utracili kontrolê nad narzucanymi im regu³ami funkcjonowania, mo liwoœci¹ dokonywania suwerennych wyborów i podejmowania decyzji okreœlaj¹cych kierunek dzia³ania. Ceny leków sta³y siê g³ównym instrumentem tworzenia przewagi konkurencyjnej, narzêdziem uzale niania aptek prywatnych oraz ewolucji systemu rynkowego w system korporacyjny. Niewidzialna rêka rynku dla wielu aptekarzy i aptek w Polsce okaza³a siê rêk¹ martw¹. Najczêstszym Ÿród³em destrukcji w ka dym systemie, który dotyka kryzys, a wiêc równie w systemie dystrybucji aptecznej, jest zak³ócenie wczeœniejszej równowagi. Ka dy dzieñ zdaje siê utwierdzaæ nas w przekonaniu, e w przypadku rynku aptecznego równowaga ta zosta³a mocno zachwiana, bo jak twierdzi³ Paracelsus czy coœ jest trucizn¹, to tylko kwestia proporcji. OtrzeŸwieniem w tak opisanej przez naszego rozmówcê sytuacji powinna byæ Dobra Praktyka Apteczna, zwana te Dobr¹ Praktyk¹ Farmacji. Treœæ tego dokumentu w przek³adzie na jêzyk polski zamieœciliœmy w Farmaceutycznym Poradniku-Kalendarzu na rok 2013, publikujemy go tak e w niniejszym wydaniu CzA. Wdro enie do codziennej praktyki zawartych w tym dokumencie zasad mo e przywróciæ nie tylko etos zawodu, ale równie, a mo e przede wszystkim, konstytucyjne prawo farmaceuty do okreœlania siê jak zawód zaufania publicznego. Bogdan Ostrowski

4 TREŒÆ SPRAWY ZAWODU s. 8 Bogdan Ostrowski Dobra Praktyka Apteczna ostatni¹ szans¹ dla aptekarzy 3 Agnieszka Zimmermann Nowe zasady pe³nienia funkcji kierownika apteki 5 Apel Polskiej Unii Onkologii 6 Jerzy Jambor Walne Zebranie Cz³onków i Delegatów Polskiego Komitetu Zielarskiego 8 Dobra Praktyka Apteczna: standardy dobrych jakoœciowo us³ug aptecznych wspólne wytyczne FIP i WHO 11 Stanis³aw Piechula Problem b³êdnej numeracji bia³ych recept Rpw 21 Wiktor Szukiel Dbajmy o honor zawodu (fotoreporta ) 22 NAUKA I PRAKTYKA s. 22 Tomasz Z¹bkowski, Henryk Zieliñski Rola wierzbownicy drobnokwiatowej w leczeniu BPH 27 Wioleta Jankowiak Aromaterapia w gabinecie kosmetycznym 30 Pawe³ G³owniak, Tomasz Dziurzyñski Magia roœlin 35 Monika Waksmundzka-Hajnos, ukasz Cieœla Special techniques of development tool in separation of plant extracts by thin-layer chromatography (Specjalne techniki rozwijania narzêdzie w analizie ekstraktów roœlinnych z wykorzystaniem techniki chromatografii cienkowarstwowej) 42 DEBATY KONFERENCJE KONGRESY s. 51 Anita Magowska I Miêdzynarodowy Kongres Interdyscyplinarnej Historii Zdrowia w Coimbrze 48 Ewa Zygad³o Stosowanie leków u osób starszych 51 Jerzy azowski Kongres stulecia FIP 55 MAGAZYN HISTORYCZNY FARMACJI I MEDYCYNY Varia 56 NOWOŒCI WYDAWNICZE s. 56 Magdalena Godlewska O aptekach i aptekarzach w Encyklopedii Bydgoszczy 58

5 SPRAWY ZAWODU NOWE ZASADY PE NIENIA FUNKCJI KIEROWNIKA APTEKI dr n. farm., mgr prawa Agnieszka ZIMMERMANN, aptekarz praktyk Gdañski Uniwersytet Medyczny Rozpoczêty proces wyd³u ania i zrównywania wieku emerytalnego kobiet i mê czyzn wymaga odpowiedniego dostosowania obowi¹zuj¹cych regulacji prawnych nawi¹zuj¹cych do wysokoœci wieku emerytalnego. Zmiany dotyczyæ musz¹ m.in. zasad odnosz¹cych siê do wieku jako wyznacznika uprawnieñ do wykonywania okreœlonych czynnoœci zawodowych, w tym zwi¹zanych z prowadzeniem apteki ogólnodostêpnej lub szpitalnej. Ustawa z dnia 23 listopada 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w zwi¹zku z podwy szeniem wieku emerytalnego w art. 10 znowelizowa³a dotychczasowe zapisy ustawy z dnia 6 wrzeœnia 2001 r. Prawo farmaceutyczne, znosz¹c limit wiekowy dla kierowników aptek. Dotychczas kierownikiem apteki mog³a byæ osoba, która nie przekroczy³a 65. roku ycia i mia³a co najmniej 5-letni sta pracy w aptece lub 3-letni sta pracy w aptece, w przypadku, gdy posiada³a specjalizacjê z zakresu farmacji aptecznej. Za zgod¹ wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego wydan¹ na wniosek osoby zainteresowanej po zasiêgniêciu opinii okrêgowej izby aptekarskiej mo na by³o obejmowaæ funkcjê kierownika apteki do 70. roku ycia. Aktualnie wyeliminowano z przepisu art. 88 kryterium wieku i pozostawiono jedynie kryterium sta u pracy. Zmiana obowi¹zuje od 1 stycznia 2013 r. czyli od dnia wejœcia w ycie zmian w powszechnym systemie emerytalnym. Warty zauwa enia jest tak e brak rozgraniczenia przez ustawodawcê w Prawie farmaceutycznym specyfiki aptek szpitalnych i ogólnodostêpnych. Kierownikiem apteki szpitalnej mo e byæ osoba, która posiada 3-letni sta pracy w aptece, w przypadku, gdy posiada specjalizacjê z zakresu farmacji aptecznej (art. 93 ust. 2 w zw. z art. 88 ust. 2), nie zaœ z zakresu farmacji szpitalnej. Specjalizacja z zakresu farmacji szpitalnej nie jest zatem przez legislatora promowana. CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 2 (230)

6 SPRAWY ZAWODU 6 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 2 (230) 2013

7 SPRAWY ZAWODU CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 2 (230)

8 SPRAWY ZAWODU WALNE ZEBRANIE CZ ONKÓW I DELEGATÓW POLSKIEGO KOMITETU ZIELARSKIEGO dr n. farm. Jerzy JAMBOR Polski Komitet Zielarski Pe³ny sk³ad w³adz PKZ opublikujemy w marcowym wydaniu Czasopisma Aptekarskiego. W dniu 9 stycznia 2013 r. w Instytucie WNiRZ w Poznaniu odby³o siê Walne Zebranie Cz³onków i Delegatów Polskiego Komitetu Zielarskiego, które dokona³o oceny minionej kadencji , wybór w³adz na now¹ kadencjê oraz okreœlenie kierunków rozwoju tej organizacji. Na Walnym Zebraniu na prezesa Zarz¹du G³ównego Polskiego Komitetu Zielarskiego ponownie wybrano dr n. farm. Jerzego Jambora, wieloletniego cz³onka Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego. Do Zarz¹du G³ównego wybrano równie prof. dr. hab. Kazimierza G³owniaka, przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego. Uczestnicy Walnego Zebrania ocenili, e najwa niejszymi wydarzeniami w minionej kadencji Polskiego Komitetu Zielarskiego, czyli w okresie od 5 lutego 2009 r. do 9 stycznia 2013 r., by³y dwa zorganizowane w wielkopolskim erkowie Sejmiki Zielarskie: jeden w roku 2010 pod has³em Quo vadis phytopharmakia?, drugi nt. Zio³a leki, suplementy diety, kosmetyki w roku 2012, a tak- e miêdzynarodowe sympozja dostosowane do autentycznych potrzeb uczestników. Do wa nych wydarzeñ zaliczono te zorganizowane w siedzibie Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu w roku 2011 dwie konferencje naukowo-szkoleniowe: jedna na temat Tradycyjne produkty lecznicze roœlinne raport eksperta, druga pod tytu³em Wytwarzanie produktów leczniczych roœlinnych wymagania GMP Aneks 7, jak równie konferencjê nt. Zio³olecznictwo klasztorne historia i teraÿniejszoœæ, zorganizowan¹ w 2011 roku w Opactwie Benedyktynów w Lubiniu. Sejmiki i konferencje organizowane przez PKZ odbywa³y siê pod patronatem medialnym i edukacyjnym Czasopisma Aptekarskiego. Do udanych przedsiêwziêæ zaliczono ponadto wyjazdy szkoleniowe, które ka dego roku Sekcja Surowcowa organizowa³a do wiod¹cych w Europie oœrodków zajmuj¹cych siê upraw¹ zió³, zaœ Sekcja Przetwórstwa Zielarskiego do zak³adów produkcyjnych wytwarzaj¹cych leki roœlinne oraz do oœrodków naukowych zajmuj¹cych siê zielarstwem i zio³olecznictwem. Uznano, e mijaj¹ca kadencja to by³ okres, w którym regularne kontakty Zarz¹du G³ównego z Urzêdem Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, G³ównym Inspektoratem Farmaceutycznym oraz G³ównym Inspektoratem Higieny sta³y siê pewnego rodzaju standardem. Znacz¹cy by³ te udzia³ Polskiego Komitetu Zielarskiego w ró nego rodzaju dzia³aniach interwencyjnych zwi¹zanych z obron¹ interesów polskich producentów surowców i przetworów zielarskich. W mijaj¹cej kadencji podjêto dzia³ania o charakterze promocyjnym w ró nych œrodkach masowego przekazu, dziêki którym Polski Komitet Zielarski sta³ siê bardziej widoczny w telewizji, radiu i prasie. Uczestnicy posiedzenia pozytywnie ocenili nawi¹zanie regularnej wspó³pracy z redakcj¹ Czasopisma Aptekarskiego, uznali te, e w przysz³oœci czasopismo to mo e staæ siê jednym z wa niejszych Ÿróde³ informacji o dzia³aniach Polskiego Komitetu Zielarskiego. 8 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 2 (230) 2013

9 SPRAWY ZAWODU Mówi¹c o dokonaniach mijaj¹cej kadencji, wspomniano tak e o takich przedsiêwziêciach, jak: wprowadzenie przedstawiciela Polskiego Komitetu Zielarskiego do ESCOP-u, wprowadzenie przedstawicieli Polskiego Komitetu Zielarskiego do dzia³aj¹cych w Strasburgu grup roboczych opracowuj¹cych monografie Farmakopei Europejskiej, utworzenie Rady Ekspertów Polskiego Komitetu Zielarskiego z³o onej z autentycznych specjalistów z zakresu roœlin leczniczych i leków roœlinnych (wielkim dokonaniem Rady Ekspertów PKZ jest lista pozytywna surowców i przetworów zielarskich, które mog¹ mieæ zastosowanie w produkcji suplementów diety), nawi¹zanie wspó³pracy z dzia³aj¹cymi w Polsce zakonami zajmuj¹cymi siê zielarstwem i zio³olecznictwem, dotyczy to bonifratrów, benedyktynów i franciszkanów, nawi¹zanie wspó³pracy ze stowarzyszeniem Saluplanta z Bernburga. Dyskutuj¹c na temat przysz³oœci Polskiego Komitetu Zielarskiego, zebrani uznali, e do najwa niejszych zadañ Polskiego Komitetu Zielarskiego w kadencji nale ¹: aktywny udzia³ przedstawicieli Polskiego Komitetu Zielarskiego w ró nych przedsiêwziêciach organizowanych w Polsce i Europie, zwi¹zanych ze sprawami zielarstwa i zio³olecznictwa, Wiktor Szukiel W tradycjê sejmików zielarskich wpisa³y siê sesje posterowe. Na zdj. poster Wp³yw fazy wegetacji na zawaroœæ olejku eterycznego prezentuje jego autorka Zofia Rozpendowska z Zespo³u Szkó³ Ponadpodstawowych nr 1 im. Tadeusza Koœciuszki w Jarocinie skuteczne kreowanie pogl¹dów dotycz¹cych zielarstwa i zio³olecznictwa, organizowanie wed³ug wypracowanego w ostatnich latach modelu sejmików zielarskich, konferencji naukowo-szkoleniowych oraz wyjazdów szkoleniowych i szkoleniowo-integracyjnych, utrzymywanie sta³ych kontaktów z Urzêdem Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, G³ównym Inspektoratem Farmaceutycznym oraz G³ównym Inspektoratem Higieny, aktywny udzia³ przedstawicieli Polskiego Komitetu Zielarskiego w zespo³ach roboczych Farmakopei Europejskiej i ESCOP-u, kontynuacja prac nad zagadnieniami dotycz¹cymi stosowania œrodków ochrony roœlin w uprawach zielarskich i sta³a wspó³praca z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dalsze prace nad uporz¹dkowaniem rynku suplementów diety, w tym sta³a wspó³praca z departamentem ywnoœci prozdrowotnej GIS, aktywny udzia³ przedstawicieli Polskiego Komitetu Zielarskiego w pracach Klastra Roœlinnych Produktów Leczniczych Narodowego Instytutu Leków, aktywna promocja Polskiego Komitetu Zielarskiego w mediach, dalsze porz¹dkowanie spraw cz³onkowskich zgodnie z przyjêt¹ zasad¹ nie iloœæ, lecz jakoœæ oraz zacieœnienie wspó³pracy z cz³onkami wspieraj¹cymi, to jest z zak³adami zielarskimi, realizacjê podstawowych zadañ PKZ przez sekcje, radê ekspertów i grupy robocze tworzone ad hoc. CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 2 (230)

10 Wydawnictwo Farmapress Czasopismo Aptekarskie Farmaceutyczny Kalendarz Mamy ju 20 lat

11 ISSN Vol. XX Rok za³o enia 1992 Nr 2 (230) Luty punkty naukowe Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy szego za publikacjê w Czasopiœmie Aptekarskim Kontynuator tradycji Czasopisma utworzonego w roku 1871 we Lwowie DOBRA PRAKTYKA APTECZNA: STANDARDY DOBRYCH JAKOŒCIOWO US UG APTECZNYCH WSPÓLNE WYTYCZNE FIP I WHO* WPROWADZENIE Pod patronatem Zrewidowanej Strategii Lekowej Œwiatowej Organizacji Zdrowia (WHO), przyjêtej przez Œwiatowe Zgromadzenie Zdrowia w 1986 r., WHO zorganizowa³a dwa spotkania na temat roli aptekarza: w Delhi w 1988 r. i w Tokio w 1993 r. Z kolei w marcu 1994 r. Œwiatowe Zgromadzenie Zdrowia przyjê³o rezolucjê WHA47.12 o roli aptekarzy we wspieraniu Zaktualizowanej Strategii Lekowej WHO. W 1992 r. Miêdzynarodowa Federacja Farmaceutyczna (FIP) opracowa³a standardy us³ug aptecznych pod tytu³em Dobra Praktyka Apteczna w aptekach ogólnodostêpnych i szpitalnych. Tekst o dobrej praktyce aptecznej przed³o ono równie w 1994 r. Komitetowi Ekspertów WHO ds. Specyfikacji Preparatów Farmaceutycznych W efekcie zaleceñ tego Komitetu i ich akceptacji przez Radê FIP w 1997 r. w 1999 r. w 35. sprawozdaniu Komitetu Ekspertów WHO ds. Specyfikacji Preparatów Farmaceutycznych (WHO Technical Report Series no. 885) zosta³ opublikowany wspólny dokument FIP i WHO o Dobrej Praktyce Aptecznej (GPP). Nastêpnie w 1997 r. w Vancouver i w 1998 r. w Hadze WHO zorganizowa³a kolejne dwa spotkania, które wzmocni³y potrzebê reformy programów nauczania farmaceutycznego oraz wartoœci dodanej aptekarzy w samoopiece i samodzielnym stosowaniu leków. W 2006 r. we wspó³pracy z WHO opublikowano pierwsze wydanie praktycznego podrêcznika Rozwój praktyki aptecznej skoncentrowanie na opiece nad pacjentem. Podrêcznik ten jest przeznaczony dla zaspokojenia zmieniaj¹cych siê potrzeb aptekarzy i ustala nowy paradygmat praktyki aptecznej oraz przedstawia krok po kroku podejœcie do problemu opieki farmaceutycznej. Maj¹c na uwadze ogólny cel poprawy standardów praktyki dystrybucji i stosowania leków poprzez wykorzystanie wspólnych wytycznych Dobrej Praktyki Aptecznej FIP/WHO, FIP podjê³a inicjatywê zbadania mo liwoœci zapewniania technicznej pomocy swoim organizacjom cz³onkowskim w Kambod y, Mo³dowie, Mongolii, Urugwaju i Wietnamie w opracowywaniu krajowych standardów w badaniu pilota owym prowadzonym w latach r. W 2007 r. opublikowana zosta³a w Bangkoku Deklaracja o Dobrej Praktyce Aptecznej w aptekach ogólnodostêpnych w po³udniowo-wschodniej Azji, zaakceptowana przez Forum Aptekarskie FIP Azji Po³udniowo- Wschodniej, które zobowi¹za³o swoje stowarzyszenia cz³onkowskie do podwy szenia standardów us³ug aptecznych i praktyki zawodowej. Od czasu przyjêcia wytycznych GPP w aptekach ogólnodostêpnych i szpitalnych zasz³y wa ne zmiany w praktyce, naukach i technikach, a tak e w polityce farmaceutycznej, co znalaz³o odzwierciedlenie w ostatnich rezolucjach Œwiatowego Zgromadzenia Zdrowia: WHA54.11 (Strategia * Wytyczne przyjête przez Radê Miêdzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP) w Hyderabadzie (Indie) w 2011 r., i Œwiatow¹ Organizacjê Zdrowia (WHO) w 2012 r. Opublikowane jako wspólny dokument w 2012 r.

12 SPRAWY ZAWODU Strona tytu³owa wspólnych wytycznych FIP i WHO dotycz¹cych Dobrej Praktyki Aptecznej 12 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 2 (230) 2013

13 SPRAWY ZAWODU lekowa WHO), WHA54.13 (Wzmacnianie systemów zdrowia w krajach rozwijaj¹cych siê), WHA55.18 (Jakoœæ opieki: bezpieczeñstwo pacjenta), WHA57.16 (Promocja zdrowia) i WHA60.16 (Racjonalne stosowanie leków). Ponadto w 2007 r. FIP podjê³a inicjatywê zbadania potrzeby uaktualnienia wytycznych GPP, by odzwierciedla³y one wspó³czesne standardy i sposoby myœlenia. Grupa robocza FIP spotka- ³a siê po raz pierwszy 15 paÿdziernika 2007 r., aby okreœliæ najwa niejsze zagadnienia, jakie nale y uwzglêdniæ w korekcie wytycznych. W 2008 r. podczas 68. Œwiatowego Kongresu Farmacji w Bazylei (Szwajcaria) FIP zorganizowa³a konsultacje eksperckie, w których wziê³o udzia³ 50 uczestników reprezentuj¹cych Grupê Robocz¹ FIP ds. GPP, personel centrali WHO, przedstawicieli Regionalnego Biura WHO Regionu Œródziemnomorskiego, krajowych doradców ds. leków z Ghany, Nigerii i Zjednoczonej Republiki Tanzanii, prezesów i sekretarzy regionalnych forów FIP, przedstawicieli organizacji cz³onkowskich FIP oraz zaproszonych ekspertów. W nastêpstwie tych konsultacji Grupa Robocza FIP ds. GPP dokona³a szerokiego przegl¹du krajowych standardów GPP co najmniej w 37 pañstwach i ustali³a ramy czasowe pozwalaj¹ce na konsultacje z 120 krajowymi organizacjami cz³onkowskimi FIP oraz odpowiednimi ekspertami WHO. Propozycje powsta³e w trakcie tego przegl¹du zosta³y przedstawione w grudniu 2008 r. na 43. spotkaniu Komitetu Ekspertów WHO ds. Specyfikacji Produktów Farmaceutycznych, a uaktualnione sprawozdanie dostarczono Komitetowi Ekspertów na jego 44. spotkaniu w paÿdzierniku 2009 r. WSTÊP Zdrowie publiczne ma podstawowe znaczenie dla szczêœcia wszystkich ludzi. Przeszkody dla dobrego zdrowia to z³y dostêp do dobrych jakoœciowo produktów medycznych, brak dostêpu do dobrze wykszta³conych praktyków zdrowia i opieki, niedostateczne zasoby si³y roboczej w opiece zdrowotnej, nieprzystêpne koszty tej opieki i niskie standardy kszta³cenia w zawodach opieki zdrowotnej. Leki stanowi¹ podstawow¹ i decyduj¹c¹ czêœæ us³ug opieki zdrowotnej we wszystkich kulturach i spo³eczeñstwach. Je eli s¹ dostêpne, czêsto stanowi¹ podstawowy sk³adnik programów zapobiegania wielu chorobom i praktycznie wszystkich planów leczenia. Ich potencjalne korzyœci bywaj¹ nierzadko niedoceniane istnieje luka pomiêdzy skutecznoœci¹ udowodnion¹ w badaniach klinicznych, a ich rzeczywist¹ efektywnoœci¹ w praktyce. Przyczyn¹ tej luki s¹ problemy zwi¹zane z wyborem i dawkowaniem leków, ich niew³aœciwym podawaniem, nieprzestrzeganiem przez pacjentów zaleceñ dotycz¹cych leczenia, interakcjami lek lek i lek pokarm oraz dzia³aniami niepo ¹danymi. Ponadto problemy kliniczne wynikaj¹ce z problemów lekowych s¹ przyczyn¹ dodatkowych kosztów. Szacuje siê, e koszty problemów zwi¹zanych ze stosowaniem leków s¹ co najmniej równe, o ile nie wiêksze od kosztów samych leków. Leki s¹ te coraz dro sze, a ich koszty ograniczaj¹ mo liwoœci opieki zdrowotnej. Zarz¹dzanie kosztami leków ma decyduj¹ce znaczenie w wykorzystywaniu ograniczonych œrodków dla maksymalnej opieki zdrowotnej przez mo liwie najwiêksz¹ liczbê ludzi. Leki z³ej jakoœci, sfa³szowane, niedopuszczone do obrotu i podrobione oraz fa³szywie oznakowane stanowi¹ narastaj¹cy problem, który negatywnie wp³ywa na zdrowie. Istnieje potrzeba stworzenia systemu zapewniaj¹cego integralnoœæ ³añcucha zaopatrzenia w leki dla gwarantowania ich wartoœci w zapobieganiu chorobom i w leczeniu pacjentów. Aptekarze. którzy s¹ szczególnie dobrze wykszta³conym zawodem opieki zdrowotnej, s¹ zobowi¹zani przez swoje krajowe i inne, odpowiednie w³adze (np. regionalne) do zarz¹dzania i dystrybucji leków do konsumentów oraz do udzia³u w dzia³aniach, których celem jest bezpieczne i skuteczne ich stosowanie. Istnieje te coraz wiêksze przekonanie, e zapewnianie konsumentom samych tylko leków nie wystarcza do osi¹gania celów leczenia. Aby zaspokajaæ potrzeby lekowe, aptekarze podejmuj¹ odpowiedzialnoœæ za efekty stosowania leków i rozwijaj¹ swoj¹ praktykê zawodow¹, zapewniaj¹c pacjentom poszerzone us³ugi dotycz¹ce stosowania leków. Jako zawód opieki zdrowotnej aptekarze odgrywaj¹ wa n¹ rolê w poprawie dostêpu do opieki zdrowotnej i wype³niaj¹ lukê pomiêdzy potencjalnymi korzyœciami leków a ich rzeczywist¹ wartoœci¹. Dlatego powinni stanowiæ czêœæ CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 2 (230)

14 SPRAWY ZAWODU ka dego kompleksowego systemu zdrowia. Ponadto coraz bardziej rozbudowany i zró nicowany charakter roli aptekarzy w systemie opieki zdrowotnej i w zdrowiu publicznym wymaga od nich sta³ego doskonalenia kwalifikacji zawodowych, jako zawód opieki zdrowotnej musz¹ wiêc uaktualniaæ swoje umiejêtnoœci i wiedzê. Krajowe stowarzyszenia zawodowe aptekarzy powinny wspó³pracowaæ z organami rz¹dowymi i innymi stowarzyszeniami zawodów opieki zdrowotnej we wspieraniu aptekarzy w swoich krajach poprzez zapewnianie ci¹g³ych dzia³añ na rzecz ich rozwoju zawodowego, uwzglêdniaj¹cych m.in. nauczanie korespondencyjne oraz tworzenie krajowych standardów us³ug farmaceutycznych i celów praktyki zawodowej. Celem tych wytycznych jest opis sposobów, w jaki aptekarze mog¹ poprawiaæ dostêp do opieki zdrowotnej, promocji zdrowia i stosowania leków dla dobra pacjentów. Rol¹ FIP jest zapewnienie przywództwa krajowym stowarzyszeniom zawodowym aptekarzy, co z kolei powinno stanowiæ impuls do opracowania standardów krajowych. Istotnym elementem jest zobowi¹zanie zawodu aptekarskiego na ca³ym œwiecie do d¹ enia do doskona³oœci w praktyce zawodowej dla dobra tych, którym zawód ten s³u y. Opinia publiczna i inne zawody bêd¹ oceniaæ aptekarstwo wed³ug tego, jak wykonuj¹cy ten zawód wdro ¹ to zobowi¹zanie do praktyki we wszystkich miejscach, a zw³aszcza w aptekach ogólnodostêpnych i szpitalnych. Zadaniem FIP i WHO jest zapewnienie krajowym organizacjom zawodowym aptekarzy wskazówek dotycz¹cych opracowania w³asnych wytycznych GPP. Warunki praktyki aptekarskiej ró ni¹ siê pomiêdzy poszczególnymi pañstwami i ka da krajowa organizacja zawodowa aptekarzy mo e najlepiej okreœliæ, co mo na osi¹gn¹æ i w jakim czasie. PODSTAWY FILOZOFICZNE Misj¹ praktyki aptecznej jest przyczynianie siê do poprawy zdrowia oraz pomoc pacjentom z problemami zdrowotnymi w jak najlepszym wykorzystaniu leków. Na misjê tê sk³ada siê szeœæ nastêpuj¹cych elementów: ³atwoœæ dostêpu dla pacjentów po, lub bez wczeœniejszego umawiania siê, identyfikowanie i rozwi¹zywanie problemów zdrowotnych lub ich selekcja, promocja zdrowia, zapewnianie efektywnoœci leków, zapobieganie szkodom powodowanym przez leki, odpowiedzialne wykorzystywanie ograniczonych œrodków opieki zdrowotnej. Aptekarze pracuj¹cy w aptekach ogólnodostêpnych powinni zostaæ uznani za zawód opieki zdrowotnej, z którymi pacjenci mog¹ konsultowaæ swoje problemy zdrowotne. Z uwagi na to, e produkty opieki zdrowotnej i zwi¹zane z nimi us³ugi mog¹ byæ zapewniane przez aptekarzy, niektóre problemy mog¹ byæ rozwi¹zywane bezpoœrednio przez nich. Problemy wymagaj¹ce dodatkowych umiejêtnoœci diagnostycznych lub leczenia, których nie mog¹ rozwi¹zywaæ aptekarze, powinny byæ kierowane do odpowiedniego praktyka opieki zdrowotnej lub miejsca opieki takiego jak szpital. Odbywaæ siê to powinno w dobrej wspó³pracy pomiêdzy zapewniaj¹cymi opiekê zdrowotn¹. W poprawie stosowania leków aptekarze s¹ odpowiedzialni za wiele aspektów tego procesu, z których ka dy jest wa ny dla uzyskania dobrych efektów leczenia. Przede wszystkim jest to zapewnienie integralnoœci ³añcucha zaopatrzenia w leki, co obejmuje wykrywanie leków podrobionych/fa³szywie oznakowanych/sfa³szowanych, w³aœciwe ich przechowywanie oraz w razie potrzeby przygotowywanie dobrych jakoœciowo leków. Obejmuje to tak e zapewnianie poprawnego przepisywania leków, by schemat dawkowania i postaæ leku by³y odpowiednie a instrukcje stosowania leku zrozumia³e, zapobieganie interakcjom lek lek i lek pokarm, a tak e znanym i przewidywanym dzia³aniom niepo ¹danym, ³¹cznie z uczuleniami i innymi przeciwwskazaniami, minimalizowanie zbêdnych terapii i uwzglêdnianie kosztów leków. Innym wa nym elementem tej misji jest pomoc pacjentom i ludziom przyjmuj¹cym leki w zrozumieniu wa noœci poprawnego ich przyjmowania z uwzglêdnieniem w³aœciwego czasu przyjmowania dawki leku, unikania pokarmu i innych leków w trakcie przyjmowania dawek oraz czego nale y oczekiwaæ po przyjêciu leku. Wa nym elementem procesu stosowania leku jest te monitorowanie leczenia, które weryfikuje skutecznoœæ i pozwala na wykrywanie dzia³añ niepo ¹danych. 14 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 2 (230) 2013

15 SPRAWY ZAWODU DEFINICJA DOBREJ PRAKTYKI APTECZNEJ GPP jest praktyk¹ apteczn¹ odpowiadaj¹c¹ potrzebom ludzi, którzy korzystaj¹ z us³ug aptekarskich zapewniaj¹cych optymaln¹, opart¹ na dowodach opiekê. Dla wspierania tej praktyki spraw¹ podstawow¹ jest utworzenie krajowych struktur standardów jakoœci i wytycznych. WYMOGI DOBREJ PRAKTYKI APTECZNEJ GPP wymaga, by: najwa niejsz¹ trosk¹ aptekarza we wszystkich miejscach jego praktyki by³o dobro pacjenta; najwa niejszym elementem dzia³alnoœci apteki by³a pomoc pacjentom w jak najlepszym wykorzystaniu leków. Podstawowe obowi¹zki obejmuj¹ zaopatrywanie w leki i inne produkty opieki zdrowotnej o gwarantowanej jakoœci, zapewnianie odpowiedniej informacji i porady pacjentom a w razie potrzeby podawanie leku oraz monitorowanie efektów stosowania leków; integraln¹ elementem dzia³ania aptekarza by³a promocja racjonalnego i ekonomicznego przepisywania leków oraz ich dyspensowanie; cel ka dego elementu us³ug aptecznych by³ dostosowany do pacjenta, wyraÿnie okreœlony i skutecznie zakomunikowany wszystkim, których to dotyczy. Wielodyscyplinarna wspó³praca pomiêdzy zawodami opieki zdrowotnej jest kluczowym czynnikiem skutecznej poprawy bezpieczeñstwa pacjenta. Dla zapewnienia tych wymogów niezbêdne s¹ nastêpuj¹ce warunki: 1. G³ówn¹ podstaw¹ filozoficzn¹ praktyki powinno byæ dobro pacjenta, chocia uznaje siê, e wa ne s¹ te czynniki etyczne i ekonomiczne. 2. Aptekarze powinni mieæ wp³yw na decyzje dotycz¹ce stosowania leków. Powinien istnieæ system umo liwiaj¹cy aptekarzom raportowanie i uzyskiwanie informacji zwrotnej o dzia³aniach niepo ¹danych, problemach lekowych, b³êdach w stosowaniu leków, niew³aœciwym ich stosowaniu lub uzale nieniach lekowych, wadach jakoœciowych produktów lub wykrytych produktach sfa³szowanych. Raporty te mog¹ uwzglêdniaæ informacje o stosowaniu leków dostarczane przez pacjentów lub praktyków opieki zdrowotnej, zarówno bezpoœrednio jak i poprzez aptekarzy. 3. Powinny zostaæ nawi¹zane wzajemne relacje z innymi zawodami opieki zdrowotnej, zw³aszcza z lekarzami, jako opieraj¹ca siê na partnerstwie wspó³praca terapeutyczna uwzglêdniaj¹ca wzajemne zaufanie we wszystkich sprawach zwi¹zanych z farmakoterapi¹. 4. Kontakty pomiêdzy aptekarzami powinny polegaæ na kole eñstwie w dzia³aniach na rzecz poprawy us³ug aptecznych, a nie na konkurencji. 5. Organizacje, grupy praktyki i zarz¹dzaj¹cy farmacj¹ powinni akceptowaæ wspóln¹ odpowiedzialnoœæ za okreœlanie, ocenê i poprawê jakoœci. 6. Aptekarz powinien byæ zorientowany w podstawowej informacji medycznej i farmaceutycznej (np. diagnoza, wyniki badañ laboratoryjnych, wywiad medyczny) o ka - dym pacjencie. Uzyskiwanie takich informacji jest ³atwiejsze, je eli pacjent decyduje siê na korzystanie z us³ug jednej tylko apteki lub gdy dostêpna jest charakterystyka medyczna pacjenta. 7. Aptekarz powinien mieæ dostêp do opartej na dowodach, bezstronnej, obiektywnej, wyczerpuj¹cej i aktualnej informacji o stosowanych terapiach, lekach i innych produktach opieki zdrowotnej, w tym tak e dotycz¹cej potencjalnego zagro enia œrodowiska spowodowanego utylizacj¹ odpadów lekowych. 8. Aptekarz w ka dym miejscu praktyki powinien akceptowaæ osobist¹ odpowiedzialnoœæ za utrzymywanie i ocenê swoich w³asnych kwalifikacji przez ca³y okres swojej aktywnoœci zawodowej. Chocia wa ne jest samomonitorowanie, w egzekwowaniu przestrzegania przez aptekarzy standardów i wymogu ci¹g³ego rozwoju zawodowego wa na jest te ocena i monitorowanie prowadzone przez krajowe stowarzyszenia zawodowe aptekarzy. CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 2 (230)

16 SPRAWY ZAWODU 9. Programy edukacyjne przygotowuj¹ce do zawodu powinny odpowiednio uwzglêdniaæ zarówno aktualne, jak i przewidywane zmiany w praktyce aptekarskiej. 10. Nale y okreœliæ krajowe standardy GPP, które powinny byæ przestrzegane przez wszystkich wykonuj¹cych zawód. Na poziomie krajowym lub innym odpowiednim (np. stan, prowincja) konieczne jest utworzenie: a) struktury prawnej, która: okreœli, kto mo e wykonywaæ zawód aptekarza, okreœli zakres praktyki aptekarskiej, zapewni integralnoœæ ³añcucha zaopatrzenia i jakoœæ leków; b) struktury zasobów ludzkich, która: zapewni kwalifikacje personelu aptecznego poprzez programy ci¹g³ego rozwoju zawodowego, zdefiniuje œrodki osobowe niezbêdne do zapewniania GPP; c) struktury ekonomicznej, która: zapewni wystarczaj¹ce œrodki i bodÿce, które bêd¹ efektywnie wykorzystane w dzia³aniach podejmowanych w ramach GPP. TWORZENIE STANDARDÓW DOBREJ PRAKTYKI APTECZNEJ GPP obejmuje standardy, które czêsto przewy szaj¹ standardy ustanowione przez ustawodawstwo krajowe. Co wiêcej, ustawodawstwo to rzadko podaje precyzyjne instrukcje, w jaki sposób us³ugi powinny zaspokajaæ potrzeby. Dlatego rol¹ krajowych organizacji zawodowych aptekarzy jest tworzenie standardów wymaganych dla GPP, uwzglêdniaj¹cych struktury zarz¹dzania jakoœci¹ oraz plan strategiczny rozwoju us³ug. Uwa a siê tak e, e w tworzeniu krajowych standardów GPP nale y zwracaæ uwagê zarówno na potrzeby korzystaj¹cych z us³ug opieki zdrowotnej jak i na mo liwoœci krajowego systemu opieki zdrowotnej, niezbêdne dla wspierania tych us³ug. Tak jak praktyka aptekarska ró ni siê w poszczególnych pañstwach, tak zale y ona równie od miejsca jej wykonywania. Dlatego standardy powinny dostrzegaæ odmiennoœci ró nych miejsc wykonywania praktyki aptekarskiej (np. apteka ogólnodostêpna lub szpitalna). Ponadto, z uwagi na zmieniaj¹ce siê leki i potrzeby, standardy te powinny uwzglêdniaæ rozwój tych miejsc i zapewniaæ rozwijaj¹cym siê us³ugom wytyczne, bez negatywnego wp³ywu na ewolucyjny charakter praktyki. Jednoczeœnie powinien byæ ustalony podstawowy poziom praktyki, poni ej którego dana dzia³alnoœæ nie mo e byæ traktowana jako praktyka aptekarska i która nie powinna byæ tolerowana. Ustalaj¹c minimalne standardy GPP, FIP k³adzie nacisk na wa noœæ: 1) zdefiniowania roli aptekarzy zgodnie z oczekiwaniami pacjentów i spo³eczeñstwa, 2) obowi¹zki za wykonywanie których bezpoœrednio odpowiadaj¹ aptekarze, powinny byæ wyraÿnie okreœlone w odniesieniu do ka dej z ról, 3) powinny zostaæ opracowane minimalne standardy krajowe zapewniaj¹ce potrzebê wykazania kwalifikacji w dzia³aniach wspomagaj¹cych ka dy obowi¹zek i rolê. Minimum krajowych standardów dla ka dej dzia³alnoœci opiera siê na procesie, który musi byæ odpowiednio i w³aœciwie zdefiniowany, zgodnie z lokalnymi potrzebami praktyki aptecznej i krajowymi aspiracjami zawodowymi. Wszystkie krajowe organizacje zawodowe aptekarzy powinny dostosowaæ te role i dzia³ania zgodnie ze swoimi w³asnymi potrzebami. Wymienione poni ej obowi¹zki mog¹ byæ dalej okreœlane i mierzone poprzez ustalanie wskaÿników dobrej praktyki w kontekœcie krajowym i mog¹ byæ zmieniane w zale noœci od aktualnych priorytetów miejsca praktyki. Zaleca siê, by krajowe stowarzyszenia zawodowe aptekarzy rozwa y³y nastêpuj¹ce role i obowi¹zki aptekarzy: Rola 1. Przygotowywanie, uzyskiwanie, przechowywanie, zabezpieczanie, dystrybucja, podawanie, dyspensowanie i utylizacja produktów leczniczych Obowi¹zek A: Przygotowywanie preparatów leczniczych i produktów medycznych ex temporae. Nale y ustaliæ minimalne standardy krajowe dla tego obowi¹zku: 16 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 2 (230) 2013

17 SPRAWY ZAWODU Aptekarze powinni dbaæ o to, aby miejsca przygotowywania leków by³y tak zaprojektowane, by umo liwia³y ³atwoœæ przygotowywania preparatów ex temporae oraz by³y utrzymywane w sposób minimalizuj¹cy potencjalne b³êdy w stosowaniu leku i zapewnia³y czystoœæ i bezpieczeñstwo produktów leczniczych. Aptekarze powinni dbaæ o to, aby przygotowywane leki by³y wytwarzane zgodnie z pisemnymi receptariuszami, a standardy surowców, urz¹dzeñ i procesu przygotowywania, w tym tak e sterylnoœci, by³y w³aœciwe. Obowi¹zek B: Uzyskiwanie, przechowywanie zabezpieczanie preparatów leczniczych i produktów medycznych. Nale y ustaliæ minimalne standardy jakoœciowe dla tego obowi¹zku: Aptekarze, którzy s¹ odpowiedzialni za zakupy, powinni dbaæ, by proces zakupu by³ przejrzysty, profesjonalny i etyczny, by popiera³ sprawiedliwoœæ i dostêp oraz zapewnia³ odpowiedzialnoœæ wobec odpowiednich jednostek rz¹dowych i administracyjnych. Aptekarze, którzy s¹ odpowiedzialni za zakupy, powinni dbaæ, by by³y one wspierane przez rygorystyczne zasady zapewniania jakoœci zapobiegaj¹ce zakupom lub wprowadzaniu do systemu leków z³ej jakoœci, przeterminowanych, niezarejestrowanych lub podrobionych/fa³szywie oznakowanych/sfa³szowanych. Aptekarze odpowiedzialni za zakupy powinni zapewniaæ, by by³y one wspomagane przez godny zaufania system informatyczny, który zapewnia dok³adn¹, aktualn¹ i ³atwo dostêpna informacjê. Aptekarze powinni opracowaæ plan awaryjny dla braku leków i dla zakupów w nag³ych sytuacjach. Aptekarze powinni gwarantowaæ w³aœciwe warunki przechowywania wszystkich leków, zw³aszcza substancji kontrolnych, stosowanych w aptece lub zak³adach opieki zdrowotnej. Obowi¹zek C: Dystrybucja preparatów leczniczych i produktów leczniczych. Nale y opracowaæ minimalne standardy dla tego obowi¹zku: Aptekarze powinni gwarantowaæ, aby wszystkie produkty lecznicze, w tym tak e próbki leków, by³y traktowane i rozprowadzane w sposób zapewniaj¹cy rzetelnoœæ i bezpieczeñstwo zaopatrzenia w leki. Aptekarze powinni stworzyæ skuteczny system dystrybucji uwzglêdniaj¹cy pisemne procedury szybko i efektywnie przypominaj¹ce o produktach leczniczych, o których wiadomo lub podejrzewa siê, e s¹ wadliwe lub podrobione/fa³szywie oznakowane, ze wskazaniem osoby lub osób odpowiedzialnych za to przypominanie. Aptekarze wspólnie z wytwórcami, hurtownikami i agencjami rz¹dowymi (jeœli jest to w³aœciwe) powinni opracowaæ plan nieprzerwanego zaopatrzenia w leki jako element strategii przygotowañ do klêsk ywio³owych lub pandemii. Jako element strategii przygotowañ do klêsk ywio³owych i pandemii krajowe agencje leków mog¹ wprowadziæ nowe leki, które s¹ dopuszczone do obrotu pomimo ograniczonych danych o ich bezpieczeñstwie; obowi¹zkiem aptekarzy jest znajomoœæ zagadnieñ bezpieczeñstwa oraz wprowadzenie niezbêdnych mechanizmów monitorowania dzia³añ niepo ¹danych. Obowi¹zek D: Podawanie leków, szczepionek i leków injekcyjnych. Nale y opracowaæ minimalne standardy dla tego obowi¹zku: Aptekarze powinni odgrywaæ rolê w przygotowywaniu i podawaniu leków oraz w tworzeniu procedur dotycz¹cych podawania i monitorowania efektów podawania leków w swoim miejscu pracy. Aptekarze powinni pe³niæ rolê edukatorów, którzy pomagaj¹ i przeprowadzaj¹ szczepienia, i w ten sposób przyczyniaæ siê do zapobiegania chorobom poprzez uczestnictwo w programach szczepieñ, zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w szczepionki i ich bezpieczeñstwa. Aptekarze powinni uczestniczyæ w programach bezpoœredniego obserwowania terapii (DOT direct observed therapy) w takich obszarach jak leczenie uzale nieñ lekowych, HIV/AIDS, gruÿlicy i chorób CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 2 (230)

18 SPRAWY ZAWODU przenoszonych drog¹ p³ciow¹ (jeœli ma to zastosowanie). Obowi¹zek E: Dyspensowanie produktów medycznych. Nale y opracowaæ minimalne standardy dla tego obowi¹zku: Aptekarze powinni zapewniaæ w aptece odpowiednie warunki lokalowe, wyszkolony personel oraz posiadaæ standardy praktyki dyspensowania i procedury dokumentacji dotycz¹ce zaopatrzenia oraz dyspensowania leków na receptê i innych produktów opieki zdrowotnej. Aptekarze powinni oceniaæ wszystkie otrzymane papierowe lub elektroniczne recepty, zwracaj¹c uwagê na terapeutyczne, spo³eczne, ekonomiczne i prawne aspekty zalecanych wskazañ przed wydaniem leku pacjentowi. Jeœli jest to mo liwe, powinni proponowaæ zamienniki generyczne. Aptekarze powinni gwarantowaæ pacjentom poufnoœæ w miejscu dyspensowania leków, dbaæ o to, by pacjent uzyskiwa³ i rozumia³ pisemn¹ lub ustn¹ informacjê niezbêdn¹ do uzyskania jak najlepszych korzyœci z leczenia. Obowi¹zek F: Utylizacja preparatów leczniczych i produktów medycznych. Nale y opracowaæ minimalne standardy dla tego obowi¹zku: Aptekarze powinni zapewniæ systematyczne przeprowadzanie remanentów, które zawsze powinny uwzglêdniaæ próbki leków w procesie okresowego sprawdzania dat wa noœci i utylizowaæ leki przeterminowane. Aptekarze powinni dbaæ o to, by zwracane produkty medyczne, w tym tak e próbki leków, by³y natychmiast oddzielnie przechowywane do nastêpnej utylizacji, i zapobiegaæ, by nie by³y one dostêpne do dalszej dystrybucji lub dyspensowania. Aptekarze powinni opracowaæ bezpieczny sposób utylizacji leków w aptekach ogólnodostêpnych lub szpitalnych oraz zachêcaæ pacjentów i spo³eczeñstwo do zwracania przeterminowanych lub niechcianych leków i produktów medycznych. Alternatywnie aptekarze powinni udzielaæ pacjentom informacji o bezpiecznych sposobach utylizacji tych produktów. Rola 2. Zapewnianie efektywnego zarz¹dzania farmakoterapi¹ Obowi¹zek A: Ocena stanu zdrowia pacjenta i jego potrzeb. Nale y opracowaæ minimalne standardy dla tego obowi¹zku: Aptekarze powinni zapewniaæ, by zagadnienia zwi¹zane z zarz¹dzaniem zdrowiem, zapobieganiem chorobie i sprawami zwi¹zanymi ze zdrowym stylem ycia zawsze by³y uwzglêdniane w ocenie pacjenta i procesie opieki. Aptekarze powinni uwzglêdniaæ w indywidualnej ocenie wszystkich pacjentów takie unikatowe cechy pacjenta jak wykszta³cenie, przekonania kulturowe, umiejêtnoœæ pisania i czytania oraz czynniki fizyczne i psychiczne. Obowi¹zek B: Prowadzenie farmakoterapii pacjenta. Nale y opracowaæ minimalne standardy dla tego obowi¹zku: Aptekarze powinni posiadaæ i utrzymywaæ dostêp do odpowiedniej bazy dowodów dotycz¹cych bezpiecznego, racjonalnego i kosztowo efektywnego stosowania leków, takiej jak ksi¹ ki informacyjne na temat leków, czasopisma, krajowe listy leków podstawowych oraz wytyczne leczenia standardowego. Aptekarze powinni dbaæ o to, by systemy receptariuszy lekowych (lokalne, regionalne lub krajowe) by³y powi¹zane z wytycznymi standardowego leczenia, protoko³ami i wytycznymi leczenia opartymi na najlepszych dostêpnych dowodach. Aptekarze powinni odgrywaæ kluczow¹ rolê w edukowaniu lekarzy o dostêpie do dowodów dotycz¹cych optymalnego i prawid³owego stosowania leków, z uwzglêdnieniem wymaganych parametrów monitoringowych i odpowiednim dostosowywaniu recept. Je- eli jest to wskazane, aptekarze powinni udzielaæ porad lub zaleceñ lekarzom na temat farmakoterapii, ³¹cznie z proponowaniem wyboru odpowiedniego leku lub wielkoœci jego dawki. 18 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 2 (230) 2013

19 SPRAWY ZAWODU Aptekarze powinni mieæ dostêp i mo liwoœæ wykorzystywania niezbêdnych danych klinicznych pacjenta do koordynowania skutecznoœci zarz¹dzania farmakoterapi¹, szczególnie wtedy, gdy w farmakoterapiê pacjenta s¹ zaanga owani ró ni praktycy opieki zdrowotnej, i w razie potrzeby powinni interweniowaæ. Aptekarze powinni opracowaæ standardow¹ procedurê operacyjn¹ kierowania pacjenta do lekarzy, specjalistów i innych praktyków opieki zdrowotnej, je eli jest to w³aœciwe. Aptekarze powinni zapewniaæ ci¹g³oœæ opieki przez przekazywanie informacji o stosowanych przez pacjenta lekach pomiêdzy sektorami opieki. Obowi¹zek C: Monitorowanie postêpów i efektów uzyskiwanych przez pacjenta. Nale y opracowaæ minimalne standardy dla tego obowi¹zku: Aptekarze powinni braæ pod uwagê diagnozê oraz specyficzne potrzeby pacjenta w ocenie jego odpowiedzi na farmakoterapiê i w razie potrzeby powinni interweniowaæ. Aptekarze powinni dokumentowaæ dane kliniczne pacjenta, aby móc monitorowaæ farmakoterapiê i obserwowaæ postêpy w leczeniu pacjenta. Aptekarze powinni w miejscu opieki wykonywaæ badania testowe pacjenta w celu monitorowania i dostosowywania terapii, je eli zachodzi taka potrzeba. Obowi¹zek D: Zapewnianie informacji o lekach i problemach zwi¹zanych ze zdrowiem. Nale y opracowaæ minimalne standardy dla tego obowi¹zku: Aptekarze powinni zadbaæ, by w ka dej aptece znajdowa³o siê odpowiednie miejsce dla omawiania poufnych informacji z klientami i pacjentami. Aptekarze powinni zapewniaæ pacjentom wystarczaj¹ce informacje o zdrowiu, chorobie i specyficznych lekach, niezbêdne dla ich udzia³u w procesie decyzyjnym dotycz¹cym wszechstronnego planu zarz¹dzania opiek¹. Informacje te powinny mieæ na celu wspieranie przestrzegania zaleceñ leczniczych przez pacjenta oraz jego uprawnieñ. Aptekarze powinni aktywnie uczestniczyæ w dzia³aniach zmierzaj¹cych do zmniejszani opornoœci na leki przeciwbakteryjne przez zapewnianie lekarzom i pacjentom informacji o prawid³owym stosowaniu tych leków. Rola 3. Utrzymywanie i doskonalenie praktyki zawodowej Obowi¹zek A: Planowanie i wdra anie strategii ci¹g³ego rozwoju zawodowego dla poprawy i przysz³oœci zawodu. Nale y opracowaæ minimalne standardy dla tego obowi¹zku: Aptekarze powinni mieæ œwiadomoœæ tego, e ci¹g³e kszta³cenie musi trwaæ przez ca³e ycie zawodowe, i udowodniæ, e kszta³cenie to sprzyja doskonaleniu ich wiedzy klinicznej, umiejêtnoœci i wykonywaniu zawodu. Aptekarz powinni podejmowaæ kroki zmierzaj¹ce do uaktualniania swojej wiedzy i umiejêtnoœci w zakresie terapii uzupe³niaj¹cych oraz alternatywnych, takich jak tradycyjna medycyna chiñska, suplementy zdrowotne, akupunktura, homeopatia i naturopatia. Aptekarze powinni podejmowaæ kroki zmierzaj¹ce do uaktualniania swojej wiedzy i zaanga owania we wdra aniu do praktyki aptekarskiej nowych technik i automatyzacji, je eli jest to mo liwe do wykonania. Aptekarze powinni staraæ siê byæ poinformowanymi o zmianach w informacji o lekach i uaktualniaæ swoj¹ wiedzê w tym zakresie. Rola 4. Przyczynianie siê do poprawy efektywnoœci systemu opieki zdrowotnej i zdrowia publicznego Obowi¹zek A: Upowszechnianie informacji o lekach i ró nych aspektach samoopieki. Nale y opracowaæ minimalne standardy dla tego obowi¹zku: Aptekarze powinni zapewniaæ, by informacje przekazywane pacjentom, innym zawodom CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 2 (230)

20 SPRAWY ZAWODU opieki zdrowotnej i spo³eczeñstwu by³y oparte na dowodach, obiektywne, zrozumia³e, dok³adne, w³aœciwe i by nie mia³y charakteru promocyjnego. Aptekarze powinni opracowywaæ i/lub wykorzystywaæ materia³y edukacyjne dotycz¹ce zarz¹dzania zdrowiem, promocji zdrowia i programów zapobiegania chorobom, które mog¹ mieæ szerokie zastosowanie w populacjach pacjentów, grupach wiekowych i wiedzy o zdrowiu. Aptekarze powinni edukowaæ pacjentów o tym, jak oceniaæ i wykorzystywaæ informacje o opiece zdrowotnej (wraz z informacj¹ o lekach) zawarte w internecie lub innych Ÿród³ach informacji. Powinni te usilnie zachêcaæ ich do zasiêgania porady aptekarza dotycz¹cej znalezionych informacji, szczególnie uzyskanych z internetu. Aptekarze powinni pomagaæ pacjentom i ich opiekunom w uzyskiwaniu i krytycznej ocenie informacji zaspokajaj¹cych ich indywidualne potrzeby. Obowi¹zek B: Zaanga owanie w dzia³ania i us³ugi opieki prewencyjnej. Nale y opracowaæ minimalne standardy dla tego obowi¹zku: Aptekarze powinni uczestniczyæ w dzia³aniach opieki prewencyjnej promuj¹cej zdrowie publiczne i zapobieganie chorobom, w takich zakresach jak np. zaprzestanie palenia, choroby zakaÿne i przenoszone drog¹ p³ciowa. Aptekarze powinni pacjentom z wy szymi czynnikami ryzyka choroby zapewniaæ w miejscu opieki testy i inne dzia³ania przesiewowe. Obowi¹zek C: Przestrzeganie krajowych obowi¹zków zawodowych, wytycznych i ustawodawstwa. Nale y opracowaæ minimalne standardy dla tego obowi¹zku: Aptekarze powinni podejmowaæ dzia³ania zmierzaj¹ce do przestrzegania postanowieñ krajowych kodeksów etyki aptecznej. Obowi¹zek D: Wspieranie krajowej polityki promuj¹cej lepsze efekty zdrowotne. Nale y opracowaæ minimalne standardy dla tego obowi¹zku: Aptekarze powinni wnosiæ wk³ad do dzia³alnoœci publicznych i zawodowych organizacji lub grup poprzez promowanie, ocenê i poprawê zdrowia spo³eczeñstwa. Aptekarze powinni wspó³pracowaæ z innymi zawodami opieki zdrowotnej w poprawie efektów zdrowotnych. PODSUMOWANIE Wyró nia siê cztery g³ówne role, których realizacji oczekuje od aptekarzy spo³eczeñstwo i osoby indywidualne, którym oni s³u ¹. S¹ to: przygotowywanie, otrzymywanie, przechowywanie, dystrybucja, podawanie, dyspensowanie i utylizacja produktów medycznych, zapewnianie i poprawa terapii, utrzymywanie i doskonalenie zachowañ zawodowych, przyczynianie siê do poprawy efektywnoœci systemu opieki zdrowotnej i zdrowia publicznego. W zale noœci od wykonywanych obowi¹zków role te mog¹ byæ ró ne dla indywidualnych aptekarzy. Konkretne standardy GPP mog¹ zostaæ opracowane tylko przez krajowe organizacje zawodowe aptekarzy. Wytyczne powy sze s¹ zalecane jako zestaw celów zawodowych maj¹cych zaspokoiæ interesy pacjentów i innych kluczowych partnerów w sektorze farmaceutycznym. Odpowiedzialnoœæ za postêpy w tym projekcie spoczywa na ka dej krajowej organizacji zawodowej aptekarzy. Uzyskanie specyficznych standardów dla ka dego pañstwa w ramach tych zaleceñ mo e wymagaæ znacznego wysi³ku i du o czasu. Jako zawód opieki zdrowotnej aptekarze maj¹ obowi¹zek bezzw³ocznego rozpoczêcia tego procesu. T³umaczenie i przek³ad dr n. farm. Jerzy azowki Opracowanie i przygotowanie do druku mgr ucja Suchocka 20 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 2 (230) 2013

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Rozdzia³ 1 NADCIŒNIENIE TÊTNICZE JAKO PROBLEM ZDROWOTNY prof. dr hab. n. farm. S³awomir Lipski,

Bardziej szczegółowo

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Jerzy Kowalczyk Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Zasady doskonalenia systemu zarządzania oraz podstawowe procedury wspomagające Zarządzanie jakością VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG

Bardziej szczegółowo

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013 2 CZWARTEK 10.10.2013 18.00-20.30 Sala A - Sala im. Józefa Pi³sudskiego, poziom 2 Powitanie Uczestników XVIII Ordynatorskich Zakopiañskich Dni Kardiologicznych - kilka s³ów o Podyplomowej Szkole Kardiologicznej

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Wstęp I. Podstawy prawne II. Diagnoza problemu III. Cel i zadania

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r. PROJEKT w sprawie sposobu prowadzenia dokumentacji obrotu detalicznego produktami leczniczymi weterynaryjnymi i wzoru tej dokumentacji

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 paêdziernika 2002 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 paêdziernika 2002 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki. 1565 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 18 paêdziernika 2002 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki. Na podstawie art. 95 ust. 4 ustawy z dnia 6 wrzeênia 2001 r. Prawo farmaceutyczne

Bardziej szczegółowo

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej biblioteczka zamówień publicznych Agata Hryc-Ląd Małgorzata Skóra Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej Nowe progi w zamówieniach publicznych 2014 Agata Hryc-Ląd Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Rudniki, dnia 10.02.2016 r. Zamawiający: PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE

Rudniki, dnia 10.02.2016 r. Zamawiający: PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE Zamawiający: Rudniki, dnia 10.02.2016 r. PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE W związku z planowaną realizacją projektu pn. Rozwój działalności

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 Koło Naukowe Prawa Medycznego, zwane dalej Kołem, jest dobrowolną organizacją studencką. Funkcjonuje na Wydziale Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich

Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich 1. W oparciu o inicjatywę Stowarzyszenia Konferencje i Kongresy w Polsce (SKKP) oraz zadania statutowe Polskiej Organizacji Turystycznej (POT) i działającego

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego.

ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. ZAPYTANIE OFERTOWE dot. rozliczania projektu Wrocław, 31-07-2014 r. realizowane w ramach projektu: JESTEŚMY DLA WAS Kompleksowa opieka w domu chorego. Zamówienie jest planowane do realizacji z wyłączeniem

Bardziej szczegółowo

do prenumeraty na rok 2013 Zapraszamy

do prenumeraty na rok 2013 Zapraszamy www.cza.pl e-mail: cza@cza.pl do prenumeraty na rok 2013 Patronat POLSKIE TOWARZYSTWO LEKARSKIE POLSKI KOMITET ZIELARSKI AMBASADOR Zapraszamy FARMACJI ISSN 1233-2755 Vol. XIX Rok za³o enia 1992 Nr 11 (227)

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT Szanowni Państwo! Prowadzenie działalności w branży energetycznej wiąże się ze specyficznymi problemami podatkowymi, występującymi w tym sektorze gospodarki.

Bardziej szczegółowo

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Roman Batko Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Uniwersytet Jagiello ski wypracowanie i upowszechnienie najbardziej skutecznej i efektywnej dobrej

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

KONKURS NA NAJLEPSZE LOGO

KONKURS NA NAJLEPSZE LOGO KONKURS NA NAJLEPSZE LOGO Stowarzyszenie Unia Nadwarciańska ogłasza konkurs na logo. Regulamin konkursu: I. POSTANOWIENIA WSTĘPNE 1. Regulamin określa: cele konkursu, warunki uczestnictwa w konkursie,

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW SPIS TREŒCI

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW SPIS TREŒCI MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW WEWNÊTRZNYCH Wprowadzenie (Stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl Braniewo: Pełnienie funkcji Koordynatora Projektu Priorytet: IX Rozwój wykształcenia

Bardziej szczegółowo

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. 1 z 8 2015-04-14 12:59

SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA. 1 z 8 2015-04-14 12:59 1 z 8 2015-04-14 12:59 Kraków: przeprowadzenie szkolenia w szpitalach na temat wymogów standardów akredytacyjnych w okresie od 05.05.2015r. do 30.06.2015r. w ramach projektu Bezpieczny Szpital - Bezpieczny

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE Rozdział I Postanowienia Ogólne. 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Dyrektorów Szpitali w Krakowie w dalszej części określone

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO

Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO DZIENNIK URZÊDOWY WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO Katowice, dnia 29 wrzeœnia 2006 r. Nr 15 TREŒÆ: Poz.: ZARZ DZENIE PREZESA WY SZEGO URZÊDU GÓRNICZEGO 81 nr 6 z dnia 29 sierpnia 2006 r. zmieniaj¹ce zarz¹dzenie

Bardziej szczegółowo

Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska

Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska 1 Projekt Ogólnopolski: 1.1. Projekt Ogólnopolski (dalej Projekt ) to przedsięwzięcie Stowarzyszenia podjęte w celu realizacji celów

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI

POLITYKA PRYWATNOŚCI POLITYKA PRYWATNOŚCI stosowanie do przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2013 r., poz. 1422 ze zm.) oraz ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie

Bardziej szczegółowo

Licencję Lekarską PZPN mogą uzyskać osoby spełniające następujące wymagania:

Licencję Lekarską PZPN mogą uzyskać osoby spełniające następujące wymagania: Uchwała nr III/46 z dnia 19 marca 2014 roku Zarządu Polskiego Związku Piłki Nożnej w sprawie zasad przyznawania licencji dla lekarzy pracujących w klubach Ekstraklasy, I i II ligi oraz reprezentacjach

Bardziej szczegółowo

NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH

NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH Stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej swoich członków. Do prowadzenia swych spraw stowarzyszenie może zatrudniać pracowników, w tym swoich

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r.

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz postanowienia przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku.

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Rada Nadzorcza zgodnie z treścią Statutu Spółki składa się od 5 do 9 Członków powoływanych przez Walne Zgromadzenie w głosowaniu tajnym.

Bardziej szczegółowo

I. REKLAMA KIEROWANA DO LEKARZY

I. REKLAMA KIEROWANA DO LEKARZY Instrukcja postępowania w sprawie warunków i formy reklamy produktów leczniczych w Specjalistycznym Szpitalu Klinicznym Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Instrukcja określa

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

Propozycja szkolenia z zakresu: Supra Brokers sp. z o.o.

Propozycja szkolenia z zakresu: Supra Brokers sp. z o.o. z zakresu: Dokumentacja medyczna w świetle nowych przepisów prawa 1 Szanowni Państwo, jako wiodący broker i doradca ubezpieczeniowy sektora medycznego, reprezentujący interesy ponad 200 szpitali w całej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Biuro Karier Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie, zwane dalej BK EWSPA to

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie nowego pracownika. wydanie 1. ISBN 978-83-255-0049-8. Autor: Justyna Tyborowska. Redakcja: Joanna Tyszkiewicz

Wprowadzenie nowego pracownika. wydanie 1. ISBN 978-83-255-0049-8. Autor: Justyna Tyborowska. Redakcja: Joanna Tyszkiewicz Wprowadzenie nowego pracownika wydanie 1. ISBN 978-83-255-0049-8 Autor: Justyna Tyborowska Redakcja: Joanna Tyszkiewicz Wydawnictwo C.H. Beck Ul. Gen. Zajączka 9, 01-518 Warszawa Tel. (022) 311 22 22 Faks

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis zamówienia

Szczegółowy opis zamówienia ZFE-II.042.2. 24.2015 Szczegółowy opis zamówienia I. Zasady przeprowadzenia procedury zamówienia 1. Zamówienie realizowane jest na podstawie art.70 1 i 70 3 70 5 Kodeksu Cywilnego ( Dz. U. z 2014 r. poz.

Bardziej szczegółowo

I. INFORMACJA O KOMITECIE AUDYTU. Podstawa prawna dzialania Komitetu Audytu

I. INFORMACJA O KOMITECIE AUDYTU. Podstawa prawna dzialania Komitetu Audytu w Przewodniczący Jan Robert Halina Podsekretarz Sprawozdanie z realizacji zadań Komitetu Audytu dla dzialów administracja publiczna, informatyzacja, łączność, wyznania religijne oraz mniejszości narodowej

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Departament Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Opole, 10 grudnia

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 1 / 7 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:161398-2016:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym Województwa Wielkopolskiego Nr 127 13535 2351 UCHWA A Nr XVIII/152/08 RADY POWIATU GOSTYÑSKIEGO z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie: zasad i trybu przyznawania, wstrzymywania i cofania oraz wysokoœci stypendiów

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

zywania Problemów Alkoholowych

zywania Problemów Alkoholowych Państwowa Agencja Rozwiązywania zywania Problemów Alkoholowych Konferencja Koszty przemocy wobec kobiet w Polsce 2013 Warszawa, 27 maja 2013 r. www.parpa.pl 1 Podstawy prawne Ustawa o wychowaniu w trzeźwości

Bardziej szczegółowo

U M O W A. zwanym w dalszej części umowy Wykonawcą

U M O W A. zwanym w dalszej części umowy Wykonawcą U M O W A zawarta w dniu pomiędzy: Miejskim Centrum Medycznym Śródmieście sp. z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Próchnika 11 reprezentowaną przez: zwanym dalej Zamawiający a zwanym w dalszej części umowy

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIA DODATKOWE DO OGÓLNYCH WARUNKÓW GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE KREDYTOBIORCÓW Kod warunków: KBGP30 Kod zmiany: DPM0004 Wprowadza się następujące zmiany w ogólnych warunkach grupowego ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy REGULAMIN AKCJI PROMOCYJNEJ Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy 1. ORGANIZATOR, CZAS TRWANIA AKCJI PROMOCYJNEJ, PROGRAM AKCJI 1.1 Organizatorem akcji promocyjnej prowadzonej pod nazwą Skuteczność

Bardziej szczegółowo

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Cechy: Kolorowy i intuicyjny wyœwietlacz LCD Czujnik wysokiej jakoœci Inteligentne rozpoznawanie przeszkód Przedni i tylni system wykrywania

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe dotyczy zamówienia publicznego o wartości nieprzekraczającej 30 000 euro.

Zapytanie ofertowe dotyczy zamówienia publicznego o wartości nieprzekraczającej 30 000 euro. Zaproszenie do złożenia oferty cenowej na Świadczenie usług w zakresie ochrony na terenie Pałacu Młodzieży w Warszawie w 2015 roku Zapytanie ofertowe dotyczy zamówienia publicznego o wartości nieprzekraczającej

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Usługa e-tranzyt System NCTS 2 Aktualny stan wdrożenia Ogólnopolskie

Bardziej szczegółowo

Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Art New media S.A. uchwala, co następuje:

Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Art New media S.A. uchwala, co następuje: y uchwał Spółki Art New media S.A. zwołanego w Warszawie, przy ulicy Wilczej 28 lok. 6 na dzień 22 grudnia 2011 roku o godzinie 11.00 w sprawie wyboru Przewodniczącego Zgromadzenia Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rady Nadzorczej KERDOS GROUP Spółka Akcyjna

Sprawozdanie Rady Nadzorczej KERDOS GROUP Spółka Akcyjna Sprawozdanie Rady Nadzorczej KERDOS GROUP Spółka Akcyjna z oceny sprawozdania Zarządu z działalności KERDOS GROUP S.A. w roku obrotowym obejmującym okres od 01.01.2014 r. do 31.12.2014 r. oraz sprawozdania

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie doradztwa prawnego 2015/S 250-457800

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie doradztwa prawnego 2015/S 250-457800 1 / 9 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:457800-2015:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi w zakresie doradztwa prawnego 2015/S 250-457800 Ministerstwo Rozwoju,

Bardziej szczegółowo

Informacja o wyniku kontroli doraźnej. Określenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, które było przedmiotem kontroli.

Informacja o wyniku kontroli doraźnej. Określenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, które było przedmiotem kontroli. Warszawa, dnia 15.12.2010 r. UZP/DKD/KND/54/2010 Informacja o wyniku kontroli doraźnej Określenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, które było przedmiotem kontroli. Zamawiający: Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Agnieszka Wróblewska

Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Agnieszka Wróblewska Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi Agnieszka Wróblewska RAZEM JESTEŚMY NAJSILNIEJSI WDROŻENIE MODELU WSPÓŁPRACY W 6 GMINACH POWIATU ŁUKOWSKIEGO Projekt zakłada wdrażanie na poziomie gminy

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 (rok, za który sk ładane jest o świadczenie) DzialI Jako osoba odpowiedzialna za zapewnienie funkcjonowania adekwatnej,

Bardziej szczegółowo

e-izba IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ www.ecommercepolska.pl

e-izba IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ www.ecommercepolska.pl e-izba IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ www.ecommercepolska.pl e-izba - IZBA GOSPODARKI ELEKTRONICZNEJ Niniejszy dokument jest przeznaczony wyłącznie dla jego odbiorcy nie do dalszej dystrybucji 1 2012 Fundacja

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie FARMACJA SZPITALNA za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie FARMACJA SZPITALNA za rok 2014 Warszawa,12.02.2015 Ewa Steckiewicz- Bartnicka Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej Mińsk Mazowiecki,ul. Szpitalna 37 tel.25 5065171 fax.25 5065109 email apteka@spzozmm.pl Raport Konsultanta

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA Powiat Wrocławski z siedzibą władz przy ul. Kościuszki 131, 50-440 Wrocław, tel/fax. 48 71 72 21 740 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

Bardziej szczegółowo

Obowiązki informacyjne i promocyjne dla beneficjentów RPO WM 2014-2020

Obowiązki informacyjne i promocyjne dla beneficjentów RPO WM 2014-2020 Obowiązki informacyjne i promocyjne dla beneficjentów RPO WM 2014-2020 DLACZEGO NALEŻY PROMOWAĆ PROJEKTY? Podstawą dla działań informacyjnych i promocyjnych w ramach projektów unijnych jest prawo obywateli

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie REFA Wielkopolska Poznań, 2011-11-07. ul. Rubież 46 C3, 61-612 Poznań

Stowarzyszenie REFA Wielkopolska Poznań, 2011-11-07. ul. Rubież 46 C3, 61-612 Poznań Stowarzyszenie REFA Wielkopolska Poznań, 2011-11-07 ul. Rubież 46 C3 tel. 0048 61 8279410 fax 0048 61 8279411 email: biuro@refa.poznan.pl ZAPYTANIE OFERTOWE Dotyczy: postępowania opartego na zasadzie efektywnego

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie 1. 5.3.4 Oś 4 Leader Poziom wsparcia Usunięcie zapisu. Maksymalny

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku,

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku, PROTOKÓŁ z kontroli w Warsztatach Terapii Zajęciowej Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Słupsku przeprowadzonej przez Głównego Specjalistę Wydziału Audytu i Kontroli

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW ZESPÓŁ SZKÓŁ im. MARII SKŁODOWSKIEJ-CURIE W GOSTYNINIE REGULAMIN RADY RODZICÓW Do uŝytku wewnętrznego Regulamin Rady Rodziców przy Zespole Szkół im. Marii Skłodowskiej-Curie w Gostyninie Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Biuro Administracyjno-Gospodarcze Warszawa, dnia 8.04.2016 r. UR.BAG.AGG.240.1.2016.UK.2

Biuro Administracyjno-Gospodarcze Warszawa, dnia 8.04.2016 r. UR.BAG.AGG.240.1.2016.UK.2 Załącznik Nr 1 do Regulaminu udzielania zamówień publicznych oraz przygotowywania i zawierania umów Biuro Administracyjno-Gospodarcze Warszawa, dnia 8.04.2016 r. UR.BAG.AGG.240.1.2016.UK.2 Zapytanie ofertowe

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie.

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie. Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie Definicje: Ilekro w niniejszym Regulaminie jest mowa o: a) Funduszu

Bardziej szczegółowo

Rozeznanie rynku na analizę merytoryczną i budżetową projektów informacyjnych poświęconych FE

Rozeznanie rynku na analizę merytoryczną i budżetową projektów informacyjnych poświęconych FE 2016-02-29 Rozeznanie rynku na analizę merytoryczną i budżetową projektów informacyjnych poświęconych FE W ramach procedury rozeznania rynku zapraszamy do składania ofert na analizę merytoryczną i budżetową

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 32/2011 Dyrektora Dziecięcego Szpitala Klinicznego w Lublinie z dnia 17.03.2011 r.

Zarządzenie Nr 32/2011 Dyrektora Dziecięcego Szpitala Klinicznego w Lublinie z dnia 17.03.2011 r. Zarządzenie Nr 32/2011 Dyrektora Dziecięcego Szpitala Klinicznego w Lublinie z dnia 17.03.2011 r. w sprawie: Aneksu do Regulaminu Organizacyjno - Porządkowego Dziecięcego Szpitala Klinicznego im. prof.

Bardziej szczegółowo

Piła: Prowadzenie obsługi bankowej Związku Numer ogłoszenia: 145986-2013; data zamieszczenia: 13.04.2013 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi

Piła: Prowadzenie obsługi bankowej Związku Numer ogłoszenia: 145986-2013; data zamieszczenia: 13.04.2013 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.prgok.pl Piła: Prowadzenie obsługi bankowej Związku Numer ogłoszenia: 145986-2013; data zamieszczenia:

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085

Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 1/6 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:107085-2015:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi w zakresie napraw i konserwacji taboru kolejowego 2015/S 061-107085 Przewozy

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. EKSPERT Maciej Mrozek. dot.: realizacji zadań (zajęcia/materiały/badania) w ramach kursów PRAWO JAZDY KAT: B oraz SAFE&ECO-DRIVING

ZAPYTANIE OFERTOWE. EKSPERT Maciej Mrozek. dot.: realizacji zadań (zajęcia/materiały/badania) w ramach kursów PRAWO JAZDY KAT: B oraz SAFE&ECO-DRIVING ZAPYTANIE OFERTOWE EKSPERT Maciej Mrozek dot.: realizacji zadań (zajęcia/materiały/badania) w ramach kursów PRAWO JAZDY KAT: B oraz SAFE&ECO-DRIVING zapytanie dotyczy organizacji zajęć w ramach projektu:

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA CYFRYZACJI

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA CYFRYZACJI DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA CYFRYZACJI Warszawa, dnia 7 kwietnia 2016 r. Poz. 9 ZARZĄDZENIE NR 9 MINISTRA CYFRYZACJI 1) z dnia 5 kwietnia 2016 r. w sprawie Karty Audytu Wewnętrznego w Ministerstwie Cyfryzacji

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 1217/2003 z dnia 4 lipca 2003 r. ustanawiające powszechne specyfikacje dla krajowych programów kontroli jakości w zakresie ochrony lotnictwa cywilnego (Tekst mający znaczenie

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr W.0050.23.2015 Wójta Gminy Siedlce z dnia 1 kwietnia 2015 roku. w sprawie powołania Gminnego Zespołu Zarządzania Kryzysowego.

Zarządzenie Nr W.0050.23.2015 Wójta Gminy Siedlce z dnia 1 kwietnia 2015 roku. w sprawie powołania Gminnego Zespołu Zarządzania Kryzysowego. Zarządzenie Nr W.0050.23.2015 w sprawie powołania Gminnego Zespołu Zarządzania Kryzysowego. Na podstawie art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 roku o zarządzaniu kryzysowym (tekst jednolity: Dz.

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach Na podstawie art. 95a ustawy

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 9/11/12 dyrektora PCKZ w Jaworze z dnia 30 marca 2012 r. Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku

Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku w sprawie przyjęcia programu współpracy miasta stołecznego Warszawy w roku 2004 z organizacjami pozarządowymi oraz

Bardziej szczegółowo

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych 1 Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych Opracowanie w ramach projektu Potencjał Działanie Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VI/25/2015 RADY GMINY ROZPRZA z dnia 31 marca 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2015

UCHWAŁA NR VI/25/2015 RADY GMINY ROZPRZA z dnia 31 marca 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2015 UCHWAŁA NR VI/25/2015 RADY GMINY ROZPRZA z dnia 31 marca 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2015 Na podstawie art.18 ust.2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 132 8903 Poz. 1238 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r.

Dziennik Ustaw Nr 132 8903 Poz. 1238 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r. Dziennik Ustaw Nr 132 8903 Poz. 1238 1238 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r. w sprawie ciàg ych szkoleƒ farmaceutów zatrudnionych w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych Na

Bardziej szczegółowo

I. 1) NAZWA I ADRES: Muzeum Warszawy, Rynek Starego Miasta 28-42, 00-272 Warszawa, woj. mazowieckie, tel. +48 22 596 67 11, faks +48 22 596 67 20.

I. 1) NAZWA I ADRES: Muzeum Warszawy, Rynek Starego Miasta 28-42, 00-272 Warszawa, woj. mazowieckie, tel. +48 22 596 67 11, faks +48 22 596 67 20. Warszawa: dostawa toreb i kubków papierowych z logo Muzeum Warszawy Numer ogłoszenia: 66360-2016; data zamieszczenia: 23.03.2016 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe.

Bardziej szczegółowo