Zastosowanie żyta w żywieniu trzody chlewnej i bydła

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zastosowanie żyta w żywieniu trzody chlewnej i bydła"

Transkrypt

1 Zastosowanie żyta w żywieniu trzody chlewnej i bydła

2 Autorzy artykułów Andrea Meyer Izba Rolnicza Dolnej Saksonii, Niemcy Dziedzina: Żywienie, Badania Doświadczalne Zwierzęta dr Wilfried von Gagern dr inż. Tomasz Schwarz Katedra Hodowli Trzody Chlewnej i Małych Przeżuwaczy Uniwersytet Rolniczy w Krakowie dr hab. Marek Pieszka, prof. nadzw. Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy w Balicach Dział Żywienia Zwierząt i Paszoznastwa dr inż. Magdalena Łopuszańska-Rusek Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy w Balicach Dział Żywienia Zwierząt i Paszoznastwa dr inż. Marian Kamyczek Instytut Zootechniki Państwowy Instytut Badawczy Zakład Doświadczalny Pawłowice Claus Hinrich Heuer Manager Produktu Międzynarodowego Żyta KWS LOCHOW GMBH, BERGEN, Niemcy dr hab. inż. Jan Grajewski, prof. UKW Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Instytut Biologii Eksperymentalnej, Zakład Fizjologii i Toksykologii 2 Redakcja artykułów

3 Spis treści 1 Składniki żyta Zawartość składników odżywczych i wartość pokarmowa Specyfi czne składniki żyta Polisacharydy nieskrobiowe (NSP) Sporysz Mykotoksyny Zachowanie jakości ziarna a prawidłowe składowanie Wykorzystanie żyta w żywieniu zwierząt użytkowych Wykorzystanie żyta w żywieniu trzody chlewnej Lochy Prosięta Tuczniki Wykorzystanie żyta w żywieniu bydła Krowy mleczne Opasy Wyniki doświadczeń w żywieniu zwierząt prowadzonych w różnych krajach Pasa Żyta Tuczniki Lochy Prosięta Krowy mleczne Buhaje opasowe Zalecenia Niemieckiego Towarzystwa Rolniczego (DLG) dotyczące zastosowania żyta w żywieniu bydła i trzody chlewnej Przykłady z gospodarstw w zakresie doświadczeń praktycznych w skarmianiu żyta Tabela wartości pokarmowej DLG dla bydła i trzody chlewnej (2005) Bibliografia...45 Spis treści 3

4 Przedmowa Żyto jest atrakcyjne! Ważną rzeczą w żywieniu zwierząt jest uzyskiwanie wysokich przyrostów masy ciała oraz wysokiej wydajności mlecznej. Równocześnie ważnym jest dobry stan zdrowotny zwierząt oraz dostępność taniej paszy. Ogólnoeuropejskie wyniki dotyczące skarmiania pasz dowodzą, że żyto doskonale spełnia te wymagania. Dobrym przykładem są indywidualne gospodarstwa duńskie oraz niemieckie, gdzie żyto traktowane jest jako pełnowartościowy składnik pasz produkowanych we własnych mieszalniach. Żyto cieszy się coraz większą popularnością, gdyż zarówno świnie jak i bydło dobrze akceptują ten gatunek zboża. Jednocześnie ważnym czynnikiem jest fakt, że żyto hybrydowe (mieszańcowe) uprawiane w warunkach gleb średnich i lekkich odznacza się najwyższym plonem ziarna wśród zbóż. Żyto świetnie wykorzystuje słabo dostępne składniki pokarmowe w glebie oraz odznacza się ogromną odpornością na stresy, co zapewnia bezpieczeństwo upraw oraz wydajną i tanią produkcję surowca zbożowego do produkcji pasz. Celem niniejszej broszury jest przybliżenie Państwu niezbędnej wiedzy podstawowej dotyczącej żyta jako wartościowego składnika paszy. Opracowanie zawiera raporty z doświadczeń własnych a także przykłady dawek pokarmowych ułożonych na potrzeby żywienia trzody chlewnej i bydła. Nasz praktyczny poradnik stanowi też podsumowanie europejskich wyników doświadczeń naukowych w zakresie skarmiania żyta. Projekt RYE BELT, zainicjowany przez KWS LOCHOW, prowadzi od 2008 r. działania na rzecz uprawy żyta w całej Europie. Projekt kładzie nacisk na hodowlę i sprzedaż żyta oraz wykorzystanie żyta jako paszy w żywieniu zwierząt. Więcej informacji znajdą Państwo na stronie Kończąc, pragniemy podziękować Autorom i Badaczom prowadzącym doświadczenia za wsparcie udzielone nam przy tworzeniu niniejszej broszury. z poważaniem Thomas Blumtrit t Dyrektor Sprzedaży w Niemczech, Polsce oraz w Europie Wschodniej KWS LOCHOW GMBH Claus Hinrich Heuer Manager Produktu Międzynarodowego Żyto KWS LOCHOW GMBH 4 Przedmowa

5 1 Składniki żyta 1.1 Zawartość składników odżywczych i wartość pokarmowa Z porównania gatunków zbóż wynika, że żyto zawiera znacznie więcej skrobi niż jęczmień, ale jednak mniej niż pszenica i pszenżyto. Średnio, w latach 2007 do 2010, zawartość skrobi w ziarnie żyta wynosiła 53,3 %, podczas gdy w jęczmieniu 50,8 % natomiast w pszenicy aż 59,1 %. Spośród wszystkich gatunków zbóż żyto zawiera najmniej białka. Na podstawie dotychczasowych wyników dotyczących plonów uzyskanych w 2011 roku stwierdzono, że zawartość surowego białka w ziarnie żyta sięgała 10,4 %, w pszenicy 12,2 %, pszenżycie 11,3 % i jęczmieniu 11,6 %. W ziarnie żyta średnia zawartość cukru wynosi ponad 5 % i jest dwukrotnie wyższa aniżeli w jęczmieniu i pszenicy. Wyniki analiz z ostatnich lat pokazują, że zawartości substancji odżywczych w ziarnach poszczególnych gatunkach zbóż zmieniają się z roku na rok (tabela 1). Czynnikami decydującymi o zawartości poszczególnych składników w ziarnie między innymi są: warunki atmosferyczne w trakcie okresu wegetacji, poziom stosowanego nawożenia, rodzaj gleby oraz cechy odmianowe uprawianego gatunku. Dlatego badania ziarna zbóż wykonywane pod kątem zawartości poszczególnych składników stanowiących o ich wartości są działaniem bardzo pożądanym a jednocześnie szybkim i tanim w realizacji dzięki wykorzystaniu techniki spektroskopii w bliskiej podczerwieni (NIRS). Tabela 1: Wartość pokarmowa ziarna zbóż 1) pochodzacego ze zbiorów w latach (analizy NIRS, LUFA Nord-West, Niemcy) Żyto Jęczmień Pszenżyto Pszenica Rok Liczba prób Sucha masa [%] 86,1 86,1 84,9 86,4 86,0 85,7 86,1 86,7 85,7 86,5 86,0 86,2 Białko surowe [%] 8,2 9,2 9,2 10,6 11,1 11,3 10,1 10,3 11,7 10,9 11,1 11,8 Tłuszcz surowy [%] 1,9 1,9 2,0 2,8 2,7 2,6 2,0 2,0 2,2 2,1 2,1 2,2 Włókno surowe [%] 2,2 2,4 2,3 5,0 5,3 4,5 2,7 2,5 2,6 2,4 2,4 2,4 Skrobia [%] 53,7 53,8 52,1 51,7 50,5 49,9 59,7 59,0 57,6 59,5 59,8 59,1 Cukier 2) [%] 5,4 5,1 5,0 2,1 2,0 2,1 3,2 3,0 2,8 2,6 2,3 2,2 Energia metaboliczna EM (trzoda chlewna) 3) [MJ/kg] 13,4 13,6 13,4 12,9 12,8 12,9 14,0 14,0 14,1 14,1 14,2 14,3 Energia netto laktacji [MJ/kg] ENL (krowy) 7,5 7,5 7,5 7,1 7,1 7,1 7,4 7,4 7,5 7,5 7,5 7,5 Energia metaboliczna [MJ/kg] 11,8 11,8 11,8 11,3 11,3 11,3 11,7 11,7 11,8 11,8 11,8 11,8 (bydło) nxp 4) [g/kg] RNB 5) [g/kg] -10,1-8,8-8,7-5,9-5,4-5,0-7,2-7,0-5,1-6,4-6,2-5,2 Lizyna [%] 0,31 0,34 0,34 0,37 0,38 0,39 0,35 0,35 0,38 0,31 0,32 0,33 Metionina + cystyna [%] 0,32 0,36 0,36 0,41 0,42 0,43 0,41 0,41 0,46 0,43 0,43 0,46 Treonina [%] 0,27 0,30 0,30 0,36 0,37 0,37 0,31 0,32 0,36 0,32 0,32 0,34 Tryptofan [%] 0,09 0,10 0,10 0,13 0,14 0,14 0,11 0,11 0,12 0,14 0,14 0,15 1) w przeliczeniu do 88 % suchej masy 2) niższa liczba prób (analiza chemiczna na mokro ) 3) wyliczona wg wzoru 4) 5) białko ogólne dostępne w jelicie bilans azotu w żwaczu Składniki żyta 5

6 Oprócz skrobi i cukrów prostych frakcja węglowodanowa zawiera również polisacharydy nieskrobiowe, takie jak celuloza, pentozany, betaglukany i in. (patrz Rozdział 1.2.1). Dla trzody chlewnej są one trudno strawne z uwagi na brak odpowiednich enzymów własnych u tego gatunku zwierząt. Tabela nr 2 pokazuje, jak znaczne mogą być wahania zawartości poszczególnych składników w obrębie jednego gatunku zboża w ziarnie zbieranym w trakcie jednego sezonu wegatacyjnego. Tabela 2: Zawartość składników odżywczych w 1 kg ziarna zboż 1) pochodzących ze zbiorów 2010 roku. Wartości średnie i zakres wartości minimalnych i maksymalnych (analizy NIRS, LUFA Nord- West, Niemcy) Żyto n = 222 Jęczmień n = 345 Pszenżyto n = 181 Pszenica n = 390 Sucha masa [%] 86,3 (76,7-90,9) 87,0 (75-91,7) 86,1 (77,3-90,1) 85,8 (80,7-94,3) Białko surowe [%] 10,1 (7,6-13,9) 10,9 (8,0-15,8) 11,3 (8,0-16,5) 12,1 (7,8-16,7) Tłuszcz surowy [%] 1,8 (1,7-2,1) 2,8 (2,5-3,2) 2,1 (1,9-2,5) 2,1 (1,5-2,7) Włókno surowe [%] 2,2 (1,3-3,5) 5,4 (3,1-7,1) 2,6 (1,5-3,3) 2,6 (1,8-3,8) Skrobia [%] 53,7 (48,2-56,0) 51,0 (45,7-54,4) 57,1 (51,4-60,8) 57,9 (48,4-63,1) Cukier 2) [%] 5,5 (3,1-6,4) 2,5 (1,7-5,2) 3,5 (2,6-4,5) 2,4 (1,9-4,1) Energia metaboliczna [MJ/kg] 13,7 EM (trzoda) 3) (13,4-14,1) 12,8 (12,4-13,9) 14,0 (13,6-14,3) 14,1 (13,4-14,6) Energia netto laktacji ENL (krowy) [MJ/kg] 7,5 (7,5-7,6) 7,1 (7,0-7,2) 7,5 (7,4-7,6) 7,5 (7,5-7,6) Energia metaboliczna EM (bydło) [MJ/kg] 11,8 (11,7-11,9) 11,3 (11,2-11,4) 11,7 (11,6-11,9) 11,8 (11,7-12,0) nxp 4) [g/kg] 148 ( ) 144 ( ) 148 ( ) 151 ( ) RNB 5) [g/kg] -7,5 (-10,9 do -2,4) -5,5 (-9,0 do 0,3) -5,5 (-10,1 do 1,4) -4,9 (-10,4 do 1) Lizyna [%] 0,37 (0,30-0,48) 0,38 (0,30-0,50) 0,37 (0,30-0,48) 0,33 (0,27-0,40) Metionina + cystyna [%] 0,39 (0,3-0,53) 0,42 (0,33-0,57) 0,45 (0,34-0,61) 0,46 (0,34-0,6) Treonina [%] 0,33 (0,26-0,45) 0,36 (0,28-0,5) 0,35 (0,26-0,49) 0,34 (0,25-0,44) Tryptofan [%] 0,11 (0,09-0,14) 0,14 (0,11-0,19) 0,12 (0,09-0,16) 0,15 (0,12-0,18) 1) w odniesieniu do 88 % masy suchej 2) niższa liczba prób (analiza chemiczna na mokro ) 3) wyliczona według wzoru 4) białko ogólne dostępne w jelicie 5) bilans azotu w żwaczu 6 Składniki żyta

7 Inaczej niż w przypadku ww. 4 gatunków zbóż, do ziarna kukurydzy odnosi się bardzo niewielka liczba badań. W tabeli 3 przedstawiono wyniki z lat Tabela 3: Wartość pokarmowa ziarna kukurydzy ze zbiorów 2008 do 2010 (89 prób, analizy NIRS, LUFA Nord-West, Niemcy) 1) Sucha masa [%] 71,7 Białko surowe [%] 8,5 Tłuszcz surowy [%] 4,4 Włókno surowe [%] 2,2 Skrobia [%] 63,1 Energia metaboliczna EM (trzoda) 2) [MJ/kg] 14,5 Energia netto laktacji ENL (krowy) [MJ/kg] 7,1 Energia metaboliczna EM (bydło) [MJ/kg] 11,4 nxp 3) [g/kg] 140 RNB 4) [g/kg] -8,7 Lizyna [%] 0,23 Metionina + cystyna [%] 0,35 Treonina [%] 0,30 1) w odniesieniu do 88 % masy suchej 2) wyliczona wg wzoru 3) białko ogólne dostępne w jelicie 4) bilans azotu w żwaczu Składniki żyta 7

8 O wartości pokarmowej zboża stanowi w pierwszej kolejności jego wartość energetyczna. W żywieniu trzody chlewnej należy pamiętać, że żyto zawiera od 0,6 do 0,7 MJ EM/kg mniej od pszenicy. Z porównania wyników analiz z ostatnich czterech zbiorów zbóż (tabele 1 i 2) wynika, że żyto o wartości energetycznej 13,5 MJ EM/kg plasuje się pośrodku pomiędzy jęczmieniem (12,9 MJ/kg) a pszenżytem (14,0 MJ/kg). Ponieważ mieszanki paszowe są dzisiaj układane na podstawie zawartości aminokwasów, a nie białka surowego, dlatego znajomość zawartości aminokwasów w zbożach ma decydujące znaczenie przy ustalaniu dawki żywieniowej dla zwierząt. Jęczmień zawiera najwięcej, bo 0,38 % lizyny, natomiast żyto (0,34 %) nieznacznie wyprzedza w tym względzie pszenicę (0,32 %). W zakresie pozostałych trzech aminokwasów metioniny + cystyny, treoniny i tryptofanu żyto ustępuje w zawartości pozostałym zbożom. Ostatecznie decydującym czynnikiem nie jest ogólna zawartośc aminokwasów, lecz zawartość aminokwasów strawnych. Zaktualizowane zalecenia żywieniowe bazujące na aminokwasach strawnych do końca jelita cienkiego umożliwiają dokładniejsze dostosowanie mieszanek pokarmowych do zapotrzebowania zwierząt. Towarzystwo Fizjologii Żywienia (Gesellschaft für Ernährungsphysiologie) określiło procentową strawność poszczególnych aminokwasów w różnych paszach. Ponieważ nie dysponuje się aktualnie dostatecznie dużą bazą danych dla żyta, w tabeli 4 podano wartości udostępnione przez fi rmę Evonik w programie żywieniowym AminoDat 4.0. Tabela 4: Strawność aminokwasów w poszczególnych zbożach [%] (wg GfE, 2006) Lizyna Metionina Treonina Tryptofan Żyto 1) Jęczmień Pszenżyto Pszenica ) wg danych Evonik, Składniki żyta

9 Strawność głównych aminokwasów egzogennych w ziarnie żyta jest podobna jak dla jęczmienia, natomiast niższa w porównaniu do pszenicy i pszenżyta. Tylko w przypadku lizyny jej strawność jest niższa w ziarnie jęczmienia aniżeli w ziarnie żyta. Przyjmując za podstawę wartości średnie dla aminokwasu jakim jest lizyna, otrzymamy następującą zawartość lizyny strawnej w 1 kg ziarna zbóż: żyto 0,26 %, jęczmień 0,28 %, pszenżyto 0,30 % i pszenica 0,28 %. Poprzez dodanie aminokwasów syntetycznych można prawidłowo zbilansować mieszanki zawierające w składzie żyto. Rysunek 1: Procentowa zawartość lizyny w białku zbóż 4 Lizyna w białku surowym [%] 3,5 3 2,5 2 1,5 1 3,70 3,46 3,32 2,79 0,5 0 Żyto Jęczmień Pszenżyto Pszenica Rysunek nr 1 przedstawia jak kształtuje się procentowa zawartość lizyny w białku ogólnym w poszczególnych zbożach. W ziarnie żyta zawierającego średnio 9,18 % białka surowego udział lizyny jest najwyższy i wynosi 3,70 %. Tuż za żytem plasują się jęczmień z wynikiem 3,46 % i pszenżyto 3,32 % przy średniej zawartości białka odpowiednio 10,98 % oraz 10,85 %. Pszenica z 2,79 % udziałem lizyny w białku surowym i przy średniej zawartości białka surowego na poziomie 11,48 % wypada tu najsłabiej. Ponieważ żyto charakteryzuje się niską zawartością wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (tzw. polienowych), przypisuje mu się pozytywny wpływ na cechy słoniny. W doświadczeniach wykonanych na tucznikach (Hagemann, L. i. in., 1991; Meyer, A. i. in., 2003) wyniki badania tusz nie potwierdziły zmian spowodowanych wyższym udziałem żyta w dawce żywieniowej. W skarmianiu zbóż i przy ustalaniu dawki żywieniowej dla bydła szczególnie istotna jest zawartość łatwo rozpuszczalnych węglowodanów (skrobia i cukry). Poza tym ważnymi parametrami są zawartość białka ogólnego dostępnego w jelicie (nxp) oraz bilans azotu w żwaczu (RNB). W wartościowaniu pasz dla przeżuwaczy żyto jest nie mniej energetyczne (7,5 MJ ENL/kg) niż pszenica, a o 0,4 MJ ENL/kg bardziej energetyczne od jęczmienia. Choć żyto zawiera mniej białka niż inne gatunki zbóż, może podobnie jak inne zboża przyczyniać się do intensywnego powstawania białka bakteryjnego w żwaczu. Żyto zawiera co prawda tylko 92 g białka surowego, ale zawartość białka ogólnego dostępnego w jelicie wynosi aż 146 g/kg. Z tej przyczyny powstaje ujemny bilans azotu w żwaczu (RNB) wynoszący (RNB) - 8,6 g na 1 kg. Składniki żyta 9

10 Ponieważ żyto powoduje niedobór azotu w żwaczu przy skarmiania żyta należy równocześnie stosować składniki skutkujące dodatnim bilansem RNB. Stąd też żyto z uwagi na swoją ujemną wartość RNB świetnie nadaje się do równoważenia dawek wysokobiałkowych, gdyż redukuje nadwyżki azotu w żwaczu. Jęczmień, pszenżyto i pszenica cechuje podobna wartość białka użytecznego nxp, jednak RNB, z uwagi na wyższą zawartość białka, nie osiąga tak wysokich wartości ujemnych. Podobnie jak pozostałe gatunki zbóż (za wyjątkiem kukurydzy) żyto zawiera niewiele, bo tylko 15 % skrobi nierozkładalnej w żwaczu (tzw. skrobia oporna lub stabilna), która przedostaje się do jelita cienkiego, gdzie po strawieniu przez enzymy własne, wchłaniana jest w postaci glukozy. 1.2 Specyficzne składniki żyta Polisacharydy nieskrobiowe W ziarnie każdego ze zbóż większość substancji energetycznych ziarna tworzą różne frakcje węglowodanowe. Główny udział stanowi skrobia, która jest dobrze trawiona przez wszystkie zwierzęta użytkowe. Duży udział stanowią także polisacharydy pochodzenia nieskrobiowego (NSP), które tylko w ograniczonym stopniu są trawione przez trzodę chlewną i drób. Udział czystego cukru w ziarnie w zależności od gatunku stanowi jedynie 3 7 % suchej masy. Główną frakcje polisacharydów nieskrobiowych tworzą pentozany wśród których wyróżnić można arabinoksylany i ksyloglukany oraz betaglukany. Tabela 5: Zawartość pentozanów w ziarnie zbóż w g/kg suchej masy Źródło: Jeroch i. in oraz dane dot. udziału skrobi i cukru za DLG 1997 Żyto Pszenica Pszenżyto Jęczmień Kukurydza Pentozany Skrobia Cukier Zawartość pentozanów w ziarnie zbóż wykazuje znaczne wahania, co potwierdziły wyniki badań ostatnich lat. Braun (2009) przeanalizował w Bad Lauchstädt m. in. kwestię wpływu odmiany (Hacada, Nikita lub Caroass) oraz rodzaju zagospodarowania (zintegrowany bądź ekologiczny) na zawartość polisacharydów nieskrobiowych (NSP) w ziarnie żyta. Średnie zawartości pentozanów analizowane w ciągu dwóch lub trzech lat nie różniły się od siebie w istotnie (odmiany: 98 g/kg s.m., 111 g/kg s.m. bądź 110 g/kg s.m.; system zintegrowany 106 mg/kg s.m. lub ekologiczny 107 g/kg s.m.). Badania przeprowadzone przez KWS LOCHOW (2011) dot. lat 2009 i 2010 wykazały, że średnia zawartość pentozanów dla czterech różnych odmian uprawianych w sześciu różnych lokalizacjach w roku 2009 była istotnie wyższa (p < 0,01) niż wartości uzyskane w roku Nie stwierdzono istotnych różnic w zawartości pentozanów w ziarnie odmian hybrydowych lub populacyjnych. 10 Składniki żyta

11 Zgodnie z opracowaniem Simona u. Vahjena (2006) zwierzęta monogastryczne nie dysponują enzymami służącymi do rozkładu polisacharydów nieskrobiowych. Rozkład polisacharydów nieskrobiowych w przewodzie pokarmowym może odbywać się tylko z udziałem drobnoustrojów lub poprzez dodatek specjalnych enzymów rozkładających związki NSP. W wyniku tego procesu rozkładu NSP powstają lotne kwasy tłuszczowe i kwas mlekowy. Ponieważ udział rozpuszczalnych ß glukanów i pentozanów jako składników NSP w ziarnie żyta może być bardzo wysoki, dla piskląt i prosiąt określono wytyczne dotyczące skarmiania żyta. Według Niemieckiego Towarzystwa Rolniczego (DLG) pasza dla piskląt w ogóle nie powinna zawierać żyta, a jego udział w dawce pokarmowej dla prosiąt o masie ciała do 15 kg powinien wynosić maksymalnie 10 % a dla prosiąt o masie ciała powyżej 15 kg może wynosić maksymalnie 20 %. Dodatek preparatów enzymatycznych zawierających ß-glukanazę i ksylanazę pozwala na częściowy rozkład polisacharydów nieskrobiowych, co wykazano w badaniach prowadzonych na prosiętach. Natomiast u piskląt Simon u. Vahjen 2006 nie wykazali odpowiednio skutecznego działania enzymów. Jak pokazują doświadczenia nad zastosowaniem żyta w żywieniu trzody chlewnej o masie ciała powyżej 35 kg, zwiększony udział związków NSP zawartych w ziarnie żyta nie wpływa ujemnie na wydajność oraz zdrowie zwierząt. Składniki żyta 11

12 1.2.2 Sporysz Porażenie sporyszem jest zjawiskiem wykazującym znaczną zmienność, podobnie jak zmienia się też ilość zawartych w sporyszu alkaloidów, co jest zależne od konkretnej odmiany i warunków pogodowych w okresie kwitnienia żyta. By zapobiec zatruciom sporyszem w prawie paszowym ustalono maksymalny poziom zawartości sporyszu w 1 kg ziarna przeznaczonym do przerobu na poziomie mg bądź 0,1 % wagowych. Rycina 2 ilustruje stopień porażenia żyta sporyszem w oparciu o dane pochodzące z badań nad jakością produktów rolnych pochodzących ze zbiorów (BEE). Na podstawie wykonanych badań stwierdzono, że wartości średnie dotyczące sporyszu nie stanowią zagrożenia. Rycina 2: Mediana, 75. percentyl i 90. percentyl udziału sporyszu w zbiorach żyta w Niemczech od 1997 do 2010, Seling, S. et al. (2010) Udział sporyszu [% masy] 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 90- ty percentyl 75- ty percentyl Mediana 0, Żniwa 12 Składniki żyta

13 1.2.3 Mykotoksyny Oprócz alkaloidów sporyszowych w ziarnie żyta mogą być obecne także inne toksyny pochodzące od skażeń grzybami polowymi lub grzybami rozwijającymi się w wyniku procesu magazynowania. W praktyce rolniczej najczęściej spotyka się skażenia toksynami grzybów polowych, w szczególności gatunku Fusarium spp. Prawidłowe magazynowanie ziarna może w maksymalnym stopniu zapobiec wytworzaniu się toksyn grzybów polowych, a w szczególności Aspergillus spp. Dotychczas przedmiotem szeroko zakrojonych badań nad toksynami fuzaryjnymi było głównie występowanie deoksynivalenolu (DON) i jego pochodnych a także zearalenonu (ZEA) oraz jego pochodnych w poszczególnych gatunkach zbóż. Ochratoksynę A (OTA), wytwarzaną przez Aspergillus spp. w zbożach magazynowanych, znaleziono jednak także w artykułach spożywczych i paszach. Skarmianie pasz skażonych toksynami zawsze przyczynia się z jednej strony do ryzyka spowodowania uszczerbku na zdrowiu zwierząt, z drugiej zaś strony doprowadza do obciążenia toksynami bądź ich nadal trującymi produktami rozkładu artykułów spożywczych pochodzenia zwierzęcego. Bezpośrednich dowodów na przeniesienie DON do mięsa i mleka jak dotychczas nie wykazano. Także w przypadku obecności zearalenonu (ZEA), zgodnie z wynikiem dotychczasowych badań, ryzyko przedostania się do artykułów spożywczych pochodzenia zwierzęcego jest stosunkowo niskie. Kompleksowe badania skażenia mykotoksynami poszczególnych gatunków zbóż uprawianych w Niemczech wskazują, że procentowe obciążenie żyta DON i ZEA w porównaniu z pszenicą jest znacznie mniejsze. Za twierdzeniem tym przemawiają wyniki wieloletnich doświadczeń prowadzonych w tradycyjnej krainie żyta jaką jest Brandenburgia. Rycina 3: Częstotliwość występowania deoksynivalenolu (DON) w próbkach żyta μg/kg > μg/kg > μg/kg > μg/kg Rok wykonania analizy % próbek badanych żyta zawierających deoksynivalenolu (DON) Raporty końcowe , IGV Potsdam-Rehbrücke, Niemcy Składniki żyta 13

14 Stężenia DON w ziarnie żyta w ciągu dziesięciu lat badań nie osiągnęły pułapu > 1250 μg/kg. Dla pszenicy natomiast, w latach 2001, 2002, 2005, 2007 i 2009, wcześniej wspomniany zakres stężeń pojawiał się znacznie częściej. Łączny udział prób skażonych obecnością deoksynivalenolu (DON) był wyższy w przypadku pszenicy niż w przypadku żyta. Jedynie w 2002 r. odsetek prób żyta obciążonych ZEA w stężeniu > 100 μg/kg wyniósł około 1 %. W przypadku prób pszenicy w roku 2002 było to ok. 3 %, w roku 2005 ok. 2 % a w roku 2007 ok. 9 % prób. Łącznie próby pszenicy także odnośnie ZEA wykazywały znacznie większe skażenie mykotoksynami niż próby żyta. Obserwacje prowadzone w latach w Bawarii (ryc. 4, tu: maksymalne wartości obciążenia DON) potwierdzają wyniki badań przeprowadzonych w Brandenburgii, Niemcy. Rycina 4: Maksymalne zawartości deoksynivalenolu (DON) w przebadanych próbach żyta i pszenicy z Bawarii μg DON/kg żyta μg DON/kg pszenicy μg deoksynivalenolu (DON)/kg ziarna Rok zbioru 14 Składniki żyta

15 Już w roku 2000 w Niemczech Ministerstwo ds. Żywienia, Rolnictwa i Ochrony Konsumentów (BMVEL) określiło wartości orientacyjne, mające służyć ograniczeniu zawartości toksyn DON i ZEA w dziennych dawkach pokarmowych różnych grup zwierząt użytkowych. Tabela 6: Dopuszczalne zawartości orientacyjne dla DON i ZEA w dziennych dawkach pokarmowych wybranych grup zwierząt użytkowych (μg/kg paszy) Gatunek zwierzęcia użytkowego Kategoria zwierząt DON μg/kg paszy ZEA μg/kg paszy Trzoda chlewna Loszki hodowlane Tuczniki i lochy zarodowe Kury Nioski i brojlery Bydło Cielęta Krowy mleczne, młode bydło hodowl. Opasy Wartości graniczne, których przekroczenie skutkuje zakazem skarmiania i przygotowywania pasz ustalono jak dotychczas tylko dla afl atoksyny. Wskaźniki obowiązujące w Unii Europejskiej, przy których przekroczeniu istnieje możliwość rozcieńczenia/zmniejszenia stężenia poprzez zmieszanie z paszą nie obciążoną toksynami, wydano dla DON, ZEA, OTA i FUM (fumonizyny) B1 oraz B2 w roku Tabela 7: Dopuszczalne normy zawartości dla określonych mykotoksyn zgodnie z załącznikiem do Zalecenia Komisji 2006/576/WE (μg/kg paszy) tylko wybrane grupy pasz Pasza Zboże i produkty zbożowe oprócz produktów ubocznych kukurydzy Pasza pełnoporcjowa i uzupełniająca dla trzody chlewnej Pasza pełnoporcjowa i uzupełniająca dla prosiąt i loszek Pasza pełnoporcjowa i uzupełniająca dla loch i tuczników DON μg/kg paszy ZEA μg/kg paszy OTA μg/kg paszy FUM μg/kg paszy Składniki żyta 15

16 Mikotoksyny tworzone w ziarnie zbóż przez grzyby pleśniowe (Grajewski J., Twarużek M. 2011) Zanieczyszczenie grzybami pleśniowymi i mikotoksynami ziarna zbóż w bardzo wysokim stopniu zależy od warunków środowiska, które umożliwiają wzrost pleśni i powstawanie mikotoksyn. Surowce i produkty rolne mogą ulec zanieczyszczeniu w każdym momencie, począwszy od rozwoju rośliny na polu, poprzez zbiór, jak też w trakcie obróbki, przechowywania i transportu gotowego artykułu. Ponieważ na każdym z tych etapów skład fl ory grzybowej jest różny, to w wyniku zaniedbań surowce i produkty mogą zostać zanieczyszczone różnymi mikotoksynami. Aby powstały mikotoksyny musi dojść do skażenia surowca pleśniami, ale nie zawsze zapleśniały surowiec zawiera mikotoksyny. Fakt, że produkty rolne zawierają niewiele pleśni nie oznacza, że są wolne od mikotoksyn. Zanieczyszczenie pleśniami i mikotoksynami powodowane jest z jednej strony przez coraz szerzej stosowane uprawy zbóż w monokulturach, z pominięciem tradycyjnego płodozmianu oraz oszczędnościowe systemy uprawy. Ten fakt doprowadza do nagromadzenia znacznego inokulum patogenów w uprawach (szczególnie Fusarium), które mogą intensywnie rozwijać się na resztkach pożniwnych. Z drugiej strony jednostopniowy zbiór dużych mas ziarna może prowadzić do rozwoju tworzących mikotoksyny grzybów pleśniowych w materiale, a szczególnie gdy wilgotność ziarniaków nie zostanie utrzymana na poziomie ograniczającym ich rozwój (< 14 % zawartości wody). Grzyby polowe, między innymi z rodzaju Fusarium, należą do naturalnej mikrofl ory górnej warstwy gleby. Jednak szczególnie gatunki Fusarium: F. culmorum, F. graminearum, F. avenaceum, F. poae powodują fuzariozy kłosa. Głównie pierwsze dwa gatunki poprzez fuzariozę negatywnie wpływają na plon i jakość ziarna, a także ich metabolity ujemnie oddziaływują na zdrowie ludzi i zwierząt. Oceniając w ostatnich latach mikologiczny i mikotoksykologiczny status ziarna owsa stwierdzano, że w przechowywanych kilka lat ziarniakach dominują grzyby magazynowe z rodzaju Eurotium (Aspergillus gr. glaucus), natomiast świeży owies zasadniczo porażony był Cladosporium. Proces czyszczenia ziarna redukował skutecznie zawartość pleśni (szczególnie drożdży), jednak ogólny poziom mikotoksyn pozostał stabilny. Warunki pogodowe w czasie wegetacji zbóż w ostatnim roku nie były korzystne. To spowodowało, że najczęściej ziarno pszenicy i jęczmienia miało gorszą jakość mikotoksykologiczną. Fuzarioza kłosów dokonała uszkodzenia ziarniaków i kumulację wtórnych metabolitów, szczególnie trichotecen grupy A: toksyny T-2 i HT-2. Wymienione mikotoksyny są niebezpieczne Tabela 8: Zawartość mikotoksyn w zbożach w 2011 roku Stężenie mikotoksyn [μg/kg paszy] Zboża DON NIV T2 HT2 ZEA OTA Średnia ,3 4,03 9,21 31,7 4,17 % pozytywnych 97 % 69 % 74 % 79 % 97 % 35 % Maximum Jan Grajewski, Magdalena Twarużek (2011) 16 Składniki żyta

17 dla organizmów ludzkich i zwierzęcych, a głównie świnie są wrażliwe reagując końcowymi efektami immunologicznymi i hematologicznymi. Należy podkreślić, że w ostatnich 6 latach w Laboratorium Badawczym Mikotoksyn Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy przebadano kilkaset prób ziarna zbóż na zawartość grzybów pleśniowych i mikotoksyn. Ustalono, że w najniższym stopniu fuzariotoksynami skażone były próby ziarna żyta. Żyto stanowiło wyjątek, ponieważ dominującym rodzajem pleśni było Auerobasidum i Cladosporium- grzyby środowiskowe. W ziarniakach pszenicy i jęczmienia dominowały pleśnie polowe i magazynowe: Penicillum, Mucor, Fusarium. Stosując najnowszą metodę HPLC MS/MS ustalono także, że w ziarniakach żyta obecność mikotoksyn polowych była niższa od pozostałych zbóż. Badania te odnoszą się zarówno do gospodarstw konwencjonalnych i ekologicznych. Tylko w 2011 roku przebadano 152 prób ziarna zbóż. Otrzymane wyniki przedstawiono tabelach nr 8 i 9. W przypadku ziarna żyta prawie wszystkie próby zawierały badane Tabela 9: Zawartość mikotoksyn w ziarnie żyta w 2011 roku Stężenie mikotoksyn [μg/kg paszy] Żyto DON NIV T2 HT2 ZEA OTA Średnia 33,9 3,49 1,31 2,75 7,32 8,90 % pozytywnych 100 % 75 % 100 % 100 % 100 % 50 % Maximum 113 7,94 2,38 4,95 28,0 17,8 DON = deoksyniwalenol, NIV = niwalenol, T2 = toksyna T-2, HT2 = toksyna HT-2, ZEA = zearalenon, OTA = ochratoksyna A Jan Grajewski, Magdalena Twarużek (2011) mikotoksyny, jednak ich średnia zawartość oraz maksymalny poziom były znacznie poniżej wartości jakie uzyskano dla 4 zbóż. Niepokojące są maksymalne wartości wykryte w zbożach. W ziarnie żyta wykrywamy czasami ochratoksynę A, co potwierdza o fakcie wilgotnego składowania surowca. Wilgotne ziarniaki żyta mają skłonność do szybkiego porastania i tworzenia mikotoksyn magazynowych, szczególnie ochratoksyny A. Jednak podczas obróbki termicznej są bardziej odporne na uszkodzenia i zmiany biochemiczne i przez to powstaje mniej edno- i egzopeptydaz. Powyższe enzymy w krótkim terminie powodują zmiany struktury molekularnej makrocząsteczek ziarniaków (rozerwanie struktury białek i osłabienie kompleksu glutenowego), co sprzyja rozwojowi drożdżaków i pleśni. Reasumując, żyto jest odporniejsze na fuzariozę i przez to może być mniej ska żone mikotoksynami. Należy jednak unikać dłuższego składowania wilgotnego surowca. Przyjęte więc w ostatnich latach stanowisko, że ziarno żyta jest mało wartościowym surowcem paszowym może być w pełni nie do końca słuszne. Składniki żyta 17

18 1.3 Zachowanie jakości ziarna a prawidłowe składowanie Czyszczenie, prawidłowa konserwacja i składowanie świeżych zbóż są podstawą otrzymania wysokiej jakości paszy. Czyszczenie W celu zminimalizowania skażeń higienicznych pleśniami, jajami owadów, bakteriami oraz innymi szkodnikami, konieczne jest wstępne czyszczenie ziarna. Podstawowe wyposażenie powinna stanowić wialnia usuwająca pył, owady, elementy słomy i. in. Kombinacja wialni i sit daje najlepsze efekty, gdyż usuwają one dodatkowo poślad, nasiona chwastów, części roślin. Konserwacja Oprócz konserwacji polegającej na suszeniu, schłodzeniu i magazynowaniu w szczelnych warunkach gazowych istnieje też metoda chemicznej konserwacji zbóż kwasami, atrakcyjna zwłaszcza dla gospodarstw zamierzających skarmiać własne zboże. Zazwyczaj stosuje się kwas propionowy w kombinacji z kwasem benzoesowym, sorbowym bądź mrówkowym. Kwas propionowy ma działanie antydrobnoustrojowe, zwalcza grzyby, drożdże i bakterie niszczy je bądź poprzez zagwarantowanie niskiego ph ziarna powstrzymuje ich rozwój w trakcie składowania. Po dodaniu ok. 2 % kwasu propionowego do zmagazynowanego zboża zamierają wołki zbożowe. Dodatek 0,5 1 % kwasu propionowego zapobiega wyżeraniu zboża przez owady. Energia jaką dostarcza kwas propionowy może być też wykorzystywana w procesie trawienia. Kwas propionowy jest cieczą żrącą, zatem trzeba pamiętać o stosowaniu odzieży ochronnej. Z uwagi na działanie korodujące kwasu zaleca się malowanie miejsc składowania farbą kwasoodporną lub wyłożenie ich odpowiednią folią z tworzyw sztucznych. Właściwa ilość użytego kwasu zależy od stopnia wilgotności danego zboża, śruty czy mąki zbożowej oraz od długości okresu magazynowania (patrz tabela 10). 18 Składniki żyta

19 Tabela 10: Zalecenia dot. dozowania kwasu propionowego (99,5 %) w litrach na 100 kg wilgotnego zboża Całe ziarna Okres konserwacji, miesiące Źródło danych: BASF SE, Nutrition Ingredients, Europe Poradnik Konserwacji Pasz Śruta/mąka zbożowa Okres konserwacji, miesiące Wilgotność 1 do 3 do 6 do 12 Wilgotność 1 do 3 do 12 do 16 % 0,35 0,45 0,50 0,55 do 16 % 0,40 0,50 0, % 0,40 0,50 0,55 0, % 0,50 0,60 0, % 0,45 0,55 0,65 0, % 0,60 0,70 1, % 0,50 0,65 0,75 0, % 0,70 0,80 1, % 0,55 0,70 0,85 0, % 0,80 0,90 1, % 0,60 0,80 0,95 1, % 1,00 1,10 1, % 0,70 0,90 1,05 1, % 1,15 1,25 1, % 0,80 1,00 1,15 1, % 1,30 1,40 1, % 0,90 1,10 1,25 1, % 1,45 1,55 1, % 1,00 1,20 1,35 1, % 1,60 1,70 1, % 1,10 1,30 1,50 1, % 1,75 1,95 2, % 1,25 1,45 1,65 1, % 1,90 2,10 2, % 1,40 1,60 1,80 2, % 2,10 2,25 2,30 konieczny dodatek kwasu przy transporcie z użyciem dmuchawy + 10 % przy składowaniu w temp. pow. 35 C + 10 % w przyp. zbóż obciążonych grzybem + 10 do + 20 % Po złożeniu mąki do magazynu obróbka powierzchniowa z użyciem 1 litra kwasu propionowego na metr kwadratowy Niniejsza procedura konserwacji zakłada użycie dozownika, pokrywającego ziarno zbóż kwasem za pomocą dysz w ślimaku przenośnika ziarna o długości co najmniej 3 m przy kącie nachylenia 30. Liczba dysz zależy od średnicy ślimaka. Średnica ślimaka Liczba dysz < 180 mm mm 3-4 > 200 mm min. 4 Źródło danych: BASF SE, Nutrition Ingredients, Europe Poradnik Konserwacji Pasz Przy składaniu zbóż do magazynu należy unikać tworzenia stożków zsypowych. Partie zbóż o różnej wilgotności nie mogą być składowane razem. Prócz konserwacji kwasem istnieją też inne metody konserwacji wilgotnych zbóż, jak np.: Składniki żyta 19

20 Konserwacja wodorotlenkiem sodu: Efektem działania wodorotlenku sodu prócz konserwacji jest rozpuszczanie łupiny ziarna i pęcznienie skrobi. Dodanie związku zasadowego w ilości 3 4 % prowadzi do dostatecznego ich otwarcia i konserwacji zboża (DLG, 2011). Warunkiem jest tu intensywna domieszka zasady. Zboże poddane takiej obróbce powinno być magazynowane pod dachem bez okrycia foliowego, by umożliwić odparowanie nadmiaru wodorotlenku sodu z ziarna. W przypadku składowania w warstwie o maksymalnej wysokości 0,3 m zboże może być magazynowane nawet do 12 miesięcy. W kontakcie z zasadami koniecznie należy przestrzegać przepisów bezpieczeństwa pracy. Wodorotlenek sodu pełni w tym procesie rolę środka pomocniczego, wspomagającego obróbkę ziarna, a nie dodatku do pasz. Konserwacja mocznikiem: Ta metoda konserwacji wilgotnego zboża opiera się na procesie przekształcenia mocznika w amoniak w wilgotnym środowisku. W trakcie procesu dochodzi do krótkotrwałego wzrostu temperatury oraz wzrostu ph z wartości 8 do 9. Dzięki temu zahamowany zostaje rozwój szkodliwych drobnoustrojów jak pleśnie czy drożdże. By zapewnić dostateczny efekt reakcji, w przypadku zbóż o wilgotności od < 18 % należy dodać 0,5 % wody. Wskutek działania wysokiej temperatury zboże przyjmie żółtawo-brązowy kolor. Domieszkę z mocznika wykonuje się przy użyciu mieszalnika pasz lub przenośnika ślimakowego wyposażonego w odpowiedni dozownik. Dozowanie odbywa się w ilości 2 2,5 kg/dt i nie zależy od wilgotności zboża. (Sanft leben, P.) Zboże należy magazynować w magazynie płytkim, gdyż wskutek podwyższonej temperatury oraz działania mocznika, który odciąga wodę, może dojść do zbrylenia ziarna. Zboże na okres około czterech tygodni należy przykryć folią, by umożliwić równomierne rozłożenie amoniaku w stosie i zapobiec jego utlenianiu. Po około czterotygodniowym okresie magazynowania, zboże, przed skarmieniem, należy jeszcze poddać obróbce gniotownikiem. Zboże poddawane konserwacji mocznikiem można jednak używać tylko w żywieniu przeżuwaczy. Tym samym zboże nie nadaje się do obrotu. Ustalając dawkę pokarmową w oparciu o zboża konserwowane mocznikiem należy uwzględnić wyższy bilansu azotu (RNB). 20 Składniki żyta

Zastosowanie żyta w żywieniu trzody chlewnej i bydła

Zastosowanie żyta w żywieniu trzody chlewnej i bydła Zastosowanie żyta w żywieniu trzody chlewnej i bydła www.ryebelt.com Autorzy artykułów Andrea Meyer Izba Rolnicza Dolnej Saksonii, Niemcy Dziedzina: Żywienie, Badania Doświadczalne Zwierzęta dr Wilfried

Bardziej szczegółowo

Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu trzody chlewnej

Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu trzody chlewnej Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu trzody chlewnej Przyczyny złej opinii o życie jako paszy dla zwierząt: 1. Wysoka zawartość alkilorezorcynoli 2. Wysoka zawartość i aktywność inhibitorów enzymów proteolitycznych

Bardziej szczegółowo

Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu krów mlecznych w szczycie laktacji

Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu krów mlecznych w szczycie laktacji Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu krów mlecznych w szczycie laktacji Dotychczasowe opinie na temat żyta jako surowca paszowego 1. Wysoka zawartość alkilorezorcynoli 2. Wysoka zawartość i aktywność inhibitorów

Bardziej szczegółowo

Trzoda chlewna. CENTRUM HURTOWE PASZ www.chp-pasze.pl. naturalnie najlepsze. Rewolucja w żywieniu. Rewolucja w żywieniu. naturalnie najlepsze

Trzoda chlewna. CENTRUM HURTOWE PASZ www.chp-pasze.pl. naturalnie najlepsze. Rewolucja w żywieniu. Rewolucja w żywieniu. naturalnie najlepsze CENTRUM HURTOWE PASZ www.chppasze.pl Mogilno, ul. Kościuszki 38B tel. 52 3151252, 52 3548557 email: biuro@chppasze.pl sekretariat@chppasze.pl ODDZIAŁY Żnin, ul.dworcowa 10 tel 52 3020094 Gniewkowo, ul.piasta

Bardziej szczegółowo

Żywienie bydła mlecznego

Żywienie bydła mlecznego Żywienie bydła mlecznego Najważniejszym czynnikiem wpływającym na jakość i ilość jest żywienie. Prawidłowe żywienie polega na zastosowaniu takich pasz, które pozwolą na pełne wykorzystanie potencjału genetycznego

Bardziej szczegółowo

Możliwości ograniczania mikotoksyn

Możliwości ograniczania mikotoksyn Możliwości ograniczania mikotoksyn Prof. dr hab. Marek Korbas Zakład Mikologii Instytut Ochrony Roślin PIB Poznań Mikotoksyny są wytwarzane przez wiele różnych rodzajów grzybów, jednakże większość z nich

Bardziej szczegółowo

Pasze rzepakowe w żywieniu świń. Doc. dr hab. Ewa Hanczakowska

Pasze rzepakowe w żywieniu świń. Doc. dr hab. Ewa Hanczakowska Pasze rzepakowe w żywieniu świń Doc. dr hab. Ewa Hanczakowska Zależnie od metody produkcji oleju ekstrakcji rozpuszczalnikiem lub tłoczenia, otrzymuje się dwa rodzaje produktu paszowego: - poekstrakcyjną

Bardziej szczegółowo

Sukces w oborze. linia standard

Sukces w oborze. linia standard Sukces w oborze linia standard Sprostać wymaganiom Prawidłowe żywienie mineralno-witaminowe jest niezbędnym elementem każdego programu żywieniowego. Postęp genetyczny i wzrastająca wydajność sprawiają,

Bardziej szczegółowo

WNIOSKI WYNIKAJĄCE Z KONFERENCJI NAUKOWEJ. Pasze GMO a produkcyjność i zdrowotność zwierząt. Instytut Zootechniki PIB, Balice 26 czerwca 2012 r.

WNIOSKI WYNIKAJĄCE Z KONFERENCJI NAUKOWEJ. Pasze GMO a produkcyjność i zdrowotność zwierząt. Instytut Zootechniki PIB, Balice 26 czerwca 2012 r. WNIOSKI WYNIKAJĄCE Z KONFERENCJI NAUKOWEJ Pasze GMO a produkcyjność i zdrowotność zwierząt Instytut Zootechniki PIB, Balice 26 czerwca 2012 r. I. Wobec braku na rynku krajowych pasz wysokobiałkowych, w

Bardziej szczegółowo

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Ideą stworzenia marki AgroYeast było długotrwałe doświadczenie w pracy z drożdżami piwowarskimi Saccharomyces cerevisiae i ich oddziaływaniem

Bardziej szczegółowo

Rumex. Rumex SC Oferta dla wymagających

Rumex. Rumex SC Oferta dla wymagających Rumex Rumex SC Oferta dla wymagających Rumex SC Skład Olejki eteryczne Żywe kultury drożdży (Saccharomyces cerevisiae) Saponiny Rumex SC Olejki eteryczne stymulują sekrecję soków trawiennych i zwiększają

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE DAWKI POKARMOWE

PRZYKŁADOWE DAWKI POKARMOWE PRZYKŁADOWE DAWKI POKARMOWE Kraków 2005 Wszelkie prawa zastrzeżone Kopiowanie materiałów w całości lub części za zgodą DJ Group lub Educagri Editions www.djgroup.com.pl Układanie DAWEK w programie INRAtion-PrevAlim

Bardziej szczegółowo

ZAPOBIEGANIE POWSTAWANIU MIKOTOKSYN ROŚLINY ROLNICZE

ZAPOBIEGANIE POWSTAWANIU MIKOTOKSYN ROŚLINY ROLNICZE ZAPOBIEGANIE POWSTAWANIU MIKOTOKSYN ROŚLINY ROLNICZE Ekspertyza pod redakcją: prof. dr. hab. Marka Korbasa i dr inż. Joanny Horoszkiewicz-Janka, Instytut Ochrony Roślin - PIB Metabolity grzybów nazywa

Bardziej szczegółowo

MIESZANKI UZUPEŁNIAJĄCE DLA BYDŁA MLECZNEGO

MIESZANKI UZUPEŁNIAJĄCE DLA BYDŁA MLECZNEGO MIESZANKI UZUPEŁNIAJĄCE DLA BYDŁA MLECZNEGO MLEKOMA WYBÓR ŚWIADOMYCH HODOWCÓW WIĘCEJ MLEKA! WIĘCEJ BIAŁKA! WIĘKSZE KORZYŚCI! Grupa produktów MLEKOMA to nowoczesne mieszanki uzupełniające dla bydła mlecznego.

Bardziej szczegółowo

OPŁACALNE ŻYWIENIE BYDŁA

OPŁACALNE ŻYWIENIE BYDŁA OPŁACALNE ŻYWIENIE BYDŁA MleczneGO opasowego cieląt WYBÓR ŚWIADOMYCH HODOWCÓW Odpowiednio dobrany program żywieniowy, składający się ze starannie skomponowanych pasz jest jednym z głównych czynników wpływających

Bardziej szczegółowo

Możliwości wykorzystania różnych gatunków roślin uprawnych w żywieniu świń.

Możliwości wykorzystania różnych gatunków roślin uprawnych w żywieniu świń. Możliwości wykorzystania różnych gatunków roślin uprawnych w żywieniu świń. Produkcja mięsa wieprzowego wymaga od rolnika wiedzy o potrzebach dostarczenia zwierzętom takiej paszy, która zapewni im należyty

Bardziej szczegółowo

niezbędny składnik pokarmowy zbóż

niezbędny składnik pokarmowy zbóż POTAS niezbędny składnik pokarmowy zbóż kształtujący wielkość i jakość plonu ziarna Dostępność glebowych zasobów potasu dla roślin zbożowych Gleby zawierają duże zasoby potasu (K), nawet do 50 t/ha w warstwie

Bardziej szczegółowo

MIESZANKI PASZOWE UZUPEŁNIAJĄCE 2,5% DLA BYDŁA

MIESZANKI PASZOWE UZUPEŁNIAJĄCE 2,5% DLA BYDŁA MIESZANKI PASZOWE UZUPEŁNIAJĄCE 2,5% DLA BYDŁA Przy stosowaniu MPU należy pamiętać, że wyżej wymienione efekty są możliwe tylko przy prawidłowym zbilansowaniu energetyczno-białkowym całej dawki pokarmowej.

Bardziej szczegółowo

Inżynieria produkcji zwierzęcej

Inżynieria produkcji zwierzęcej Tabele zootechniczne do projektu instalacji urządzeń technicznych w budynku inwentarskim z przedmiotu: Inżynieria produkcji zwierzęcej Spis treści I. Słowo wstępu...2 II. Zapotrzebowanie na wodę...2 Tabela

Bardziej szczegółowo

Chcesz poprawić wyniki produkcyjne w tuczu trzody chlewnej?

Chcesz poprawić wyniki produkcyjne w tuczu trzody chlewnej? Żyto hybrydowe Chcesz poprawić wyniki produkcyjne w tuczu trzody chlewnej? Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu trzody chlewnej www.kws-lochow.pl Żyto hybrydowe KWS LOCHOW w żywieniu trzody chlewnej KWS

Bardziej szczegółowo

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Ideą stworzenia marki AgroYeast było długotrwałe doświadczenie w pracy z drożdżami piwnymi Saccharomyces cerevisiae i ich oddziaływaniem

Bardziej szczegółowo

Czy warto produkować?

Czy warto produkować? Czy warto produkować? Andrzej Mirek Zbigniwe Pustuła Blattin Polska sp. z o.o. Nic więc dziwnego, że wielu hodowców zaczyna bardziej przyglądać się kosztom produkcji mleka. Bardzo często to przyglądanie

Bardziej szczegółowo

BYDŁO Rozdział 1 Znaczenie chowu bydła Rozdział 2 Pochodzenie, typy u ytkowe i rasy bydła Rozdział 3 Ocena typu i budowy bydła

BYDŁO Rozdział 1 Znaczenie chowu bydła Rozdział 2 Pochodzenie, typy u ytkowe i rasy bydła Rozdział 3 Ocena typu i budowy bydła Tytuł Produkcja zwierzęca cz. II Bydło ii trzoda chlewna Autor Red. T. Nałęcz-Tarwacka Wydawca Hortpress Rok wydania 2006 Liczba stron 332 Wymiary 145x210mm Okładka Miękka ISBN 83-89211-87-4 Spis treści

Bardziej szczegółowo

www.eko-rol.com.pl KROWY MLECZNE MILKER MILK SPIS TREŒCI strona 4 strona 5 strona 6 strona 7 strona 8 strona 9 strona 10 www.eko-rol.com.

www.eko-rol.com.pl KROWY MLECZNE MILKER MILK SPIS TREŒCI strona 4 strona 5 strona 6 strona 7 strona 8 strona 9 strona 10 www.eko-rol.com. Preparaty mlekozastępcze Pasze pełnoporcjowe dla cieląt Pasze pełnoporcjowe dla krów mlecznych MPU białkowe dla krów mlecznych MPU mineralne dla krów mlecznych MPU białkowe dla cieląt MPU białkowe dla

Bardziej szczegółowo

QQrydza. w produkcji biogazu. Kukurydza

QQrydza. w produkcji biogazu. Kukurydza QQrydza w produkcji biogazu Kukurydza Kukurydza w produkcji biogazu Kukurydza swój wielki sukces w żywieniu bydła, powtórzyła w imponujący sposób jako koferment do produkcji biogazu w biogazowniach. Od

Bardziej szczegółowo

Przedmiot zamówienia na dostawę karmy dla psów i kotów, mieszanek nasiennych, pasz granulowanych, gammarusa i pęczków ulistnionych gałęzi do

Przedmiot zamówienia na dostawę karmy dla psów i kotów, mieszanek nasiennych, pasz granulowanych, gammarusa i pęczków ulistnionych gałęzi do Przedmiot zamówienia na dostawę karmy dla psów i kotów, mieszanek nasiennych, pasz granulowanych, gammarusa i pęczków ulistnionych gałęzi do Miejskiego Ogrodu Zoologicznego Wybrzeża w Gdańsku. 1 ZADANIE

Bardziej szczegółowo

dla prosiąt ssących i do 2 tyg. po odsadzeniu dla warchlaków od 25kg do 40kg masy ciała

dla prosiąt ssących i do 2 tyg. po odsadzeniu dla warchlaków od 25kg do 40kg masy ciała TRZODA CHLEWNA MIESZANKI PEŁNOPORCJOWE DLA ŚWIŃ RAS OGÓLNOUŻYTKOWYCH PROSIAK PRESTARTER SUPER MIKROGRANULAT WORKI 25 KG PROSIAK PRESTARTER SUPER MIKROGRANULAT LUZ WARCHLAK GRANULOWANY WORKI 25 KG WARCHLAK

Bardziej szczegółowo

Instrukcja przeprowadzenia analizy ryzyka wystąpienia mikotoksyn w ziarnie zbóż przechowywanym w magazynach interwencyjnych

Instrukcja przeprowadzenia analizy ryzyka wystąpienia mikotoksyn w ziarnie zbóż przechowywanym w magazynach interwencyjnych Strona 1 z 15 INSTRUKCJA przeprowadzania analizy ryzyka wystąpienia mikotoksyn w ziarnie zbóż przechowywanym w Niniejsza instrukcja ma na celu zidentyfikowanie warunków przechowywania ziarna, dla których

Bardziej szczegółowo

Produkty dla trzody. Katalog Trzoda Chlewna

Produkty dla trzody. Katalog Trzoda Chlewna Produkty dla trzody Katalog Trzoda Chlewna 2013 Firma WIPASZ powstała w 1994 r. Prezesem Zarządu jest jej założyciel - Józef Wiśniewski. Zaczynaliśmy od małej, lokalnej mieszalni pasz pod Olsztynem produkując

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE. z prowadzenia w 2012 r. badań podstawowych na rzecz rolnictwa ekologicznego

SPRAWOZDANIE. z prowadzenia w 2012 r. badań podstawowych na rzecz rolnictwa ekologicznego SPRAWOZDANIE z prowadzenia w 2012 r. badań podstawowych na rzecz rolnictwa ekologicznego w zakresie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie stawek dotacji przedmiotowych

Bardziej szczegółowo

PASZE. I mieszanki PASZOWE DLA BYDŁA. WYBÓR ŚWIADOmYCH HODOWCÓW

PASZE. I mieszanki PASZOWE DLA BYDŁA. WYBÓR ŚWIADOmYCH HODOWCÓW WYBÓR ŚWIADOmYCH HODOWCÓW PASZOWE I mieszanki PASZE DLA BYDŁA WIĘCEJ MLEKA! WIĘCEJ BIAŁKA! WIĘKSZE KORZYŚCI! Grupa produktów MLEKoMa to nowoczesne mieszanki uzupełniające dla bydła mlecznego. Doskonale

Bardziej szczegółowo

Nauczycielski Plan Dydaktyczny. Produkcja Zwierzęca klasa 3TR. Nr. Programu 321(05)/T-4,TU, SP/MENiS 2005.02.03. 2. Terminy przeprowadzania zabiegów,

Nauczycielski Plan Dydaktyczny. Produkcja Zwierzęca klasa 3TR. Nr. Programu 321(05)/T-4,TU, SP/MENiS 2005.02.03. 2. Terminy przeprowadzania zabiegów, Nauczycielski Plan Dydaktyczny Produkcja Zwierzęca klasa 3TR Nr. Programu 321(05)/T-4,TU, SP/MENiS 2005.02.03 Moduł, dział, temat Zakres treści BYDŁO c.d. 1.Zabiegi pielęgnacyjne u bydła 2.Przyczyny chorób

Bardziej szczegółowo

Czynniki ryzyka występowania ketozy u krów mlecznych w Polsce mgr inż. Marta Malkiewicz

Czynniki ryzyka występowania ketozy u krów mlecznych w Polsce mgr inż. Marta Malkiewicz Czynniki ryzyka występowania ketozy u krów mlecznych w Polsce mgr inż. Marta Malkiewicz Katedra Żywienia Zwierząt i Paszoznawstwa, Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie KETOZA i ujemny bilans

Bardziej szczegółowo

Jakość tuszy oraz maksymalizacja przychodu. Mariusz Nackowski Szczyty Nowodwory i Parcewo. www.pic.com/poland

Jakość tuszy oraz maksymalizacja przychodu. Mariusz Nackowski Szczyty Nowodwory i Parcewo. www.pic.com/poland Jakość tuszy oraz maksymalizacja przychodu Mariusz Nackowski Szczyty Nowodwory i Parcewo Cel produkcji -osiągnięcie maksymalnego zysku ze swojej działalności Metoda wyprodukować dużo łatwo zbywalnego czyli

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

Ocena. Rozprawy doktorskiej mgr Anny Brzozowskiej

Ocena. Rozprawy doktorskiej mgr Anny Brzozowskiej Warszawa. 09.11.2016 Prof. dr hab. Maria Dymnicka Katedra Żywienia i Biotechnologii Zwierząt Wydział Nauk o Zwierzętach SGGW ul.ciszewskiego 8, 02-786 Warszawa Ocena Rozprawy doktorskiej mgr Anny Brzozowskiej

Bardziej szczegółowo

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu

Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jakość plonu a równowaga składników pokarmowych w nawożeniu Jan Łabętowicz, Wojciech Stępień 1. Względność pojęcia jakości plonu 2. Miejsce nawożenia w kształtowaniu jakości plonów 3. Azot jako główny

Bardziej szczegółowo

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)?

Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? Jakie są dotychczasowe efekty prac Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO w zakresie Genetycznie Modyfikowanych Organizmów (GMO)? W latach 2000-2007 kwestie związane z GMO omawiane były na forum, powołanej

Bardziej szczegółowo

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. 13/t. 15

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. 13/t. 15 454 31996L0008 L 55/22 DZIENNIK URZĘDOWY WSPÓLNOT EUROPEJSKICH 6.3.1996 DYREKTYWA KOMISJI 96/8/WE z dnia 26 lutego 1996 r.w sprawie żywności przeznaczonej do użycia w dietach o obniżonej energetyczności

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 186397

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 186397 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 186397 (21) Numer zgłoszenia: 331516 (13) B1 (22) Data zgłoszenia: 11.08.1997 ( 86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Wartość pokarmowa 1 kg mieszanki pełnoporcjowej (koncentrat 45% i pszenica 55%) Energia metaboliczna (kcal) 2700 Białko ogólne (%) 16,2

Wartość pokarmowa 1 kg mieszanki pełnoporcjowej (koncentrat 45% i pszenica 55%) Energia metaboliczna (kcal) 2700 Białko ogólne (%) 16,2 Tabela 1. Skład koncentratu dla kur nieśnych Łubin wąskolistny 22,2 Łubin żółty 24,9 Groch 11,1 Kukurydza 4,44 Kreda 18,9 Olej rzepakowy 12,2 Fosforan Ca 3,1 NaHCO 3 0,78 Metionina 0,47 NaCl 0,29 Lizyna

Bardziej szczegółowo

TRENER I. Rekomendowane dawkowanie: 0,5 1 kg musli TRENER I na 100 kg masy ciała konia plus 50 100 g mieszank i Dostępne opakowania: 20 kg

TRENER I. Rekomendowane dawkowanie: 0,5 1 kg musli TRENER I na 100 kg masy ciała konia plus 50 100 g mieszank i Dostępne opakowania: 20 kg TRENER I Mieszanka paszowa uzupełniająca dla koni w okresie treningu sportowego i regularnie pracujących koni rekreacyjnych o zrównoważonym usposobieniu Od koni sportowych oczekujemy gotowości do wysiłku,

Bardziej szczegółowo

L 351/30 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 30.12.2009

L 351/30 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 30.12.2009 PL L 351/30 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 30.12.2009 Sprostowanie do dyrektywy Komisji 2008/38/WE z dnia 5 marca 2008 r. ustanawiającej wykaz planowanych zastosowań pasz zwierzęcych do szczególnych

Bardziej szczegółowo

Kukurydza w żywieniu bydła Zbiór i konserwacja

Kukurydza w żywieniu bydła Zbiór i konserwacja Kukurydza w żywieniu bydła Zbiór i konserwacja Po sukces w żywieniu bydła kukurydzą Oddajemy w Państwa ręce poradnik związany z uprawą i wykorzystaniem kukurydzy w żywieniu bydła. Dla doświadczonych hodowców

Bardziej szczegółowo

ywienie prosi¹t Produkty JUNIOR, OPTIMER oraz BEST z M¹czk¹ Rybn¹ oraz Hemoglobin¹

ywienie prosi¹t Produkty JUNIOR, OPTIMER oraz BEST z M¹czk¹ Rybn¹ oraz Hemoglobin¹ ywienie prosi¹t NOWOŒÆ Produkty JUNIOR, OPTIMER oraz BEST z M¹czk¹ Rybn¹ oraz Hemoglobin¹ Sypki Tuna Bardzo dobrze zbilansowany prestarter, gwarantuje bezstresowy odchów najmłodszych prosiąt, zapewnia

Bardziej szczegółowo

Tabela 3. Zawartość składników pokarmowych oraz wartość pokarmowa w wybranych paszach dla przeżuwaczy

Tabela 3. Zawartość składników pokarmowych oraz wartość pokarmowa w wybranych paszach dla przeżuwaczy Tabela 3. Zawartość składników pokarmowych oraz wartość pokarmowa w wybranych paszach dla przeżuwaczy Nr () ZIELONKI 1 Koniczyna czerwerwona 153,6 135 30 36 19 3,8 0,13 0,12 7 19 15 0,14 0,15 0,14 zielonka,

Bardziej szczegółowo

Pasze Totally Pathogen Free

Pasze Totally Pathogen Free Pasze Totally Pathogen Free gotowe do użycia za barierą higieniczną bez konieczności autoklawowania tańsze o 30% od pasz sterylizowanych promieniowaniem Gamma Altromin - produkcja pasz tylko dla zwierząt

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa do wydania polskiego 9 Przedmowa do czwartego wydania niemieckiego 11. 1. Od liścioŝercy do owsianego silnika" 13

Spis treści. Przedmowa do wydania polskiego 9 Przedmowa do czwartego wydania niemieckiego 11. 1. Od liścioŝercy do owsianego silnika 13 Spis treści Przedmowa do wydania polskiego 9 Przedmowa do czwartego wydania niemieckiego 11 1. Od liścioŝercy do owsianego silnika" 13 2. Wiadomości ogólne 19 2.1. Liczebność koni 19 2.2. Wzrost i masa

Bardziej szczegółowo

SYLABUS PRZEDMIOTU. Założenia i cele przedmiotu

SYLABUS PRZEDMIOTU. Założenia i cele przedmiotu SYLABUS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu: TOWAROZNAWSTWO SUROWCÓW I PRODUKTÓW ZWIERZĘCYCH Katedra/Wydział: Katedra Hodowli Małych Ssaków i Surowców Zwierzęcych Wydział Hodowli i Biologii Zwierząt Kierownik

Bardziej szczegółowo

Poziom kosztów produkcji w gospodarstwach rolnych Polski FADN.

Poziom kosztów produkcji w gospodarstwach rolnych Polski FADN. Poziom kosztów produkcji w gospodarstwach rolnych Polski FADN. Niniejszy artykuł oparty jest na danych prezentowanych w opracowaniu Wyniki standardowe uzyskane przez indywidualne gospodarstwa rolne uczestniczące

Bardziej szczegółowo

TRZODA CHLEWNA. www.lnb.pl

TRZODA CHLEWNA. www.lnb.pl TRZODA CHLEWNA www.lnb.pl ŻYWIENIE PROSIĄT - PRESTARTERY PROGRAM LONOBI ekonomiczne żywienie 1. Pierwszą mieszanką podawaną prosiętom przy losze jest Pre-prestarter LONOBI (H8013). 2. W dniu odsadzenia

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowane składniki granulatów Fitmin są podstawą optymalnej wartości odżywczej. Białko (37%), tłuszcz (22%), energia: 16,2 MJ/1 kg

Zróżnicowane składniki granulatów Fitmin są podstawą optymalnej wartości odżywczej. Białko (37%), tłuszcz (22%), energia: 16,2 MJ/1 kg KARMA SUCHA Sucha programu żywieniowego Fitmin dla kotów ma wiele zalet. Wśród nich najważniejsze są niewątpliwie: walory smakowe wzmocnione przez nałożenie na powierzchnie każdej granuli smaku wątroby

Bardziej szczegółowo

Program żywienia zwierząt futerkowych mięsożernych - norek paszą MinkFeedPro firmy AGRO FISH Sp. z o.o.

Program żywienia zwierząt futerkowych mięsożernych - norek paszą MinkFeedPro firmy AGRO FISH Sp. z o.o. Program żywienia zwierząt futerkowych mięsożernych - norek paszą MinkFeedPro firmy AGRO FISH Sp. z o.o. W dbałości o potrzeby hodowanych zwierząt futerkowych oraz komfort pracy na fermie Nasza firma na

Bardziej szczegółowo

Katalog produktów dla trzody chlewnej

Katalog produktów dla trzody chlewnej Katalog produktów dla trzody chlewnej Doświadczenie Jakość Innowacje Zakład w Kleinheubach Josera Erbacher GmbH to znany i ceniony na rynku europejskim producent mieszanek mineralnych dla trzody chlewnej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 marca 2015 r. Poz. 382

Warszawa, dnia 19 marca 2015 r. Poz. 382 Warszawa, dnia 19 marca 2015 r. Poz. 382 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1) z dnia 27 lutego 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie mieszanek paszowych dietetycznych 2) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Rys. 1. Ceny zbóż w Polsce w zł/t (wg IERiGŻ)

Rys. 1. Ceny zbóż w Polsce w zł/t (wg IERiGŻ) Jerzy Grabiński Produkcja zbóż w Polsce-stan obecny i perspektywy Według szacunków GUS produkcja zbóż w Polsce w 29 roku wyniosła 29,8 mln ton i była o 7,8% wyższa niż w roku poprzednim. Taka produkcja

Bardziej szczegółowo

GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ

GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ GROCH SIEWNY WYNIKI DOŚWIADCZEŃ Uprawa grochu siewnego w Polsce ma długą tradycję. Gatunek ten odgrywa główną rolę w grupie roślin strączkowych, jako roślina jadalna i pastewna. Dużą wartość odżywczą białka

Bardziej szczegółowo

STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA

STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA Opracowanie wyników i sprawozdania z wykonanych badań

Bardziej szczegółowo

Zestawienie produktów

Zestawienie produktów 20022009 r. Zestawienie produktów Trio Trio Trio KONCENTRAT PD 410 PD 411 PD 412 PD 210 PD 211 PD 212 PD 310 PD 311 PD 312 BROJLERY KONCENTRAT odchów produkcja jaj KONCENTRAT 2 1 2 / KONCENTRAT KONCENTRAT

Bardziej szczegółowo

JAK ŻYWIĆ LOCHY, ŻEBY MIEĆ WYRÓWNANE PROSIĘTA I WYSOKIE WAGI ODSADZENIOWE. Przemysław Sawoński Mateusz Mik Wipasz S.A.

JAK ŻYWIĆ LOCHY, ŻEBY MIEĆ WYRÓWNANE PROSIĘTA I WYSOKIE WAGI ODSADZENIOWE. Przemysław Sawoński Mateusz Mik Wipasz S.A. JAK ŻYWIĆ LOCHY, ŻEBY MIEĆ WYRÓWNANE PROSIĘTA I WYSOKIE WAGI ODSADZENIOWE Przemysław Sawoński Mateusz Mik Wipasz S.A. Trochę statystki lochy 1 MLN, tuczniki od lochy 15 szt. 220 tyś podmiotów produkujących

Bardziej szczegółowo

Sektor rolny i handel zagraniczny we Francji 2013-02-11 10:08:01

Sektor rolny i handel zagraniczny we Francji 2013-02-11 10:08:01 Sektor rolny i handel zagraniczny we Francji 2013-02-11 10:08:01 2 Francuski sektor rolniczy jest jednym z najważniejszych sektorów gospodarki tego kraju i zajmuje kluczowe miejsce w handlu zagranicznym

Bardziej szczegółowo

HORSEMILK PEŁNOPORCJOWY PREPARAT MLEKOZASTĘPCZY DLA ŹREBIĄT

HORSEMILK PEŁNOPORCJOWY PREPARAT MLEKOZASTĘPCZY DLA ŹREBIĄT HORSEMILK PEŁNOPORCJOWY PREPARAT MLEKOZASTĘPCZY DLA ŹREBIĄT HORSEMILK to pełnoporcjowy preparat mlekozastępczy dla źrebiąt. Pozwala - w przypadku bezmleczności, bądź padnięcia klaczy - na całkowite zastąpienie

Bardziej szczegółowo

PREMIKSY PRZEZNACZONE DO WZBOGACANIA PASZ GOSPODARSKICH DLA RÓŻNYCH GATUNKÓW ZWIERZĄT

PREMIKSY PRZEZNACZONE DO WZBOGACANIA PASZ GOSPODARSKICH DLA RÓŻNYCH GATUNKÓW ZWIERZĄT PREMIKSY PRZEZNACZONE DO WZBOGACANIA PASZ GOSPODARSKICH DLA RÓŻNYCH GATUNKÓW ZWIERZĄT Polfamix A+Z kury nioski witamina A (octan retinylu, 500 000 j.m./g) 2 200 000 j.m., witamina D 3 (cholelacyferol,

Bardziej szczegółowo

7. Owies W 2012 roku owies zajmował 6,7 % ogólnej powierzchni zasiewów zbóż w Polsce. W województwie łódzkim uprawiany był na powierzchni blisko 50

7. Owies W 2012 roku owies zajmował 6,7 % ogólnej powierzchni zasiewów zbóż w Polsce. W województwie łódzkim uprawiany był na powierzchni blisko 50 7. Owies W 2012 roku owies zajmował 6,7 % ogólnej powierzchni zasiewów zbóż w Polsce. W województwie łódzkim uprawiany był na powierzchni blisko 50 tys. ha. Zainteresowanie produkcją tego zboża systematycznie

Bardziej szczegółowo

Katalog Bydło 2014. S L i n i i I L K

Katalog Bydło 2014. S L i n i i I L K Katalog Bydło 2014 S L i n i i P M I L K Wstęp Przedstawiamy gamę produktów firmy WIPASZ S.A. przeznaczoną do żywienia bydła, powstałą w oparciu o wieloletnie doświadczenie i wiedzę naszych ekspertów.

Bardziej szczegółowo

Osiris. Zobacz efekt Osiris

Osiris. Zobacz efekt Osiris Zobacz efekt Motoryzacja...... to jeden z naszych ulubionych tematów. Produkty BASF znajdują się w niemal każdej części samochodu! Czy wiesz, że dzięki zastosowaniu lekkich konstrukcji z tworzyw sztucznych,

Bardziej szczegółowo

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH

DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH DZIENNICZEK PRAKTYK ZAWODOWYCH ZAWÓD: TECHNIK ROLNIK 314207 Zespół Szkół Nr 1 im. Batalionów Chłopskich, 95-011 Bratoszewice, Plac Staszica 14 tel. 42/719 89 83, faks 42/719 66 77 e-mail:zs1bratoszewice@szkoły.lodz.pl

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA SYNTETYCZNA

INFORMACJA SYNTETYCZNA MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI DEPARTAMENT RYNKÓW ROLNYCH ZINTEGROWANY SYSTEM ROLNICZEJ INFORMACJI RYNKOWEJ (ZSRIR) (podstawa prawna: ustawa o rolniczych badaniach rynkowych z dnia 30 marca 2001

Bardziej szczegółowo

BANK SPÓŁDZIELCZY w EŁKU

BANK SPÓŁDZIELCZY w EŁKU Załącznik nr I.2A do Instrukcji kredytowania działalności rolniczej BANK SPÓŁDZIELCZY w EŁKU BANK SPÓŁDZIELCZY W EŁKU ODDZIAŁ W... KWESTIONARIUSZ OSOBISTY *KREDYTOBIORCY/ PORĘCZYCIELA PROWADZĄCEGO GOSPODARSTWO

Bardziej szczegółowo

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Zbożowe śniadanie zimowe dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Asortyment produktów zbożowych Produkty zbożowe stanowią podstawę wyżywienia ludności na całym świecie, znajdują się

Bardziej szczegółowo

TEMATY PRAC KONTROLNYCH

TEMATY PRAC KONTROLNYCH TEMATY PRAC KONTROLNYCH rok szkolny 2014/2015 Kurs R3 ZAJĘCIA EDUKACYJNE: Zajęcia praktyczne z produkcji zwierzęcej NAUCZYCIEL: Joanna Niebieszczańska 1. Wymień i opisz czynności pielęgnacyjne u koni i

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE

WOJEWÓDZTWO LUBELSKIE Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Krakowie, Wydział Egzaminów Zawodowych os. Szkolne 37, 31 978 Kraków, tel. (1) 68 3 181-183 fax: (1) 68 3 18 e-mail: oke@oke.krakow.pl, egzzaw@oke.krakow.pl; www.oke.krakow.pl

Bardziej szczegółowo

Biomasa Dorset System osuszania

Biomasa Dorset System osuszania Biomasa Dorset System osuszania Suszenie obornika(płynnego) Suszenie odpadów płynnych Suszenie mułu z czyszczenia Suszenie wi órów drewna/trocin Oczyszczanie powietrza Oddzielanie odpadów płynnych/obornika

Bardziej szczegółowo

Typ rolniczy gospodarstw rolnych

Typ rolniczy gospodarstw rolnych Typ rolniczy gospodarstw rolnych Typ rolniczy gospodarstw rolnych określany jest udziałem wartości Standardowej Produkcji z poszczególnych grup działalności rolniczych w całkowitej wartości Standardowej

Bardziej szczegółowo

Potencjał biomasy do produkcji biogazu w województwie wielkopolskim

Potencjał biomasy do produkcji biogazu w województwie wielkopolskim Potencjał biomasy do produkcji biogazu w województwie wielkopolskim Józef Lewandowski Stefan Pawlak Wielkopolska? Substraty pochodzenia rolniczego jaki potencjał? Wielkopolska Podział administracyjny:

Bardziej szczegółowo

Szkolenie dla doradców rolnych

Szkolenie dla doradców rolnych Szansą dla rolnictwa i środowiska - ogólnopolska kampania edukacyjno-informacyjna Piła Płotki, 10-14 grudnia 2012 r. Szkolenie dla doradców rolnych Odchody zwierząt jako substrat dla biogazowni Dr inż.

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO PASZ W ASPEKCIE USTAWY O PASZACH. Olga Michalik-Rutkowska Departament Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii w MRiRW

BEZPIECZEŃSTWO PASZ W ASPEKCIE USTAWY O PASZACH. Olga Michalik-Rutkowska Departament Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii w MRiRW BEZPIECZEŃSTWO PASZ W ASPEKCIE USTAWY O PASZACH Olga Michalik-Rutkowska Departament Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii w MRiRW 1 . USTAWA O PASZACH Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach (Dz. U. 2014

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Pszenica jara. Tabela 29. Pszenica jara odmiany badane w 2014 r. Rok wpisania do:

Pszenica jara. Tabela 29. Pszenica jara odmiany badane w 2014 r. Rok wpisania do: Pszenica jara Pszenicy jarej uprawia się w Polsce znacznie mniej niż ozimej z uwagi na nieco mniejszą jej plenność. Jej znaczenie gospodarcze jest jednak duże ze względu na większą, niż w pszenicy ozimej,

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8

Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8 Szkolenie z zakresu stosowania nawozów BLOK 8 opracowanie: Kierownik DAOR OSChR mgr inż. Krzysztof Skowronek Starszy Specjalista DAOR OSChR mgr inż.. Grażyna Sroka Program szkolenia Blok 8. Określanie

Bardziej szczegółowo

Tabele składu chemicznego i wartości pokarmowej pasz

Tabele składu chemicznego i wartości pokarmowej pasz Instytut Zootechniki w Krakowie Państwowy Instytut Badawczy Tabele składu chemicznego i wartości pokarmowej pasz Dane zawarte w Bazie Danych Pasz Krajowych Instytutu Zootechniki w Balicach k/ Krakowa Wydanie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 13 sierpnia 2013 r. Poz. 923 OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI. z dnia 18 kwietnia 2013 r.

Warszawa, dnia 13 sierpnia 2013 r. Poz. 923 OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI. z dnia 18 kwietnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 13 sierpnia 2013 r. Poz. 923 OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 18 kwietnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

katalog produktow wydanie 04.2011 Pasze MPP Koncentraty MPU Premiksy MPU Farmerskie DRÓB PROGRAM ŻYWIENIA

katalog produktow wydanie 04.2011 Pasze MPP Koncentraty MPU Premiksy MPU Farmerskie DRÓB PROGRAM ŻYWIENIA katalog produktow wydanie 0.0 Pasze MPP Koncentraty MPU Premiksy MPU Farmerskie DRÓB PROGRAM ŻYWIENIA Kurczęta i kury nioski - MPP szczęśliwa farma W pierwszych godzinach życia jedynym źródłem pokarmu

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W GDAŃSKU

URZĄD STATYSTYCZNY W GDAŃSKU URZĄD STATYSTYCZNY W GDAŃSKU OPRACOWANIA SYGNALNE Gdańsk, marzec 2005 r. Pogłowie zwierząt gospodarskich w województwie pomorskim w grudniu 2004 r. Bydło W grudniu 2004 r. pogłowie bydła wyniosło 167,2

Bardziej szczegółowo

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3)

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3) Załącznik nr 9 Minimalne wymogi dotyczące nawozów i środków ochrony roślin 1. Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone - Wymóg 4 - dotyczy 8.2.10.5.1.4.1.2. Minimum requirements for fertilisers and pesticides

Bardziej szczegółowo

29.8.2006 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 234/35

29.8.2006 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 234/35 29.8.2006 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 234/35 ZALECENIE KOMISJI z dnia 17 sierpnia 2006 r. w sprawie zapobiegania występowaniu i ograniczania występowania toksyn Fusarium w zbożach i produktach

Bardziej szczegółowo

NOWOŚĆ NOWOŚĆ. Jałówka (7638) Mieszanka Prostim Prostim Jałówka (7330) Linia OptiStim Krowa ML (7643) Krowa EL (7645)

NOWOŚĆ NOWOŚĆ. Jałówka (7638) Mieszanka Prostim Prostim Jałówka (7330) Linia OptiStim Krowa ML (7643) Krowa EL (7645) BYDŁO www.lnb.pl Cielęta Jałówki Krowy mleczne - laktacja Krowy mleczne - zasuszenie Opasy Preparaty mlekozastępcze Lonolac 1 (6225) Lonolac 2 (6222) Lonolac Len (6224) Lonomilk BabyStar (6212) Lonomilk

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EKSPERT KISZONKOWY LG 5 KROKÓW DO WZOROWEJ KISZONKI

PROGRAM EKSPERT KISZONKOWY LG 5 KROKÓW DO WZOROWEJ KISZONKI PROGRAM EKSPERT KISZONKOWY LG 5 KROKÓW DO WZOROWEJ KISZONKI krok 1 Wybór wysokostrawnej odmiany kiszonkowej Wysokostrawna odmiana kukurydzy LGAN Pochodzi ze specjalnego programu hodowlanego Energia pochodzi

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ OSOBISTY WNIOSKODAWCY PROWADZĄCEGO GOSPODARSTWO ROLNE I. INFORMACJE PODSTAWOWE

KWESTIONARIUSZ OSOBISTY WNIOSKODAWCY PROWADZĄCEGO GOSPODARSTWO ROLNE I. INFORMACJE PODSTAWOWE BANK SPÓŁDZIELCZY W ZGIERZU KWESTIONARIUSZ OSOBISTY WNIOSKODAWCY PROWADZĄCEGO GOSPODARSTWO ROLNE I. INFORMACJE PODSTAWOWE 1. Wnioskodawca Imię i nazwisko PESEL : Numer dowodu tożsamości :. Adres zamieszkania..

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE WIEPRZOWINY W ZDROWEJ DIECIE

MIEJSCE WIEPRZOWINY W ZDROWEJ DIECIE Sfinansowano z Funduszu Promocji Mięsa Wieprzowego Sfinansowano Funduszu Promocji Mięsa Wieprzowego MIEJSCE WIEPRZOWINY W ZDROWEJ DIECIE Wieprzowina mięso dla każdego Wieprzowina jest mięsem uniwersalnym

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE TRZODY CHLEWNEJ Z TROUW NUTRITION POLSKA

ŻYWIENIE TRZODY CHLEWNEJ Z TROUW NUTRITION POLSKA ŻYWIENIE TRZODY CHLEWNEJ Z TROUW NUTRITION POLSKA 1. PREMIKSY FARMERSKIE 1.1. LIDERMIX 1.1.1. SUPER PW 4%............ 4 1.1.2. PW 4%................ 4 1.1.3. SUPER T 3-2,5%........... 4 1.1.4. T 3-2,5%...............

Bardziej szczegółowo

Analiza korelacji i regresji dwóch zmiennych losowych

Analiza korelacji i regresji dwóch zmiennych losowych Analiza korelacji i regresji dwóch zmiennych losowych 1. Badano zależność między ilością godzin przebywania samolotu w powietrzu ( nalot lotniczy) a ilością wypadków. Na podstawie zebranych danych z pewnego

Bardziej szczegółowo

-pojęcie normy żywieniowej je Wewnatrzszkolny konkurs prodokcja roślinna.

-pojęcie normy żywieniowej je Wewnatrzszkolny konkurs prodokcja roślinna. Zajęcia praktyczne w klasie II TR w roku szkolnym 2014/15 Moduł, dział, Temat: Zapoznanie z programem nauczania z PSO oraz z standardami egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe BHP, normy żywieniowe,

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA MLEKA W GOSPODARSTWACH EKOLOGICZNYCH. Marcin Żekało, IERIGŻ-PIB, Warszawa 11.07.2014 r.

PRODUKCJA MLEKA W GOSPODARSTWACH EKOLOGICZNYCH. Marcin Żekało, IERIGŻ-PIB, Warszawa 11.07.2014 r. PRODUKCJA MLEKA W GOSPODARSTWACH EKOLOGICZNYCH Marcin Żekało, IERIGŻ-PIB, Warszawa 11.07.2014 r. Plan prezentacji 1. Wprowadzenie. 2. Wybrane zagadnienia utrzymywania krów mlecznych w gospodarstwach ekologicznych.

Bardziej szczegółowo