Zastosowanie żyta w żywieniu trzody chlewnej i bydła

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zastosowanie żyta w żywieniu trzody chlewnej i bydła"

Transkrypt

1 Zastosowanie żyta w żywieniu trzody chlewnej i bydła

2 Autorzy artykułów Andrea Meyer Izba Rolnicza Dolnej Saksonii, Niemcy Dziedzina: Żywienie, Badania Doświadczalne Zwierzęta dr Wilfried von Gagern dr inż. Tomasz Schwarz Katedra Hodowli Trzody Chlewnej i Małych Przeżuwaczy Uniwersytet Rolniczy w Krakowie dr hab. Marek Pieszka, prof. nadzw. Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy w Balicach Dział Żywienia Zwierząt i Paszoznastwa dr inż. Magdalena Łopuszańska-Rusek Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy w Balicach Dział Żywienia Zwierząt i Paszoznastwa dr inż. Marian Kamyczek Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy Zakład Doświadczalny Pawłowice Claus Hinrich Heuer Manager Produktu Międzynarodowego Żyta KWS LOCHOW GMBH, BERGEN, Niemcy dr hab. inż. Jan Grajewski, prof. UKW Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Instytut Biologii Eksperymentalnej, Zakład Fizjologii i Toksykologii 2 Redakcja artykułów

3 Spis treści 1 Składniki żyta Zawartość składników odżywczych i wartość pokarmowa Specyfi czne składniki żyta Polisacharydy nieskrobiowe (NSP) Sporysz Mykotoksyny Zachowanie jakości ziarna a prawidłowe składowanie Wykorzystanie żyta w żywieniu zwierząt użytkowych Wykorzystanie żyta w żywieniu trzody chlewnej Lochy Prosięta Tuczniki Wykorzystanie żyta w żywieniu bydła Krowy mleczne Opasy Wyniki doświadczeń w żywieniu zwierząt prowadzonych w różnych krajach Pasa Żyta Tuczniki Lochy Prosięta Krowy mleczne Buhaje opasowe Zalecenia Niemieckiego Towarzystwa Rolniczego (DLG) dotyczące zastosowania żyta w żywieniu bydła i trzody chlewnej Przykłady z gospodarstw w zakresie doświadczeń praktycznych w skarmianiu żyta Tabela wartości pokarmowej DLG dla bydła i trzody chlewnej (2005) Bibliografia...45 Spis treści 3

4 Przedmowa Żyto jest atrakcyjne! Ważną rzeczą w żywieniu zwierząt jest uzyskiwanie wysokich przyrostów masy ciała oraz wysokiej wydajności mlecznej. Równocześnie ważnym jest dobry stan zdrowotny zwierząt oraz dostępność taniej paszy. Ogólnoeuropejskie wyniki dotyczące skarmiania pasz dowodzą, że żyto doskonale spełnia te wymagania. Dobrym przykładem są indywidualne gospodarstwa duńskie oraz niemieckie, gdzie żyto traktowane jest jako pełnowartościowy składnik pasz produkowanych we własnych mieszalniach. Żyto cieszy się coraz większą popularnością, gdyż zarówno świnie jak i bydło dobrze akceptują ten gatunek zboża. Jednocześnie ważnym czynnikiem jest fakt, że żyto hybrydowe (mieszańcowe) uprawiane w warunkach gleb średnich i lekkich odznacza się najwyższym plonem ziarna wśród zbóż. Żyto świetnie wykorzystuje słabo dostępne składniki pokarmowe w glebie oraz odznacza się ogromną odpornością na stresy, co zapewnia bezpieczeństwo upraw oraz wydajną i tanią produkcję surowca zbożowego do produkcji pasz. Celem niniejszej broszury jest przybliżenie Państwu niezbędnej wiedzy podstawowej dotyczącej żyta jako wartościowego składnika paszy. Opracowanie zawiera raporty z doświadczeń własnych a także przykłady dawek pokarmowych ułożonych na potrzeby żywienia trzody chlewnej i bydła. Nasz praktyczny poradnik stanowi też podsumowanie europejskich wyników doświadczeń naukowych w zakresie skarmiania żyta. Projekt RYE BELT, zainicjowany przez KWS LOCHOW, prowadzi od 2008 r. działania na rzecz uprawy żyta w całej Europie. Projekt kładzie nacisk na hodowlę i sprzedaż żyta oraz wykorzystanie żyta jako paszy w żywieniu zwierząt. Więcej informacji znajdą Państwo na stronie Kończąc, pragniemy podziękować Autorom i Badaczom prowadzącym doświadczenia za wsparcie udzielone nam przy tworzeniu niniejszej broszury. z poważaniem Thomas Blumtrit t Dyrektor Sprzedaży w Niemczech, Polsce oraz w Europie Wschodniej KWS LOCHOW GMBH Claus Hinrich Heuer Manager Produktu Międzynarodowego Żyto KWS LOCHOW GMBH 4 Przedmowa

5 1 Składniki żyta 1.1 Zawartość składników odżywczych i wartość pokarmowa Z porównania gatunków zbóż wynika, że żyto zawiera znacznie więcej skrobi niż jęczmień, ale jednak mniej niż pszenica i pszenżyto. Średnio, w latach 2007 do 2010, zawartość skrobi w ziarnie żyta wynosiła 53,3 %, podczas gdy w jęczmieniu 50,8 % natomiast w pszenicy aż 59,1 %. Spośród wszystkich gatunków zbóż żyto zawiera najmniej białka. Na podstawie dotychczasowych wyników dotyczących plonów uzyskanych w 2011 roku stwierdzono, że zawartość surowego białka w ziarnie żyta sięgała 10,4 %, w pszenicy 12,2 %, pszenżycie 11,3 % i jęczmieniu 11,6 %. W ziarnie żyta średnia zawartość cukru wynosi ponad 5 % i jest dwukrotnie wyższa aniżeli w jęczmieniu i pszenicy. Wyniki analiz z ostatnich lat pokazują, że zawartości substancji odżywczych w ziarnach poszczególnych gatunkach zbóż zmieniają się z roku na rok (tabela 1). Czynnikami decydującymi o zawartości poszczególnych składników w ziarnie między innymi są: warunki atmosferyczne w trakcie okresu wegetacji, poziom stosowanego nawożenia, rodzaj gleby oraz cechy odmianowe uprawianego gatunku. Dlatego badania ziarna zbóż wykonywane pod kątem zawartości poszczególnych składników stanowiących o ich wartości są działaniem bardzo pożądanym a jednocześnie szybkim i tanim w realizacji dzięki wykorzystaniu techniki spektroskopii w bliskiej podczerwieni (NIRS). Tabela 1: Wartość pokarmowa ziarna zbóż 1) pochodzacego ze zbiorów w latach (analizy NIRS, LUFA Nord-West, Niemcy) Żyto Jęczmień Pszenżyto Pszenica Rok Liczba prób Sucha masa [%] 86,1 86,1 84,9 86,4 86,0 85,7 86,1 86,7 85,7 86,5 86,0 86,2 Białko surowe [%] 8,2 9,2 9,2 10,6 11,1 11,3 10,1 10,3 11,7 10,9 11,1 11,8 Tłuszcz surowy [%] 1,9 1,9 2,0 2,8 2,7 2,6 2,0 2,0 2,2 2,1 2,1 2,2 Włókno surowe [%] 2,2 2,4 2,3 5,0 5,3 4,5 2,7 2,5 2,6 2,4 2,4 2,4 Skrobia [%] 53,7 53,8 52,1 51,7 50,5 49,9 59,7 59,0 57,6 59,5 59,8 59,1 Cukier 2) [%] 5,4 5,1 5,0 2,1 2,0 2,1 3,2 3,0 2,8 2,6 2,3 2,2 Energia metaboliczna EM (trzoda chlewna) 3) [MJ/kg] 13,4 13,6 13,4 12,9 12,8 12,9 14,0 14,0 14,1 14,1 14,2 14,3 Energia netto laktacji [MJ/kg] ENL (krowy) 7,5 7,5 7,5 7,1 7,1 7,1 7,4 7,4 7,5 7,5 7,5 7,5 Energia metaboliczna [MJ/kg] 11,8 11,8 11,8 11,3 11,3 11,3 11,7 11,7 11,8 11,8 11,8 11,8 (bydło) nxp 4) [g/kg] RNB 5) [g/kg] -10,1-8,8-8,7-5,9-5,4-5,0-7,2-7,0-5,1-6,4-6,2-5,2 Lizyna [%] 0,31 0,34 0,34 0,37 0,38 0,39 0,35 0,35 0,38 0,31 0,32 0,33 Metionina + cystyna [%] 0,32 0,36 0,36 0,41 0,42 0,43 0,41 0,41 0,46 0,43 0,43 0,46 Treonina [%] 0,27 0,30 0,30 0,36 0,37 0,37 0,31 0,32 0,36 0,32 0,32 0,34 Tryptofan [%] 0,09 0,10 0,10 0,13 0,14 0,14 0,11 0,11 0,12 0,14 0,14 0,15 1) w przeliczeniu do 88 % suchej masy 2) niższa liczba prób (analiza chemiczna na mokro ) 3) wyliczona wg wzoru 4) 5) białko ogólne dostępne w jelicie bilans azotu w żwaczu Składniki żyta 5

6 Oprócz skrobi i cukrów prostych frakcja węglowodanowa zawiera również polisacharydy nieskrobiowe, takie jak celuloza, pentozany, betaglukany i in. (patrz Rozdział 1.2.1). Dla trzody chlewnej są one trudno strawne z uwagi na brak odpowiednich enzymów własnych u tego gatunku zwierząt. Tabela nr 2 pokazuje, jak znaczne mogą być wahania zawartości poszczególnych składników w obrębie jednego gatunku zboża w ziarnie zbieranym w trakcie jednego sezonu wegatacyjnego. Tabela 2: Zawartość składników odżywczych w 1 kg ziarna zboż 1) pochodzących ze zbiorów 2010 roku. Wartości średnie i zakres wartości minimalnych i maksymalnych (analizy NIRS, LUFA Nord- West, Niemcy) Żyto n = 222 Jęczmień n = 345 Pszenżyto n = 181 Pszenica n = 390 Sucha masa [%] 86,3 (76,7-90,9) 87,0 (75-91,7) 86,1 (77,3-90,1) 85,8 (80,7-94,3) Białko surowe [%] 10,1 (7,6-13,9) 10,9 (8,0-15,8) 11,3 (8,0-16,5) 12,1 (7,8-16,7) Tłuszcz surowy [%] 1,8 (1,7-2,1) 2,8 (2,5-3,2) 2,1 (1,9-2,5) 2,1 (1,5-2,7) Włókno surowe [%] 2,2 (1,3-3,5) 5,4 (3,1-7,1) 2,6 (1,5-3,3) 2,6 (1,8-3,8) Skrobia [%] 53,7 (48,2-56,0) 51,0 (45,7-54,4) 57,1 (51,4-60,8) 57,9 (48,4-63,1) Cukier 2) [%] 5,5 (3,1-6,4) 2,5 (1,7-5,2) 3,5 (2,6-4,5) 2,4 (1,9-4,1) Energia metaboliczna [MJ/kg] 13,7 EM (trzoda) 3) (13,4-14,1) 12,8 (12,4-13,9) 14,0 (13,6-14,3) 14,1 (13,4-14,6) Energia netto laktacji ENL (krowy) [MJ/kg] 7,5 (7,5-7,6) 7,1 (7,0-7,2) 7,5 (7,4-7,6) 7,5 (7,5-7,6) Energia metaboliczna EM (bydło) [MJ/kg] 11,8 (11,7-11,9) 11,3 (11,2-11,4) 11,7 (11,6-11,9) 11,8 (11,7-12,0) nxp 4) [g/kg] 148 ( ) 144 ( ) 148 ( ) 151 ( ) RNB 5) [g/kg] -7,5 (-10,9 do -2,4) -5,5 (-9,0 do 0,3) -5,5 (-10,1 do 1,4) -4,9 (-10,4 do 1) Lizyna [%] 0,37 (0,30-0,48) 0,38 (0,30-0,50) 0,37 (0,30-0,48) 0,33 (0,27-0,40) Metionina + cystyna [%] 0,39 (0,3-0,53) 0,42 (0,33-0,57) 0,45 (0,34-0,61) 0,46 (0,34-0,6) Treonina [%] 0,33 (0,26-0,45) 0,36 (0,28-0,5) 0,35 (0,26-0,49) 0,34 (0,25-0,44) Tryptofan [%] 0,11 (0,09-0,14) 0,14 (0,11-0,19) 0,12 (0,09-0,16) 0,15 (0,12-0,18) 1) w odniesieniu do 88 % masy suchej 2) niższa liczba prób (analiza chemiczna na mokro ) 3) wyliczona według wzoru 4) białko ogólne dostępne w jelicie 5) bilans azotu w żwaczu 6 Składniki żyta

7 Inaczej niż w przypadku ww. 4 gatunków zbóż, do ziarna kukurydzy odnosi się bardzo niewielka liczba badań. W tabeli 3 przedstawiono wyniki z lat Tabela 3: Wartość pokarmowa ziarna kukurydzy ze zbiorów 2008 do 2010 (89 prób, analizy NIRS, LUFA Nord-West, Niemcy) 1) Sucha masa [%] 71,7 Białko surowe [%] 8,5 Tłuszcz surowy [%] 4,4 Włókno surowe [%] 2,2 Skrobia [%] 63,1 Energia metaboliczna EM (trzoda) 2) [MJ/kg] 14,5 Energia netto laktacji ENL (krowy) [MJ/kg] 7,1 Energia metaboliczna EM (bydło) [MJ/kg] 11,4 nxp 3) [g/kg] 140 RNB 4) [g/kg] -8,7 Lizyna [%] 0,23 Metionina + cystyna [%] 0,35 Treonina [%] 0,30 1) w odniesieniu do 88 % masy suchej 2) wyliczona wg wzoru 3) białko ogólne dostępne w jelicie 4) bilans azotu w żwaczu Składniki żyta 7

8 O wartości pokarmowej zboża stanowi w pierwszej kolejności jego wartość energetyczna. W żywieniu trzody chlewnej należy pamiętać, że żyto zawiera od 0,6 do 0,7 MJ EM/kg mniej od pszenicy. Z porównania wyników analiz z ostatnich czterech zbiorów zbóż (tabele 1 i 2) wynika, że żyto o wartości energetycznej 13,5 MJ EM/kg plasuje się pośrodku pomiędzy jęczmieniem (12,9 MJ/kg) a pszenżytem (14,0 MJ/kg). Ponieważ mieszanki paszowe są dzisiaj układane na podstawie zawartości aminokwasów, a nie białka surowego, dlatego znajomość zawartości aminokwasów w zbożach ma decydujące znaczenie przy ustalaniu dawki żywieniowej dla zwierząt. Jęczmień zawiera najwięcej, bo 0,38 % lizyny, natomiast żyto (0,34 %) nieznacznie wyprzedza w tym względzie pszenicę (0,32 %). W zakresie pozostałych trzech aminokwasów metioniny + cystyny, treoniny i tryptofanu żyto ustępuje w zawartości pozostałym zbożom. Ostatecznie decydującym czynnikiem nie jest ogólna zawartośc aminokwasów, lecz zawartość aminokwasów strawnych. Zaktualizowane zalecenia żywieniowe bazujące na aminokwasach strawnych do końca jelita cienkiego umożliwiają dokładniejsze dostosowanie mieszanek pokarmowych do zapotrzebowania zwierząt. Towarzystwo Fizjologii Żywienia (Gesellschaft für Ernährungsphysiologie) określiło procentową strawność poszczególnych aminokwasów w różnych paszach. Ponieważ nie dysponuje się aktualnie dostatecznie dużą bazą danych dla żyta, w tabeli 4 podano wartości udostępnione przez fi rmę Evonik w programie żywieniowym AminoDat 4.0. Tabela 4: Strawność aminokwasów w poszczególnych zbożach [%] (wg GfE, 2006) Lizyna Metionina Treonina Tryptofan Żyto 1) Jęczmień Pszenżyto Pszenica ) wg danych Evonik, Składniki żyta

9 Strawność głównych aminokwasów egzogennych w ziarnie żyta jest podobna jak dla jęczmienia, natomiast niższa w porównaniu do pszenicy i pszenżyta. Tylko w przypadku lizyny jej strawność jest niższa w ziarnie jęczmienia aniżeli w ziarnie żyta. Przyjmując za podstawę wartości średnie dla aminokwasu jakim jest lizyna, otrzymamy następującą zawartość lizyny strawnej w 1 kg ziarna zbóż: żyto 0,26 %, jęczmień 0,28 %, pszenżyto 0,30 % i pszenica 0,28 %. Poprzez dodanie aminokwasów syntetycznych można prawidłowo zbilansować mieszanki zawierające w składzie żyto. Rysunek 1: Procentowa zawartość lizyny w białku zbóż 4 Lizyna w białku surowym [%] 3,5 3 2,5 2 1,5 1 3,70 3,46 3,32 2,79 0,5 0 Żyto Jęczmień Pszenżyto Pszenica Rysunek nr 1 przedstawia jak kształtuje się procentowa zawartość lizyny w białku ogólnym w poszczególnych zbożach. W ziarnie żyta zawierającego średnio 9,18 % białka surowego udział lizyny jest najwyższy i wynosi 3,70 %. Tuż za żytem plasują się jęczmień z wynikiem 3,46 % i pszenżyto 3,32 % przy średniej zawartości białka odpowiednio 10,98 % oraz 10,85 %. Pszenica z 2,79 % udziałem lizyny w białku surowym i przy średniej zawartości białka surowego na poziomie 11,48 % wypada tu najsłabiej. Ponieważ żyto charakteryzuje się niską zawartością wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (tzw. polienowych), przypisuje mu się pozytywny wpływ na cechy słoniny. W doświadczeniach wykonanych na tucznikach (Hagemann, L. i. in., 1991; Meyer, A. i. in., 2003) wyniki badania tusz nie potwierdziły zmian spowodowanych wyższym udziałem żyta w dawce żywieniowej. W skarmianiu zbóż i przy ustalaniu dawki żywieniowej dla bydła szczególnie istotna jest zawartość łatwo rozpuszczalnych węglowodanów (skrobia i cukry). Poza tym ważnymi parametrami są zawartość białka ogólnego dostępnego w jelicie (nxp) oraz bilans azotu w żwaczu (RNB). W wartościowaniu pasz dla przeżuwaczy żyto jest nie mniej energetyczne (7,5 MJ ENL/kg) niż pszenica, a o 0,4 MJ ENL/kg bardziej energetyczne od jęczmienia. Choć żyto zawiera mniej białka niż inne gatunki zbóż, może podobnie jak inne zboża przyczyniać się do intensywnego powstawania białka bakteryjnego w żwaczu. Żyto zawiera co prawda tylko 92 g białka surowego, ale zawartość białka ogólnego dostępnego w jelicie wynosi aż 146 g/kg. Z tej przyczyny powstaje ujemny bilans azotu w żwaczu (RNB) wynoszący (RNB) - 8,6 g na 1 kg. Składniki żyta 9

10 Ponieważ żyto powoduje niedobór azotu w żwaczu przy skarmiania żyta należy równocześnie stosować składniki skutkujące dodatnim bilansem RNB. Stąd też żyto z uwagi na swoją ujemną wartość RNB świetnie nadaje się do równoważenia dawek wysokobiałkowych, gdyż redukuje nadwyżki azotu w żwaczu. Jęczmień, pszenżyto i pszenica cechuje podobna wartość białka użytecznego nxp, jednak RNB, z uwagi na wyższą zawartość białka, nie osiąga tak wysokich wartości ujemnych. Podobnie jak pozostałe gatunki zbóż (za wyjątkiem kukurydzy) żyto zawiera niewiele, bo tylko 15 % skrobi nierozkładalnej w żwaczu (tzw. skrobia oporna lub stabilna), która przedostaje się do jelita cienkiego, gdzie po strawieniu przez enzymy własne, wchłaniana jest w postaci glukozy. 1.2 Specyficzne składniki żyta Polisacharydy nieskrobiowe W ziarnie każdego ze zbóż większość substancji energetycznych ziarna tworzą różne frakcje węglowodanowe. Główny udział stanowi skrobia, która jest dobrze trawiona przez wszystkie zwierzęta użytkowe. Duży udział stanowią także polisacharydy pochodzenia nieskrobiowego (NSP), które tylko w ograniczonym stopniu są trawione przez trzodę chlewną i drób. Udział czystego cukru w ziarnie w zależności od gatunku stanowi jedynie 3 7 % suchej masy. Główną frakcje polisacharydów nieskrobiowych tworzą pentozany wśród których wyróżnić można arabinoksylany i ksyloglukany oraz betaglukany. Tabela 5: Zawartość pentozanów w ziarnie zbóż w g/kg suchej masy Źródło: Jeroch i. in oraz dane dot. udziału skrobi i cukru za DLG 1997 Żyto Pszenica Pszenżyto Jęczmień Kukurydza Pentozany Skrobia Cukier Zawartość pentozanów w ziarnie zbóż wykazuje znaczne wahania, co potwierdziły wyniki badań ostatnich lat. Braun (2009) przeanalizował w Bad Lauchstädt m. in. kwestię wpływu odmiany (Hacada, Nikita lub Caroass) oraz rodzaju zagospodarowania (zintegrowany bądź ekologiczny) na zawartość polisacharydów nieskrobiowych (NSP) w ziarnie żyta. Średnie zawartości pentozanów analizowane w ciągu dwóch lub trzech lat nie różniły się od siebie w istotnie (odmiany: 98 g/kg s.m., 111 g/kg s.m. bądź 110 g/kg s.m.; system zintegrowany 106 mg/kg s.m. lub ekologiczny 107 g/kg s.m.). Badania przeprowadzone przez KWS LOCHOW (2011) dot. lat 2009 i 2010 wykazały, że średnia zawartość pentozanów dla czterech różnych odmian uprawianych w sześciu różnych lokalizacjach w roku 2009 była istotnie wyższa (p < 0,01) niż wartości uzyskane w roku Nie stwierdzono istotnych różnic w zawartości pentozanów w ziarnie odmian hybrydowych lub populacyjnych. 10 Składniki żyta

11 Zgodnie z opracowaniem Simona u. Vahjena (2006) zwierzęta monogastryczne nie dysponują enzymami służącymi do rozkładu polisacharydów nieskrobiowych. Rozkład polisacharydów nieskrobiowych w przewodzie pokarmowym może odbywać się tylko z udziałem drobnoustrojów lub poprzez dodatek specjalnych enzymów rozkładających związki NSP. W wyniku tego procesu rozkładu NSP powstają lotne kwasy tłuszczowe i kwas mlekowy. Ponieważ udział rozpuszczalnych ß glukanów i pentozanów jako składników NSP w ziarnie żyta może być bardzo wysoki, dla piskląt i prosiąt określono wytyczne dotyczące skarmiania żyta. Według Niemieckiego Towarzystwa Rolniczego (DLG) pasza dla piskląt w ogóle nie powinna zawierać żyta, a jego udział w dawce pokarmowej dla prosiąt o masie ciała do 15 kg powinien wynosić maksymalnie 10 % a dla prosiąt o masie ciała powyżej 15 kg może wynosić maksymalnie 20 %. Dodatek preparatów enzymatycznych zawierających ß-glukanazę i ksylanazę pozwala na częściowy rozkład polisacharydów nieskrobiowych, co wykazano w badaniach prowadzonych na prosiętach. Natomiast u piskląt Simon u. Vahjen 2006 nie wykazali odpowiednio skutecznego działania enzymów. Jak pokazują doświadczenia nad zastosowaniem żyta w żywieniu trzody chlewnej o masie ciała powyżej 35 kg, zwiększony udział związków NSP zawartych w ziarnie żyta nie wpływa ujemnie na wydajność oraz zdrowie zwierząt. Składniki żyta 11

12 1.2.2 Sporysz Porażenie sporyszem jest zjawiskiem wykazującym znaczną zmienność, podobnie jak zmienia się też ilość zawartych w sporyszu alkaloidów, co jest zależne od konkretnej odmiany i warunków pogodowych w okresie kwitnienia żyta. By zapobiec zatruciom sporyszem w prawie paszowym ustalono maksymalny poziom zawartości sporyszu w 1 kg ziarna przeznaczonym do przerobu na poziomie mg bądź 0,1 % wagowych. Rycina 2 ilustruje stopień porażenia żyta sporyszem w oparciu o dane pochodzące z badań nad jakością produktów rolnych pochodzących ze zbiorów (BEE). Na podstawie wykonanych badań stwierdzono, że wartości średnie dotyczące sporyszu nie stanowią zagrożenia. Rycina 2: Mediana, 75. percentyl i 90. percentyl udziału sporyszu w zbiorach żyta w Niemczech od 1997 do 2010, Seling, S. et al. (2010) Udział sporyszu [% masy] 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 90- ty percentyl 75- ty percentyl Mediana 0, Żniwa 12 Składniki żyta

13 1.2.3 Mykotoksyny Oprócz alkaloidów sporyszowych w ziarnie żyta mogą być obecne także inne toksyny pochodzące od skażeń grzybami polowymi lub grzybami rozwijającymi się w wyniku procesu magazynowania. W praktyce rolniczej najczęściej spotyka się skażenia toksynami grzybów polowych, w szczególności gatunku Fusarium spp. Prawidłowe magazynowanie ziarna może w maksymalnym stopniu zapobiec wytworzaniu się toksyn grzybów polowych, a w szczególności Aspergillus spp. Dotychczas przedmiotem szeroko zakrojonych badań nad toksynami fuzaryjnymi było głównie występowanie deoksynivalenolu (DON) i jego pochodnych a także zearalenonu (ZEA) oraz jego pochodnych w poszczególnych gatunkach zbóż. Ochratoksynę A (OTA), wytwarzaną przez Aspergillus spp. w zbożach magazynowanych, znaleziono jednak także w artykułach spożywczych i paszach. Skarmianie pasz skażonych toksynami zawsze przyczynia się z jednej strony do ryzyka spowodowania uszczerbku na zdrowiu zwierząt, z drugiej zaś strony doprowadza do obciążenia toksynami bądź ich nadal trującymi produktami rozkładu artykułów spożywczych pochodzenia zwierzęcego. Bezpośrednich dowodów na przeniesienie DON do mięsa i mleka jak dotychczas nie wykazano. Także w przypadku obecności zearalenonu (ZEA), zgodnie z wynikiem dotychczasowych badań, ryzyko przedostania się do artykułów spożywczych pochodzenia zwierzęcego jest stosunkowo niskie. Kompleksowe badania skażenia mykotoksynami poszczególnych gatunków zbóż uprawianych w Niemczech wskazują, że procentowe obciążenie żyta DON i ZEA w porównaniu z pszenicą jest znacznie mniejsze. Za twierdzeniem tym przemawiają wyniki wieloletnich doświadczeń prowadzonych w tradycyjnej krainie żyta jaką jest Brandenburgia. Rycina 3: Częstotliwość występowania deoksynivalenolu (DON) w próbkach żyta μg/kg > μg/kg > μg/kg > μg/kg Rok wykonania analizy % próbek badanych żyta zawierających deoksynivalenolu (DON) Raporty końcowe , IGV Potsdam-Rehbrücke, Niemcy Składniki żyta 13

14 Stężenia DON w ziarnie żyta w ciągu dziesięciu lat badań nie osiągnęły pułapu > 1250 μg/kg. Dla pszenicy natomiast, w latach 2001, 2002, 2005, 2007 i 2009, wcześniej wspomniany zakres stężeń pojawiał się znacznie częściej. Łączny udział prób skażonych obecnością deoksynivalenolu (DON) był wyższy w przypadku pszenicy niż w przypadku żyta. Jedynie w 2002 r. odsetek prób żyta obciążonych ZEA w stężeniu > 100 μg/kg wyniósł około 1 %. W przypadku prób pszenicy w roku 2002 było to ok. 3 %, w roku 2005 ok. 2 % a w roku 2007 ok. 9 % prób. Łącznie próby pszenicy także odnośnie ZEA wykazywały znacznie większe skażenie mykotoksynami niż próby żyta. Obserwacje prowadzone w latach w Bawarii (ryc. 4, tu: maksymalne wartości obciążenia DON) potwierdzają wyniki badań przeprowadzonych w Brandenburgii, Niemcy. Rycina 4: Maksymalne zawartości deoksynivalenolu (DON) w przebadanych próbach żyta i pszenicy z Bawarii μg DON/kg żyta μg DON/kg pszenicy μg deoksynivalenolu (DON)/kg ziarna Rok zbioru 14 Składniki żyta

15 Już w roku 2000 w Niemczech Ministerstwo ds. Żywienia, Rolnictwa i Ochrony Konsumentów (BMVEL) określiło wartości orientacyjne, mające służyć ograniczeniu zawartości toksyn DON i ZEA w dziennych dawkach pokarmowych różnych grup zwierząt użytkowych. Tabela 6: Dopuszczalne zawartości orientacyjne dla DON i ZEA w dziennych dawkach pokarmowych wybranych grup zwierząt użytkowych (μg/kg paszy) Gatunek zwierzęcia użytkowego Kategoria zwierząt DON μg/kg paszy ZEA μg/kg paszy Trzoda chlewna Loszki hodowlane Tuczniki i lochy zarodowe Kury Nioski i brojlery Bydło Cielęta Krowy mleczne, młode bydło hodowl. Opasy Wartości graniczne, których przekroczenie skutkuje zakazem skarmiania i przygotowywania pasz ustalono jak dotychczas tylko dla afl atoksyny. Wskaźniki obowiązujące w Unii Europejskiej, przy których przekroczeniu istnieje możliwość rozcieńczenia/zmniejszenia stężenia poprzez zmieszanie z paszą nie obciążoną toksynami, wydano dla DON, ZEA, OTA i FUM (fumonizyny) B1 oraz B2 w roku Tabela 7: Dopuszczalne normy zawartości dla określonych mykotoksyn zgodnie z załącznikiem do Zalecenia Komisji 2006/576/WE (μg/kg paszy) tylko wybrane grupy pasz Pasza Zboże i produkty zbożowe oprócz produktów ubocznych kukurydzy Pasza pełnoporcjowa i uzupełniająca dla trzody chlewnej Pasza pełnoporcjowa i uzupełniająca dla prosiąt i loszek Pasza pełnoporcjowa i uzupełniająca dla loch i tuczników DON μg/kg paszy ZEA μg/kg paszy OTA μg/kg paszy FUM μg/kg paszy Składniki żyta 15

16 Mikotoksyny tworzone w ziarnie zbóż przez grzyby pleśniowe (Grajewski J., Twarużek M. 2011) Zanieczyszczenie grzybami pleśniowymi i mikotoksynami ziarna zbóż w bardzo wysokim stopniu zależy od warunków środowiska, które umożliwiają wzrost pleśni i powstawanie mikotoksyn. Surowce i produkty rolne mogą ulec zanieczyszczeniu w każdym momencie, począwszy od rozwoju rośliny na polu, poprzez zbiór, jak też w trakcie obróbki, przechowywania i transportu gotowego artykułu. Ponieważ na każdym z tych etapów skład fl ory grzybowej jest różny, to w wyniku zaniedbań surowce i produkty mogą zostać zanieczyszczone różnymi mikotoksynami. Aby powstały mikotoksyny musi dojść do skażenia surowca pleśniami, ale nie zawsze zapleśniały surowiec zawiera mikotoksyny. Fakt, że produkty rolne zawierają niewiele pleśni nie oznacza, że są wolne od mikotoksyn. Zanieczyszczenie pleśniami i mikotoksynami powodowane jest z jednej strony przez coraz szerzej stosowane uprawy zbóż w monokulturach, z pominięciem tradycyjnego płodozmianu oraz oszczędnościowe systemy uprawy. Ten fakt doprowadza do nagromadzenia znacznego inokulum patogenów w uprawach (szczególnie Fusarium), które mogą intensywnie rozwijać się na resztkach pożniwnych. Z drugiej strony jednostopniowy zbiór dużych mas ziarna może prowadzić do rozwoju tworzących mikotoksyny grzybów pleśniowych w materiale, a szczególnie gdy wilgotność ziarniaków nie zostanie utrzymana na poziomie ograniczającym ich rozwój (< 14 % zawartości wody). Grzyby polowe, między innymi z rodzaju Fusarium, należą do naturalnej mikrofl ory górnej warstwy gleby. Jednak szczególnie gatunki Fusarium: F. culmorum, F. graminearum, F. avenaceum, F. poae powodują fuzariozy kłosa. Głównie pierwsze dwa gatunki poprzez fuzariozę negatywnie wpływają na plon i jakość ziarna, a także ich metabolity ujemnie oddziaływują na zdrowie ludzi i zwierząt. Oceniając w ostatnich latach mikologiczny i mikotoksykologiczny status ziarna owsa stwierdzano, że w przechowywanych kilka lat ziarniakach dominują grzyby magazynowe z rodzaju Eurotium (Aspergillus gr. glaucus), natomiast świeży owies zasadniczo porażony był Cladosporium. Proces czyszczenia ziarna redukował skutecznie zawartość pleśni (szczególnie drożdży), jednak ogólny poziom mikotoksyn pozostał stabilny. Warunki pogodowe w czasie wegetacji zbóż w ostatnim roku nie były korzystne. To spowodowało, że najczęściej ziarno pszenicy i jęczmienia miało gorszą jakość mikotoksykologiczną. Fuzarioza kłosów dokonała uszkodzenia ziarniaków i kumulację wtórnych metabolitów, szczególnie trichotecen grupy A: toksyny T-2 i HT-2. Wymienione mikotoksyny są niebezpieczne Tabela 8: Zawartość mikotoksyn w zbożach w 2011 roku Stężenie mikotoksyn [μg/kg paszy] Zboża DON NIV T2 HT2 ZEA OTA Średnia ,3 4,03 9,21 31,7 4,17 % pozytywnych 97 % 69 % 74 % 79 % 97 % 35 % Maximum Jan Grajewski, Magdalena Twarużek (2011) 16 Składniki żyta

17 dla organizmów ludzkich i zwierzęcych, a głównie świnie są wrażliwe reagując końcowymi efektami immunologicznymi i hematologicznymi. Należy podkreślić, że w ostatnich 6 latach w Laboratorium Badawczym Mikotoksyn Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy przebadano kilkaset prób ziarna zbóż na zawartość grzybów pleśniowych i mikotoksyn. Ustalono, że w najniższym stopniu fuzariotoksynami skażone były próby ziarna żyta. Żyto stanowiło wyjątek, ponieważ dominującym rodzajem pleśni było Auerobasidum i Cladosporium- grzyby środowiskowe. W ziarniakach pszenicy i jęczmienia dominowały pleśnie polowe i magazynowe: Penicillum, Mucor, Fusarium. Stosując najnowszą metodę HPLC MS/MS ustalono także, że w ziarniakach żyta obecność mikotoksyn polowych była niższa od pozostałych zbóż. Badania te odnoszą się zarówno do gospodarstw konwencjonalnych i ekologicznych. Tylko w 2011 roku przebadano 152 prób ziarna zbóż. Otrzymane wyniki przedstawiono tabelach nr 8 i 9. W przypadku ziarna żyta prawie wszystkie próby zawierały badane Tabela 9: Zawartość mikotoksyn w ziarnie żyta w 2011 roku Stężenie mikotoksyn [μg/kg paszy] Żyto DON NIV T2 HT2 ZEA OTA Średnia 33,9 3,49 1,31 2,75 7,32 8,90 % pozytywnych 100 % 75 % 100 % 100 % 100 % 50 % Maximum 113 7,94 2,38 4,95 28,0 17,8 DON = deoksyniwalenol, NIV = niwalenol, T2 = toksyna T-2, HT2 = toksyna HT-2, ZEA = zearalenon, OTA = ochratoksyna A Jan Grajewski, Magdalena Twarużek (2011) mikotoksyny, jednak ich średnia zawartość oraz maksymalny poziom były znacznie poniżej wartości jakie uzyskano dla 4 zbóż. Niepokojące są maksymalne wartości wykryte w zbożach. W ziarnie żyta wykrywamy czasami ochratoksynę A, co potwierdza o fakcie wilgotnego składowania surowca. Wilgotne ziarniaki żyta mają skłonność do szybkiego porastania i tworzenia mikotoksyn magazynowych, szczególnie ochratoksyny A. Jednak podczas obróbki termicznej są bardziej odporne na uszkodzenia i zmiany biochemiczne i przez to powstaje mniej edno- i egzopeptydaz. Powyższe enzymy w krótkim terminie powodują zmiany struktury molekularnej makrocząsteczek ziarniaków (rozerwanie struktury białek i osłabienie kompleksu glutenowego), co sprzyja rozwojowi drożdżaków i pleśni. Reasumując, żyto jest odporniejsze na fuzariozę i przez to może być mniej ska żone mikotoksynami. Należy jednak unikać dłuższego składowania wilgotnego surowca. Przyjęte więc w ostatnich latach stanowisko, że ziarno żyta jest mało wartościowym surowcem paszowym może być w pełni nie do końca słuszne. Składniki żyta 17

18 1.3 Zachowanie jakości ziarna a prawidłowe składowanie Czyszczenie, prawidłowa konserwacja i składowanie świeżych zbóż są podstawą otrzymania wysokiej jakości paszy. Czyszczenie W celu zminimalizowania skażeń higienicznych pleśniami, jajami owadów, bakteriami oraz innymi szkodnikami, konieczne jest wstępne czyszczenie ziarna. Podstawowe wyposażenie powinna stanowić wialnia usuwająca pył, owady, elementy słomy i. in. Kombinacja wialni i sit daje najlepsze efekty, gdyż usuwają one dodatkowo poślad, nasiona chwastów, części roślin. Konserwacja Oprócz konserwacji polegającej na suszeniu, schłodzeniu i magazynowaniu w szczelnych warunkach gazowych istnieje też metoda chemicznej konserwacji zbóż kwasami, atrakcyjna zwłaszcza dla gospodarstw zamierzających skarmiać własne zboże. Zazwyczaj stosuje się kwas propionowy w kombinacji z kwasem benzoesowym, sorbowym bądź mrówkowym. Kwas propionowy ma działanie antydrobnoustrojowe, zwalcza grzyby, drożdże i bakterie niszczy je bądź poprzez zagwarantowanie niskiego ph ziarna powstrzymuje ich rozwój w trakcie składowania. Po dodaniu ok. 2 % kwasu propionowego do zmagazynowanego zboża zamierają wołki zbożowe. Dodatek 0,5 1 % kwasu propionowego zapobiega wyżeraniu zboża przez owady. Energia jaką dostarcza kwas propionowy może być też wykorzystywana w procesie trawienia. Kwas propionowy jest cieczą żrącą, zatem trzeba pamiętać o stosowaniu odzieży ochronnej. Z uwagi na działanie korodujące kwasu zaleca się malowanie miejsc składowania farbą kwasoodporną lub wyłożenie ich odpowiednią folią z tworzyw sztucznych. Właściwa ilość użytego kwasu zależy od stopnia wilgotności danego zboża, śruty czy mąki zbożowej oraz od długości okresu magazynowania (patrz tabela 10). 18 Składniki żyta

19 Tabela 10: Zalecenia dot. dozowania kwasu propionowego (99,5 %) w litrach na 100 kg wilgotnego zboża Całe ziarna Okres konserwacji, miesiące Źródło danych: BASF SE, Nutrition Ingredients, Europe Poradnik Konserwacji Pasz Śruta/mąka zbożowa Okres konserwacji, miesiące Wilgotność 1 do 3 do 6 do 12 Wilgotność 1 do 3 do 12 do 16 % 0,35 0,45 0,50 0,55 do 16 % 0,40 0,50 0, % 0,40 0,50 0,55 0, % 0,50 0,60 0, % 0,45 0,55 0,65 0, % 0,60 0,70 1, % 0,50 0,65 0,75 0, % 0,70 0,80 1, % 0,55 0,70 0,85 0, % 0,80 0,90 1, % 0,60 0,80 0,95 1, % 1,00 1,10 1, % 0,70 0,90 1,05 1, % 1,15 1,25 1, % 0,80 1,00 1,15 1, % 1,30 1,40 1, % 0,90 1,10 1,25 1, % 1,45 1,55 1, % 1,00 1,20 1,35 1, % 1,60 1,70 1, % 1,10 1,30 1,50 1, % 1,75 1,95 2, % 1,25 1,45 1,65 1, % 1,90 2,10 2, % 1,40 1,60 1,80 2, % 2,10 2,25 2,30 konieczny dodatek kwasu przy transporcie z użyciem dmuchawy + 10 % przy składowaniu w temp. pow. 35 C + 10 % w przyp. zbóż obciążonych grzybem + 10 do + 20 % Po złożeniu mąki do magazynu obróbka powierzchniowa z użyciem 1 litra kwasu propionowego na metr kwadratowy Niniejsza procedura konserwacji zakłada użycie dozownika, pokrywającego ziarno zbóż kwasem za pomocą dysz w ślimaku przenośnika ziarna o długości co najmniej 3 m przy kącie nachylenia 30. Liczba dysz zależy od średnicy ślimaka. Średnica ślimaka Liczba dysz < 180 mm mm 3-4 > 200 mm min. 4 Źródło danych: BASF SE, Nutrition Ingredients, Europe Poradnik Konserwacji Pasz Przy składaniu zbóż do magazynu należy unikać tworzenia stożków zsypowych. Partie zbóż o różnej wilgotności nie mogą być składowane razem. Prócz konserwacji kwasem istnieją też inne metody konserwacji wilgotnych zbóż, jak np.: Składniki żyta 19

20 Konserwacja wodorotlenkiem sodu: Efektem działania wodorotlenku sodu prócz konserwacji jest rozpuszczanie łupiny ziarna i pęcznienie skrobi. Dodanie związku zasadowego w ilości 3 4 % prowadzi do dostatecznego ich otwarcia i konserwacji zboża (DLG, 2011). Warunkiem jest tu intensywna domieszka zasady. Zboże poddane takiej obróbce powinno być magazynowane pod dachem bez okrycia foliowego, by umożliwić odparowanie nadmiaru wodorotlenku sodu z ziarna. W przypadku składowania w warstwie o maksymalnej wysokości 0,3 m zboże może być magazynowane nawet do 12 miesięcy. W kontakcie z zasadami koniecznie należy przestrzegać przepisów bezpieczeństwa pracy. Wodorotlenek sodu pełni w tym procesie rolę środka pomocniczego, wspomagającego obróbkę ziarna, a nie dodatku do pasz. Konserwacja mocznikiem: Ta metoda konserwacji wilgotnego zboża opiera się na procesie przekształcenia mocznika w amoniak w wilgotnym środowisku. W trakcie procesu dochodzi do krótkotrwałego wzrostu temperatury oraz wzrostu ph z wartości 8 do 9. Dzięki temu zahamowany zostaje rozwój szkodliwych drobnoustrojów jak pleśnie czy drożdże. By zapewnić dostateczny efekt reakcji, w przypadku zbóż o wilgotności od < 18 % należy dodać 0,5 % wody. Wskutek działania wysokiej temperatury zboże przyjmie żółtawo-brązowy kolor. Domieszkę z mocznika wykonuje się przy użyciu mieszalnika pasz lub przenośnika ślimakowego wyposażonego w odpowiedni dozownik. Dozowanie odbywa się w ilości 2 2,5 kg/dt i nie zależy od wilgotności zboża. (Sanft leben, P.) Zboże należy magazynować w magazynie płytkim, gdyż wskutek podwyższonej temperatury oraz działania mocznika, który odciąga wodę, może dojść do zbrylenia ziarna. Zboże na okres około czterech tygodni należy przykryć folią, by umożliwić równomierne rozłożenie amoniaku w stosie i zapobiec jego utlenianiu. Po około czterotygodniowym okresie magazynowania, zboże, przed skarmieniem, należy jeszcze poddać obróbce gniotownikiem. Zboże poddawane konserwacji mocznikiem można jednak używać tylko w żywieniu przeżuwaczy. Tym samym zboże nie nadaje się do obrotu. Ustalając dawkę pokarmową w oparciu o zboża konserwowane mocznikiem należy uwzględnić wyższy bilansu azotu (RNB). 20 Składniki żyta

Zastosowanie żyta w żywieniu trzody chlewnej i bydła

Zastosowanie żyta w żywieniu trzody chlewnej i bydła Zastosowanie żyta w żywieniu trzody chlewnej i bydła www.ryebelt.com Autorzy artykułów Andrea Meyer Izba Rolnicza Dolnej Saksonii, Niemcy Dziedzina: Żywienie, Badania Doświadczalne Zwierzęta dr Wilfried

Bardziej szczegółowo

Łubin i poekstrakcyjna śruta rzepakowa - czy te komponenty warto stosować łącznie w mieszankach dla świń?

Łubin i poekstrakcyjna śruta rzepakowa - czy te komponenty warto stosować łącznie w mieszankach dla świń? Zwiększenie wykorzystania krajowego białka paszowego dla produkcji wysokiej jakości produktów zwierzęcych w warunkach zrównoważonego rozwoju 2016-2020 Obszar 4 Zwiększenie wykorzystania krajowego białka

Bardziej szczegółowo

Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu trzody chlewnej

Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu trzody chlewnej Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu trzody chlewnej Przyczyny złej opinii o życie jako paszy dla zwierząt: 1. Wysoka zawartość alkilorezorcynoli 2. Wysoka zawartość i aktywność inhibitorów enzymów proteolitycznych

Bardziej szczegółowo

Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu krów mlecznych w szczycie laktacji

Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu krów mlecznych w szczycie laktacji Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu krów mlecznych w szczycie laktacji Dotychczasowe opinie na temat żyta jako surowca paszowego 1. Wysoka zawartość alkilorezorcynoli 2. Wysoka zawartość i aktywność inhibitorów

Bardziej szczegółowo

Mierniki wartości pokarmowej pasz i zapotrzebowania zwierząt

Mierniki wartości pokarmowej pasz i zapotrzebowania zwierząt Mierniki wartości pokarmowej pasz i zapotrzebowania zwierząt W Polsce obowiązują dwa systemy oceny wartości pokarmowej pasz i potrzeb pokarmowych przeżuwaczy: francuski - INRA, niemiecki - DLG. Mierniki

Bardziej szczegółowo

Zasady żywienia krów mlecznych

Zasady żywienia krów mlecznych Zasady żywienia krów mlecznych Żywienie jest najważniejszym czynnikiem środowiskowym wpływającym na ilość i jakość mleka. Prawidłowe żywienie polega na zastosowaniu takich pasz (pod względem ilości i jakości),

Bardziej szczegółowo

Trzoda chlewna. CENTRUM HURTOWE PASZ www.chp-pasze.pl. naturalnie najlepsze. Rewolucja w żywieniu. Rewolucja w żywieniu. naturalnie najlepsze

Trzoda chlewna. CENTRUM HURTOWE PASZ www.chp-pasze.pl. naturalnie najlepsze. Rewolucja w żywieniu. Rewolucja w żywieniu. naturalnie najlepsze CENTRUM HURTOWE PASZ www.chppasze.pl Mogilno, ul. Kościuszki 38B tel. 52 3151252, 52 3548557 email: biuro@chppasze.pl sekretariat@chppasze.pl ODDZIAŁY Żnin, ul.dworcowa 10 tel 52 3020094 Gniewkowo, ul.piasta

Bardziej szczegółowo

Rzepak w żywieniu warchlaków i tuczników. Tomasz Majkut - Doradca Żywieniowy

Rzepak w żywieniu warchlaków i tuczników. Tomasz Majkut - Doradca Żywieniowy Rzepak w żywieniu warchlaków i tuczników. Tomasz Majkut - Doradca Żywieniowy 16 września, Pałac w Pakosławiu ,,Rzepak w żywieniu warchlaków i tuczników. Fakty i mity Wytwórnia Pasz Lira mgr inż. Tomasz

Bardziej szczegółowo

Żywienie loch Dzienna dawka paszy (w kg) o różnej koncentracji energii (na podstawie Norm Żywienia Świń. 1993) 2,

Żywienie loch Dzienna dawka paszy (w kg) o różnej koncentracji energii (na podstawie Norm Żywienia Świń. 1993) 2, Układanie dawek pokarmowych Warunkiem racjonalnego żywienia świń oraz uzyskiwania pożądanych efektów produkcyjnych i ekonomicznych jest przygotowanie dla każdej grupy technologicznej odpowiednich jakościowo

Bardziej szczegółowo

Żywienie bydła mlecznego

Żywienie bydła mlecznego Żywienie bydła mlecznego Najważniejszym czynnikiem wpływającym na jakość i ilość jest żywienie. Prawidłowe żywienie polega na zastosowaniu takich pasz, które pozwolą na pełne wykorzystanie potencjału genetycznego

Bardziej szczegółowo

Możliwości ograniczania mikotoksyn

Możliwości ograniczania mikotoksyn Możliwości ograniczania mikotoksyn Prof. dr hab. Marek Korbas Zakład Mikologii Instytut Ochrony Roślin PIB Poznań Mikotoksyny są wytwarzane przez wiele różnych rodzajów grzybów, jednakże większość z nich

Bardziej szczegółowo

trzoda T22001 Starter 4% Vipromix Platinum P 17,0 4,5 3,5 11,5 3,2 4,5 1,0 1,2 19,4 5,3 2,0 12,0 2,5 4,7-0,8

trzoda T22001 Starter 4% Vipromix Platinum P 17,0 4,5 3,5 11,5 3,2 4,5 1,0 1,2 19,4 5,3 2,0 12,0 2,5 4,7-0,8 vitaminy proteiny minerały trzoda I Vipromix mieszanki mineralnowitaminowe dla trzody chlewnej Linia PLATINUM T201 Vipromix Platinum P 4 Mieszanka paszowa uzupełniająca mineralna starter dla warchlaków

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚCI ZASTOSOWANIA KRAJOWYCH ŹRÓDEŁ

MOŻLIWOŚCI ZASTOSOWANIA KRAJOWYCH ŹRÓDEŁ MOŻLIWOŚCI ZASTOSOWANIA KRAJOWYCH ŹRÓDEŁ BIAŁKA ROŚLINNEGO W ŻYWIENIU DROBIU I ŚWIO PROF. DR HAB. ANDRZEJ RUTKOWSKI KATEDRA ŻYWIENIA ZWIERZĄT I GOSPODARKI PASZOWEJ UNIWERSYTET PRZYRODNICZY W POZNANIU CECHA

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie na energię

Zapotrzebowanie na energię Zapotrzebowanie na energię Krowa wykorzystuje na produkcję mleka tylko około 20% pobranej energii. Pozostałe 80% jest przeznaczone na podtrzymanie funkcji życiowych oraz stanowi stratę w postaci wypromieniowanego

Bardziej szczegółowo

Pasze rzepakowe w żywieniu świń. Doc. dr hab. Ewa Hanczakowska

Pasze rzepakowe w żywieniu świń. Doc. dr hab. Ewa Hanczakowska Pasze rzepakowe w żywieniu świń Doc. dr hab. Ewa Hanczakowska Zależnie od metody produkcji oleju ekstrakcji rozpuszczalnikiem lub tłoczenia, otrzymuje się dwa rodzaje produktu paszowego: - poekstrakcyjną

Bardziej szczegółowo

Sukces w oborze. linia standard

Sukces w oborze. linia standard Sukces w oborze linia standard Sprostać wymaganiom Prawidłowe żywienie mineralno-witaminowe jest niezbędnym elementem każdego programu żywieniowego. Postęp genetyczny i wzrastająca wydajność sprawiają,

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje na temat DDGS. mgr inż. Marek Mruk DDGS EuroTrader r.

Podstawowe informacje na temat DDGS. mgr inż. Marek Mruk DDGS EuroTrader r. Zastosowanie DDGS w żywieniu zwierząt Podstawowe informacje na temat DDGS mgr inż. Marek Mruk DDGS EuroTrader 26.05.2008 r. E-mail: marek.mruk@ddgs.com.pl Produkcja bioetanolu źródłem DDGS DDGS jest finalnym

Bardziej szczegółowo

Chcesz poprawić opłacalność produkcji trzody chlewnej? Zastosuj w żywieniu żyto hybrydowe z systemem POLLENPLUS.

Chcesz poprawić opłacalność produkcji trzody chlewnej? Zastosuj w żywieniu żyto hybrydowe z systemem POLLENPLUS. Chcesz poprawić opłacalność produkcji trzody chlewnej? Zastosuj w żywieniu żyto hybrydowe z systemem POLLENPLUS www.kws.pl 1. Żyto może być stosowane w żywieniu trzody chlewnej w wysokich dawkach Według

Bardziej szczegółowo

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Ideą stworzenia marki AgroYeast było długotrwałe doświadczenie w pracy z drożdżami piwnymi Saccharomyces cerevisiae i ich oddziaływaniem

Bardziej szczegółowo

Rumex. Rumex SC Oferta dla wymagających

Rumex. Rumex SC Oferta dla wymagających Rumex Rumex SC Oferta dla wymagających Rumex SC Skład Olejki eteryczne Żywe kultury drożdży (Saccharomyces cerevisiae) Saponiny Rumex SC Olejki eteryczne stymulują sekrecję soków trawiennych i zwiększają

Bardziej szczegółowo

Krowi Milk: Krowa Super Vit Plus Dodatki: Składniki analityczne:

Krowi Milk: Krowa Super Vit Plus Dodatki: Składniki analityczne: Produkty Krowi Milk: to specjalnie wyselekcjonowane najlepsze surowce zróżnicowane źródła białka i energii w tym również tłuszcze chronione niezbędne witaminy i mikroelementy utrzymujące zwierzęta w najlepszej

Bardziej szczegółowo

WNIOSKI WYNIKAJĄCE Z KONFERENCJI NAUKOWEJ. Pasze GMO a produkcyjność i zdrowotność zwierząt. Instytut Zootechniki PIB, Balice 26 czerwca 2012 r.

WNIOSKI WYNIKAJĄCE Z KONFERENCJI NAUKOWEJ. Pasze GMO a produkcyjność i zdrowotność zwierząt. Instytut Zootechniki PIB, Balice 26 czerwca 2012 r. WNIOSKI WYNIKAJĄCE Z KONFERENCJI NAUKOWEJ Pasze GMO a produkcyjność i zdrowotność zwierząt Instytut Zootechniki PIB, Balice 26 czerwca 2012 r. I. Wobec braku na rynku krajowych pasz wysokobiałkowych, w

Bardziej szczegółowo

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Ideą stworzenia marki AgroYeast było długotrwałe doświadczenie w pracy z drożdżami piwowarskimi Saccharomyces cerevisiae i ich oddziaływaniem

Bardziej szczegółowo

MoŜliwości wykorzystania rzepakowych materiałów paszowych w praktyce przemysłu paszowego szanse i bariery

MoŜliwości wykorzystania rzepakowych materiałów paszowych w praktyce przemysłu paszowego szanse i bariery MoŜliwości wykorzystania rzepakowych materiałów paszowych w praktyce przemysłu paszowego szanse i bariery Warszawa 22.05.2014 Witold Obidziński De Heus Sp. z o.o. Odmiany rzepaku Odmiany tradycyjne Odmiany

Bardziej szczegółowo

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Ideą stworzenia marki AgroYeast było długotrwałe doświadczenie w pracy z drożdżami piwnymi Saccharomyces cerevisiae i ich oddziaływaniem

Bardziej szczegółowo

Plon Zużycie PP cena koszt prod

Plon Zużycie PP cena koszt prod Trzoda chlewna - Locha z odchowem tuczników do 110 kg (zboża własne + dopłaty obszarowe) 18 tuczników Żywiec wieprzowy kg 4,32 1980 8553,6 Brakowana locha kg 3,18 60 190,8 Loszka hodowlana szt. -900,00

Bardziej szczegółowo

Pasze objętościowe wysokiej jakości podstawą żywienia zwierząt

Pasze objętościowe wysokiej jakości podstawą żywienia zwierząt Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Marcin Gołębiewski Pasze objętościowe wysokiej jakości podstawą żywienia zwierząt Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Zakład Hodowli Bydła Katedra

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE DAWKI POKARMOWE

PRZYKŁADOWE DAWKI POKARMOWE PRZYKŁADOWE DAWKI POKARMOWE Kraków 2005 Wszelkie prawa zastrzeżone Kopiowanie materiałów w całości lub części za zgodą DJ Group lub Educagri Editions www.djgroup.com.pl Układanie DAWEK w programie INRAtion-PrevAlim

Bardziej szczegółowo

MIESZANKI UZUPEŁNIAJĄCE DLA BYDŁA MLECZNEGO

MIESZANKI UZUPEŁNIAJĄCE DLA BYDŁA MLECZNEGO MIESZANKI UZUPEŁNIAJĄCE DLA BYDŁA MLECZNEGO MLEKOMA WYBÓR ŚWIADOMYCH HODOWCÓW WIĘCEJ MLEKA! WIĘCEJ BIAŁKA! WIĘKSZE KORZYŚCI! Grupa produktów MLEKOMA to nowoczesne mieszanki uzupełniające dla bydła mlecznego.

Bardziej szczegółowo

Możliwości wykorzystania różnych gatunków roślin uprawnych w żywieniu świń.

Możliwości wykorzystania różnych gatunków roślin uprawnych w żywieniu świń. Możliwości wykorzystania różnych gatunków roślin uprawnych w żywieniu świń. Produkcja mięsa wieprzowego wymaga od rolnika wiedzy o potrzebach dostarczenia zwierzętom takiej paszy, która zapewni im należyty

Bardziej szczegółowo

OPŁACALNE ŻYWIENIE BYDŁA

OPŁACALNE ŻYWIENIE BYDŁA OPŁACALNE ŻYWIENIE BYDŁA MleczneGO opasowego cieląt WYBÓR ŚWIADOMYCH HODOWCÓW Odpowiednio dobrany program żywieniowy, składający się ze starannie skomponowanych pasz jest jednym z głównych czynników wpływających

Bardziej szczegółowo

Trzoda chlewna - Locha z odchowem tuczników do 110 kg (zboża własne + dopłaty obszarowe) 110

Trzoda chlewna - Locha z odchowem tuczników do 110 kg (zboża własne + dopłaty obszarowe) 110 Trzoda chlewna - Locha z odchowem tuczników do 110 kg (zboża własne + dopłaty obszarowe) 110 18 tuczników Żywiec wieprzowy kg 5,36 1980 10612,8 Brakowana locha kg 3,96 60 237,6 Loszka hodowlana szt. -850,00

Bardziej szczegółowo

niezbędny składnik pokarmowy zbóż

niezbędny składnik pokarmowy zbóż POTAS niezbędny składnik pokarmowy zbóż kształtujący wielkość i jakość plonu ziarna Dostępność glebowych zasobów potasu dla roślin zbożowych Gleby zawierają duże zasoby potasu (K), nawet do 50 t/ha w warstwie

Bardziej szczegółowo

Skup i sprzedaż tuczników

Skup i sprzedaż tuczników Skup i sprzedaż tuczników Po osiągnięciu masy ubojowej 100-110 kg tuczniki są skupowane i trafiają do zakładów mięsnych. Wszystkie świnie przed opuszczeniem gospodarstwa muszą być oznakowane. (czytaj:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 11 stycznia 2012 r. Poz. 1

Warszawa, dnia 11 stycznia 2012 r. Poz. 1 Warszawa, dnia 11 stycznia 2012 r. Poz. 1 OGŁOSZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) w sprawie wykazu obszarów badawczych i wykazu badań na rzecz rolnictwa ekologicznego Na podstawie 10 ust. 4 rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE POWSTAWANIU MIKOTOKSYN ROŚLINY ROLNICZE

ZAPOBIEGANIE POWSTAWANIU MIKOTOKSYN ROŚLINY ROLNICZE ZAPOBIEGANIE POWSTAWANIU MIKOTOKSYN ROŚLINY ROLNICZE Ekspertyza pod redakcją: prof. dr. hab. Marka Korbasa i dr inż. Joanny Horoszkiewicz-Janka, Instytut Ochrony Roślin - PIB Metabolity grzybów nazywa

Bardziej szczegółowo

na 10 sztuk: - do 4 tygodnia życia: 6 g/dzień - powyżej 4 tygodnia życia: 12 g/dzień - ptaki dorosłe: g/dzień

na 10 sztuk: - do 4 tygodnia życia: 6 g/dzień - powyżej 4 tygodnia życia: 12 g/dzień - ptaki dorosłe: g/dzień Dolmix DN Mieszanka paszowa uzupełniająca dla kur niosek utrzymywanych w chowie wolnowybiegowym. Zawiera muszle ostryg jako jedno ze źródeł wapnia, które powodują dobre wykształcenie i twardość skorup

Bardziej szczegółowo

Spis treści SPIS TREŚCI

Spis treści SPIS TREŚCI Spis treści ROZDZIAł I ByDłO...8 1. Znaczenie gospodarcze chowu bydła (Piotr Brzozowski)...8 2. Typy użytkowe i rasy bydła (Piotr Brzozowski)...9 2.1. Informacja o gatunku i pochodzeniu bydła...9 2.2.

Bardziej szczegółowo

MIESZANKI PASZOWE UZUPEŁNIAJĄCE 2,5% DLA BYDŁA

MIESZANKI PASZOWE UZUPEŁNIAJĄCE 2,5% DLA BYDŁA MIESZANKI PASZOWE UZUPEŁNIAJĄCE 2,5% DLA BYDŁA Przy stosowaniu MPU należy pamiętać, że wyżej wymienione efekty są możliwe tylko przy prawidłowym zbilansowaniu energetyczno-białkowym całej dawki pokarmowej.

Bardziej szczegółowo

Żyto hybrydowe z systemem POLLENPLUS w żywieniu bydła jest lepsze, niż myślisz

Żyto hybrydowe z systemem POLLENPLUS w żywieniu bydła jest lepsze, niż myślisz Żyto hybrydowe z systemem POLLENPLUS w żywieniu bydła jest lepsze, niż myślisz www.kws.pl 1. Żyto może być stosowane w żywieniu bydła mlecznego i opasów w wysokim udziale Według uzyskanych wyników przeprowadzonych

Bardziej szczegółowo

Tucz z zastosowaniem różnych pasz

Tucz z zastosowaniem różnych pasz Tucz z zastosowaniem różnych pasz W zależności od zastosowanych pasz wyróżniamy: tucz zbożowy tucz ziemniaczany, tucz serwatkowy, tucz CCM, tucz odpadkami. Tucz zbożowy Ziarno zbóż jest paszą o dużej koncentracji

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE. pt.: Uprawy polowe metodami ekologicznymi: Określenie dobrych praktyk w uprawach polowych metodami ekologicznymi.

SPRAWOZDANIE. pt.: Uprawy polowe metodami ekologicznymi: Określenie dobrych praktyk w uprawach polowych metodami ekologicznymi. SPRAWOZDANIE z prowadzenia w 2014 r. badań podstawowych na rzecz rolnictwa ekologicznego w zakresie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie stawek dotacji przedmiotowych

Bardziej szczegółowo

Inżynieria produkcji zwierzęcej

Inżynieria produkcji zwierzęcej Tabele zootechniczne do projektu instalacji urządzeń technicznych w budynku inwentarskim z przedmiotu: Inżynieria produkcji zwierzęcej Spis treści I. Słowo wstępu...2 II. Zapotrzebowanie na wodę...2 Tabela

Bardziej szczegółowo

Możliwość zastosowania koncentratów wysokobiałkowych oraz mieszanek paszowych opartych na krajowych źródłach białka roślinnego w żywieniu drobiu

Możliwość zastosowania koncentratów wysokobiałkowych oraz mieszanek paszowych opartych na krajowych źródłach białka roślinnego w żywieniu drobiu Możliwość zastosowania koncentratów wysokobiałkowych oraz mieszanek paszowych opartych na krajowych źródłach białka roślinnego w żywieniu drobiu PROF. DR HAB. ANDRZEJ RUTKOWSKI; DR INŻ. MARCIN HEJDYSZ

Bardziej szczegółowo

MPU MINERALNE DLA PROSI T I WARCHLAKÓW

MPU MINERALNE DLA PROSI T I WARCHLAKÓW KOMPLEKSY ENZYMATYCZNE: Enzymatyczny: Rovabio - jest dodatkiem paszowym zawierającym naturalną, współdziałającą kombinacje 19 aktywności enzyma tycz nych. Poprawia wartości żywieniowe wszystkich materiałów

Bardziej szczegółowo

Mieszanka paszowa uzupełniająca Golden Soya Base oparta jest o wysokiej jakości poekstrakcyjną śrutę sojową:

Mieszanka paszowa uzupełniająca Golden Soya Base oparta jest o wysokiej jakości poekstrakcyjną śrutę sojową: Zawartość podstawowych składników pokarmowych w 1 kg m.p.u. Golden Soya Base (6995): Nazwa składnika pokarmowego Jedn. miary Deklarowany poziom Nazwa składnika pokarmowego Jedn. miary Deklarowany poziom

Bardziej szczegółowo

Chcesz poprawić wyniki produkcyjne w tuczu trzody chlewnej?

Chcesz poprawić wyniki produkcyjne w tuczu trzody chlewnej? Żyto hybrydowe Chcesz poprawić wyniki produkcyjne w tuczu trzody chlewnej? Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu trzody chlewnej www.kws-lochow.pl Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu trzody chlewnej KWS

Bardziej szczegółowo

CHÓW BROJLERÓW KURZYCH

CHÓW BROJLERÓW KURZYCH 1 CHÓW BROJLERÓW KURZYCH Program BROJLER polecany jest szczególnie dla tuczu mniej intensywnego, odbywającego się w warunkach przydomowych. Jego zaletą jest niskie zużycie paszy na 1 kg przyrostu oraz

Bardziej szczegółowo

Tabela 46. Pszenżyto jare odmiany badane w 2016 r.

Tabela 46. Pszenżyto jare odmiany badane w 2016 r. Pszenżyto jare Pszenżyto jare ma najmniejsze znaczenie gospodarcze wśród wszystkich gatunków zbóż, gdyż jego uprawa zajmuje niewielki areał i w bilansie paszowym kraju nie odgrywa większej roli. Ziarno

Bardziej szczegółowo

Gotowa Na Czas. Program żywienia cieląt i jałówek. Odchów z myślą o przyszłości. Wiek pierwszego wycielenia ma ścisły związek z produkcją mleka.

Gotowa Na Czas. Program żywienia cieląt i jałówek. Odchów z myślą o przyszłości. Wiek pierwszego wycielenia ma ścisły związek z produkcją mleka. Gotowa Na Czas Odchów z myślą o przyszłości Program żywienia cieląt i jałówek Wiek pierwszego wycielenia ma ścisły związek z produkcją mleka. Gotowa Na Czas to dokładne wytyczne dotyczące żywienia cieląt

Bardziej szczegółowo

Tabela 56. Kukurydza kiszonkowa odmiany badane w 2013 r.

Tabela 56. Kukurydza kiszonkowa odmiany badane w 2013 r. KUKURYDZA. Kukurydza odznacza się wszechstronnością użytkowania i jest wykorzystywana na cele: pastewne, spożywcze, przemysłowe. Jako pasza energetyczna (ziarno, kiszonka z całych roślin, kiszonka z kolb,

Bardziej szczegółowo

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Ideą stworzenia marki AgroYeast było długotrwałe doświadczenie w pracy z drożdżami piwnymi Saccharomyces cerevisiae i ich oddziaływaniem

Bardziej szczegółowo

Poekstrakcyjna śruta rzepakowa - wciąż niedoceniane źródło białka dla bydła mlecznego. Czy tak musi być? Zbigniew Lach

Poekstrakcyjna śruta rzepakowa - wciąż niedoceniane źródło białka dla bydła mlecznego. Czy tak musi być? Zbigniew Lach Poekstrakcyjna śruta rzepakowa - wciąż niedoceniane źródło białka dla bydła mlecznego. Czy tak musi być? Zbigniew Lach Ośrodek Hodowli Zarodowej Osięciny Sp. z o.o. Genotyp i środowisko, a produkcja mleka

Bardziej szczegółowo

Nauczycielski plan dydaktyczny. Produkcja zwierzęca. Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012. Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS

Nauczycielski plan dydaktyczny. Produkcja zwierzęca. Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012. Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS Nauczycielski plan dydaktyczny Produkcja zwierzęca Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012 Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS 2005.02.03 Prowadzący mgr inż. Alicja Adamska Moduł, dział, Temat: Lp. Zakres

Bardziej szczegółowo

Żywienie. taniny, czynnik antytrypsynowy,

Żywienie. taniny, czynnik antytrypsynowy, Żywienie W skład mieszanek dla drobiu wchodzi od 50 do 70% śrut zbożowych, które są głównym źródłem energii oraz dostarczają znaczną ilość białka ogólnego. Najlepszym komponentem jest śruta kukurydziana,

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Prosięta i warchlaki. Tuczniki. Lochy i knury. Dodatki, surowce i higiena

Wstęp. Prosięta i warchlaki. Tuczniki. Lochy i knury. Dodatki, surowce i higiena Wstęp WIPASZ S.A. to firma, która od 99 r. dynamicznie rozwija sie dzięki ścisłej współpracy z Hodowcami. Zaczynaliśmy od małej, lokalnej mieszalni pasz pod Olsztynem. Obecnie produkujemy pasze w nowoczesnych

Bardziej szczegółowo

BYDŁO Rozdział 1 Znaczenie chowu bydła Rozdział 2 Pochodzenie, typy u ytkowe i rasy bydła Rozdział 3 Ocena typu i budowy bydła

BYDŁO Rozdział 1 Znaczenie chowu bydła Rozdział 2 Pochodzenie, typy u ytkowe i rasy bydła Rozdział 3 Ocena typu i budowy bydła Tytuł Produkcja zwierzęca cz. II Bydło ii trzoda chlewna Autor Red. T. Nałęcz-Tarwacka Wydawca Hortpress Rok wydania 2006 Liczba stron 332 Wymiary 145x210mm Okładka Miękka ISBN 83-89211-87-4 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenia chemiczne

Zanieczyszczenia chemiczne Zanieczyszczenia chemiczne Zanieczyszczenia w środkach spożywczych Podstawa prawna: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1881/2006 z dnia 19 grudnia 2006 r. ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 29 listopada 2013 r. Poz. 43 OGŁOSZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 29 listopada 2013 r.

Warszawa, dnia 29 listopada 2013 r. Poz. 43 OGŁOSZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 29 listopada 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Warszawa, dnia 29 listopada 2013 r. Poz. 43 OGŁOSZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 29 listopada 2013 r. w sprawie wykazu obszarów badawczych

Bardziej szczegółowo

Zasady żywienia jałówek hodowlanych

Zasady żywienia jałówek hodowlanych .pl Zasady żywienia jałówek hodowlanych Autor: dr hab. inż. Rafał Bodarski Data: 1 marca 2016 1 / 5 .pl Odchów jałówek hodowlanych ma bezpośredni i niedoceniany wpływ na późniejsze efekty produkcyjne krów

Bardziej szczegółowo

Śruta poekstrakcyjna rzepakowa niewykorzystany potencjał krajowego białka paszowego

Śruta poekstrakcyjna rzepakowa niewykorzystany potencjał krajowego białka paszowego Śruta poekstrakcyjna rzepakowa niewykorzystany potencjał krajowego białka paszowego Konferencja Wykorzystanie krajowych źródeł białka w żywieniu zwierząt gospodarskich Warszawa, 9 czerwca 2016 Adam Stępień

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZMIENNYCH KOSZTÓW PRODUKCJI. Opracowanie Andrzej Rychłowski

ANALIZA ZMIENNYCH KOSZTÓW PRODUKCJI. Opracowanie Andrzej Rychłowski ANALIZA ZMIENNYCH KOSZTÓW PRODUKCJI Opracowanie Andrzej Rychłowski Szepietowo 2010 Wydawca Podlaski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Szepietowie 18-210 Szepietowo, tel. (086) 275 89 00 fax (086) 275 89 20

Bardziej szczegółowo

www.eko-rol.com.pl KROWY MLECZNE MILKER MILK SPIS TREŒCI strona 4 strona 5 strona 6 strona 7 strona 8 strona 9 strona 10 www.eko-rol.com.

www.eko-rol.com.pl KROWY MLECZNE MILKER MILK SPIS TREŒCI strona 4 strona 5 strona 6 strona 7 strona 8 strona 9 strona 10 www.eko-rol.com. Preparaty mlekozastępcze Pasze pełnoporcjowe dla cieląt Pasze pełnoporcjowe dla krów mlecznych MPU białkowe dla krów mlecznych MPU mineralne dla krów mlecznych MPU białkowe dla cieląt MPU białkowe dla

Bardziej szczegółowo

Czy warto produkować?

Czy warto produkować? Czy warto produkować? Andrzej Mirek Zbigniwe Pustuła Blattin Polska sp. z o.o. Nic więc dziwnego, że wielu hodowców zaczyna bardziej przyglądać się kosztom produkcji mleka. Bardzo często to przyglądanie

Bardziej szczegółowo

dla prosiąt ssących i do 2 tyg. po odsadzeniu dla warchlaków od 25kg do 40kg masy ciała

dla prosiąt ssących i do 2 tyg. po odsadzeniu dla warchlaków od 25kg do 40kg masy ciała TRZODA CHLEWNA MIESZANKI PEŁNOPORCJOWE DLA ŚWIŃ RAS OGÓLNOUŻYTKOWYCH PROSIAK PRESTARTER SUPER MIKROGRANULAT WORKI 25 KG PROSIAK PRESTARTER SUPER MIKROGRANULAT LUZ WARCHLAK GRANULOWANY WORKI 25 KG WARCHLAK

Bardziej szczegółowo

RSM+S z Puław NAWÓZ XXI WIEKU

RSM+S z Puław NAWÓZ XXI WIEKU RSM+S z Puław NAWÓZ XXI WIEKU Puławy 2012 Zasobność gleb w siarkę Prawie 60% gleb w Polsce jest ubogich w siarkę. Niedobór siarki ogranicza zawartość i jakość białka i tłuszczu, ogranicza gromadzenie się

Bardziej szczegółowo

Przedmiot zamówienia na dostawę karmy dla psów i kotów, mieszanek nasiennych, pasz granulowanych, gammarusa i pęczków ulistnionych gałęzi do

Przedmiot zamówienia na dostawę karmy dla psów i kotów, mieszanek nasiennych, pasz granulowanych, gammarusa i pęczków ulistnionych gałęzi do Przedmiot zamówienia na dostawę karmy dla psów i kotów, mieszanek nasiennych, pasz granulowanych, gammarusa i pęczków ulistnionych gałęzi do Miejskiego Ogrodu Zoologicznego Wybrzeża w Gdańsku. 1 ZADANIE

Bardziej szczegółowo

MIESZANKI UZUPEŁNIAJĄCE DLA BYDŁA MLECZNEGO MLEKOMA

MIESZANKI UZUPEŁNIAJĄCE DLA BYDŁA MLECZNEGO MLEKOMA DLA BYDŁA UZUPEŁNIAJĄCE MIESZANKI MLECZNEGO MLEKOMA WYBÓR ŚWIADOMYCH HODOWCÓW WIĘCEJ MLEKA! WIĘCEJ BIAŁKA! WIĘKSZE KORZYŚCI! Grupa produktów MLEKOMA to nowoczesne mieszanki uzupełniające dla bydła mlecznego.

Bardziej szczegółowo

QQrydza. w produkcji biogazu. Kukurydza

QQrydza. w produkcji biogazu. Kukurydza QQrydza w produkcji biogazu Kukurydza Kukurydza w produkcji biogazu Kukurydza swój wielki sukces w żywieniu bydła, powtórzyła w imponujący sposób jako koferment do produkcji biogazu w biogazowniach. Od

Bardziej szczegółowo

Instrukcja przeprowadzenia analizy ryzyka wystąpienia mikotoksyn w ziarnie zbóż przechowywanym w magazynach interwencyjnych

Instrukcja przeprowadzenia analizy ryzyka wystąpienia mikotoksyn w ziarnie zbóż przechowywanym w magazynach interwencyjnych Strona 1 z 15 INSTRUKCJA przeprowadzania analizy ryzyka wystąpienia mikotoksyn w ziarnie zbóż przechowywanym w Niniejsza instrukcja ma na celu zidentyfikowanie warunków przechowywania ziarna, dla których

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY

ARKUSZ EGZAMINACYJNY Zawód: technik rolnik Symbol cyfrowy: 321 [05] 321 [05]-01-081 Numer zadania: 1 Czas trwania egzaminu: 180 minut ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE Informacje

Bardziej szczegółowo

Nowa jakość w produkcji kiszonek

Nowa jakość w produkcji kiszonek Nowa jakość w produkcji kiszonek Josiferm Biologiczny preparat do produkcji kiszonek. Utrzymuje wysoką stabilność tlenową kiszonki. Korzyści: świetna, smakowita o wysokiej stabilności dzięki: wysokiemu

Bardziej szczegółowo

Program Neopigg RescueCare

Program Neopigg RescueCare Program Neopigg RescueCare Neopigg RescueCare Produktywność gospodarstw, w których prowadzony jest chów trzody chlewnej, można określić masą (w kg) zdrowych prosiąt w wieku 10 tygodni pozyskanych od lochy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 15 kwietnia 2013 r. Poz. 8 OGŁOSZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 kwietnia 2013 r.

Warszawa, dnia 15 kwietnia 2013 r. Poz. 8 OGŁOSZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 kwietnia 2013 r. DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Warszawa, dnia 15 kwietnia 2013 r. Poz. 8 OGŁOSZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 12 kwietnia 2013 r. w sprawie listy organizacji badawczych

Bardziej szczegółowo

(Dz.U. L 55 z , str. 22)

(Dz.U. L 55 z , str. 22) 1996L0008 PL 20.06.2007 001.001 1 Dokument ten służy wyłącznie do celów dokumentacyjnych i instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jego zawartość B DYREKTYWA KOMISJI 96/8/WE z dnia 26 lutego

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty żywienia kóz

Wybrane aspekty żywienia kóz Instytut Genetyki i Hodowli Zwierząt Polskiej Akademii Nauk Wybrane aspekty żywienia kóz Józef Krzyżewski Emilia Bagnicka Bożena Pyzel Prof. dr hab. Józef Krzyżewski, IGiHZ PAN Jastrzębiec 1 Zasady żywienia

Bardziej szczegółowo

Produkty dla trzody. Katalog Trzoda Chlewna

Produkty dla trzody. Katalog Trzoda Chlewna Produkty dla trzody Katalog Trzoda Chlewna 2013 Firma WIPASZ powstała w 1994 r. Prezesem Zarządu jest jej założyciel - Józef Wiśniewski. Zaczynaliśmy od małej, lokalnej mieszalni pasz pod Olsztynem produkując

Bardziej szczegółowo

Współpraca Zakładów Mięsnych Łmeat Łuków z producentami żywca wołowego

Współpraca Zakładów Mięsnych Łmeat Łuków z producentami żywca wołowego Współpraca Zakładów Mięsnych Łmeat Łuków z producentami żywca wołowego - program Bliżej Siebie DR INŻ. PIOTR KOWALSKI ZM ŁMEAT - ŁUKÓW S.A. Skup bydła w latach 2007-2009 w ZM Łmeat Łuków S.A. WYSZCZEGÓLNIENIE

Bardziej szczegółowo

9.Tylko jedna odpowiedź jest poprawna. 10. Wybierz właściwą odpowiedź i zamaluj kratkę z odpowiadającą jej literą np., gdy wybrałeś odpowiedź A :

9.Tylko jedna odpowiedź jest poprawna. 10. Wybierz właściwą odpowiedź i zamaluj kratkę z odpowiadającą jej literą np., gdy wybrałeś odpowiedź A : 6.Czytaj uważnie wszystkie zadania. 7. Rozwiązania zaznaczaj na KARCIE ODPOWIEDZI długopisem lub piórem z czarnym tuszem/atramentem. 8. Do każdego zadania podane są cztery możliwe odpowiedzi: A, B, C,

Bardziej szczegółowo

I okres rozniesienia i szczytu nieśności trwający około 4 miesiące, nioski żywimy mieszanką o zawartości 18% białka, II okres to kolejne 4 miesiące

I okres rozniesienia i szczytu nieśności trwający około 4 miesiące, nioski żywimy mieszanką o zawartości 18% białka, II okres to kolejne 4 miesiące Żywienie kurcząt Kurczęta typu nieśnego żywimy do woli, a okresowe ważenie losowo wybranej grupy kurcząt informuje nas, czy wzrost ptaków odpowiada określonej linii kur. Nie można dopuścić do nadmiernego

Bardziej szczegółowo

PASZE. I mieszanki PASZOWE DLA BYDŁA. WYBÓR ŚWIADOmYCH HODOWCÓW

PASZE. I mieszanki PASZOWE DLA BYDŁA. WYBÓR ŚWIADOmYCH HODOWCÓW WYBÓR ŚWIADOmYCH HODOWCÓW PASZOWE I mieszanki PASZE DLA BYDŁA WIĘCEJ MLEKA! WIĘCEJ BIAŁKA! WIĘKSZE KORZYŚCI! Grupa produktów MLEKoMa to nowoczesne mieszanki uzupełniające dla bydła mlecznego. Doskonale

Bardziej szczegółowo

Realizacja mechanizmu Dopłat do materiału siewnego w województwie pomorskim.

Realizacja mechanizmu Dopłat do materiału siewnego w województwie pomorskim. Realizacja mechanizmu Dopłat do materiału siewnego w województwie pomorskim. Mechanizm dopłat do materiału siewnego wykorzystywanego w produkcji od samego początku funkcjonowania tj. od 2007 roku cieszy

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE. z prowadzenia w 2012 r. badań podstawowych na rzecz rolnictwa ekologicznego

SPRAWOZDANIE. z prowadzenia w 2012 r. badań podstawowych na rzecz rolnictwa ekologicznego SPRAWOZDANIE z prowadzenia w 2012 r. badań podstawowych na rzecz rolnictwa ekologicznego w zakresie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie stawek dotacji przedmiotowych

Bardziej szczegółowo

INNOWACYJNY SYSTEM ŻYWIENIA DROBIU. m.p.u. 2,5% Brojler Golden Soya Mix (3750) m.p.u. 2,5% Nioska Golden Soya Mix (2750)

INNOWACYJNY SYSTEM ŻYWIENIA DROBIU. m.p.u. 2,5% Brojler Golden Soya Mix (3750) m.p.u. 2,5% Nioska Golden Soya Mix (2750) INNOWACYJNY SYSTEM ŻYWIENIA DROBIU + m.p.u. 2,5% Brojler Golden Soya Mix (3750) m.p.u. 2,5% Nioska Golden Soya Mix (2750) + www.lnb.pl Zawartość podstawowych składników pokarmowych w 1 kg m.p.u. Golden

Bardziej szczegółowo

Nauczycielski Plan Dydaktyczny. Produkcja Zwierzęca klasa 3TR. Nr. Programu 321(05)/T-4,TU, SP/MENiS 2005.02.03. 2. Terminy przeprowadzania zabiegów,

Nauczycielski Plan Dydaktyczny. Produkcja Zwierzęca klasa 3TR. Nr. Programu 321(05)/T-4,TU, SP/MENiS 2005.02.03. 2. Terminy przeprowadzania zabiegów, Nauczycielski Plan Dydaktyczny Produkcja Zwierzęca klasa 3TR Nr. Programu 321(05)/T-4,TU, SP/MENiS 2005.02.03 Moduł, dział, temat Zakres treści BYDŁO c.d. 1.Zabiegi pielęgnacyjne u bydła 2.Przyczyny chorób

Bardziej szczegółowo

Czynniki ryzyka występowania ketozy u krów mlecznych w Polsce mgr inż. Marta Malkiewicz

Czynniki ryzyka występowania ketozy u krów mlecznych w Polsce mgr inż. Marta Malkiewicz Czynniki ryzyka występowania ketozy u krów mlecznych w Polsce mgr inż. Marta Malkiewicz Katedra Żywienia Zwierząt i Paszoznawstwa, Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie KETOZA i ujemny bilans

Bardziej szczegółowo

Poznań: DOSTAWA KARMY GRANULOWANEJ Numer ogłoszenia: ; data zamieszczenia: OGŁOSZENIE O UDZIELENIU ZAMÓWIENIA - Dostawy

Poznań: DOSTAWA KARMY GRANULOWANEJ Numer ogłoszenia: ; data zamieszczenia: OGŁOSZENIE O UDZIELENIU ZAMÓWIENIA - Dostawy Ogłoszenie powiązane: Ogłoszenie nr 355234-2011 z dnia 2011-10-27 r. Ogłoszenie o zamówieniu - Poznań Przedmiotem zamówienia jest dostawa karmy granulowanej. Zamawiający dopuszcza składanie ofert częściowych,

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE PARAMETRÓW JAKOŚCIOWYCH BIOŻYWNOŚCI POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO. dr hab. Piotr Wójcik. Instytut Zootechniki PIB

MODELOWANIE PARAMETRÓW JAKOŚCIOWYCH BIOŻYWNOŚCI POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO. dr hab. Piotr Wójcik. Instytut Zootechniki PIB MODELOWANIE PARAMETRÓW JAKOŚCIOWYCH BIOŻYWNOŚCI POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO dr hab. Piotr Wójcik Instytut Zootechniki PIB Obecne choroby cywilizacyjne jak zawał serca, czy nowotwory są w większości wywołane

Bardziej szczegółowo

"Stosowanie suchych drożdży piwnych w paszy kombinowanej dla kurczaków brojlerów"

Stosowanie suchych drożdży piwnych w paszy kombinowanej dla kurczaków brojlerów Wykorzystanie w żywieniu zwierząt gospodarskich drożdży piwnych ma długą historię. Jednak zainteresowanie tym produktem producentów pasz i hodowców wyraźnie wzrosło po wprowadzeniu na terenie Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Tabela 42. Owies odmiany badane w 2013 r.

Tabela 42. Owies odmiany badane w 2013 r. VIII Owies Owies jest tańszy w uprawie niż inne zboża. Wymaga, bowiem nie tylko mniej intensywnego nawożenia, ale również mniejszej ochrony chemicznej. Wadą natomiast jest niższa cena ziarna na rynku.

Bardziej szczegółowo

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)?

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? W latach 2000-2007 kwestie związane z GMO omawiane były na forum, powołanej

Bardziej szczegółowo

AKTUALNA WARTOŚĆ DIETETYCZNA WIEPRZOWINY

AKTUALNA WARTOŚĆ DIETETYCZNA WIEPRZOWINY METODYKA BADAŃ AKTUALNA WARTOŚĆ DIETETYCZNA WIEPRZOWINY Polski Związek Hodowców i Producentów Trzody Chlewnej POLSUS ul. Ryżowa 90, 02-495 Warszawa MATERIAŁ DO BADAŃ Badaniami objęto 120 tusz wieprzowych

Bardziej szczegółowo

Jakość tuszy oraz maksymalizacja przychodu. Mariusz Nackowski Szczyty Nowodwory i Parcewo. www.pic.com/poland

Jakość tuszy oraz maksymalizacja przychodu. Mariusz Nackowski Szczyty Nowodwory i Parcewo. www.pic.com/poland Jakość tuszy oraz maksymalizacja przychodu Mariusz Nackowski Szczyty Nowodwory i Parcewo Cel produkcji -osiągnięcie maksymalnego zysku ze swojej działalności Metoda wyprodukować dużo łatwo zbywalnego czyli

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Skład chemiczny pasz Zawartość składników pokarmowych w paszy.

Tabela 1. Skład chemiczny pasz Zawartość składników pokarmowych w paszy. Tabela 1. Skład chemiczny pasz Zawartość składników pokarmowych w paszy. nr ZIELONKI Zawartość składników pokarmowych w 1 kg paszy Sucha Białko Tłuszcz Włókno Włókno Zw. bez. N Popiół masa ogólne surowy

Bardziej szczegółowo

www.terrasorbfoliar.pl 115% plonu Terra Sorb foliar to stymulator rozwoju roślin, zawierający w swoim składzie wolne aminokwasy w formie biologicznie aktywnej (L-α), które zwiększają w roślinach aktywność

Bardziej szczegółowo

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. 13/t. 15

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. 13/t. 15 454 31996L0008 L 55/22 DZIENNIK URZĘDOWY WSPÓLNOT EUROPEJSKICH 6.3.1996 DYREKTYWA KOMISJI 96/8/WE z dnia 26 lutego 1996 r.w sprawie żywności przeznaczonej do użycia w dietach o obniżonej energetyczności

Bardziej szczegółowo

Razem! SYSTEM ŻYWIENIA NA MOKRO DLA ZYSKOWNEJ HODOWLI TRZODY CHLEWNEJ. Renata Nowacka, Wojciech Szulgo Zespół Płynnego Żywienia Trzody Chlewnej

Razem! SYSTEM ŻYWIENIA NA MOKRO DLA ZYSKOWNEJ HODOWLI TRZODY CHLEWNEJ. Renata Nowacka, Wojciech Szulgo Zespół Płynnego Żywienia Trzody Chlewnej Razem! SYSTEM ŻYWIENIA NA MOKRO DLA ZYSKOWNEJ HODOWLI TRZODY CHLEWNEJ Renata Nowacka, Wojciech Szulgo Zespół Płynnego Żywienia Trzody Chlewnej PLAN PREZENTACJI 1. KILKA SŁÓW O MNIE. 2. DLACZEGO O TYM DYSKUTUJEMY?

Bardziej szczegółowo

śywienie na mokro korzyści. Piotr Lipiński Kierownik produktu w dziale trzody chlewnej

śywienie na mokro korzyści. Piotr Lipiński Kierownik produktu w dziale trzody chlewnej śywienie na mokro korzyści. Piotr Lipiński Kierownik produktu w dziale trzody chlewnej Płynne Ŝywienie. Czy warto? Henk Honderd Piotr Lipiński Henk Honderd De Heus International Przedstawiciele Handlowi

Bardziej szczegółowo

Zajęcia 2. Wybrane zagadnienia z organizacji produkcji zwierzęcej i roślinnej w gospodarstwach rolniczych

Zajęcia 2. Wybrane zagadnienia z organizacji produkcji zwierzęcej i roślinnej w gospodarstwach rolniczych Zajęcia 2 Wybrane zagadnienia z organizacji produkcji zwierzęcej i roślinnej w gospodarstwach rolniczych Plan zajęć: 1. Cechy różnicujące organizację produkcji w gospodarstwach rolniczych i przedsiębiorstwach

Bardziej szczegółowo