METODY INSTRUMENTALNE W ANALIZIE CHEMICZNEJ. Zakład Chemii Medycznej PUM

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "METODY INSTRUMENTALNE W ANALIZIE CHEMICZNEJ. Zakład Chemii Medycznej PUM"

Transkrypt

1 METODY INSTRUMENTALNE W ANALIZIE CHEMICZNEJ Zakład Chemii Medycznej PUM

2 Promieniowanie elektromagnetyczne: fala strumień fotonów Fala to rozchodzące się w przestrzeni i w czasie, spójne drganie pól elektrycznego i magnetycznego. 2

3 Fotony są pozbawione masy spoczynkowej, niosą ze sobą ściśle określoną energię, którą wyraża zależność Plancka: gdzie: E energia promieniowania h stała Plancka 6, Js liczba falowa cm -1

4 Zajmuje się oddziaływaniem promieniowania elektromagnetycznego z cząsteczkami. W cząsteczce wieloatomowej można wyróżnić następujące rodzaje energii: translacji - swobodny ruch cząsteczki w przestrzeni rotacji - związana z obrotem cząsteczki wokół osi środka masy oscylacji - związana z drganiem atomów wokół położenia równowagi elektronowa - energia kinetyczna (ruch) elektronów i potencjalna związana z przyciąganiem elektronów przez jądro i odpychaniem przez sąsiednie elektrony. 4

5 W wyniku absorpcji promieniowania elektromagnetycznego przez cząsteczki następuje wzbudzenie odpowiednich poziomów energii, czego mierzalnym efektem jest widmo. pod wpływem promieniowania z zakresu mikrofal i dalekiej podczerwieni (energia 4x10-2 4x10-3 KJ/mol) następuje wzbudzenie rotacyjnych poziomów energii a efektem jest widmo rotacyjne. pod wpływem promieniowania IR (podczerwień KJ/mol) wzbudzeniu ulegają oscylacyjne poziomy energii efekt widmo oscylacyjne. wzbudzenie elektronów jest wywołane promieniowaniem elektromagnetycznym (400 KJ/mol) z zakresu UV Vis (ultrafiolet i widzialne) - efektem jest elektronowe widmo absorpcyjne. 5

6 Elektronowe widmo absorpcyjne jest widmem ciągłym 6

7 Podstawowe założenia do praw absorpcji: monochromatyczność wiązki promieniowania elektromagnetycznego jednorodność ośrodka absorbującego 7

8 c- stężenie roztworu α- współczynnik absorpcji 0,4343K Intensywność początkowa promieniowania (I o ) Intensywność promieniowania (I 1 ) po przejściu przez próbkę o grubości l 8

9 I prawo absorpcji (prawo Lamberta) Wiązka promieniowania monochromatycznego po przejściu przez jednorodny ośrodek absorpcyjny o grubości l ulega osłabieniu wg równania: I = I o e Kl A= log (I 0 / I) = l A- absorbancja, gęstość optyczna, zdolność pochłaniania promieniowania Absorbancja jest proporcjonalna do grubości warstwy absorbującej jeśli wiązka promieniowania elektromagnetycznego przechodzi przez jednorodny ośrodek absorbujący. 9

10 II prawo absorpcji (prawo Lamberta - Beera) Absorbancja wiązki promieniowania monochromatycznego przechodzącej przez jednorodny roztwór jest wprost proporcjonalna do stężenia roztworu c i do grubości warstwy absorbującej l. A = l c 10

11 III Prawo absorpcji (addytywności absorpcji) Absorbancja roztworu wieloskładnikowego równa się sumie absorbancji poszczególnych składników. A = A 1 + A 2 + A A n 11

12 Odchylenia od praw adsorpcji są wywołane przez: 1. Podstawowe ograniczenia praw prawa absorpcji są spełniane dla roztworów rozcieńczonych c 10-2 mol/l zakłada się, że jedynym oddziaływaniem promieniowania elektromagnetycznego z substancją rozpuszczoną jest absorpcja promieniowania (a nie np. fluorescencja) 12

13 2. Czynniki chemiczne zmianie ph roztworu, także zmianie stężenia mogą towarzyszyć reakcje takie jak: polimeryzacja, dysocjacja, asocjacja, solwatacja, kompleksowanie - tym reakcjom towarzyszą zmiany właściwości optycznych analizowanych roztworów. 3. Czynniki aparaturowe brak monochromatyczności wiązki (główna przyczyna odchylenia od praw) promieniowanie rozproszone

14 Spektrometria w zakresie nadfioletu (ultrafiolet UV) i promieniowania widzialnego (visible Vis). Absorpcja promieniowania w zakresie UV Vis jest związana z przejściami elektronów walencyjnych ( i π) oraz elektronów wolnych par elektronowych (elektrony n). 14

15 Ilościowe oznaczanie metodą spektrofotometryczną UV Vis należy do metod porównawczych (porównanie z wzorcami, stosowanie krzywych kalibracyjnych) 1. Metoda porównania z pojedynczym wzorcem A x absorbancja roztworu badanego c x A w absorbancja roztworu wzorcowego o c w (pomiar w kuwetach o tej samej grubości l i przy tej samej długości fali ) A x = c x l A w = c w l 15

16 2. Metoda porównania z kilkoma wzorcami czyli metoda krzywej wzorcowej metoda uniwersalna A A x C x C 16

17 Analiza jakościowa Elektronowe widmo absorpcyjne jest cechą charakterystyczną związku chemicznego i określa jednoznacznie związek jednorodny. W przypadku związku organicznego widma UV Vis w zakresie nm są użyteczne do ustalania pewnych zależności strukturalnych i identyfikacji grup funkcyjnych. Użytecznym pojęciem jest wprowadzone przed wieloma laty określenia: chromofor i auksochrom 17

18 Chromofory są to grupy absorbujące promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie nm grupy: karboksylowa, nitrozowa, alkenowa, azowa, tiolowa, benzenowa Auksochromy są to grupy przesuwające absorpcję ( max i E max ) w kierunku fal dłuższych (przesunięcie batochromowe) grupy: aminowa, hydroksylowa, sulfhydrylowa 18

19 Cząstki w stanie wzbudzonym mogą emitować promieniowanie przechodząc do stanu podstawowego - zjawisko to nazywamy luminescencją - emisja światła przez ciała zimne. W zależności od czynników które wywołały luminescencję rozróżniamy: fotoluminescencja substancja jest wzbudzona promieniowaniem elektromagnetycznym UV Vis chemiluminescencja wzbudzenie jest wynikiem reakcji chemicznej bioluminescencja - wzbudzenie jest wynikiem procesów biochemicznych elektroluminescencja wzbudzenie następuje w polu elektrycznym. 19

20 Proces fotoluminescencji cząstki można przedstawić schematycznie: X + h X* X + ciepło + h h - energia oddana na sposób promienisty W zależności od mechanizmu przejść elektronowych: fluorescencja fosforescencja 20

21 Zastosowanie analityczne fluorescencyjnej analizy tiamina ilościowej: witaminy (tiamina) hormony (adrenalina) aminokwasy (tryptofan) alkaloidy (chinina) leki (antybiotyki, barbiturany) środki spożywcze substancje toksyczne w środowisku tiochrom

22 Absorpcja promieniowania IR wpływa na zmianę energii oscylacyjnej cząsteczki Zakresy długości fal odpowiadające podczerwieni: 0,8 2,5 m NIP bliska podczerwień 2,5 25 m MIR podstawowa m FIR daleka podczerwień 22

23 Widmo IR jest właściwością charakterystyczną dla danego związku chemicznego. Wykorzystuje się je do: identyfikacji związków (ustala się grupy funkcyjne i strukturę badanego związku). w analizie ilościowej (obowiązuje tu także prawo Lamberta-Beera). w biologii, biochemii, medycynie do badania tkanekmięśni, włókien i krwi. 23

24 Jądra atomowe niektórych izotopów umieszczone w jednorodnym polu magnetycznym mogą absorbować promieniowanie elektromagnetyczne o częstotliwości radiowej. Z warunku rezonansu wynika, że można: przy ustalonej częstotliwości radiowej zmieniać natężenie pola magnetycznego tak długo aż wystąpi rezonans przy stałym natężeniu pola można zmieniać częstotliwość promieniowania radiowego aż do wystąpienia rezonansu promieniowanie o częstotliwości radiowej uzyskuje się z krystalicznego oscylatora o dużej stabilności Najczęściej bada się izotopy: 1 H, 13 C, 19 F, 31 P, 14 N, 11 Bi, 29 Si 24

25 Tomografia MRI (magnetic resonance imaging) Pierwszy raz wykorzystany w 1973r przez Lauterbur a, Obecnie to istotna metoda stosowana w diagnostyce klinicznej. Magnes horyzontalny, do którego wsuwany jest na leżąco pacjent utrzymuje stałe i jednorodne pole magnetyczne. Za pomocą dodatkowych cewek uzyskuje się warunki rezonansowe jąder tylko w wybranej warstwie, w przekroju. Impuls pola zmiennego wzbudzającego rezonans trwa ułamek sekundy Obraz żywego organizmu przedstawia mapę gęstości protonów wody w tkankach danej części ciała. Najczęściej obrazuje się nieruchome części ciała tj. mózg, rdzeń kręgowy, kończyny. 25

26 Obraz mózgu otrzymany metodą tomografii zmienia się w zależności od tego ile świeżej utlenowanej krwi jest dostarczone do niego w trakcie myślenia, zapamiętywania czy reakcji na bodźce. Uzyskuje się mapę funkcji mózgu Do obrazowania narządów wewnętrznych konieczne jest dodatkowe sterowanie gradientem pola w rytm oddechów tzw. nawigator oddechowy W badaniu serca sekwencje obrazujące są sterowane sygnałem EKG 26

27 PROTEin complement of the genome (składnik białkowy kodowany przez genom) Proteomika zmierza do poznania wszystkich białek pojawiających się w danym organizmie w ciągu całego życia. Wykorzystuje kilka technik służących do jednoczesnej analizy setek lub tysięcy białek. Białka są trudnym obiektem badań ze względu na ich przestrzenną strukturę i występowanie w wielkocząsteczkowych kompleksach. Dynamiczny obraz proteomu zawiera: zmiany w pojedynczej komórce związane z jej cyklem życiowym rozmieszczenie białek w obrębie struktur komórki wzajemne oddziaływanie komórek tworzących tkanki

28 Liczba białek proteomu jest znacznie większa niż liczba kodujących ją genów. Ludzki genom ma w przybliżeniu tysięcy genów kodujących białka. Do tej pory rozpoznano około 500 tysięcy białek, co oznacza, że na 1 gen przypada prawie 10 różnych wariantów białek Na taki stan mają wpływ: procesy molekularnego składania w trakcie translacji i powstawania informacyjnego kwasu rybonukleinowego procesy potranslacyjne: fosforylacja czy glikozylacja, które mają wpływ na ostateczną strukturę białka Pełna analiza białek- markerów białkowych zawartych w materiale biologicznym może być źródłem wielu informacji o zdrowiu pacjenta oraz wspomóc kliniczną diagnozę w monitorowaniu choroby czy prowadzeniu terapii.

29 Ludzka surowica zawiera wiele tysięcy białek/peptydów o stężeniu w zakresie ⁹ pg/ml do 0-5 pg/ml Poznano 22 białka stanowiące 99% surowiczego proteomu, pozostały 1% białek/peptydów nazwano peptydomem, zawierającym białka o masie cząsteczkowej mniejszej niż Da. Małe białka są trudne do identyfikacji i wykonania analizy ilościowej z powodu ich małej ilości w surowicy oraz tendencji przyłączania się do białek transportujących, takich jak albumina.

30 W wykrywaniu markerów biologicznych stosuje się techniki pozwalające na porównywanie złożonych mieszanin białkowych i ilościową ocenę ich poszczególnych składników.

31 Analiza proteomiczna wykorzystuje głównie elektroforezę dwukierunkową 2D i spektrometrię mas. ETAP 1 Białka są rozdzielane w gradiencie ph w zależności od punktu izoelektrycznego pi, czyli wartości ph, przy której ładunek wypadkowy białka jest równy zero Stosuje się kapilary z żelem poliakrylamidowym lub paski żeli z immobilizowanym gradientem ph, dającym wysoką rozdzielczość i powtarzalność wyników Ogniskowanie izoelektryczne IEF

32 ETAP 2 Białka są rozdzielane zgodnie z ich masą cząsteczkową metodą SDS-PAGE Uzyskuje się rozdziały białek o podobnych masach cząsteczkowych Barwniki fluorescencyjne

33 Technika analityczna, której podstawą jest pomiar stosunku masy do ładunku elektrycznego danego jonu. Metoda oparta na jonizacji cząsteczek lub atomów, a następnie detekcji liczby jonów w funkcji ich stosunku masy do ładunku (m/z). Wyniki działania spektrometru mas są przedstawiane w postaci tzw. widma masowego.

34 GC-MS - chromatografia gazowa w połączeniu ze spektrometrią mas; metoda skojarzona, łącząca technikę separacji z detekcją MS; służy do ilościowego oznaczania składników złożonych próbek. Zastosowanie: identyfikacja cukrów, amin, alkoholi, narkotyków, substancji dopingujących, pestycydów i dioksyn. identyfikacja metabolizmu leków (farmakokinetyka) badanie wpływu leków na funkcjonowanie organizmu (farmakologia) odkrywanie nowych, bioaktywnych metabolitów LC-MS - chromatografia cieczowa w połączeniu ze spektrometrią mas; stosuje się chromatografię wysokosprawną (HPLC) i ultra wysokosprawną (UPLC). Zalety: jednoznaczna identyfikacja składników próbki bardzo wysoka czułość układu analitycznego możliwość identyfikacji wszystkich składników próbki wysoka powtarzalność pomiarów analiza ilościowa

35

36 Chromatografia (gr. chromatos = barwa + graphos = pisze) technika służąca do rozdziału lub badania składu mieszanin związków chemicznych. Chromatografię stosuje się do : wyodrębniania związków z mieszanin oczyszczania identyfikacji ilościowej i jakościowej preparacji związków Wybór metody zależy od : ilości mieszaniny identyfikacyjnej rodzaju związków stopnia skomplikowania podziału 36

37 Rozdział chromatograficzny polega na umieszczeniu badanej mieszaniny na ciekłej lub stałej fazie nieruchomej (stacjonarnej), a następnie na przepuszczeniu ciekłej bądź gazowej fazy ruchomej (mobilnej) przez nią lub też nad nią, czyli elucji mieszaniny z fazy nieruchomej. Składniki mieszaniny o różnych stosunkach podziału są eluowane (migrują) z różnymi szybkościami. Te różnice w szybkości migracji prowadzą do rozdziału składników w czasie i przestrzeni. 37

38 Kryteria podziału metod chromatograficznych I. Zastosowanie eluentu 1. chromatografia cieczowa 2. chromatografia gazowa 3. chromatografia fluidalna II. Natura sił fizyko-chemicznych procesu 1. chromatografia adsorpcyjna 2. chromatografia jonowymienna 3. chromatografia podziałowa a. klasyczna b. z odwróconymi fazami c. par jonowych 4. chromatografia sitowo-żelowa (sączenie molekularne) 5. chromatografia powinowactwa 6. elektroforeza kapilarna (CE)/ wysokosprawna elektroforeza kapilarna (HPCE) III. Geometria układu 1. chromatografia kolumnowa 2. chromatografia planarna a. bibułowa b. cienkowarstwowa (TLC) IV. Stan skupienia faz 1. chromatografia gazowo-cieczowa (GLC) 2. chromatografia cieczowo-cieczowa (LLC) 3. chromatografia gazowo-stała (GSC) 4. chromatografia cieczowo-stała (LSC) V. Parametry procesu 1. wysokosprawna chromatografia cieczowa (HPLC) 2. szybka, białkowa chromatografia cieczowa (FPLC) 38

39 Klasyfikacja adsorbentów: 1. pod względem aktywności adsorpcyjnej - słabe (skrobia, sacharoza) - średnie (węglan wapnia) - silne (aktywowany kwas krzemowy, tlenek glinu) 2. ze względu na polarność - silnie polarne (tlenek glinu, tlenek krzemu) - słabo polarne (węglan wapnia) - niepolarne (węgiel aktywowany) 3. ze względu na właściwości chemiczne: - kwaśne ( SiO 2 ) - zasadowe ( CaO) - obojętne ( węgiel aktywowany) - amfoteryczne ( Al 2 O 3 ) 4. ze względu na naturę chemiczną: - organiczne - nieorganiczne - mieszane - specyficzne 39

40 Rozpuszczalniki (solwenty) - ułożone są w szereg eluotropowy, w zależności od zdolności adsorpcyjnych w stosunku do substancji w nich rozpuszczonych oraz elucyjnych. Stosowane są do rozwinięcia chromatogramu jak i do elucji (wymywania rozdzielonych substancji). W chromatografii rozpuszczalniki uszeregowane są wraz ze wzrostem zdolności wymywania zaadsorbowanych związków polarnych: heksan ( najmniej polarny) tetrachlorek węgla benzen eter dietylowy aceton chloroform octan etylu etanol metanol woda

41 Zdolności adsorpcyjne cząsteczek zależą od : wielkości i budowy przestrzennej liczby i położenia wiązań podwójnych liczby podstawników polarnych i niepolarnych liczby i rodzaju grup funkcyjnych Stopień adsorpcji cząsteczek adsorbatu wzrasta wraz z: ilością wiązań podwójnych grup funkcyjnych liczbą podstawników tego samego rodzaju

42 42

43 Rozpuszczone w fazie ruchomej składniki mieszaniny ulegają podziałowi między dwie fazy. O rozdziale decyduje: Prawo podziału solutu- prawo Nernsta K - współczynnik w stanie równowagi zależy jedynie od temperatury i właściwości substancji tworzących roztwory, a nie zależy od ilości substancji rozpuszczonej C 1 - stężenie solutu (substancji rozpuszczonej) w fazie stacjonarnej C 2 - stężenie solutu w fazie ruchomej Ekstrakcja- metoda rozdziału składników mieszaniny lub oczyszczania określonego składnika z towarzyszących zanieczyszczeń wykorzystująca prawo podziału solutu. 43

44 Szybka metoda wstępnej orientacji w ilości i względnym udziale składników mieszaniny związków organicznych. Rozdział mieszaniny jest oparty na różnicy we współczynnikach podziału składników mieszaniny (odmienną rozpuszczalnością) między dwie nie mieszające się ze sobą fazy, z których jedna jest cieczą osadzoną na nośniku (faza stacjonarna), a druga fazą ruchomą (ciecz, gaz). 44

45 Podstawę podziału stanowią reakcje wymiany jonowej między jonami z roztworu, a jonami związanymi z fazą stacjonarną, którą stanowią jonity (kationity i anionity). Rozdział składników mieszaniny wynika z różnic w ładunku elektrycznym jonów. Jonity (wymieniacze jonowe) są to substancje, które mają właściwości pobierania jonów z roztworów w zamian za oddawanie do roztworów równoważnych ilości innych jonów tego samego znaku. Żywica jonowymienna składa się ze szkieletu (matrycy) polimeru łańcuchów węglowodorowych w postaci sieci przestrzennej. Z matrycą są trwale powiązane jony (grupy) aktywne, które noszą nazwę jonów utrwalonych. Jony te mogą być wymieniane na inne znajdujące się w roztworze.

46 Zastosowanie chromatografii jonowymiennej: rozdział związków jonowych, kwasów karboksylowych, zasad (aminy), aminokwasów, peptydów, białek, pochodnych kwasów nukleinowych, cukrów zmiękczanie wody usuwanie jonów wapnia i magnezu demineralizacja wody

47 Podstawę podziału stanowią różnice w rozmiarach cząsteczek rozdział zachodzi na skutek różnicy mas cząsteczkowych rozdzielanych związków. Wypełnienie kolumn - żele o zdefiniowanych rozmiarach porów, zbliżonych do rozmiarów cząsteczek analizowanych substancji; sita molekularne Faza nieruchoma - rozpuszczalnik zalegający wnętrze ziaren żelu. Faza ruchoma - rozpuszczalnik przemieszczający się pomiędzy ziarnami żelu. Substancje o dużych rozmiarach cząsteczek (większych od średnicy porów) przesuwają się wzdłuż kolumny szybciej i przechodzą do wycieku. Cząsteczki o określonych rozmiarach dyfundują w głąb ziaren żelu tylko na określoną głębokość - im mniejsze rozmiary tym głębiej penetrują ziarna żelu wolniej migrują wzdłuż kolumny. 47

48 Przykładowe wypełnienia 1. Sephadex - na bazie dekstranu (wielkocząsteczkowy glikan) 2. Sepharose - granulowana forma agaru (glikan obojętny (D-galaktoza + 3,6-anhydro-L-galaktoza) 3. Sephacryl całkowicie syntetyczne sito molekularne-kopolimer allilodekstranu i N,N - metylenobisakrylamidu Zastosowanie chromatografii sitowej: określanie rozkładu mas cząsteczkowych polimerów rozdział substancji wielkocząsteczkowych takich jak: białka, kwasy nukleinowe, peptydy, cukry, glikole, silikony. Wada nie nadaje się do rozdziału związków o zbliżonych masach 48

49 49

50 Szczególny typ chromatografii adsorpcyjnej, w której wykorzystuje się wzajemne powinowactwo dwóch substancji: chemicznie związany z nierozpuszczalnym nośnikiem ligand (efektor) substancja w fazie ruchomej specyficznie adsorbowana przez ligand Substancja rozpuszczona w fazie ruchomej może oddziaływać z unieruchomionym ligandem jak: hormon z receptorem, enzym z substratem, enzym z inhibitorem, przeciwciało z antygenem, kwasy nukleinowe z białkami, dopełniacz z przeciwciałami 50

51 Etapy chromatografii powinowactwa 1. Chemiczne związanie ligandu ze złożem (immobilizacja ligandu) złoża stosowane w filtracji żelowej 2. Specyficzne wiązanie substratu do unieruchomionego ligandu i odmycie niespecyficznie zaadsorbowanych cząsteczek białkowych 3. Elucja specyficznie związanego substratu za pomocą eluentów: specyficznych np. inhibitorów enzymów niespecyficznych np. buforów o niskim/wysokim ph, roztworów o dużej sile jonowej, związków rozrywających wiązania wodorowe 51

52 52

53 Podstawą rozdziałów elektroforetycznych jest różnica w prędkościach migracji cząstek obdarzonych ładunkiem w stałym polu elektrycznym. Kationy przyciągane są przez katodę (-), a aniony przez anodę (+). Prędkość migracji w kierunku elektrod jest różna dla różnych cząsteczek i zależy od: natężenia pola elektrycznego ładunku cząsteczki rozmiaru cząsteczki lepkości środowiska Rozdział przeprowadza się w kapilarach ze stopionej krzemionki (kwarcu) SiO 2 wypełnionych roztworem elektrolitu nośnego; kapilary o Ф wewn µm i l ok. 50 cm. 53

54 Zastosowanie elektroforezy kapilarnej: analiza biopolimerów (białka, polipeptydy, kwasy nukleinowe) analiza związków biologicznie czynnych (aminokwasy, nukleozydy, nukleotydy) analiza leków kontrola jakości leków analiza mieszanin racemicznych i ich rozdział na optycznie czynne enancjomery 54

55 Obejmuje metody chromatograficzne, w których fazą nośną jest gaz. Analizowana próbka (analit) jest przenoszona za pomocą gazu nośnego poprzez kolumnę wypełnioną fazą nieruchomą, gdzie następuje rozdział mieszaniny na poszczególne związki chemiczne. Rozdzielone substancje mierzy się i rejestruje u wylotu kolumny za pomocą odpowiedniego układu detektorowego. W zależności od rodzaju fazy nieruchomej rozróżnia się: chromatografię gazową podziałową (faza nieruchoma - ciecz naniesiona na stałym nośniku) chromatografię gazową adsorpcyjną (faza nieruchoma - adsorbent) chromatografię gazową kapilarną - średnica kolumny 0,2-0,6 mm, (faza nieruchoma ciecz naniesiona bezpośrednio na ścianki kolumny) Szybka i skuteczna metoda rozdzielania mieszanin związków lotnych.

56 Zastosowanie Analiza jakościowa: identyfikacja związków na podstawie parametrów retencji - w tych samych warunkach rozdziału takie same charakterystyki retencyjne identyfikacja substancji poprzez porównanie ze wzorcem Analiza ilościowa: wysokość h i powierzchnia A piku są proporcjonalne do ilości oznaczanego składnika: h = f(c) i A = f(c) metoda krzywej kalibracyjnej metoda wzorca wewnętrznego metoda dodawania wzorca 56

57 57

58 Schemat chromatografu gazowego

59 Wysokociśnieniowa/wysokosprawna chromatografia cieczowa - HPLC High Pressure/Performance Liquid Chromatography Faza ruchoma - ciecz wtłaczana pod wysokim ciśnieniem (20MPa-40MPa) Faza stacjonarna - gęsto i jednorodnie upakowane złoże w kolumnie z metalu, dobrze odpowietrzone Wariant analityczny - węższe kolumny (4-8 mm); długość 5 25 cm Wariant preparatywny - szersze kolumny ( mm); długość cm Zalety: szybki, zautomatyzowany i precyzyjny rozdział związków; łatwe stosowanie gradientów; powtarzalność czasów retencji; ilościowe oznaczanie związków (pole powierzchni pod pikiem) Detekcja: spektroskopowa (UV-vis), elektrochemiczna, spektrofluorymetryczna Wada: rozdział małych ilości związków

60 Schemat chromatografu cieczowego

61 Zastosowanie HPLC Analiza związków: biologicznie czynnych (białka, aminokwasy, witaminy, kwasy nukleinowe, sterydy, polipeptydy, polisacharydy) preparatów farmaceutycznych środków ochrony roślin, pestycydów węglowodorów policyklicznych (benzopiren w środowisku) związków metaloorganicznych i kompleksowych skomplikowanych mieszanin kationów np. rozdzielanie pierwiastków ziem rzadkich 61

62 ADPR UA Urd Ino mau 10 VWD1 A, Wavelength=254 nm (US\16PUR051.D) GDP GTP GMP NAD 8 ADP ATP NADP Guo 6 IMP Hyp AMP 4 2 Xan min

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

GraŜyna Chwatko Zakład Chemii Środowiska

GraŜyna Chwatko Zakład Chemii Środowiska Chromatografia podstawa metod analizy laboratoryjnej GraŜyna Chwatko Zakład Chemii Środowiska Chromatografia gr. chromatos = barwa grapho = pisze Michaił Siemionowicz Cwiet 2 Chromatografia jest metodą

Bardziej szczegółowo

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Ćwiczenie 1 Zastosowanie statystyki do oceny metod ilościowych Błąd gruby, systematyczny, przypadkowy, dokładność, precyzja, przedział

Bardziej szczegółowo

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH WSTĘP Spełnianie wymagań jakościowych stawianych przed producentami leków jest kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjenta.

Bardziej szczegółowo

Chromatografia kolumnowa planarna

Chromatografia kolumnowa planarna Chromatografia kolumnowa planarna Znaczenie chromatografii w analizie i monitoringu środowiska lotne zanieczyszczenia organiczne (alifatyczne, aromatyczne) w powietrzu, glebie, wodzie Mikrozanieczyszczenia

Bardziej szczegółowo

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej 1. Jak wpłynie 50% dodatek MeOH do wody na retencję kwasu propionowego w układzie faz odwróconych? 2. Jaka jest kolejność retencji kwasów mrówkowego, octowego

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Streszczenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego jest jedną z technik spektroskopii absorpcyjnej mającej zastosowanie w chemii,

Bardziej szczegółowo

Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej

Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej Jakościowe i ilościowe oznaczanie alkoholi techniką chromatografii gazowej Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wstęp teoretyczny Zagadnienie rozdzielania

Bardziej szczegółowo

Chromatografia. Chromatografia po co? Zastosowanie: Podstawowe rodzaje chromatografii. Chromatografia cienkowarstwowa - TLC

Chromatografia. Chromatografia po co? Zastosowanie: Podstawowe rodzaje chromatografii. Chromatografia cienkowarstwowa - TLC Chromatografia Chromatografia cienkowarstwowa - TLC Chromatografia po co? Zastosowanie: oczyszczanie wydzielanie analiza jakościowa analiza ilościowa Chromatogram czarnego atramentu Podstawowe rodzaje

Bardziej szczegółowo

Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie. Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności

Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie. Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności Spektroskopia, a spektrometria Spektroskopia nauka o powstawaniu

Bardziej szczegółowo

SPEKTROFOTOMETRIA UV-Vis. - długość fali [nm, m], - częstość drgań [Hz; 1 Hz = 1 cykl/s]

SPEKTROFOTOMETRIA UV-Vis. - długość fali [nm, m], - częstość drgań [Hz; 1 Hz = 1 cykl/s] SPEKTROFOTOMETRIA UV-Vis Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. Spektrofotometria w zakresie nadfioletu (UV) i promieniowania widzialnego (Vis) jest jedną

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE STĘŻENIA BARWNIKÓW W WODZIE METODĄ UV-VIS

OZNACZANIE STĘŻENIA BARWNIKÓW W WODZIE METODĄ UV-VIS OZNACZANE STĘŻENA BARWNKÓW W WODZE METODĄ UV-VS. SPEKTROFOTOMETRA UV-Vis Spektrofotometria w zakresie nadfioletu (ang. ultra-violet UV) i promieniowania widzialnego (ang. visible- Vis), czyli spektrofotometria

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY ANALIZY INSTRUMENTALNEJ. SPEKTROFOTOMETRII podstawy teoretyczne

ELEMENTY ANALIZY INSTRUMENTALNEJ. SPEKTROFOTOMETRII podstawy teoretyczne ELEMENTY ANALZY NSTRUMENTALNEJ Ćwiczenie 3 Temat: Spektrofotometria UV/ViS SPEKTROFOTOMETR podstawy teoretyczne SPEKTROFOTOMETRA jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32 Spis treści 5 Spis treści Przedmowa do wydania czwartego 11 Przedmowa do wydania trzeciego 13 1. Wiadomości ogólne z metod spektroskopowych 15 1.1. Podstawowe wielkości metod spektroskopowych 15 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

ZAAWANSOWANE METODY USTALANIA BUDOWY ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH. Witold Danikiewicz. Instytut Chemii Organicznej PAN ul. Kasprzaka 44/52, 01-224 Warszawa

ZAAWANSOWANE METODY USTALANIA BUDOWY ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH. Witold Danikiewicz. Instytut Chemii Organicznej PAN ul. Kasprzaka 44/52, 01-224 Warszawa ZAAWANSOWANE METODY USTALANIA BUDOWY ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH Witold Danikiewicz Instytut Chemii Organicznej PAN ul. Kasprzaka 44/52, 01-224 Warszawa CZĘŚĆ I PRZEGLĄD METOD SPEKTRALNYCH Program wykładów Wprowadzenie:

Bardziej szczegółowo

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni IR II 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni Promieniowanie podczerwone ma naturę elektromagnetyczną i jego absorpcja przez materię podlega tym samym prawom,

Bardziej szczegółowo

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok WF (kierunek farmacja)

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok WF (kierunek farmacja) Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok WF (kierunek farmacja) Ćwiczenie 1 Zastosowanie statystyki do oceny metod ilościowych Rodzaje błędów w analizie chemicznej, walidacja procedur

Bardziej szczegółowo

Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna

Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna Nowoczesne techniki analityczne w analizie żywności Zajęcia laboratoryjne Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia jest oznaczenie zawartości sodu, potasu i magnezu w

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja alkoholi techniką chromatografii gazowej

Identyfikacja alkoholi techniką chromatografii gazowej Identyfikacja alkoholi techniką chromatografii gazowej Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wstęp teoretyczny Zagadnienie rozdzielania mieszanin związków

Bardziej szczegółowo

Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii. aparatura chromatograficzna w skali analitycznej i modelowej - -- w części przypomnienie -

Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii. aparatura chromatograficzna w skali analitycznej i modelowej - -- w części przypomnienie - Chromatografia cieczowa jako technika analityki, przygotowania próbek, wsadów do rozdzielania, technika otrzymywania grup i czystych substancji Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii aparatura

Bardziej szczegółowo

Zakresy promieniowania. Światło o widzialne. długość fali, λ. podczerwień. ultrafiolet. Wektor pola elektrycznego. Wektor pola magnetycznego TV AM/FM

Zakresy promieniowania. Światło o widzialne. długość fali, λ. podczerwień. ultrafiolet. Wektor pola elektrycznego. Wektor pola magnetycznego TV AM/FM Światło o widzialne Zakresy promieniowania ultrafiolet podczerwień Wektor pola elektrycznego Wektor pola magnetycznego TV AM/FM długość fali, λ Podział fal elektromagnetycznych Promieniowanie X Fale wolnozmiennesieci

Bardziej szczegółowo

Instrukcja ćwiczenia laboratoryjnego HPLC-2 Nowoczesne techniki analityczne

Instrukcja ćwiczenia laboratoryjnego HPLC-2 Nowoczesne techniki analityczne Instrukcja ćwiczenia laboratoryjnego HPLC-2 Nowoczesne techniki analityczne 1) OZNACZANIE ROZKŁADU MASY CZĄSTECZKOWEJ POLIMERÓW Z ASTOSOWANIEM CHROMATOGRAFII ŻELOWEJ; 2) PRZYGOTOWANIE PRÓBKI Z ZASTOSOWANIEM

Bardziej szczegółowo

CHROMATOGRAFIA. Sprawdzono w roku 2014 przez K. Czapińską. Teoria Metody rozdzielcze i proces rozdzielania

CHROMATOGRAFIA. Sprawdzono w roku 2014 przez K. Czapińską. Teoria Metody rozdzielcze i proces rozdzielania 2 CHROMATOGRAFIA Zagadnienia teoretyczne Charakterystyka metody chromatograficznej, elementy układu chromatograficznego, chromatografia cieczowa (kolumnowa i cienkowarstwowa), chromatografia gazowa. Najczęściej

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie spektroskopii UV/VIS do określania struktury związków organicznych

Zastosowanie spektroskopii UV/VIS do określania struktury związków organicznych Zwiększenie liczby wysoko wykwalifikowanych absolwentów kierunków ścisłych Uniwersytetu Jagiellońskiego POKL.04.01.02-00-097/09-00 Zastosowanie spektroskopii UV/VIS do określania struktury związków organicznych

Bardziej szczegółowo

CHROMATOGRAFIA W UKŁADACH FAZ ODWRÓCONYCH RP-HPLC

CHROMATOGRAFIA W UKŁADACH FAZ ODWRÓCONYCH RP-HPLC CHROMATOGRAFIA W UKŁADACH FAZ ODWRÓCONYCH RP-HPLC MK-EG-AS Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej Gdańsk 2009 Chromatograficzne układy faz odwróconych (RP) Potocznie: Układy chromatograficzne, w których

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie spektroskopii UV/VIS w określaniu struktury związków organicznych Małgorzata Krasodomska

Zastosowanie spektroskopii UV/VIS w określaniu struktury związków organicznych Małgorzata Krasodomska Zastosowanie spektroskopii UV/VIS w określaniu struktury związków organicznych Małgorzata Krasodomska 1.1. Wprowadzenie do spektroskopii UV/VIS Spektroskopia w nadfiolecie, oraz świetle widzialnym UV/VIS

Bardziej szczegółowo

ZAAWANSOWANE METODY USTALANIA BUDOWY ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH. Witold Danikiewicz

ZAAWANSOWANE METODY USTALANIA BUDOWY ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH. Witold Danikiewicz ZAAWANSOWANE METODY USTALANIA BUDOWY ZWIĄZKÓW ORGANICZNYCH Witold Danikiewicz Instytut Chemii Organicznej PAN ul. Kasprzaka 44/52, 01-224 Warszawa Listopad 2013 styczeń 2014 Program wykładów Wprowadzenie:

Bardziej szczegółowo

Spektrometria mas (1)

Spektrometria mas (1) pracował: Wojciech Augustyniak Spektrometria mas (1) Spektrometr masowy ma źródło jonów, które jonizuje próbkę Jony wędrują w polu elektromagnetycznym do detektora Metody jonizacji: - elektronowa (EI)

Bardziej szczegółowo

1.Wstęp. Ćwiczenie nr 9 Zatężanie z wody związków organicznych techniką SPE (solid phase extraction)

1.Wstęp. Ćwiczenie nr 9 Zatężanie z wody związków organicznych techniką SPE (solid phase extraction) 1.Wstęp Ćwiczenie nr 9 Zatężanie z wody związków organicznych techniką SPE (solid phase extraction) W analizie mikrośladowych ilości związków organicznych w wodzie bardzo ważny jest etap wstępny, tj. etap

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie cieplne ciał.

Promieniowanie cieplne ciał. Wypromieniowanie fal elektromagnetycznych przez ciała Promieniowanie cieplne (termiczne) Luminescencja Chemiluminescencja Elektroluminescencja Katodoluminescencja Fotoluminescencja Emitowanie fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Techniki immunochemiczne. opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami

Techniki immunochemiczne. opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami Techniki immunochemiczne opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami Oznaczanie immunochemiczne RIA - ( ang. Radio Immuno Assay) techniki radioimmunologiczne EIA -

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany

Wymagania programowe na poszczególne oceny. Chemia Kl.1. I. Substancje chemiczne i ich przemiany Wymagania programowe na poszczególne oceny Chemia Kl.1 I. Substancje chemiczne i ich przemiany Ocena dopuszczająca [1] zna zasady bhp obowiązujące w pracowni chemicznej nazywa sprzęt i szkło laboratoryjne

Bardziej szczegółowo

Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych)

Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych) Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych) Metody instrumentalne podział ze względu na uzyskane informację. 1. Analiza struktury; XRD (dyfrakcja

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 2 OPTYMALIZACJA ROZDZIELANIA MIESZANINY WYBRANYCH FARMACEUTYKÓW METODĄ

Bardziej szczegółowo

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan Spis zagadnień Fizyczne podstawy zjawiska NMR Parametry widma NMR Procesy relaksacji jądrowej Metody obrazowania Fizyczne podstawy NMR Proton, neutron,

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedry Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 3 Oznaczanie chlorków metodą spektrofotometryczną z tiocyjanianem rtęci(ii)

Bardziej szczegółowo

PRACOWNIA CHEMII. Równowaga chemiczna (Fiz2)

PRACOWNIA CHEMII. Równowaga chemiczna (Fiz2) PRACOWNIA CHEMII Ćwiczenia laboratoryjne dla studentów II roku kierunku Zastosowania fizyki w biologii i medycynie Biofizyka molekularna Projektowanie molekularne i bioinformatyka Równowaga chemiczna (Fiz2)

Bardziej szczegółowo

HPLC? HPLC cz.1. Analiza chromatograficzna. Klasyfikacja metod chromatograficznych

HPLC? HPLC cz.1. Analiza chromatograficzna. Klasyfikacja metod chromatograficznych HPLC cz.1 ver. 1.0 Literatura: 1. Witkiewicz Z. Podstawy chromatografii 2. Szczepaniak W., Metody instrumentalne w analizie chemicznej 3. Snyder L.R., Kirkland J.J., Glajch J.L. Practical HPLC Method Development

Bardziej szczegółowo

Opracował dr inż. Tadeusz Janiak

Opracował dr inż. Tadeusz Janiak Opracował dr inż. Tadeusz Janiak 1 Uwagi dla wykonujących ilościowe oznaczanie metodami spektrofotometrycznymi 3. 3.1. Ilościowe oznaczanie w metodach spektrofotometrycznych Ilościowe określenie zawartości

Bardziej szczegółowo

spektroskopia UV Vis (cz. 2)

spektroskopia UV Vis (cz. 2) spektroskopia UV Vis (cz. 2) spektroskopia UV-Vis dlaczego? wiele związków organicznych posiada chromofory, które absorbują w zakresie UV duża czułość: zastosowanie w badaniach kinetyki reakcji spektroskop

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

protos (gr.) pierwszy protein/proteins (ang.)

protos (gr.) pierwszy protein/proteins (ang.) Białka 1 protos (gr.) pierwszy protein/proteins (ang.) cząsteczki życia materiał budulcowy materii ożywionej oraz wirusów wielkocząsteczkowe biopolimery o masie od kilku tysięcy do kilku milionów jednostek

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

Mikroskopia fluorescencyjna

Mikroskopia fluorescencyjna Mikroskopia fluorescencyjna Mikroskop fluorescencyjny to mikroskop świetlny, wykorzystujący zjawisko fluorescencji większość z nich to mikroskopy tzw. epi-fluorescencyjne zjawisko fotoluminescencji: fluorescencja

Bardziej szczegółowo

CHEMIA kl. I. Nauczyciel mgr Ewa Doroszuk. Wymagania edukacyjne (obowiązkowe i formalne):

CHEMIA kl. I. Nauczyciel mgr Ewa Doroszuk. Wymagania edukacyjne (obowiązkowe i formalne): CHEMIA kl. I Nauczyciel mgr Ewa Doroszuk Wymagania edukacyjne (obowiązkowe i formalne): Dział I Substancje i ich przemiany. UCZEŃ: zna regulamin szkolnej pracowni chemicznej i konsekwencje nieprzestrzegania

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia modulacyjna

Spektroskopia modulacyjna Spektroskopia modulacyjna pozwala na otrzymanie energii przejść optycznych w strukturze z bardzo dużą dokładnością. Charakteryzuje się również wysoką czułością, co pozwala na obserwację słabych przejść,

Bardziej szczegółowo

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery.

CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. CHEMIA klasa 1 Wymagania programowe na poszczególne oceny do Programu nauczania chemii w gimnazjum. Chemia Nowej Ery. Dział - Substancje i ich przemiany WYMAGANIA PODSTAWOWE stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Widma UV charakterystyczne cechy ułatwiające określanie struktury pirydyny i pochodnych

Widma UV charakterystyczne cechy ułatwiające określanie struktury pirydyny i pochodnych Pirydyna i pochodne 1 Pirydyna Tw 115 o C ; temperatura topnienia -41,6 0 C Miesza się w każdym stosunku z wodą tworząc mieszaninę azeotropowa o Tw 92,6 o C; Energia delokalizacji 133 kj/mol ( benzen 150.5

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

Nanotechnologie w diagnostyce

Nanotechnologie w diagnostyce Nanotechnologie w diagnostyce Diagnostyka endoskopowa Nanotechnologie mogą być przydatne w diagnostyce niedostępnych miejsc w badaniach endoskopowych. Temu mogą służyć mikrokamery wielkości antybiotyku,

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

KOLORYMETRYCZNE OZNACZANIE Cd, Mn i Ni

KOLORYMETRYCZNE OZNACZANIE Cd, Mn i Ni KOLORYMETRYCZNE OZNACZANE Cd, Mn i Ni nstrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. l. WSTĘP 1.1. Spektrofotometria w zakresie nadfioletu (UV) i promieniowania widzialnego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Aparatura

Spis treści. Aparatura Spis treści Aparatura I. Podstawowe wyposażenie laboratoryjne... 13 I.I. Probówki i naczynia laboratoryjne... 13 I.II. Pipety... 17 I.II.I. Rodzaje pipet automatycznych... 17 I.II.II. Techniki pipetowania...

Bardziej szczegółowo

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły

V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I ... ... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły V KONKURS CHEMICZNY 23.X. 2007r. DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJEWÓDZTWA ŚWIĘTOKRZYSKIEGO Etap I...... Imię i nazwisko ucznia ilość pkt.... czas trwania: 90 min Nazwa szkoły... maksymalna ilość punk. 33 Imię

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05)

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) 1. Informacje ogólne koordynator modułu/wariantu rok akademicki 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych

Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych Piotr Rudzki Zakład Farmakologii, w Warszawie Kongres Świata Przemysłu Farmaceutycznego Łódź, 25 VI 2009 r. Prace badawczo-wdrożeniowe

Bardziej szczegółowo

Teoria do ćwiczeń laboratoryjnych

Teoria do ćwiczeń laboratoryjnych Pracownia studencka Zakładu Analizy Środowiska Teoria do ćwiczeń laboratoryjnych Chromatografia cienkowarstwowa MONITORING ŚRODOWISKA Chromatografia cienkowarstwowa (ang. Thin Layer Chromatography, TLC)

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z chemii kl I Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich

Kryteria oceniania z chemii kl I Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich Kryteria oceniania z chemii kl I Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich przeznaczenie -opisuje właściwości substancji używanych na co dzień

Bardziej szczegółowo

ν 1 = γ B 0 Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego h S = I(I+1)

ν 1 = γ B 0 Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego h S = I(I+1) h S = I(I+) gdzie: I kwantowa liczba spinowa jądra I = 0, ½,, /,, 5/,... itd gdzie: = γ S γ współczynnik żyromagnetyczny moment magnetyczny brak spinu I = 0 spin sferyczny I = _ spin elipsoidalny I =,,,...

Bardziej szczegółowo

Deproteinizacja jako niezbędny etap przygotowania próbek biologicznych

Deproteinizacja jako niezbędny etap przygotowania próbek biologicznych Deproteinizacja jako niezbędny etap przygotowania próbek biologicznych Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wstęp Określenie próbka biologiczna jest

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia UV-VIS zagadnienia

Spektroskopia UV-VIS zagadnienia Spektroskopia absorbcyjna to dziedzina, która obejmuje metody badania materii przy użyciu promieniowania elektromagnetycznego, które może z tą materią oddziaływać. Spektroskopia UV-VS zagadnienia promieniowanie

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA GIMNAZJÓW

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA GIMNAZJÓW PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA GIMNAZJÓW CHEMIA III etap edukacyjny Cele kształcenia wymagania ogólne I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Uczeń pozyskuje i przetwarza informacje

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych ĆWICZENIE 2 Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych Część doświadczalna 1. Metody jonowymienne Do usuwania chromu (VI) można stosować między innymi wymieniacze jonowe. W wyniku przepuszczania

Bardziej szczegółowo

Chemia. Cele kształcenia wymagania ogólne

Chemia. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, których ukończenie umożliwia uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego (str. 150 152 i 252)

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem 1 Uczeń: wyjaśnia, czym zajmuje się chemiaorganiczna (2) definiuje pojęcie węglowodory (2) wymienia naturalne

Bardziej szczegółowo

h λ= mv h - stała Plancka (4.14x10-15 ev s)

h λ= mv h - stała Plancka (4.14x10-15 ev s) Twórcy podstaw optyki elektronowej: De Broglie LV. 1924 hipoteza: każde ciało poruszające się ma przyporządkowaną falę a jej długość jest ilorazem stałej Plancka i pędu. Elektrony powinny więc mieć naturę

Bardziej szczegółowo

PRZEBIEG EGZAMINU LICENCJACKIEGO DLA KIERUNKU ZASTOSOWANIA FIZYKI W BIOLOGII I MEDYCYNIE specjalność BIOFIZYKA MOLEKULARNA

PRZEBIEG EGZAMINU LICENCJACKIEGO DLA KIERUNKU ZASTOSOWANIA FIZYKI W BIOLOGII I MEDYCYNIE specjalność BIOFIZYKA MOLEKULARNA PRZEBIEG EGZAMINU LICENCJACKIEGO DLA KIERUNKU ZASTOSOWANIA FIZYKI W BIOLOGII I MEDYCYNIE specjalność BIOFIZYKA MOLEKULARNA W trakcie egzaminu licencjackiego student udziela ustnych odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs

Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs Metody izolowania analitu z matrycy i oznaczenia substancji toksycznych oraz ich metabolitów z zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

a) Ćwiczenie praktycze: Sublimacja kofeiny z kawy (teofiliny z herbaty i teobrominy z kakao)

a) Ćwiczenie praktycze: Sublimacja kofeiny z kawy (teofiliny z herbaty i teobrominy z kakao) ĆWICZENIE 5 SUBLIMACJA I CHROMATOGRAFIA Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z metodami oczyszczania i rozdziału substancji organicznych. Sublimacja jest metodą, za pomocą której można wyodrębnić i oczyścić

Bardziej szczegółowo

UWAGA SPECJALIZUJĄCY!

UWAGA SPECJALIZUJĄCY! Uprzejmie informuję, że w dniach 31 stycznia -8 lutego 2011 r. odbędzie się kurs dla diagnostów laboratoryjnych z Laboratoryjnej Toksykologii Medycznej Kurs Metody izolowania analitu z matrycy i oznaczania

Bardziej szczegółowo

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin 1. Zapisz konfigurację elektronową dla atomu helu (dwa elektrony) i wyjaśnij, dlaczego cząsteczka wodoru jest stabilna, a cząsteczka

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA

POLITECHNIKA GDAŃSKA POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII CHEMICZNEJ Ćwiczenia laboratoryjne CHEMIA I TECHNOLOGIA MATERIAŁÓW BARWNYCH USUWANIE BARWNIKÓW ZE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁU TEKSTYLNEGO Z WYKORZYSTANIEM

Bardziej szczegółowo

ANALIZA I OCZYSZCZANIE BIAŁEK

ANALIZA I OCZYSZCZANIE BIAŁEK Ćwiczenie 3 ANALIZA I CZYSZCZANIE BIAŁEK Część doświadczalna obejmuje: rozdział białek zawartych w surowicy krwi metodą elektroforezy w żelu agarozowym rozdział hemoglobiny od chromianu potasu metodą sączenia

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA Z BIOCHEMII

ĆWICZENIA Z BIOCHEMII ĆWICZENIA Z BIOCHEMII D U STUDENTfiW WYDZIAŁU LEKARSKIEGO Pod redakcją Piotra Laidlera, Barbary Piekarskiej, Marii Wróbel WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO ĆWICZENIA Z BIOCHEMII DLA STUDENTÓW WYDZIAŁU

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia ramanowska w badaniach powierzchni

Spektroskopia ramanowska w badaniach powierzchni Spektroskopia ramanowska w badaniach powierzchni z Efekt Ramana (1922, CV Raman) I, ν próbka y Chandra Shekhara Venketa Raman x I 0, ν 0 Monochromatyczne promieniowanie o częstości ν 0 ulega rozproszeniu

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu)

Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu. (na prawach rękopisu) Ćwiczenie 2. Charakteryzacja niskotemperaturowego czujnika tlenu (na prawach rękopisu) W analityce procesowej istotne jest określenie stężeń rozpuszczonych w cieczach gazów. Gazy rozpuszczają się w cieczach

Bardziej szczegółowo

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1)

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1) Przykład sprawozdania z analizy w nawiasach (czerwonym kolorem) podano numery odnośników zawierających uwagi dotyczące kolejnych podpunktów sprawozdania Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) analiza Wynik przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE WYSOKOSPRAWNEJ CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ DO OZNACZANIA BENZOESANU SODU W PRODUKTACH SPOŻYWCZYCH

ZASTOSOWANIE WYSOKOSPRAWNEJ CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ DO OZNACZANIA BENZOESANU SODU W PRODUKTACH SPOŻYWCZYCH ZASTOSOWANIE WYSOKOSPRAWNEJ CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ DO OZNACZANIA BENZOESANU SODU W PRODUKTACH SPOŻYWCZYCH Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wstęp

Bardziej szczegółowo

ABSORPCYJNA SPEKTORFOTOMETRIA CZĄSTECZKOWA

ABSORPCYJNA SPEKTORFOTOMETRIA CZĄSTECZKOWA BSORPYJN SPEKTORFOTOMETRI ZĄSTEZKOW (Oznaczanie chromu i kobaltu obok siebie) Politechnika Gdańska; opracowała: mgr inż. M. Wasielewska 1 WPROWDZENIE Metody spektroskopowe są to metody opierające się na

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ W BIOTECHNOLOGII ŚRODOWISKOWEJ

ZASTOSOWANIE CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ W BIOTECHNOLOGII ŚRODOWISKOWEJ Wstęp: ZASTOSOWANIE CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ W BIOTECHNOLOGII ŚRODOWISKOWEJ Chromatografią cieczową nazywamy chromatografię, w której eluentem jest ciecz, zwykle rozpuszczalnik organiczny. HPLC (ang. High

Bardziej szczegółowo

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych

Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Proteomika: umożliwia badanie zestawu wszystkich lub prawie wszystkich białek komórkowych Zalety w porównaniu z analizą trankryptomu: analiza transkryptomu komórki identyfikacja mrna nie musi jeszcze oznaczać

Bardziej szczegółowo

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk WODA I OGIEŃ Prezentacja Mileny Oziemczuk Ogień Ogień - suma obserwowalnych zjawisk towarzyszących na ogół fizykochemicznemu procesowi spalania,, a przede wszystkim: emisja promieniowania widzialnego -światła

Bardziej szczegółowo

PRACOWNIA PODSTAW SPEKTROSKOPII MOLEKULARNEJ

PRACOWNIA PODSTAW SPEKTROSKOPII MOLEKULARNEJ PRACOWNIA PODSTAW SPEKTROSKOPII MOLEKULARNEJ Kierowniczka pracowni: dr hab. Magdalena Pecul-Kudelska, (pok. 417), e-mail mpecul@chem.uw.edu.pl, tel 0228220211 wew 501; Spis ćwiczeń i osoby prowadzące 1.

Bardziej szczegółowo

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita Niezwykłe światło ultrakrótkie impulsy laserowe Laboratorium Procesów Ultraszybkich Zakład Optyki Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Światło Fala elektromagnetyczna Dla światła widzialnego długość

Bardziej szczegółowo

1. Energia wewnętrzna gazu doskonałego zależy od : A) objętości; B) ciśnienia; C) temperatury; D) wszystkich trzech parametrów.

1. Energia wewnętrzna gazu doskonałego zależy od : A) objętości; B) ciśnienia; C) temperatury; D) wszystkich trzech parametrów. TEST MAGISTERSKI 02.12.2006 1. Energia wewnętrzna gazu doskonałego zależy od : A) objętości; B) ciśnienia; C) temperatury; D) wszystkich trzech parametrów. 2. Proces izotermiczno-izochoryczny zachodzi

Bardziej szczegółowo

Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego.

Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego. Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego. Zmienne pole magnetyczne wytwarza zmienne pole elektryczne i odwrotnie zmienne pole elektryczne jest źródłem zmiennego pola magnetycznego

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny do serii Chemia Nowej Ery wg programu nauczania autorstwa T. Kulawik i M. Litwin, zmodyfikowany przez K. Bieniek

Plan dydaktyczny do serii Chemia Nowej Ery wg programu nauczania autorstwa T. Kulawik i M. Litwin, zmodyfikowany przez K. Bieniek Plan dydaktyczny do serii Chemia Nowej Ery wg programu nauczania autorstwa T. Kulawik i M. Litwin, zmodyfikowany przez K. Bieniek Tytuł rozdziału w podręczniku Temat lekcji i treści nauczania Termin Wymagania

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2)

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) Posiadane uprawnienia: ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO NR AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 5 z 18 lipca 2007

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego (NMR)

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego (NMR) Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego (NM) Fizyczne podstawy spektroskopii NM W spektroskopii magnetycznego rezonansu jądrowego używane jest promieniowanie elektromagnetyczne o częstościach z

Bardziej szczegółowo

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii!

Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Szanowne koleżanki i koledzy nauczyciele chemii! Chciałabym podzielić się z Wami moimi spostrzeżeniami dotyczącymi poziomu wiedzy z chemii uczniów rozpoczynających naukę w Liceum Ogólnokształcącym. Co

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą byd wykorzystywane przez jego Użytkowników

Bardziej szczegółowo

SPEKTROSKOPIA RAMANA. Laboratorium Laserowej Spektroskopii Molekularnej PŁ

SPEKTROSKOPIA RAMANA. Laboratorium Laserowej Spektroskopii Molekularnej PŁ SPEKTROSKOPIA RAMANA Laboratorium Laserowej Spektroskopii Molekularnej PŁ WIDMO OSCYLACYJNE Zręby atomowe w molekule wykonują oscylacje wokół położenia równowagi. Ruch ten można rozłożyć na 3n-6 w przypadku

Bardziej szczegółowo

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej PUM

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej PUM Równowaga kwasowozasadowa Zakład Chemii Medycznej PUM Teorie kwasów i zasad Teoria dysocjacji elektrolitycznej Arheniusa: podczas rozpuszczania w wodzie wodzie kwas: dysocjuje z odszczepieniem kationu

Bardziej szczegółowo