Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii"

Transkrypt

1 Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii rzemysław Wanat r albumu: SYTEZA AALGÓW UKLETYDÓW MDYFIKWAYCH W ZYCJI β ŁAŃCUCHA TRIFSFRAWEG GRUĄ TIFSFRAWĄ, BRAFSFRAWĄ LUB SELEFSFRAWĄ. RJEKT LICECJACKI A KIERUKU CHEMIA W RAMACH KLEGIUM MIĘDZYWYDZIAŁWYCH IDYWIDUALYCH STUDIÓW MATEMATYCZRZYRDICZYCH W ZAKRESIE CHEMII RGAICZEJ raca wykonana pod kierunkiem dr Joanny Kowalskiej Zakład Biofizyki Instytut Fizyki Doświadczalnej Uniwersytet Warszawski Warszawa, czerwiec 2012

2 ~ 2 ~

3 świadczenie kierującego pracą świadczam, że niniejsza praca została przygotowana pod moim kierunkiem i stwierdzam, że spełnia ona warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu zawodowego. Data odpis kierującego pracą świadczenie autora Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa została napisana przez mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami. świadczam również, że przedstawiona praca nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego w wyższej uczelni. świadczam ponadto, że niniejsza wersja pracy jest identyczna z załączoną wersją elektroniczną. Data odpis autora pracy ~ 3 ~

4 Streszczenie ukleotydy modyfikowane grupą tiofosforanową, boranofosforanową lub selenofosforanową w łańcuchu trifosforanowym mogą być użytecznym narzędziem w biologii molekularnej, biotechnologii, a także w medycynie. W niniejszej pracy przedstawiono nową metodę syntezy nukleotydów modyfikowanych w pozycji β łańcucha trifosforanowego, jako reagentów do chemoenzymatycznej modyfikacji końca 5 eukariotycznych mra. Aby udowodnić użyteczność nowej metody zsyntetyzowano i scharakteryzowano metodami spektrometrii mas oraz spektroskopii 31 MR i 1 H MR 6 modyfikowanych nukleotydów. Słowa kluczowe ukleotyd, trifosforan, boranofosforan, selenofosforan, tiofosforan, kap, mra, analog nukleotydu Dziedzina pracy (kody wg programu SocratesErasmus) 13.3 Chemia Tytuł pracy w języku angielskim Synthesis of nucleotide analogs modified at the β position of the triphosphate chain with phosphorothioate, boranophosphate and phosphoselenoate moiety. ~ 4 ~

5 Składam serdeczne podziękowania ani dr Joannie Kowalskiej za nieustanną życzliwość, cierpliwość i poświęcony mi czas ani mgr Malwinie Strenkowskiej za pomoc i wsparcie okazane w trakcie pracy Koleżankom i Kolegom z Zakładu Biofizyki za miłą i przyjazną atmosferę anu dr Jackowi Jemielitemu za umożliwienie mi prowadzenia badań i ciekawe dyskusje ~ 5 ~

6 ~ 6 ~

7 Spis treści Cele pracy: I. Część literaturowa Wstęp: I.1 Budowa i nazewnictwo rybonukleotydów: I.2 Ekspresja genu: I.3 Struktura i rola kapu: I.4 Biosynteza kapu I.5 Chemiczna synteza analogów kapu I.5.1 Reakcja fosforylacji I.5.2 Reakcja Mukaiyamy i Hashimoto tworzenia imidazolidów nukleotydów I.5.3 Reakcja tworzenia boranofosforanu I.5.4 Reakcja tworzenia wiązania bezwodnikowego (pirofosforanowego) I.5.5 rzykładowa synteza kapu m 7 GpppG I.6 Zastosowanie nukleotydów modyfikowanych w łańcuchu trifosforanowym: I.6.1 Zastosowania nukleotydów modyfikowanych tiofosforanem I.6.2 Zastosowania nukleotydów modyfikowanych boranofosforanem I.6.3 Zastosowania nukleotydów modyfikowanych selenofosforanem I.7 Różne metody syntezy nukleotydów modyfikowanych w reszcie fosforanowej I.7.1 Synteza nukleotydów zawierających grupę tiofosforanową I.7.2 Synteza nukleotydów zawierających grupę boranofosforanową I.7.3 Synteza nukleotydów zawierających grupę selenofosforanową I.8 Wpływ jonu metalu na efektywność powstawania wiązania bezwodnikowego I.8.1 Zależność metalu użytego jako mediator reakcji, a syntetyzowany analog nukleotydu II. Badania własne i wnioski II.1 Założenia projektu II.2 Dobór warunków syntezy II.3 2cyjanoetylofosforan II.4 Synteza związków modyfikowanych tiofosforanem II.5 Reakcje syntezy związków modyfikowanych boranofosforanem II.5.1 Reakcja syntezy boranofosforanu II.5.2 Reakcja syntezy TβBH ~ 7 ~

8 II.6 Reakcje syntezy związków modyfikowanych selenofosforanem II.6.1 Reakcja syntezy selenofosforanu II.6.2 Reakcja syntezy TβSe II.7 dbezpieczanie wspomagane mikrofalowo III. odsumowanie: IV. Część eksperymentalna IV.1 Informacje ogólne IV.2 czyszczanie produktów i substratów używanych w syntezach IV.2.1 Chromatografia HLC IV.2.2 Chromatografia HLC preparatywna IV.2.3 Chromatografia jonowymienna IV.3 Wymiana kationów IV.3.1 Zamiana w sole trietyloamoniowe z użyciem kationitu DWEX IV.3.2 Zamiana w sole sodowe/litowe IV.4 Metody potwierdzania struktury IV.4.1 Spektroskopia 1 H MR oraz 31 MR IV.4.2 Spektrometr masowy IV.5 omiar jednostek optycznych oraz obliczanie wydajności reakcji IV.6. Syntezy chemiczne IV.6.1 Synteza aktywowanych fosforanów IV.6.2 Sprzęganie w obecności chlorku cynku IV.6.3 Sprzęganie i odbezpieczanie w jednym kroku one pot reaction IV.6.4 Sprzęganie krzyżowe zastosowane wobec nukleotydów modyfikowanych grupą boranofosforanową IV.6.5trzymywanie Imidazolidu 2cyjanoetylofosforanu (ImEtC) IV.6.6 trzymywanie Imidazolidu guanozynomonofosforanu (GMIm) IV.6.7 trzymywanie Imidazolidu adenozynomonofosforanu (AMIm) IV.6.8 trzymywanie difosforanu adenozyny modyfikowanego grupą tiofosforanowa w pozycji β (ADβS) IV.6.9 trzymywanie difosforanu guanozyny modyfikowanego grupą tiofosforanowa w pozycji β (GDβS) IV.6.10 trzymywanie trifosforanu adenozyny modyfikowanego grupą tiofosforanowa w pozycji β (ATβS) IV.6.11 trzymywanie trifosforanu guanozyny modyfikowanego grupą tiofosforanowa w pozycji β (GTβS) ~ 8 ~

9 IV.6.12 trzymywanie boranofosforanu (BH 3 ) IV.6.13 trzymywanie trifosforanu adenozyny modyfikowanego grupą boranofosforanową w pozycji β (ATβBH 3 ) IV.6.14 trzymywanie trifosforanu guanozyny modyfikowanego grupą boranofosforanową w pozycji β (GTβBH 3 ) IV.6.15 trzymywanie selenofosforanu (Se) IV.6.16 trzymywanie difosforanu adenozyny modyfikowanego grupą selenofosforanową w pozycji β (ADβSe) IV.6.17 trzymywanie difosforanu guanozyny modyfikowanego grupą selenofosforanową w pozycji β (GDβSe) IV.6.18 trzymywanie trifosforanu adenozyny modyfikowanego grupą selenofosforanową w pozycji β (ATβSe) IV.6.19 trzymywanie trifosforanu guanozyny modyfikowanego grupą selenofosforanową w pozycji β (GTβSe) V. Bibliografia VI. ublikacje i postery VII. Widma HR MS VIII. Widma MR VIII.1 ATβS VIII.2 GTβS VIII.3 ATβBH VIII.4 GTβBH VIII.5 ATβSe VIII.6 GTβSe ~ 9 ~

10 ~ 10 ~

11 Cele pracy: Celem niniejszej pracy było opracowanie nowej metody syntezy analogów trifosforanów guanozyny i adenozyny, w których niemostkowy atom tlenu w obrębie βfosforanu został zastąpiony atomem siarki, selenu lub grupą boranową (BH 3 ), oraz potwierdzenie struktury otrzymanych związków przy pomocy spektroskopii 1 H MR, 31 MR oraz spektroskopii mas. Wymienione nukleotydy mogą zostać użyte jako substraty w procesie transkrypcji In vitro lub In vivo i wbudowane do transkryptów mra jako pierwszy nukleotyd od końca 5. Tak zmodyfikowane transkrypty mogą być substratami w enzymatycznej reakcji syntezy końca 5 eukariotycznego mra (kapu). Umożliwiłoby to opracowanie nowej metody syntezy mra zakończonych kapem modyfikowanym w pozycji β. Synteza takich mra jest pożądana, ponieważ we wcześniejszych badaniach wykazano, że mra odpowiednio zmodyfikowane w mostku trifosforanowym jest odporne na hydrolizę enzymatyczną oraz wydajniej ulega translacji. Transkrypty wykazujące się takimi cechami mogą znaleźć zastosowanie w terapii genowej opartej o mra. ~ 11 ~

12 ~ 12 ~

13 I. Część literaturowa Wstęp: ukleotydy są monomerami kwasu deoksyrybonukleinowego (DA) i kwasu rybonukleinowego (RA). Biorą udział w przechowywaniu i przekazywaniu informacji genetycznej. onadto kwas rybonukleinowy może przybierać odmienne formy, które pełnią inne zadania w komórce. Szczególnie należy wyróżnić cząsteczki rra i snora o zdolnościach katalitycznych, czy sira, mira wyciszające ekspresję mra. onadto, nukleotydy wchodzą w skład pomniejszych indywiduów biochemicznych pełniących wiele ważnych funkcji w organizmach. Do najistotniejszych zalicza się nukleotydocukry pełniące funkcje w metabolizmie sacharydów, kofaktory enzymów (FADH 2, ADH, koenzym A), czy nukleotydy adenozynowy i guanozynowy jako cząsteczki pośredniczące w przenoszeniu energii w procesach komórkowych. Modyfikacja poszczególnych nukleotydów tworzących DA i RA może wpływać na właściwości całych cząsteczek. W niniejszej pracy opisane zostały syntezy nukleotydów modyfikowanych w fosforanie β łańcucha trifosforanowego. ukleotydy zostały zaplanowane jako narzędzia do syntezy cząsteczek RA użytecznych w terapii antywirusowej, antynowotworowej, a także w krystalografii i badaniach biotechnologicznych. I.1 Budowa i nazewnictwo rybonukleotydów: Typowe rybonukleotydy składają się z fosforanu, rybozy oraz zasady azotowej. Zwykłe zasady azotowe występujące w RA to uracyl, adenina, guanina i cytozyna (Rys. 1). Adeninę i guaninę nazywa się wspólną nazwą puryn, natomiast cytozynę i uracyl określa się jako pirymidyny. uryny tworzą wiązanie glikozydowe z rybozą atomami 9 C1, natomiast pirymidyny atomami 1 C1 (Rys. 1). Ryboza tworzy kolejne wiązanie estrowe z fosforanem za pomocą atomu węgla 5. W przypadku di i trifosforanów występuje dodatkowo bezwodnikowe (pirofosforanowe) wiązanie łączące fosforany. ~ 13 ~

14 = Wiązanie bezwodnikowe (pirofosforanowe) Wiązanie estrowe H 2 H 2 Wiązanie glikozydowe Adenina Cytozyna H H H H H H Fosforan Fosforan Fosforan γ β α H H H 2 Guanozyna Uracyl Rys. 1 Budowa 5 trifosforanów rybonukleozydów jako przykładowych nukleotydów azwy nukleotydów tworzone są przez zaznaczenie ilości fosforanów w cząsteczce oraz rodzaju zasady azotowej. rzykładowo cząsteczka składająca się z adeniny, rybozy i pirofosforanu umieszczonego przy węglu 5 to 5 difosforan adenozyny, a składająca się z guaniny, rybozy i trzech fosforanów przyłączonych do węgla 5 i połączonych ze sobą 5 trifosforan guanozyny. W przypadku fosforanów dołączonych do różnych części rybozy, zaznacza się to, dodając w nazwie odpowiedni przedrostek przed fosforanami (Rys. 2). H H H H H H 5',3'difosforan urydyny Rys. 2 azwa przykładowego nukleotydu obrazująca jego budowę Innym sposobem nazywania nukleotydów są takie nazwy jak guanozynotrifosforan, adenozynodifosforan itp. d nich tworzy się popularne w użyciu skróty; tutaj odpowiednio GT, AD. ~ 14 ~

15 I.2 Ekspresja genu: Informacja genetyczna zawarta jest w DA. Jej treść determinowana jest przez kolejność deoksyrybonukleotydów (struktura pierwszorzędowa) zawartych w cząsteczce DA. W procesie transkrypcji podwójna helisa jest rozplatana przez polimerazę RA, która łączy się z pojedynczą nicią DA. ić ta nazywa się nicią matrycową (antysensowną), jest ona komplementarna do nici sensownej, której treść przepisywana jest na matrycowy RA (mra). U eukariontów występują trzy rodzaje polimeraz; polimeraza I syntetyzuje rra, polimeraza II premra i niektóre snra, natomiast polimeraza III 5S rra i tra. remra, czyli prekursor mra, jest szczególnym typem RA. Jego edycja zaczyna się zanim jeszcze zostanie do końca zsyntetyzowany. ierwszą modyfikacją jest pojawiająca się na końcu 5 struktura zwana kapem (ang. Cap czapeczka). Elongacja, czyli dobudowywanie kolejnych nukleotydów, postępuje w kierunku 5 3 łańcucha RA, aż do momentu terminacji transkrypcji. dbywa się to, gdy polimeraza dojdzie do pierwszego deooksyrybonukleotydu przed miejscem poliadenylacji. roces terminacji transkrypcji u eukariontów nie jest dobrze zbadany, rozpatrywane są głownie dwa modele. ierwszy zakłada zmiany konformacyjne powstającego RA, co powoduje dysocjację kompleksu transkrypcyjnego, drugi, nazywany modelem torpedy postuluje atak białka Rat1 na polimerazę II, skutkujący oddysocjowaniem jej od matrycy DA. rzyjmuje się, że żaden z tych mechanizmów nie jest wyłącznie właściwy, a terminacja zachodzi przez ich współdziałanie. (1), (2) Tak uzyskane pierwotne transkrypty posiadają na swym końcu 3 sekwencję AAUAAA, która jest rozpoznawana przez specyficzną nukleazę odcina ona nukleotydy znajdujące się od strony 3 omawianej sekwencji. astępnym etapem jest dołączenie do premra polimerazy poli(a), która uzupełnia cząsteczkę około 250 resztami adenozynowymi. Tak wydłużona cząstka jest odporniejsza na ataki egzonukleaz uważa się, że długość życia cząsteczki mra zależy m. in. od długości jej ogona poli(a). sobnym zjawiskiem, jakie zachodzi jeszcze w czasie syntezy łańcucha premra jest splicing jest to operacja mająca usunąć zbędne dla transkryptu introny i połączyć eksony, które tworzyć będą właściwą cząsteczkę mra. Jest to proces wyjątkowo specyficzny introny zawsze rozpoczynają się sekwencją GU, a kończą AG. ozwala to uniknąć pomyłek, które mogłyby spowodować nawet przesunięcie ramki odczytu i zmianę sensu całego białka utworzonego na podstawie danego transkryptu. (3) ~ 15 ~

16 I.3 Struktura i rola kapu: Budowa kapu, znajdującego się na końcu 5 mra jest nietypowa z uwagi na występowanie zmodyfikowanego nukleozydu 7metyloguanozyny, jak i z uwagi na obecność mostka 5 5 trifosforanowego wiążącego 7metyloguanozynę z resztą łańcucha mra. Dokładna budowa została przedstawiona na Rys. 3 Fosforany w mostku nazywane są w kolejności od łańcucha mra kolejno α, β i γ. H H H H 2 H + H 2 CH 3 Fosforan H Fosforan Fosforan β α γ H H H mra Rys. 3 Budowa końca 5 eukariotycznych mra, czyli kapu a uwagę zasługuje zwłaszcza budowa 7metyloguanozyny. dgrywa ona kluczową rolę w wiązaniu czynnika translacyjnego eif4e, na bazie którego dołączane są kolejne czynniki translacyjne. Tworzą one kompleks umożliwiający dołączenie rybosomu i rozpoczęcie translacji. W kieszeni białka następuje wiązanie się kapu z odpowiednimi aminokwasami. brazują to wartości swobodnych energii Gibbsa zbadane dla drożdżowego czynnika eif4e. 7metyloguanina oddziałuje na dwa sposoby z białkiem pierwszy to oddziaływanie warstwowe (ang. Stacking) między pierścieniem aromatycznym guaniny a resztami tryptofanów 102 i 56. Drugi to dwa oddziaływania wodorowe typu WatsonaCricka z łańcuchem bocznym kwasu glutaminowego 103, grupą aminową tryptofanu 102 oraz oddziaływanie van der Waalsa grupy 7 metylowej z tryptofanem 166. Wszystkie te oddziaływania mają sumaryczną energię swobodną Gibbsa G = 4,9 kcal/mol. Dla interakcji białko fosforany z mostka 5 5 trifosforanowego energie swobodne G wynoszą odpowiednio 3,0; 1,9 i 0,9 kcal/mol dla fosforanów α; β; γ. Fosforany te oddziałują z lizyną 206 i argininą 157 (Rys. 4). ~ 16 ~

17 Rys. 4 sposób wiązania kapu z białkiem eif4e (na podstawie (4)) roces wiązania eif4e z kapem odbywa się dwustopniowo. ajpierw fosforany oddziałują elektrostatycznie stabilizując kompleks, a dopiero później dochodzi do wiązania 7metyloguaniny. (4) ~ 17 ~

18 I.4 Biosynteza kapu Większość cząsteczek mra zawiera jako pierwszy nukleotyd od końca 5 nukleotyd purynowy. rzewaga nukleotydów purynowych nad pirymidynowymi jako rozpoczynającymi transkrypt waha się od 5 10 do 1, stosunek ten zależy od matrycy DA. (5) ierwsze enzymy tworzące kap, wiążą się z mra zanim jeszcze osiągnie ono długość 30 nukleotydów. (Rys. 5), (6) W pierwszym etapie guanylotransferaza mra dołącza nukleozyd guanozynowy do transkryptu za pośrednictwem mostka 5 5 trifosforanowego. Dzieje się to w dwóch etapach: najpierw hydrolizowany jest 5 γfosforan mra, a następnie pozostały βfosforan mra atakuje atom fosforu α w osobnej cząsteczce GT. Reakcję tę katalizuje guanylotransferaza. astępnym krokiem w syntezie kapu jest udział enzymu metylotransferazy w przeniesieniu grupy metylowej z Sadenozylometioniny na atom azotu 7 dołączonej uprzednio guaniny (tworząc kap 0). ozycja ta nie jest jedyną, która może ulegać metylacji. Grupy 2 H kolejnych pierścieni rybozy również mogą być metylowane, co skutkuje powstawaniem kapu 1 (metylowana ryboza pierwszego nukleotydu), czy kapu 2 (dwa kolejne nukleotydy posiadają grupy metoksylowe w pozycji 2 ). (3) Synteza premra H H2 Fosfataza H H2 H H H H mra H mra H 2 H H Guanylotransferaza H H H H H Metylotransferaza H H2 H + H2 H2 H H2 CH3 H H H H mra mra Rys. 5 Biosynteza kapu ~ 18 ~

19 I.5 Chemiczna synteza analogów kapu. W rozdziale tym omówione zostaną reakcje szeroko stosowane w chemii modyfikowanych nukleotydów, a następnie zostanie pokazana ich użyteczność w przykładowej syntezie natywnego kapu. I.5.1 Reakcja fosforylacji. pisana przez Yoshikawę, (7) zakłada użycie świeżo przedestylowanego Cl 3 i odpowiedniego nukleozydu w fosforanie trimetylu w temperaturze 0 C. Fosforylacja zachodzi wyłącznie na grupie hydroksylowej w pozycji 5, co jest spowodowane czynnikami sterycznymi Cl 3 najpierw reaguje z cząsteczką rozpuszczalnika tworząc addukt, który następnie, z uwagi na swój duży rozmiar, może selektywnie atakować tylko pierwszorzędową grupę hydroksylową w pozycji 5. (Rys. 6) Modyfikacje tej metody, np. zakładającą zastosowanie SCl 3 w miejsce Cl 3, w obecności 2,6dimetylopirydyny mogą służyć otrzymywaniu nukleotydów ze wprowadzoną grupą αtiofosforanową. Metoda ta została zastosowana w celu otrzymania substratów do syntezy modyfikowanych analogów kapu. (8) H 1. Cl 3 / TM / 0 o C H H 2. H 2, H H H CH 3 Cl Cl Cl H 3 C CH 3 H 2, H Cl Cl + CH 3 CH 3 Cl Cl CH 3 H H Rys. 6 Mechanizm fosforylacji Yoshikawy ~ 19 ~

20 I.5.2 Reakcja Mukaiyamy i Hashimoto tworzenia imidazolidów nukleotydów W reakcjach tworzenia nowego wiązania pirofosforanowego niezbędne jest uprzednie przeprowadzenie aktywacji nukleotydu tak, by terminalny fosfor był mocniejszym elektrofilem. Rolę tę spełnia imidazol jest dobrą grupą odchodzącą, w przypadku ataku nukleofilowego w reakcji sprzęgania, która zostanie opisana dalej. (9) H H n R H S S H n R h 3, DMF, TEA Rys. 7 Reakcja syntezy imidazolidów metodą Mukaiyamy i Hashimoto Reakcja aktywacji nukleotydów (Rys. 7) przebiega przez pośrednie etapy: 1) utworzenia intermediatu z 2,2 ditiodipirydyny (DTD), 2) aktywacja terminalnego atomu fosforu nukleotydu przez podłączenie trifenylofosfiny 3) substytucja nukleofilowa na aktywowanym fosforanie przez cząsteczkę imidazolu. Schemat mechanizmów reakcji został przedstawiony na Rys S S S + + S 2 S + + R + R + S 3 + R + H H + R + Rys. 8 Mechanizm reakcji tworzenia imidazolidów metodą Mukaiyamy i Hashimoto ~ 20 ~

21 W pierwszym etapie dochodzi do zerwania mostku disiarczkowego w DTD przy ataku nukleofilowym na atom fosforu trifenylofosfiny. Trifenylofosfina zostaje aktywowana dobrą grupą odchodzącą 2tiopirydyną. Taki intermediat w etapie drugim zostaje rozbity w wyniku ataku nukleofilowego terminalnego fosforanu nukleotydu. 2tiopirydyna odchodzi, powstaje natomiast addukt trifenylofosfiny związany z nukleotydem przez wiązanie pirofosforanowe. W etapie trzecim, w wyniku nukleofilowego ataku imidazolu, tworzy się tlenek trifenylofosfiny i podstawiony imidazolem fosforan. Do ogromnych zalet tej reakcji należy fakt, że jest ona praktycznie nieodwracalna ze względu na dużą trwałość termodynamiczną h 3, oraz to, że przebiega ona bardzo szybko, już w temperaturze pokojowej. Dodatkowo bardzo łatwe jest wyodrębnienie produktu wytrąca się go, roztworem nadchloranu litu lub nadchloranu sodu w acetonie lub acetonitrylu, ze środowiska reakcji. Reakcja ta jest szczególnie istotna z punktu widzenia niniejszej pracy, warto nadmienić, że sposób ten używany może być do każdego indiwiduum zawierającego fosforan, nie tylko nukleotydu. I.5.3 Reakcja tworzenia boranofosforanu Do zsyntetyzowania nukleotydów modyfikowanych boranofosforanem ahum i Fischer opracowały metodę syntezy boranofosforanu. Tris(trimetylsilyl)fosforyn poddany zostaje działaniu Me 2 S:BH 3 w suchym acetonitrylu. astępuje utlenienie fosforynu do fosforanu przy stworzeniu wiązania BH 3. Z powstałego intermediatu usuwa się następnie grupy trimetylosilylowe za pomocą amoniaku, tributyloaminy lub węglanu trietyloaminy (TEAB) otrzymując boranofosforan, w postaci soli, odpowiednio, amonowej, butylowej lub trietyloamoniowej. (10) H 3 Si H 3 CC I.5.4 Reakcja tworzenia wiązania bezwodnikowego (pirofosforanowego). H 3 C C H 3 Kluczowa z punktu widzenia niniejszej pracy reakcja zakłada stworzenie wiązania między aktywowanym fosforanem, a nukleofilem, którym w tym przypadku jest tlen z grupy Si CH3 CH 3 CH 3 CH 3 Si CH 3 1. Me 2 S:BH 3, AC 15 min. H 3 B CH 3 H 3 C CH 3 Si H 3 C H3C H BH 3 Si CH3 CH 3 CH 3 Si CH 3 1. Bu 3 /MeH lub 2. H3/MeH lub 3. 0,5M TEAB lub 4. H4H (ph=10) 1 godzina (R3 + H) 2 1. R = Bu, 2,4 R= H 3. R = Et ~ 21 ~

22 fosforanowej, promowana przez dwuwartościowe jony metali (Zn 2+, Mg 2+, mechanizm tej mediacji opisany będzie w osobnym rozdziale) w DMF. W pierwotnej wersji tej reakcji opisywano syntezę wiązania pirofosforanowego za pośrednictwem jonów Cd 2+ czy Mn 2+ w roztworach wodnych o neutralnym ph. (11) óźniejsze zastosowanie soli cynkowej wykazało, że jest on najbardziej wydajnym mediatorem reakcji sprzęgania w rozpuszczalnikach bezwodnych, podczas gdy użycie MgCl 2 najbardziej sprzyjało sprzęganiu w roztworach wodnych. Spadek zdolności jonu cynkowego do promowania tej reakcji w wodzie wynika najpewniej z silnego solwatowania go cząsteczkami wody, co zmniejsza jego aktywność jako kwasu Lewisa w oddziaływaniu z nukleotydami. (12) statecznie reakcja ta jest najczęściej wykorzystywana przy zastosowaniu fosforanowego nukleofila, imidazolidu nukleotydu, ZnCl 2 i bezwodnego DMF. rzy zastosowaniu takich reagentów zsyntetyzowano z wysokimi wydajnościami nowe, różnorodne analogi kapu i inne dinukleotydy. (13) (14) (15) I.5.5 rzykładowa synteza kapu m 7 GpppG H H H 2 H H H 2 H H H H I H H 2 H H H H H H 3C + H H 2 V H 2 H H H + CH 3 H H H H H H H 2 H H H H H II H H 2 III H H H IV H H 2 I 1. Cl 3, (Me) 3, 0 C, 2. H 2 II 2,2 ditiodipiridyna, trietyloamina, imidazol, DMF, trifenylofosfina III (C 2 H 5 ) 3 H) 3 4, ZnCl 2, DMF IV CH 3 I H H H H V DMF, ZnCl 2 Rys. 9 Chemiczna synteza kapu rzy chemicznej syntezie naturalnego kapu, (Rys. 9) (16) fosforylacja Yoshikawy znajduje zastosowanie w tworzeniu wiązania estrowego w etapie pierwszym tworzeniu guanozynomonofosforanu (GM). W etapie drugim używa się reakcji Hashimoto w celu uzyskaniu imidazolidu GM. Etap trzeci zakłada sprzęganie fosforanu trietyloaminy i GM za pośrednictwem jonów cynku w celu otrzymania GD. Metylacja za pomocą jodku metylu w DMS wprowadza grupę CH 3 na atom azotu w pozycji 7. o sprzęganiu otrzymanego m 7 Gpp z imidazolidem GM wobec jonów cynku w DMF, otrzymuje się kap m 7 GpppG. ~ 22 ~

23 I.6 Zastosowanie nukleotydów modyfikowanych w łańcuchu trifosforanowym: Modyfikowane nukleotydy podobne do tych, które będą przedstawiane w niniejszej pracy znajdują zastosowanie w biologii, krystalografii i medycynie. I.6.1 Zastosowania nukleotydów modyfikowanych tiofosforanem Tiofosforany nukleotydów znajdują zastosowanie w biochemii do badania reakcji enzymatycznych. Jest to główne i bardzo szerokie zastosowanie wiele różnych enzymów zostało zbadanych dzięki metodzie zakładającej użycie tiofosforanów nukleotydów. Do ważnych cech takich związków należą m. in.: większa odporność na hydrolizę w stosunku do naturalnych nukleotydów, większa trwałość układów z wbudowanym tiofosforanem w stosunku do natywnego fosforanu czy też chiralność atomu fosforu, występującą w przypadku dołączenia dwóch nierównocennych podstawników. Wszystkie te cechy wpływają na użyteczność omawianych pochodnych w badaniach biologicznych. W przypadku zastąpienia atomu tlenu atomem siarki na fosforanie β czy α, gdy występują dwa różne podstawniki, cząsteczka tworzy dwie pary diastereoizomerów. Czyni to takie analogi interesującymi narzędziami do badania enzymatycznych reakcji przenoszenia fosforowych czy nukleotydowych cząsteczek od strony stereochemicznej. rzebadano w ten sposób takie enzymy jak odwrotna transkryptaza, tra nukleotydylotransferaza czy cyklaza guanylynowa. Różnorodność funkcji wymienionych enzymów daje obraz użyteczności i uniwersalności omawianej metody badań. (17) ukleotydy zmodyfikowane w pozycji α tiofosforanem mogą tworzyć kwasy nukleinowe, w których nukleotydy łączone są poprzez tiofosforan. Jest to możliwe dzięki zdolności wiązania się polimerazy RA z analogami trifosforanów nukleozydów modyfikowanych αtiofosforanem. rzeprowadzono badania, w których stwierdzono, że obydwa diastereoizomery mogą być substratami dla polimeraz fagów T4 i T7, jednak jeden z nich (substrat o konfiguracji absolutnej S) jest faworyzowany w reakcji wydłużania łańcucha nukleotydowego. (18) Działanie enzymu prowadzące, w przypadku polimerazy DA, do odwrócenia konfiguracji zostało przedstawione na Rys. 10. ~ 23 ~

24 Rys. 10 Konfiguracja absolutna analogu nukleotydu inkorporowanego enzymatycznie do łańcucha DA ulega inwersji; na podstawie (19) Z punktu widzenia niniejszej pracy najciekawsze zastosowanie stanowi enzymatyczne umieszczenie modyfikowanego nukleotydu na końcu 5 mra. Wprowadzenie nukleotydu zawierającego βtiofosforan na końcu 5 mra stwarza substrat postaci pp S p(mra), (17) który po poddaniu działaniu enzymów guanylotransferazy i metylotransferazy (por. rozdział pt. Biosynteza kapu ) będzie zawierał zmodyfikowany enzymatycznie kap. (Rys. 11) H Ade Z X H H H ATγS: X =, Z = S + n GT UT AT CT olimeraza RA Matryca DA H Z X H Ade H H ATβS: X= S, Z = H H mra H Rys. 11 roces inkorporacji modyfikowanego nukleotydu do mra, na podstawie (17) I.6.2 Zastosowania nukleotydów modyfikowanych boranofosforanem Modyfikacje łańcucha trifosforanowego grupą boranofosforanową stanowią interesujące przypadki analogów nukleotydów, z uwagi na podobieństwo grupy BH 3 do tlenu. Jest ona ~ 24 ~

25 tylko trochę większa od atomu tlenu, niesie na sobie tak samo jak on ładunek ujemny. Różnica pojawia się w zdolności do tworzenia wiązań koordynacyjnych z jonami metali boranofosforan nie jest zdolny do utworzenia takiego wiązania z uwagi na brak pary elektronowej, która mogłaby ulec donacji do jonu metalu. Kolejną różnicą jest nadanie tak zmodyfikowanemu nukleotydowi właściwości bardziej hydrofobowych w stosunku do związków natywnych wiąże się z tym ułatwiona penetracja przez błony biologiczne. (20) odobnie jak w przypadku modyfikacji tiofosforanowych, modyfikacja grupą boranową wprowadza do fosforanu nowe centrum stereogeniczne. kazuje się, że wiązanie z polimerazą DA jest preferowane dla deoksyrybonukleotydów modyfikowanych w fosforanie α grupą boranową o konfiguracji R. Warto zauważyć, że nie występuje tu niekonsekwencja preferencji enzymów w zależności od konfiguracji w przestrzeni zmienione podstawniki ulokowane są tak samo, mimo przeciwnych konfiguracji absolutnych, co przedstawiono na Rys. 12. (19) H H H SH H H H BH 3 H H H H Konfiguracja S Konfiguracja R Rys. 12 Ułożenie podstawników w przestrzeni, a konfiguracja absolutna nukleotydów modyfikowanych grupami tio i boranofosforanowymi Deoksyrybonukleotydy modyfikowane αboranofosforanem wykazują mniejszą podatność na hydrolizę w stosunku do natywnych, co czyni je interesującymi kandydatami do tworzenia leków antywirusowych lub antynowotworowych. (19) sobnym zastosowaniem jest BCTs (Boron eutron Capture Therapy), (21) w których wykorzystuje się izotop 10 B, doprowadzany w swych związkach (takich, jak np. omawiane nukleotydy) do tkanki nowotworowej. o napromieniowaniu wiązką niskoenergetycznych neutronów, następuje rozpad atomów boru, w wyniku czego powstaje 7 Li oraz cząstki alfa o małym zasięgu i stosunkowo dużej energii, które niszczą tkankę nowotworową. (22) I.6.3 Zastosowania nukleotydów modyfikowanych selenofosforanem ukleotydy modyfikowane selenofosforanami mają właściwości bardzo zbliżone do tych modyfikowanych tiofosforanami. (19) Mogą być wykorzystywane, podobnie jak siarkowe, ~ 25 ~

26 w badaniach biologicznych, w celu śledzenia procesów enzymatycznych. Dodatkową cechą selenu jest jego znacznie większy promień jonowy i masa, w stosunku do uprzednio omawianych modyfikacji. Dzięki temu cząsteczki zawierające go, mogą służyć do badań krystalograficznych. (23) I.7 Różne metody syntezy nukleotydów modyfikowanych w reszcie fosforanowej. I.7.1 Synteza nukleotydów zawierających grupę tiofosforanową Dwie główne drogi wprowadzania grupy tiofosforanowej do cząsteczki nukleotydu to metoda enzymatyczna i metoda chemiczna. ierwsze podejście zakłada użycie enzymów, jednym z przykładów takich reakcji jest reakcja syntezy ATαS przez przeniesienie pirofosforanu z AT katalizowane przez kinazy pirogronianową i adenylową, a także z wykorzystaniem fosfoenolopirogronianu (E). (24) (Rys. 13) Reakcja ta jest bardzo stereospecyficzna, jednak w zasadzie ograniczona tylko do syntezy wymienionego związku o konfiguracji absolutnej S. ieznany jest enzym, który potrafiłby zsyntetyzować drugi diastereoizomer ATαS o konfiguracji absolutnej R. (17) H SH Ade + H H H H Ade + E Kinaza adenylowa Kinaza pirogronianowa ATαS (Izomer A) H H H H Rys. 13 Enzymatyczna synteza siarkowego analogu nukleotydu, na podstawie (24) Synteza obu diastereoizomerów DαS może być wykonana enzymatycznie przez hydrolizę TαS katalizowaną przez miozynę (25). Chemiczne metody są z punktu widzenia niniejszej pracy bardziej interesujące i zostaną opisane dokładniej. Syntezę nukleotydów z terminalnymi grupami tiofosforanowymi (ADβS, ATγS) można osiągnąć już przez aktywację tlenkiem difenylochlorofosfiny S(βcyjanoetylo)tiofosforanu i przereagowanie tak zaktywowanego produktu z (deoksy)monofosforanem nukleozydu lub (deoksy)difosforanem nukleozydu. statnim etapem syntezy jest usunięcie cyjanoetylowej grupy ochronnej przez zastosowanie zasady. (26) (Rys. 14) ~ 26 ~

27 S H + Cl S H H S H S H H H H Rys. 14 Schemat syntezy analogu nukleotydu modyfikowanego tiofosforanem w pozycji β, na podstawie (26) ie jest możliwe stworzenie na tej drodze nukleotydu z αtiofosforanem. Zamiast tego została przedstawiona metoda (27) tiofosforylacji nukleozydu za pomocą SCl 3 w celu utworzenia MαS, a następnie potraktowanie produktu difenylochlorofosforanem, w celu zaktywowania go wg metody Michelsona. (28) o aktywacji następuje reakcja z jonem fosforanowym (V) lub pirofosforanowym w celu otrzymania odpowiednio DαS czy TαS. Schemat syntezy przedstawiono na rysunku 15. H + Cl S Cl Cl 1. 0 o C, (Me) 3 2. H 2 H S H H H H H Cl H H S H H H 4 3 S H H H H H H S H H H Rys. 15 Schemat syntezy analogów nukleotydów modyfikowanych w pozycji α, na podstawie (27) ~ 27 ~

Wykład 14 Biosynteza białek

Wykład 14 Biosynteza białek BIOCHEMIA Kierunek: Technologia Żywności i Żywienie Człowieka semestr III Wykład 14 Biosynteza białek WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA CENTRUM BIOIMMOBILIZACJI I INNOWACYJNYCH MATERIAŁÓW OPAKOWANIOWYCH

Bardziej szczegółowo

Nukleotydy w układach biologicznych

Nukleotydy w układach biologicznych Nukleotydy w układach biologicznych Schemat 1. Dinukleotyd nikotynoamidoadeninowy Schemat 2. Dinukleotyd NADP + Dinukleotydy NAD +, NADP + i FAD uczestniczą w procesach biochemicznych, w trakcie których

Bardziej szczegółowo

Biochemiczne i chemiczne metody syntezy nukleozydów

Biochemiczne i chemiczne metody syntezy nukleozydów Biochemiczne i chemiczne metody syntezy nukleozydów Biosynteza nukleozydów pirymidynowych i purynowych przebiega w komórkach w sposób ciągły. Jest to spowodowane koniecznością ciągłego dostarczania nukleozydów

Bardziej szczegółowo

Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii

Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii Mol jest to liczebność materii występująca, gdy liczba cząstek (elementów) układu jest równa liczbie atomów zawartych w masie 12 g węgla 12 C (równa liczbie

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z CHEMII

EGZAMIN MATURALNY Z CHEMII Miejsce na naklejkę z kodem (Wpisuje zdający przed rozpoczęciem pracy) KOD ZDAJĄCEGO MCH-W1D1P-021 EGZAMIN MATURALNY Z CHEMII Instrukcja dla zdającego Czas pracy 90 minut 1. Proszę sprawdzić, czy arkusz

Bardziej szczegółowo

Synteza oligonukleotydów przy użyciu automatycznego syntezatora

Synteza oligonukleotydów przy użyciu automatycznego syntezatora Synteza oligonukleotydów przy użyciu automatycznego syntezatora W latach 90-tych opracowano metody preparatywne pozwalające zastosować technikę podobną do stosowanej już wcześniej w syntezie peptydów.

Bardziej szczegółowo

TRANSKRYPCJA - I etap ekspresji genów

TRANSKRYPCJA - I etap ekspresji genów Eksparesja genów TRANSKRYPCJA - I etap ekspresji genów Przepisywanie informacji genetycznej z makrocząsteczki DNA na mniejsze i bardziej funkcjonalne cząsteczki pre-mrna Polimeraza RNA ETAP I Inicjacja

Bardziej szczegółowo

TATA box. Enhancery. CGCG ekson intron ekson intron ekson CZĘŚĆ KODUJĄCA GENU TERMINATOR. Elementy regulatorowe

TATA box. Enhancery. CGCG ekson intron ekson intron ekson CZĘŚĆ KODUJĄCA GENU TERMINATOR. Elementy regulatorowe Promotory genu Promotor bliski leży w odległości do 40 pz od miejsca startu transkrypcji, zawiera kasetę TATA. Kaseta TATA to silnie konserwowana sekwencja TATAAAA, występująca w większości promotorów

Bardziej szczegółowo

XIV Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjum województwa świętokrzyskiego. II Etap - 18 stycznia 2016

XIV Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjum województwa świętokrzyskiego. II Etap - 18 stycznia 2016 XIV Konkurs Chemiczny dla uczniów gimnazjum województwa świętokrzyskiego II Etap - 18 stycznia 2016 Nazwisko i imię ucznia: Liczba uzyskanych punktów: Drogi Uczniu, przeczytaj uważnie instrukcję i postaraj

Bardziej szczegółowo

Widma UV charakterystyczne cechy ułatwiające określanie struktury pirydyny i pochodnych

Widma UV charakterystyczne cechy ułatwiające określanie struktury pirydyny i pochodnych Pirydyna i pochodne 1 Pirydyna Tw 115 o C ; temperatura topnienia -41,6 0 C Miesza się w każdym stosunku z wodą tworząc mieszaninę azeotropowa o Tw 92,6 o C; Energia delokalizacji 133 kj/mol ( benzen 150.5

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

X / \ Y Y Y Z / \ W W ... imię i nazwisko,nazwa szkoły, miasto

X / \ Y Y Y Z / \ W W ... imię i nazwisko,nazwa szkoły, miasto Zadanie 1. (3 pkt) Nadtlenek litu (Li 2 O 2 ) jest ciałem stałym, występującym w temperaturze pokojowej w postaci białych kryształów. Stosowany jest w oczyszczaczach powietrza, gdzie ważna jest waga użytego

Bardziej szczegółowo

Nazwy pierwiastków: A +Fe 2(SO 4) 3. Wzory związków: A B D. Równania reakcji:

Nazwy pierwiastków: A +Fe 2(SO 4) 3. Wzory związków: A B D. Równania reakcji: Zadanie 1. [0-3 pkt] Na podstawie podanych informacji ustal nazwy pierwiastków X, Y, Z i zapisz je we wskazanych miejscach. I. Suma protonów i elektronów anionu X 2- jest równa 34. II. Stosunek masowy

Bardziej szczegółowo

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki

wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Genetyka ogólna wykład dla studentów II roku biotechnologii Andrzej Wierzbicki Uniwersytet Warszawski Wydział Biologii andw@ibb.waw.pl http://arete.ibb.waw.pl/private/genetyka/ Wykład 5 Droga od genu do

Bardziej szczegółowo

W tej reakcji stopień utleniania żelaza wzrasta od 0 do III. Odwrotnie tlen zmniejszył stopień utlenienia z 0 na II.

W tej reakcji stopień utleniania żelaza wzrasta od 0 do III. Odwrotnie tlen zmniejszył stopień utlenienia z 0 na II. 8 Utlenianie i redukcja Początkowo termin utlenianie odnosił się do reakcji pierwiastków lub związków chemicznych z tlenem, a termin redukcja stosowano do określenia usunięcia tlenu ze związku. Później,

Bardziej szczegółowo

Czy żywność GMO jest bezpieczna?

Czy żywność GMO jest bezpieczna? Instytut Żywności i Żywienia dr n. med. Lucjan Szponar Czy żywność GMO jest bezpieczna? Warszawa, 21 marca 2005 r. Od ponad połowy ubiegłego wieku, jedną z rozpoznanych tajemnic życia biologicznego wszystkich

Bardziej szczegółowo

Wiązania jonowe występują w układach złożonych z atomów skrajnie różniących się elektroujemnością.

Wiązania jonowe występują w układach złożonych z atomów skrajnie różniących się elektroujemnością. 105 Elektronowa teoria wiązania chemicznego Cząsteczki powstają w wyniku połączenia się dwóch lub więcej atomów. Już w początkowym okresie rozwoju chemii podejmowano wysiłki zmierzające do wyjaśnienia

Bardziej szczegółowo

Powodzenie reakcji PCR wymaga właściwego doboru szeregu parametrów:

Powodzenie reakcji PCR wymaga właściwego doboru szeregu parametrów: Powodzenie reakcji PCR wymaga właściwego doboru szeregu parametrów: dobór warunków samej reakcji PCR (temperatury, czas trwania cykli, ilości cykli itp.) dobór odpowiednich starterów do reakcji amplifikacji

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU Transkrypcja RNA

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU Transkrypcja RNA SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU Transkrypcja RNA SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy. 1. Karta

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego O O

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego O O Zastosowanie spektrometrii mas do określania struktury związków organicznych (opracowała Anna Kolasa) Uwaga: Informacje na temat nowych technik jonizacji, budowy analizatorów, nowych metod detekcji jonów

Bardziej szczegółowo

Wykład 12 Kwasy nukleinowe: budowa, synteza i ich rola w syntezie białek

Wykład 12 Kwasy nukleinowe: budowa, synteza i ich rola w syntezie białek BIOCHEMIA Kierunek: Technologia Żywności i Żywienie Człowieka semestr III Wykład 12 Kwasy nukleinowe: budowa, synteza i ich rola w syntezie białek WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA CENTRUM BIOIMMOBILIZACJI

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

etyloamina Aminy mają właściwości zasadowe i w roztworach kwaśnych tworzą jon alkinowy

etyloamina Aminy mają właściwości zasadowe i w roztworach kwaśnych tworzą jon alkinowy Temat: Białka Aminy Pochodne węglowodorów zawierające grupę NH 2 Wzór ogólny amin: R NH 2 Przykład: CH 3 -CH 2 -NH 2 etyloamina Aminy mają właściwości zasadowe i w roztworach kwaśnych tworzą jon alkinowy

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny z chemii klasa: 2TRA 1 godzina tygodniowo- zakres podstawowy. Dział Zakres treści

Plan dydaktyczny z chemii klasa: 2TRA 1 godzina tygodniowo- zakres podstawowy. Dział Zakres treści Anna Kulaszewicz Plan dydaktyczny z chemii klasa: 2TRA 1 godzina tygodniowo- zakres podstawowy lp. Dział Temat Zakres treści 1 Zapoznanie z przedmiotowym systemem oceniania i wymaganiami edukacyjnymi z

Bardziej szczegółowo

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin 1. Zapisz konfigurację elektronową dla atomu helu (dwa elektrony) i wyjaśnij, dlaczego cząsteczka wodoru jest stabilna, a cząsteczka

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

Pierwiastki bloku d. Zadanie 1.

Pierwiastki bloku d. Zadanie 1. Zadanie 1. Zapisz równania reakcji tlenków chromu (II), (III), (VI) z kwasem solnym i zasadą sodową lub zaznacz, że reakcja nie zachodzi. Określ charakter chemiczny tlenków. Charakter chemiczny tlenków:

Bardziej szczegółowo

Beata Mendak fakultety z chemii II tura PYTANIA Z KLASY PIERWSZEJ

Beata Mendak fakultety z chemii II tura PYTANIA Z KLASY PIERWSZEJ Beata Mendak fakultety z chemii II tura Test rozwiązywany na zajęciach wymaga powtórzenia stężenia procentowego i rozpuszczalności. Podaję również pytania do naszej zaplanowanej wcześniej MEGA POWTÓRKI

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Obliczenia stechiometryczne Podstawą

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

Generator testów 1.3.1 Biochemia wer. 1.0.5 / 14883078 Strona: 1

Generator testów 1.3.1 Biochemia wer. 1.0.5 / 14883078 Strona: 1 Przedmiot: Biochemia Nazwa testu: Biochemia wer. 1.0.5 Nr testu 14883078 Klasa: zaoczni_2007 IBOS Odpowiedzi zaznaczamy TYLKO w tabeli! 1. Do aminokwasów aromatycznych zalicza się A) G, P oraz S B) L,

Bardziej szczegółowo

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I...... Imię i nazwisko ucznia ilość pkt.... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły... maksymalna ilość punk. 33 Imię

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Substancje i ich przemiany WYMAGANIA PODSTAWOWE stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Peptydowe kwasy nukleinowe (PNA)

Peptydowe kwasy nukleinowe (PNA) Peptydowe kwasy nukleinowe (PNA) Normalny przekaz informacji genetycznej w komórce następuje według ogólnie przyjętego schematu: informacja zawarta w DNA jest przepisywana na informacyjne RNA (proces transkrypcji)

Bardziej szczegółowo

Budowa atomu. Wiązania chemiczne

Budowa atomu. Wiązania chemiczne strona /6 Budowa atomu. Wiązania chemiczne Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Budowa atomu; jądro i elektrony, składniki jądra, izotopy. Promieniotwórczość i

Bardziej szczegółowo

Budowa atomu Wiązania chemiczne

Budowa atomu Wiązania chemiczne strona 1/8 Budowa atomu Wiązania chemiczne Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Budowa atomu: jądro i elektrony, składniki jądra, izotopy. Promieniotwórczość i

Bardziej szczegółowo

Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA

Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA Zakład Biologii Molekularnej Wydział Farmaceutyczny, WUM ul. Banacha 1, 02-097 Warszawa IZOLACJA DNA Z HODOWLI KOMÓRKOWEJ.

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach 1 STECHIOMETRIA INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzna budowa materii

Wewnętrzna budowa materii Atom i układ okresowy Wewnętrzna budowa materii Atom jest zbudowany z jądra atomowego oraz krążących wokół niego elektronów. Na jądro atomowe składają się protony oraz neutrony, zwane wspólnie nukleonami.

Bardziej szczegółowo

Kwas HA i odpowiadająca mu zasada A stanowią sprzężoną parę (podobnie zasada B i kwas BH + ):

Kwas HA i odpowiadająca mu zasada A stanowią sprzężoną parę (podobnie zasada B i kwas BH + ): Spis treści 1 Kwasy i zasady 2 Rola rozpuszczalnika 3 Dysocjacja wody 4 Słabe kwasy i zasady 5 Skala ph 6 Oblicznie ph słabego kwasu 7 Obliczanie ph słabej zasady 8 Przykłady obliczeń 81 Zadanie 1 811

Bardziej szczegółowo

Elektrochemiczna synteza pochodnych cukrowych 5 -steroidów (streszczenie)

Elektrochemiczna synteza pochodnych cukrowych 5 -steroidów (streszczenie) Uniwersytet w Białymstoku Instytut Chemii Elektrochemiczna synteza pochodnych cukrowych 5 -steroidów (streszczenie) Aneta Maria Tomkiel Promotor pracy: prof. dr hab. Jacek W. Morzycki Białystok 2016 Elektrochemiczne

Bardziej szczegółowo

WPŁYW SUBSTANCJI TOWARZYSZĄCYCH NA ROZPUSZCZALNOŚĆ OSADÓW

WPŁYW SUBSTANCJI TOWARZYSZĄCYCH NA ROZPUSZCZALNOŚĆ OSADÓW WPŁYW SUBSTANCJI TOWARZYSZĄCYCH NA ROZPUSZCZALNOŚĆ OSADÓW Wstęp W przypadku trudno rozpuszczalnej soli, mimo osiągnięcia stanu nasycenia, jej stężenie w roztworze jest bardzo małe i przyjmuje się, że ta

Bardziej szczegółowo

STEREOCHEMIA ORGANICZNA

STEREOCHEMIA ORGANICZNA STEECEMIA GANICZNA Sławomir Jarosz Wykład 6 Typowe energie (ev) i współczynniki orbitalne X LUM 1.5 1.0 C 0 Z +3.0 M -10.5-9.1 C -10.9 Z -9.0 X Typowe energie (ev) i współczynniki orbitalne X LUM 1.0 +0.5

Bardziej szczegółowo

1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego:

1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego: 1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego: 2. Określ w którą stronę przesunie się równowaga reakcji rozkładu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych. CHEMIA klasa II.

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych. CHEMIA klasa II. Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych CHEMIA klasa II Oceny śródroczne: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: -wymienia zasady bhp

Bardziej szczegółowo

Spektrometria mas (1)

Spektrometria mas (1) pracował: Wojciech Augustyniak Spektrometria mas (1) Spektrometr masowy ma źródło jonów, które jonizuje próbkę Jony wędrują w polu elektromagnetycznym do detektora Metody jonizacji: - elektronowa (EI)

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1. (2 pkt) Określ, na podstawie różnicy elektroujemności pierwiastków, typ wiązania w związkach: KBr i HBr.

Zadanie 1. (2 pkt) Określ, na podstawie różnicy elektroujemności pierwiastków, typ wiązania w związkach: KBr i HBr. Zadanie 1. (2 pkt) Określ, na podstawie różnicy elektroujemności pierwiastków, typ wiązania w związkach: KBr i HBr. Typ wiązania w KBr... Typ wiązania w HBr... Zadanie 2. (2 pkt) Oceń poprawność poniższych

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1. PODSTAWOWE PRAWA I POJĘCIA CHEMICZNE 5 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1.1. Wyraź w gramach masę: a. jednego atomu żelaza, b. jednej cząsteczki kwasu siarkowego. Odp. 9,3 10 23 g; 1,6 10 22

Bardziej szczegółowo

Kuratorium Oświaty w Lublinie

Kuratorium Oświaty w Lublinie Kuratorium Oświaty w Lublinie KOD UCZNIA ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW ROK SZKOLNY 2015/2016 ETAP WOJEWÓDZKI Instrukcja dla ucznia 1. Zestaw konkursowy zawiera 12 zadań. 2. Przed

Bardziej szczegółowo

Olsztyn, 12 listopada 2015 r.

Olsztyn, 12 listopada 2015 r. Prof. dr hab. Zbigniew Wieczorek Katedra Fizyki i Biofizyki Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Ul. Oczapowskiego 4 10-917 Olsztyn Olsztyn, 12 listopada 2015 r. Recenzja rozprawy doktorskiej mgr

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian 1. CHEMIA. Przed próbną maturą (poziom rozszerzony) Czas pracy: 90 minut Maksymalna liczba punktów: 30. Imię i nazwisko ...

Sprawdzian 1. CHEMIA. Przed próbną maturą (poziom rozszerzony) Czas pracy: 90 minut Maksymalna liczba punktów: 30. Imię i nazwisko ... CHEMIA Przed próbną maturą 2017 Sprawdzian 1. (poziom rozszerzony) Czas pracy: 90 minut Maksymalna liczba punktów: 30 Imię i nazwisko... Liczba punktów Procent 2 Zadanie 1. Chlor i brom rozpuszczają się

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2013/2014 ETAP SZKOLNY

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2013/2014 ETAP SZKOLNY Imię Nazwisko Czas pracy: 60 minut KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2013/2014 ETAP SZKOLNY Informacje: Uzyskane punkty 1. Sprawdź, czy otrzymałeś/aś łącznie 7 stron. Ewentualny brak

Bardziej szczegółowo

I. Substancje i ich przemiany

I. Substancje i ich przemiany NaCoBeZU z chemii dla klasy 1 I. Substancje i ich przemiany 1. Pracownia chemiczna podstawowe szkło i sprzęt laboratoryjny. Przepisy BHP i regulamin pracowni chemicznej zaliczam chemię do nauk przyrodniczych

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą byd wykorzystywane przez jego Użytkowników

Bardziej szczegółowo

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW. Eliminacje szkolne I stopień

KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW. Eliminacje szkolne I stopień POUFNE Pieczątka szkoły 9 listopada 2015 r. Imię Czas pracy 60 minut Nazwisko KONKURS CHEMICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW ROK SZKOLNY 2015/2016 Eliminacje szkolne I stopień Informacje: 1. Przeczytaj uważnie

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY POMOCNICZE 1 GDYBY MATURA 2002 BYŁA DZISIAJ CHEMIA ZESTAW EGZAMINACYJNY PIERWSZY ARKUSZ EGZAMINACYJNY I

MATERIAŁY POMOCNICZE 1 GDYBY MATURA 2002 BYŁA DZISIAJ CHEMIA ZESTAW EGZAMINACYJNY PIERWSZY ARKUSZ EGZAMINACYJNY I MATERIAŁY POMOCNICZE 1 GDYBY MATURA 00 BYŁA DZISIAJ OKRĘ GOWA K O M I S J A EGZAMINACYJNA w KRAKOWIE CHEMIA ZESTAW EGZAMINACYJNY PIERWSZY Informacje ARKUSZ EGZAMINACYJNY I 1. Przy każdym zadaniu podano

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzna budowa materii - zadania

Wewnętrzna budowa materii - zadania Poniższe zadania rozwiąż na podstawie układu okresowego. Zadanie 1 Oceń poprawność poniższych zdań, wpisując P, gdy zdanie jest prawdziwe oraz F kiedy ono jest fałszywe. Stwierdzenie Atom potasu posiada

Bardziej szczegółowo

1. Określ liczbę wiązań σ i π w cząsteczkach: wody, amoniaku i chloru

1. Określ liczbę wiązań σ i π w cząsteczkach: wody, amoniaku i chloru 1. Określ liczbę wiązań σ i π w cząsteczkach: wody, amoniaku i chloru 2. Na podstawie struktury cząsteczek wyjaśnij dlaczego N 2 jest bierny a Cl 2 aktywny chemicznie? 3. Które substancje posiadają budowę

Bardziej szczegółowo

HYDROLIZA SOLI. 1. Hydroliza soli mocnej zasady i słabego kwasu. Przykładem jest octan sodu, dla którego reakcja hydrolizy przebiega następująco:

HYDROLIZA SOLI. 1. Hydroliza soli mocnej zasady i słabego kwasu. Przykładem jest octan sodu, dla którego reakcja hydrolizy przebiega następująco: HYDROLIZA SOLI Hydroliza to reakcja chemiczna zachodząca między jonami słabo zdysocjowanej wody i jonami dobrze zdysocjowanej soli słabego kwasu lub słabej zasady. Reakcji hydrolizy mogą ulegać następujące

Bardziej szczegółowo

Test kompetencji z chemii do liceum. Grupa A.

Test kompetencji z chemii do liceum. Grupa A. Test kompetencji z chemii do liceum. Grupa A. 1. Atomy to: A- niepodzielne cząstki pierwiastka B- ujemne cząstki materii C- dodatnie cząstki materii D- najmniejsze cząstki pierwiastka, zachowujące jego

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum. Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne

Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum. Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne Scenariusz lekcji chemii w klasie III gimnazjum Temat lekcji: Białka skład pierwiastkowy, budowa, właściwości i reakcje charakterystyczne Czas trwania lekcji: 2x 45 minut Cele lekcji: 1. Ogólny zapoznanie

Bardziej szczegółowo

11) Stan energetyczny elektronu w atomie kwantowanym jest zespołem : a dwóch liczb kwantowych b + czterech liczb kwantowych c nie jest kwantowany

11) Stan energetyczny elektronu w atomie kwantowanym jest zespołem : a dwóch liczb kwantowych b + czterech liczb kwantowych c nie jest kwantowany PYTANIA EGZAMINACYJNE Z CHEMII OGÓLNEJ I Podstawowe pojęcia chemiczne 1) Pierwiastkiem nazywamy : a zbiór atomów o tej samej liczbie masowej b + zbiór atomów o tej samej liczbie atomowej c zbiór atomów

Bardziej szczegółowo

Badanie składników kwasów nukleinowych

Badanie składników kwasów nukleinowych Badanie składników kwasów nukleinowych Cel ćwiczenia Ćwiczenie ma na celu poznanie niektórych reakcji barwnych charakterystycznych dla kwasów nukleinowych. Na ćwiczeniu zostaną wykonane reakcje pozwalające

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

BADANIE WYNIKÓW NAUCZANIA Z CHEMII KLASA I GIMNAZJUM. PYTANIA ZAMKNIĘTE.

BADANIE WYNIKÓW NAUCZANIA Z CHEMII KLASA I GIMNAZJUM. PYTANIA ZAMKNIĘTE. BADANIE WYNIKÓW NAUCZANIA Z CHEMII KLASA I GIMNAZJUM. PYTANIA ZAMKNIĘTE. 1. Którą mieszaninę można rozdzielić na składniki poprzez filtrację; A. Wodę z octem. B. Wodę z kredą. C. Piasek z cukrem D. Wodę

Bardziej szczegółowo

Anna Grych Test z budowy atomu i wiązań chemicznych

Anna Grych Test z budowy atomu i wiązań chemicznych Anna Grych Test z budowy atomu i wiązań chemicznych 1. Uzupełnij tabelkę wpisując odpowiednie dane: Nazwa atomu Liczba nukleonów protonów neutronów elektronów X -... 4 2 Y -... 88 138 Z -... 238 92 W -...

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

Zasady oceniania z chemii w klasie II w roku szkolnym 2015/2016. Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra

Zasady oceniania z chemii w klasie II w roku szkolnym 2015/2016. Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Zasady oceniania z chemii w klasie II w roku szkolnym 2015/2016 I. Kwasy wymienia zasady bhp dotyczące obchodzenia się z kwasami definiuje pojęcia: elektrolit i nieelektrolit wyjaśnia, co to jest wskaźnik

Bardziej szczegółowo

Zadania powtórkowe do egzaminu maturalnego z chemii Wiązania chemiczne, budowa cząsteczek

Zadania powtórkowe do egzaminu maturalnego z chemii Wiązania chemiczne, budowa cząsteczek strona 1/11 Zadania powtórkowe do egzaminu maturalnego z chemii Wiązania chemiczne, budowa cząsteczek Monika Gałkiewicz Zad. 1 () Podaj wzory dwóch dowolnych kationów i dwóch dowolnych anionów posiadających

Bardziej szczegółowo

Najbardziej rozpowszechniony pierwiastek we Wszechświecie, Stanowi główny składnik budujący gwiazdy,

Najbardziej rozpowszechniony pierwiastek we Wszechświecie, Stanowi główny składnik budujący gwiazdy, Położenie pierwiastka w UKŁADZIE OKRESOWYM Nazwa Nazwa łacińska Symbol Liczba atomowa 1 Wodór Hydrogenium Masa atomowa 1,00794 Temperatura topnienia -259,2 C Temperatura wrzenia -252,2 C Gęstość H 0,08988

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

Część I. TEST WYBORU 18 punktów

Część I. TEST WYBORU 18 punktów Część I TEST WYBORU 18 punktów Test zawiera zadania, w których podano propozycje czterech odpowiedzi: A), B), C), D). Tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa. Prawidłową odpowiedź zaznacz znakiem X. W razie

Bardziej szczegółowo

TaqNova-RED. Polimeraza DNA RP20R, RP100R

TaqNova-RED. Polimeraza DNA RP20R, RP100R TaqNova-RED Polimeraza DNA RP20R, RP100R RP20R, RP100R TaqNova-RED Polimeraza DNA Rekombinowana termostabilna polimeraza DNA Taq zawierająca czerwony barwnik, izolowana z Thermus aquaticus, o przybliżonej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Właściwości fizyczne. Wodorki berylowców. Berylowce

Spis treści. Właściwości fizyczne. Wodorki berylowców. Berylowce Berylowce Spis treści 1 Właściwości fizyczne 2 Wodorki berylowców 3 Tlenki berylowców 4 Nadtlenki 5 Wodorotlenki 6 Iloczyn rozpuszczalności 7 Chlorki, fluorki, węglany 8 Siarczany 9 Twardość wody 10 Analiza

Bardziej szczegółowo

Chemia - B udownictwo WS TiP

Chemia - B udownictwo WS TiP Chemia - B udownictwo WS TiP dysocjacja elektrolityczna, reakcje w roztworach wodnych, ph wykład nr 2b Teoria dys ocjacji jonowej Elektrolity i nieelektrolity Wpływ polarnej budowy cząsteczki wody na proces

Bardziej szczegółowo

Odwracalność przemiany chemicznej

Odwracalność przemiany chemicznej Odwracalność przemiany chemicznej Na ogół wszystkie reakcje chemiczne są odwracalne, tzn. z danych substratów tworzą się produkty, a jednocześnie produkty reakcji ulegają rozkładowi na substraty. Fakt

Bardziej szczegółowo

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :.

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. Zadanie 1 Przeanalizuj schemat i wykonaj polecenia. a. Wymień cztery struktury występujące zarówno w komórce roślinnej,

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05)

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) 1. Informacje ogólne koordynator modułu/wariantu rok akademicki 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Tematy prac licencjackich dla studentów specjalności Biofizyka molekularna na kierunku Zastosowanie fizyki w biologii i medycynie w r. akad.

Tematy prac licencjackich dla studentów specjalności Biofizyka molekularna na kierunku Zastosowanie fizyki w biologii i medycynie w r. akad. Tematy prac licencjackich dla studentów specjalności Biofizyka molekularna na kierunku Zastosowanie fizyki w biologii i medycynie w r. akad. 2012/2013 1. Badanie enzymatycznej hydrolizy dinukleotydowych

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny. IV. Kwasy. Ocena bardzo dobra. Ocena dostateczna. Ocena dopuszczająca. Ocena dobra [1] [ ]

Wymagania programowe na poszczególne oceny. IV. Kwasy. Ocena bardzo dobra. Ocena dostateczna. Ocena dopuszczająca. Ocena dobra [1] [ ] Wymagania programowe na poszczególne oceny IV. Kwasy Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra [1] [1 + 2] [1 + 2 + 3] [1 + 2 + 3 + 4] wymienia zasady bhp dotyczące obchodzenia

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE AKTYWNOŚCI ALKALICZNEJ DIFOSFATAZY (PIROFOSFATAZY)

OZNACZANIE AKTYWNOŚCI ALKALICZNEJ DIFOSFATAZY (PIROFOSFATAZY) Ćwiczenie 8 OZNACZANIE AKTYWNOŚCI ALKALICZNEJ DIFOSFATAZY (PIROFOSFATAZY) Część doświadczalna obejmuje: - sączenie Ŝelowe ekstraktu uzyskanego z bielma niedojrzałych nasion kukurydzy - oznaczanie aktywności

Bardziej szczegółowo

WARSZTATY olimpijskie. Co już było: Atomy i elektrony Cząsteczki i wiązania Stechiometria Gazy, termochemia Równowaga chemiczna Kinetyka

WARSZTATY olimpijskie. Co już było: Atomy i elektrony Cząsteczki i wiązania Stechiometria Gazy, termochemia Równowaga chemiczna Kinetyka WARSZTATY olimpijskie Co już było: Atomy i elektrony Cząsteczki i wiązania Stechiometria Gazy, termochemia Równowaga chemiczna inetyka WARSZTATY olimpijskie Co będzie: Data Co robimy 1 XII 2016 wasy i

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z CHEMII W KLASIE II gimnazjum

WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z CHEMII W KLASIE II gimnazjum WYMAGANIA EDUKACYJNE na poszczególne oceny śródroczne i roczne Z CHEMII W KLASIE II gimnazjum Program nauczania chemii w gimnazjum autorzy: Teresa Kulawik, Maria Litwin Program realizowany przy pomocy

Bardziej szczegółowo

Związki nieorganiczne

Związki nieorganiczne strona 1/8 Związki nieorganiczne Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Typy związków nieorganicznych: kwasy, zasady, wodorotlenki, dysocjacja jonowa, odczyn roztworu,

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie RNA w materiale roślinnym

Oznaczanie RNA w materiale roślinnym znaczanie RA w materiale roślinnym rowadzący: mgr inż. Marta Grec 1. Wstęp teoretyczny RA oraz DA, nazywane kwasami nukleinowymi, są długimi liniowymi polimerami, w których monomery stanowią nukleotydy

Bardziej szczegółowo

Z a d a n i a t e o r e t y c z n e

Z a d a n i a t e o r e t y c z n e L I M P I A D A 47 1954 2000 Z a d a n i a t e o r e t y c z n e EM I Z A ZADAIE 1 Wpływ siarki na środowisko naturalne Jednym z ważniejszych minerałów zawierających siarkę jest piryt, FeS 2. W wyniku

Bardziej szczegółowo

Chemia Nowej Ery Wymagania programowe na poszczególne oceny dla klasy II

Chemia Nowej Ery Wymagania programowe na poszczególne oceny dla klasy II Chemia Nowej Ery Wymagania programowe na poszczególne oceny dla klasy II Szczegółowe kryteria oceniania po pierwszym półroczu klasy II: III. Woda i roztwory wodne charakteryzuje rodzaje wód występujących

Bardziej szczegółowo

2015-11-18. DNA i RNA ENZYMY MODYFIKUJĄCE KOŃCE CZĄSTECZEK. DNA i RNA. DNA i RNA

2015-11-18. DNA i RNA ENZYMY MODYFIKUJĄCE KOŃCE CZĄSTECZEK. DNA i RNA. DNA i RNA Fosfataza alkaliczna CIP Calf Intestine Phosphatase- pochodzenie: jelito cielęce BAP Bacterial Alcaline Phosphatase- pochodzenie: E. coli SAP Shrimp Alcaline Phosphatase- pochodzenie: krewetki Pandalus

Bardziej szczegółowo

Chemia - laboratorium

Chemia - laboratorium Chemia - laboratorium Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Studia stacjonarne, Rok I, Semestr zimowy 01/1 Dr hab. inż. Tomasz Brylewski e-mail: brylew@agh.edu.pl tel. 1-617-59 Katedra Fizykochemii

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne Pierwiastki, nazewnictwo i symbole. Budowa atomu, izotopy. Przemiany promieniotwórcze, okres półtrwania. Układ okresowy. Właściwości pierwiastków a ich położenie w

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE GIMNAZJUM NR 2 W RYCZOWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z CHEMII w klasie II gimnazjum str. 1 Wymagania edukacyjne niezbędne do

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny z chemii w kl.1. I. Substancje i ich przemiany

Wymagania programowe na poszczególne oceny z chemii w kl.1. I. Substancje i ich przemiany Wymagania programowe na poszczególne oceny z chemii w kl.1 I. Substancje i ich przemiany Ocena dopuszczająca [1] Ocena dostateczna [1 + 2] zalicza chemię do nauk przyrodniczych wyjaśnia, dlaczego chemia

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych 1. Wielkości i jednostki stosowane do wyrażania ilości materii 1.1 Masa atomowa, cząsteczkowa, mol Masa atomowa Atomy mają

Bardziej szczegółowo

Kuratorium Oświaty w Lublinie

Kuratorium Oświaty w Lublinie Kuratorium Oświaty w Lublinie ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW ROK SZKOLNY 2015/2016 KOD UCZNIA ETAP OKRĘGOWY Instrukcja dla ucznia 1. Zestaw konkursowy zawiera 12 zadań. 2. Przed

Bardziej szczegółowo

1. Zaproponuj doświadczenie pozwalające oszacować szybkość reakcji hydrolizy octanu etylu w środowisku obojętnym

1. Zaproponuj doświadczenie pozwalające oszacować szybkość reakcji hydrolizy octanu etylu w środowisku obojętnym 1. Zaproponuj doświadczenie pozwalające oszacować szybkość reakcji hydrolizy octanu etylu w środowisku obojętnym 2. W pewnej chwili szybkość powstawania produktu C w reakcji: 2A + B 4C wynosiła 6 [mol/dm

Bardziej szczegółowo

STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI

STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI Ćwiczenie 8 Semestr 2 STĘŻENIE JONÓW WODOROWYCH. DYSOCJACJA JONOWA. REAKTYWNOŚĆ METALI Obowiązujące zagadnienia: Stężenie jonów wodorowych: ph, poh, iloczyn jonowy wody, obliczenia rachunkowe, wskaźniki

Bardziej szczegółowo