Sport i nauki o sporcie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Sport i nauki o sporcie"

Transkrypt

1 Sport i nauki o sporcie u progu nowego wieku Wynik analizy antydopingowej musi byæ niepodwa alnym dowodem stosowania lub nie dopingu przez sportowca. 5 Postêpy diagnostyki antydopingowej Precyzyjne wykrywanie oraz identyfikacja niedozwolonych œrodków dopinguj¹cych w organizmie sportowców, uczestnicz¹cych w zawodach (a tak e wyrywkowo, w trakcie kontroli poza zawodami), jest zasadniczym elementem wspó³czesnego systemu przeciwdzia- ³ania dopingowi w sporcie. Wynika to z przyjêtej obecne definicji dopingu, wed³ug której podstawowym kryterium diagnostycznym i dowodowym stosowania niedozwolonych œrodków jest stwierdzenie w moczu sportowca okreœlonego zwi¹zku lub jego metabolitu, b¹dÿ te przekroczenie dopuszczalnego progu (limitu) jego stê enia. Obecnie w laboratoriach antydopingowych, poza analizami moczu, przeprowadzane s¹ równie badania próbek krwi i innych materia³ów badawczych (np. w³osów). St¹d te wynikaj¹ wysokie wymagania stawiane badaniom, prowadzonym w laboratoriach antydopingowych, oraz d¹ enie do sta³ego udoskonalania metod wykrywania oraz identyfikacji zakazanych zwi¹zków. Wysi³ki zmierzaj¹ce w tym kierunku przynios³y, w ci¹gu ostatnich lat, szereg nowych rozwi¹zañ w dziedzinie techniki instrumentalnej i analitycznej. Dziêki temu znacznie rozszerzy³y siê mo liwoœci badañ analitycznych, a uzyskane wyniki sta³y siê wiarygodne. Warto przeto, choæby pobie nie, zapoznaæ siê Sport Wyczynowy 2002, nr 1-2/

2 6 z aparatur¹ badawcz¹ nowej generacji, stanowi¹c¹ zasadnicze wyposa enie czo- ³owych laboratoriów antydopingowych. Spoœród nowych rozwi¹zañ i innowacji technicznych pragnê ukazaæ trzy rodzaje aparatów, których zastosowanie okaza³o siê wyj¹tkowo korzystne. Jednym z trudniejszych problemów, które nale a³o rozwi¹zaæ w toku badañ antydopingowych by³o rozró nienie endogennych androgenów, takich jak testosteron, dihydrotestosteron (DHT) i dehydroepianarosteron (DHEA), od ich syntetycznych pochodnych, stosowanych w celach dopingowych. Na podstawie wyników rutynowych analiz antydopingowych nie mo na by³o rozstrzygn¹æ, czy zwi¹zki, ujawnione w moczu badanego sportowca, by³y pochodzenia egzogennego, czy te zosta³y wytworzone w sposób naturalny w jego organizmie. Odró nienie androgenów egzogennych (syntetycznych) od wytwarzanych endogennie sta³o siê mo liwe dziêki wprowadzeniu nowej generacji aparatów (1, 2, 11, 13, 14). GC/C/IRMS nowa metoda bezpoœredniego wykrywania syntetycznego testosteronu i endogennych androgenów Udowodnienie przyjmowania preparatów testosteronu, w celu zwiêkszenia osi¹gniêæ, sta³o siê zasadniczym problemem z chwil¹ zaliczenia testosteronu przez Komisjê Medyczn¹ MKOl do œrodków dopingowych (1982 rok, po Igrzyskach Olimpijskich w Moskwie) (5). Przyjêcie w 1983 roku przez Manfreda Dönikego (profesora w Deutschen Sporthochschule w Kolonii), podwy - szonej wartoœci wskaÿnika T/Et w analizach GC/MS za kryterium przyjmowania testosteronu w celach dopingowych by³o pierwszym krokiem w kierunku rozwi¹zania tego problemu (9). Chocia badania populacji sportowców ujawni³y, e œrednie wartoœci tego wskaÿnika wynosz¹ 1,0±0,9, to jednak, aby unikn¹æ fa³szywie dodatnich wyników testu, Komisja Medyczna MKOl przyjê³a za dopuszczaln¹ wartoœæ T/Et = 6, a zatem wszystkie wyniki poni ej tej wartoœci uznawane s¹ za negatywne. PóŸniejsze badania wykaza³y, e przyjêcie powy - szych za³o eñ nie eliminuje trudnoœci interpretacyjnych (6, 7). Okaza³o siê np., e podanie 250 mg testosteronu oœmiu chiñskim sportowcom spowodowa³o podwy szenie wskaÿnika T/Et tylko u trzech z nich, utrzymywuj¹ce siê przez 1 dzieñ (18). Reagowali oni wiêc odmiennie ni sportowcy rasy bia³ej (kaukaskiej). Na tej podstawie wnioskowano, e u sportowców pochodzenia azjatyckiego mog¹ wystêpowaæ wyniki fa³szywie ujemne. Skutecznym sposobem obni ania T/Et poni ej dopuszczalnej wartoœci okaza³o siê jednoczesne przyjmowanie epitestosteronu z preparatami testosteronu (6). Tak wiêc istnia³a równie mo liwoœæ fa³szowania wyników tego badania. Z drugiej strony, wartoœci wskaÿnika T/Et powy ej 6, maj¹ce wskazywaæ na przyjmowanie egzogennego testosteronu, mog¹ byæ efektem naturalnego zmniejszenia wydalania epitestosteronu. Z tego wzglêdu Komisja Medyczna MKOl dopuszczaln¹ graniczn¹ wartoœæ tego wskaÿnika podnios³a do 10, zaœ wyniki pomiêdzy 6 a 10 podlega³y we- 6

3 Postêpy diagnostyki antydopingowej ryfikacji poprzez dalsze badania (endokrynologiczne). Okaza³o siê ponadto, e na wzrost T/Et mog¹ wp³ywaæ równie takie czynniki, jak: spo ycie alkoholu (zw³aszcza u kobiet), nieodpowiednie przechowywanie próbek i rozwój pewnych szczepów flory bakteryjnej w moczu (4), a wiêc czynniki zupe³nie nie zwi¹zane z przyjmowaniem syntetycznych preparatów testosteronu. Wszystko to sprawi³o, e udowodnienie przyjmowania testosteronu w celach dopingowych, nawet przy wysokich wartoœciach wskaÿnika T/Et, sta³o siê problematyczne (odszkodowawcze procesy cywilne z regu³y koñczy³y siê wygran¹ sportowców, oskar onych o doping). A eby prze³amaæ ten impas, nasili³y siê poszukiwania metod bardziej skutecznych. Takim rozwi¹zaniem okaza³a siê nowa metoda, wykorzystuj¹ca urz¹dzenie, nazywane w skrócie GC/C/IRMS. Sk³ada siê ono z chromatografu gazowego (gas chromatography GC) sprzê onego z komor¹ spalania (combustion C) oraz spektrometrem masowym (mass spectrometry MS) i umo liwia bezpoœrednie wykrywanie syntetycznych androgennych hormonów w analizowanych próbkach moczu sportowców. Badanie oparte jest na tym, e syntetyczny testosteron zawiera mniejsz¹ iloœæ izotopu wêgla 13 C ni hormon naturalny, powstaj¹cy w organizmie. Okreœlenie stosunku izotopów wêgla 13 C/ 12 C, pochodz¹cego z testosteronu wyizolowanego z badanej próbki moczu, pozwala ustaliæ, czy jest to hormon naturalny, czy te syntetyczny (1, 11, 18). W komorze spalania w wysokiej temperaturze (+850 C) dochodzi do spalenia wyizolowanego zwi¹zku (np. testosteronu) do podstawowych sk³adników H 2 O i CO 2. Wêgiel powsta³y z CO 2 jest nastêpnie analizowany w spektrometrze masowym, wyposa onym w detektor izotopowy, który pozwala na oznaczenie stosunku izotopów wêgla 13 C/ 12 C (Isotope Ratio Mass Spectrometry IRMS). 1 W pierwszym etapie analizy w chromatografie gazowym nastêpuje rozdzia³ badanego materia³u i wyizolowanie, w okreœlonym czasie retencji, piku testosteronu lub innych interesuj¹cych nas zwi¹zków endogennych androgenów, (które nastêpnie podlegaj¹ spaleniu w komorze spalania do H 2 O i CO 2 ). W detektorze IRMS okreœla siê stosunek 13 C/ 12 C w promilach, oznaczany symbolem [ä 13 C ( )] wobec wzorcowego gazu o standaryzowanym stosunku 13 C/ 12 C. Analiza ta wymaga dok³adnego oczyszczenia izolowanego piku testosteronu, którego stê enie powinno wynosiæ oko³o 50 ng. Procedura badawcza wymaga wiêc wstêpnego zagêszczenia próbki moczu i izolowania testosteronu na kolumnach chromatografu cieczowego wysokociœnieniowego (HPLC). Jak ustalono w drodze badañ eksperymentalnych, podanie 1 tabletki 40 mg preparatu testosteronu (Andriol) powodowa³o wzrost T/Et powy ej 6, który 1 Warto pamiêtaæ, e izotopy to zwi¹zki o tej samej liczbie protonów, ale ró nej neutronów. W przyrodzie wystêpuj¹ trzy naturalne izotopy wêgla: 12 C (szeœæ protonów i szeœæ neutronów) z czêstoœci¹ wystêpowania oko³o 98,9%, 13 C (szeœæ protonów i siedem neutronów) w stê eniu 1,1% oraz 14 C (szeœæ protonów i osiem neutronów), czas pó³trwania wynosi 5760 lat i jest u ywany do obliczenia wieku znalezisk archeologicznych (18). 7 7

4 8 utrzymywa³ siê do 2 godzin, zaœ wynik 13 C/ 12 C, wskazuj¹cy na przyjêcie egzogennego testosteronu, utrzymywa³ siê do 10 godzin (mimo powrotu wskaÿnika T/Et do wartoœci prawid³owej) (18). Badanie t¹ metod¹ pozwala na wykrycie stosowania egzogennego testosteronu nawet u osób z wrodzonym niskim poziomem wskaÿnika T/Et (np. u Azjatów) (18). Natomiast podwy szenie wskaÿnika T/Et do wartoœci 14,7 nie zawsze znajdowa³o potwierdzenie w analizach GC/C/IRMS, które dawa³y wynik ca³kowicie negatywny (18). Oznaczanie wskaÿnika T/Et nale y wiêc uznaæ za badanie wstêpne (skryningowe). W przypadku przekroczenia wartoœci 6,0 Komisja Antydopingowa mo e rozszerzyæ badanie próbki B o wykonanie dodatkowego testu, okreœlaj¹cego stosunek izotopów wêgla 13 C/ 12 C (IRMS). Wynik ten bêdzie podstaw¹ ostatecznej oceny badania antydopingowego. Badanie to zastêpuje uprzednio wykonywany w tych przypadkach test ketokonazolowy. Pozwala tak e rozstrzygn¹æ, czy wysoki poziom epitestosteronu, stosowanego w celu maskowania przyjmowania testosteronu i utrzymuj¹cy wartoœæ wskaÿnika T/Et w granicach prawid³owych, jest pochodzenia egzogennego, czy te jest naturalnie wytwarzany w organizmie sportowca. Wysoka cena aparatu GC/C/IRMS (oko³o dolarów amerykañskich) oraz pracoch³onna procedura przygotowania próbki i przeprowadzenia analizy nie pozwalaj¹ na zastosowanie tej metody do rutynowych analiz. Wyniki oznaczeñ, uzyskiwane przy u yciu tej metody, stanowi¹ wa ny dowód w procesach s¹dowych, w toku których dochodzi do czêstego podwa ania materia³u dowodowego. W obowi¹zuj¹cym w latach wykazie zakazanych farmakologicznych klas œrodków i metod dopingu, podanym w Aktualnym Dodatku A Kodu Antydopingowego MKOl z 1 wrzeœnia 2001 roku (3), zmieszczono nastêpuj¹c¹ uwagê: W celu podjêcia ostatecznych decyzji, w przypadkach podejrzenia stosowania testosteronu, lub innych endogennych androgenów, nale y braæ pod uwagê zarówno wyniki zaburzeñ profilu steroidowego w moczu, jak i pomiar stosunku izotopów. Chromatograf gazowy sprzê ony z detektorem wysokiej rozdzielczoœci GC/HRMS W analizach antydopingowych bardzo istotnym elementem diagnostycznym, decyduj¹cym o mo liwoœciach wykrywania zakazanych œrodków w badanych próbkach moczu sportowców, jest wysoka czu³oœæ analityczna instrumentów badawczych, czyli zdolnoœæ do wykrycia najmniejszej iloœci danego zwi¹zku. Dotyczy to zw³aszcza wykrywania metabolitów steroidów anaboliczno-androgennych. Przerwa w przyjmowaniu tych œrodków na d³ugo przed spodziewan¹ kontrol¹ antydopingow¹, przeprowadzan¹ np. w czasie zawodów lub podczas zgrupowañ treningowych, sprawia, e stê enia tych metabolitów mog¹ byæ bardzo niewielkie, a ich wykrycie zwyk³ymi metodami wrêcz niemo liwe. 8

5 Postêpy diagnostyki antydopingowej Wprowadzenie do analiz antydopingowych aparatu o nazwie GC/HRMS (chromatograf gazowy sprzê ony z detektorem mas o wysokiej rozdzielczoœci) pozwoli³o na wykrywanie œladowych iloœci metabolitów steroidów anabolicznych, nawet po d³u szej ni miesi¹c przerwie w przyjmowaniu tych preparatów. Dotyczy to zw³aszcza zwi¹zków anabolicznych, takich jak metandienon, stanozolol, metylotestosteron i clenbuterol, których metabolity d³ugo utrzymuj¹ siê w organizmie. Od czasu wprowadzenia Spektrometrii Mas Wysokiej Rozdzielczoœci GC/HRMS do laboratorium antydopingowego w Kolonii w 1995 roku na 116 pozytywnych próbek a 75 zidentyfikowano za pomoc¹ tego aparatu (18). Spoœród 28 próbek, w których stwierdzano obecnoœæ metabolitów metandienonu, tylko w 7 przypadkach wykryto go tradycyjn¹ metod¹ GC/MS, zaœ pozosta³e potwierdzono wy- ³¹cznie metod¹ HRMS. W badaniach, przeprowadzonych przez Federacjê Podnoszenia Ciê arów przed Igrzyskami Olimpijskimi w Atlancie w 1996 r. w ponad 40 próbkach, stwierdzono, równie za pomoc¹ tej metody, obecnoœæ metabolitów steroidów anabolicznych (18). Wysoka czu³oœæ i specyficznoœæ analiz przy bardzo dobrej powtarzalnoœci sprawi- ³y, e aparat HRMS sta³ siê urz¹dzeniem niezbêdnym do potwierdzania obecnoœci (zw³aszcza œladowych iloœci) metabolitów steroidów anabolicznych we wszystkich podejrzanych próbkach. Bardzo wysoka cena tego aparatu (oko³o dolarów) spowodowa³a poszukiwanie alternatywnych rozwi¹zañ technicznych. W wyniku tych poszukiwañ zosta³ skonstruowany chromatograf gazowy, sprzê ony ze spektrometrem MS/MS n, pozwalaj¹cy na wielokrotn¹ analizê g³ównych jonów widma poszczególnego metabolitu i znacznie zwiêkszaj¹cy mo liwoœci ich wykrywania. Pozwala on na potwierdzenie obecnoœci œladowych iloœci metabolitów steroidów anabolicznych, wykrytych w tradycyjnym aparacie GC/MS. Zak³ad Badañ Antydopingowych w Instytucie Sportu w Warszawie posiada tego typu aparat o nazwie GCQ Plus, firmy ThermoQuest-Finigan, który spe³nia wymogi, stawiane wyposa eniu laboratoriów antydopingowych, ubiegaj¹cych siê o akredytacjê MKOl. Aparat ten, poza zwyk³¹ analiz¹ GC/MS, pozwala równie na rozbicie wyizolowanego jonu, tzw. jonu prekursora danego zwi¹zku, na jony potomne, czyli tzw. córki, które s¹ charakterystyczne dla tego zwi¹zku. Pozwala równie na wykrywanie œladowych stê eñ metabolitów steroidów anabolicznych rzêdu 1 ng lub poni ej w 1 ml moczu (15). Wykrywanie metabolitów 5 œrodków anabolicznych o stê eniach 0,2 ng/ml sta³o siê niezbêdnym warunkiem uzyskania akredytacji MKOl przez laboratoria antydopingowe. S¹ to: clenbuterol oraz metabolity: nandrolonu, metylotestosteronu, metandienonu i stanazololu. Obni enie progu detekcji metabolitów nandrolonu wykaza³o, e mog¹ one w nieznacznej iloœci wystêpowaæ w moczu sportowców w warunkach fizjologicznych, zw³aszcza po wysi³kach (12). Przepisy Antydopingowe (3) wprowadzi³y progi (limity) dopuszczalnych stê- eñ nor-androsteronu, które dla kobiet wynosz¹ 5 ng/ml, zaœ dla mê czyzn 2 ng/ml moczu. 9 9

6 10 Warto wspomnieæ, e w badaniach antydopingowych, przeprowadzonych w Zak³adzie Badañ Antydopingowych Instytutu Sportu w 2001 r., stwierdzono, e w 15 próbkach stê enie nor-androsteronu wynosi³o powy ej 2 ng/ml i waha³o siê od 2,5 do 350 ng/ml, natomiast w innych 19 stê enie tego metabolitu by³o poni ej dopuszczalnej granicy, czyli 2 ng/ml. Tylko 2 próbki moczu zosta³y pobrane poza zawodami. Wyniki te potwierdzaj¹ uprzednie obserwacje, e wysi³ek fizyczny mo e mieæ wp³yw na wydalan¹ w moczu iloœæ tego metabolitu (12). Chromatograf cieczowy sprzê ony z detektorem masowym lub MS n (LC/MS lub LC/MS n ). Trzeci¹ nowoœci¹, jaka pojawi³a siê niedawno w laboratoriach antydopingowych, jest chromatograf cieczowy, sprzê- ony z detektorem masowym lub MS n (LC/MS lub LC/MS n ). Jak zaznaczyliœmy wczeœniej, wysoka powtarzalnoœæ i dok³adnoœæ analiz stanowi¹ o jakoœci badañ antydopingowych. Po³¹czenie spektrometrii masowej z odpowiedni¹ procedur¹ chromatograficzn¹ jest metod¹ z wyboru, charakteryzuj¹c¹ siê wysok¹ czu³oœci¹, powtarzalnoœci¹ i specyficznoœci¹ oraz mo liwoœci¹ oceny iloœciowej badanych zwi¹zków. O ile chromatograf gazowy sprzê- ony z spektrometrem mas (GC/MS) jest tzw. z³otym standardem w analizach lotnych substancji, to do pomiarów nielotnych zwi¹zków wymagana jest analiza w chromatografie cieczowym (HPLC) (5). To nowe rozwi¹zanie techniczne jest po³¹czeniem przez system API (Atmospheric Pressure Ionization) lub ElectroSpray starej, wypróbowanej metody chromatografii cieczowej wysokociœnieniowej (HPLC) z nowoczesnym detektorem MS (z mo liwoœci¹ wielokrotnej analizy MS n ). Pozwoli³o to ogromnie zwiêkszyæ zakres detekcji zwi¹zków o ciê arach masy molekularnej powy ej 1000, a nawet do (GC/MS mo e wykrywaæ tylko do 1000) (5). Szereg analitycznych parametrów wykrywania zakazanych zwi¹zków (czu³oœæ, powtarzalnoœæ, oznaczanie iloœciowe oraz ³atwoœæ obs³ugi aparatu) sprawia, e urz¹dzenie to nale y do zasadniczego wyposa enia nowoczesnych laboratoriów antydopingowych. Analiza próbek krwi aparatem LC/MS pozwala na wykrycie estrów testosteronu, a tym samym udowodnienie stosowania dopingu. Analiza LC/MS/MS okaza³a siê tak e bardzo dobr¹ metod¹ oznaczania ß-blokerów w moczu. Zgodnie z obecnymi przepisami antydopingowymi (3) dopuszczalne stê- enia salbutamolu (dozwolonego jedynie w inhalacjach) wynosz¹: 100 ng/ml w próbkach moczu, pobranych od sportowców w czasie zawodów i 1000 ng/ml w kontroli poza zawodami. Iloœciowe oznaczenia salbutamolu w moczu sportowców, wykonane w LC/MS, daj¹ znacznie lepsz¹ powtarzalnoœæ i prostolinijnoœæ pomiarów. Postêp techniczny, jaki dokona³ siê w analityce chemicznej w ci¹gu ostatnich dziesiêciu lat, sprawi³, e wykrywanie oraz identyfikacja substancji chemicznych i farmakologicznych uznanych za dopin- 10

7 Postêpy diagnostyki antydopingowej gowe, przesta³o praktycznie byæ problemem. Przed laboratoriami antydopingowymi staje obecnie nowe wyzwanie wykrywanie dopingu hormonami peptydowymi, wœród nich przede wszystkim erytropoetyny (EPO) 2 i hormonu wzrostu (hgh). Hormony peptydowe, takie jak rekombinowana egzogenna erytropoetyna (rhuepo) i rekombinowany hormon wzrostu (rhgh), znalaz³y siê na liœcie œrodków zakazanych przez MKOl ju w 1989 roku (klasa E), ale dot¹d nie by³o testów, które pozwala³y na udowodnienie stosowania ich w celach dopingu przez sportowców. Powodem brak wiarygodnych metod wykrywania oraz identyfikacji syntetycznych hormonów rhuepo i rhgh. Ostatnio pojawi³y siê doniesienia o nowej formie EPO (wykazuje znacznie d³u sze i silniejsze dzia³anie) o nazwie Novel Erythropoiesis Stimulating Protein (NESP). Synteza nowej formy erytropoetyny o nazwie fabrycznej Darbepoetin alfa, pobudza erytropoezê w szpiku w identyczny sposób, jak naturalnie wytwarzane EPO lub rhuepo. Modyfikacja cz¹steczki EPO, przez dodanie dwóch ³añcuchów sialowych, 2 Erytropoetyna jest hormonem glikoproteinowej (sk³adaj¹cym siê ze 165 aminokwasów i komponenty wêglowodanowej), wytwarzanym przez nerki, który reguluje prawid³owy poziom masy krwinek czerwonych w organizmie. Rekombinowany ludzki hormon EPO (rhuepo) syntetyczna erytropoetyna okaza³a siê lekiem bardzo skutecznym i dobrze tolerowanym, nieodzownym w terapii niedokrwistoœci dializowanych chorych z przewlek³¹ niewydolnoœci¹ nerek, w ciê kiej niedokrwistoœci w przebiegu chemioterapii nowotworów, jak te w leczeniu AIDS. Terapia rhuepo wymaga jednak czêstych, do trzech razy w tygodniu, wstrzykniêæ tego preparatu. 11 (z jednoczesn¹ zamian¹ 5 aminokwasów na cz¹steczki wêglowodanów) powoduje 3,5-krotne wyd³u enie czasu jej pó³trwania w organizmie. Pozwala to na ograniczenie podawania tego hormonu w leczeniu pacjentów z niedokrwistoœci¹ (10). Stosowanie rhuepo lub nowej formy tego hormonu NESP sta³o siê atrakcyjnym i skutecznym sposobem zwiêkszenia zdolnoœci organizmu sportowców do jeszcze wy szych osi¹gniêæ (wzrost transportu tlenu do miêœni), zw³aszcza w dyscyplinach wytrzyma³oœciowych. Metody wykrywania rekombinowanej egzogennej formy rhuepo, zaproponowane w programie EPO Sydney 2000, bêd¹ stosowane podczas kontroli antydopingowej w czasie najbli szych Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Salt Lake City. Badania te opieraj¹ siê na dwóch rodzajach testów: 1)bezpoœrednich, ró nicuj¹cych struktury obu hormonów w próbkach moczu na podstawie ich niejednorodnoœci (16); 2)poœrednich, czyli oznaczaniu tzw. markerów osocza krwi, których zmiany s¹ efektem dzia³ania hormonu (8). Metody bezpoœrednie polegaj¹ na analizie zachowañ obu postaci hormonów w rozdziale elektroforetycznym; w polu elektrycznym poruszaj¹ siê one z ró n¹ szybkoœci¹. Porównanie uk³adu (oko³o 10 pasm-widm) izoform naturalnego hormonu EPO (bardziej kwaœne) z izoformami rhuepo (bardziej zasadowe) pozwala na odró nienie rekombinowanej rhuepo od naturalnej EPO. Uzyskane wyniki badañ próbek moczu lub surowicy porównu- 11

8 12 je siê z równoczeœnie przeprowadzonymi analizami uk³adu izoform: czystej naturalnej erytropoetyny, preparatów rekombinowanej rhuepo oraz próbek kontrolnych. Przydatnoœæ tej metody jako kryterium dowodowego stosowania dopingu erytropoetyn¹ mog¹ potwierdzaj¹ retrospektywne badania uczestników kolarskiego Wyœcigu Dooko³a Francji w 1998 roku. U 14 spoœród 102 zawodników stwierdzono podwy szenie poziomu EPO we krwi. W analizach elektroforetycznych 14 próbek moczu, pobranych od tych samych zawodników, stwierdzono uk³ad izoform typowy dla rekombinowanej rhuepo (16). PóŸniejsze badania potwierdzi³y u ytecznoœæ tej metody w ró nicowaniu syntetycznej i naturalnej erytropoetyny w moczu. Krótki czas pó³trwania erytropoetyny powoduje, e ju po godzinach nie stwierdza siê œladu rhuepo w moczu. Dlatego te przeprowadza siê oznaczanie tzw. markerów osocza krwi, które wskazuj¹ d³u sze utrzymywanie siê efektów dzia³ania przyjêtego hormonu. Do markerów tych zalicza siê oznaczenia przeprowadzane we krwi, jak: poziom hematokrytu, retikulocytów, % makrocytów (du ych erytrocytów) oraz w surowicy: poziomy rozpuszczalnego receptora transferyny (stfr), ferrytyny oraz erytropoetyny. Uwa a siê, e ta grupa markerów odznacza siê swoistoœci¹ i specyficznoœci¹ diagnostyczn¹, pozwalaj¹c¹ wyró niæ osoby przyjmuj¹ce rhuepo. Ponadto opracowano specjalne modele diagnostyczne wyników tych oznaczeñ, potwierdzaj¹cych stosowanie rhuepo (ON-MODEL) i zestaw wyników, wykluczaj¹cych przyjmowanie tego hormonu (OFF-MODEL). W ramach programu wspó³pracy MKOl i rz¹du australijskiego dokonano analizy wiarygodnoœci (walidacji) testów poœrednich oraz okreœlenia prawid³owych wartoœci tych markerów w grupie osób, uprawiaj¹cych sporty rekreacyjne, pochodz¹cych z ró nych krajów europejskich, azjatyckich oraz z Australii. Analizowano wp³yw p³ci, wieku oraz zmiennoœæ osobnicz¹ i wynikaj¹c¹ z stosowania ró nych metod oznaczeñ. Wyniki analiz próbek krwi i moczu wielokrotnie pobieranych w 1100-osobowej grupie ochotników, pochodz¹cych z 12 krajów, pozwoli³y na ocenê wiarygodnoœci tych testów. Badania potwierdzi³y, e stosowanie rhuepo powoduje okreœlone i powtarzalne zmiany hematologiczne jednakowe u sportowców, pochodz¹cych z ró nych kontynentów. Badania oznaczania poziomów tych markerów s¹ stosunkowo proste i wykonuje siê je metodami enzymo-immunologicznymi w aparatach hematologicznych (m. in. ADIVA 120 Hematological Analyser firmy BAYER). Zwraca siê jednak uwagê, e stosowanie preparatu rhuepo wraz z do ylnymi wstrzykniêciami elaza, praktykowane przez niektórych sportowców, mo e modyfikowaæ uzyskiwane wyniki. Obni a to poziom rozpuszczalnych receptorów transferyny, jednego z wa nych testów potwierdzaj¹cych stosowanie rhuepo. Dlatego zaleca siê, a eby u zawodników z wysokimi poziomami ferrytyny przeprowadzaæ testy dwukrotnie (przed i po sezonie zawodów) w celu wykluczenia mo liwoœci wahañ indywidualnych (wewn¹trzosobnicznych). 12

9 Postêpy diagnostyki antydopingowej Inn¹ metod¹ maskowania efektów stosowania preparatów rhuepo jest zwiêkszenie objêtoœci osocza krwi z jednoczesnym rozrzedzeniem jej sk³adników, co powoduje obni enie poziomów m. in. hemoglobiny, hematokrytu i innych markerów. Najczêœciej stosowane s¹ wstrzykniêcia do ylne preparatu skrobi hydroksyetanolowej (hydroxyethyl starch HES). Podczas Mistrzostw Œwiata (Lahti, luty 2001 r.) stwierdzono, e niektórzy norwescy narciarze stosowali ten preparat. Metoda GC/MS pozwala na jednoznaczne stwierdzenie obecnoœci metabolitów HES w moczu, a tym samym udowodnienie stosowania dopingu (17). Warto przy tym zaznaczyæ, e preparat HES mo e byæ przyczyn¹ ostrej niewydolnoœci nerek. Od stycznia 2000 roku stosowanie substancji, zwiêkszaj¹cych objêtoœæ osocza, zosta³o zakazane wesz³y na listê metod dopingu (3). Wykorzystywanie substytutów krwi, jak te sztucznych przenoœników tlenu, m.in. roztworów modyfikowanej hemoglobiny (krwi bydlêcej, pozbawionej sk³adników komórkowych HBOC- 201) lub emulsji tetrafluorowêgla (perfluorocarbon-pfc) jest równie zakazane (3), a ich wykrycie jest stosunkowo proste. Wspó³czesne metody wykrywania dopingu hormonem wzrostu (hgh) Podobne jak w przypadku EPO w procedurach, wykrywaj¹cych stosowanie preparatów hormonu wzrostu, wyró nia siê dwie metody (19): 13 1)bezpoœredni¹ immunologiczn¹, pozwalaj¹c¹ na odró nienie izomerów pochodzenia przysadkowego, naturalnie wytwarzanego hgh, od monomeru rekombinowanego egzogennego hormonu wzrostu rhgh; 2)poœrednie oznaczaj¹ce poziom markerów surowicy krwi, które œwiadcz¹ o d³u ej utrzymuj¹cych siê efektach dzia³ania tego hormonu (8,19). Obie metody wymagaj¹ pobierania próbek krwi. W przypadku pierwszej metody tzw. okno wykrycia wynosi 24 godziny od wstrzykniêcia preparatu rhgh, a ponadto wysi³ek fizyczny ma wp³yw na wynik badania, dlatego powinno byæ ono przeprowadzane rano przed treningiem i zawodami (19). Podwy szone wyniki markerów dzia- ³ania rhgh utrzymuj¹ siê przez okres oko³o 2 tygodni i s¹ wy sze u mê czyzn ni u kobiet. Na wyniki tych testów nie ma wp³ywu nawet bardzo intensywny wysi³ek fizyczny. Dlatego mog¹ byæ przeprowadzane u zawodnika zaraz po zakoñczeniu zawodów sportowych (19). Podstaw¹ interpretacji wyników testu bezpoœredniego jest stwierdzenie, e przysadkowy hormon wzrostu w surowicy zawiera ró ne molekularne izofomy: 22-kDa-GH i 20 kda-gh. Izomer 20 kda, normalnie znajduj¹cy siê w surowicy, stanowi 10% izomeru 22 kda-gh. Brak izomeru 20 kda-gh, a obecnoœæ wy³¹cznie 22 kda-gh, œwiadczy o podaniu rhgh. Badanie nie pozwala na wykrycie, czy podane zosta³y preparaty naturalnego przysadkowego hormonu lub hormonu uwalniaj¹cego hormon wzrostu (GHRH) (19). 13

10 14 Podstaw¹ badañ poœrednich dopingu z u yciem rhgh s¹ zmiany okreœlonych parametrów regulowanych przez naturalny hormon. Wykrycie stosowania rhgh jest mo liwe, gdy stwierdza siê wzrost poziomu (powy ej normy) GH-zale - nych markerów. Do markerów hgh nale ¹ 4 markery pochodzenia w¹trobowego: IGF-1 (insulinopodobny czynnik wzrostu); bia³ko 2-wi¹ ¹ce IFG-1 (IGF-2BG); bia³ko 3-wi¹ ¹ce IGF1 (IGF-3BG); ALS (acid labile sub-unit) oraz 4 markery pochodzenia kostnego: osteokalcina, prokolagen typ III (P-III-P), telepeptyd kolagenu I i propeptyd c-koñcowego kolagenu typ I (8,19). Dok³adne badania, przeprowadzone na 100 ochotnikach przed, w czasie i w 3 miesi¹ce od zaprzestania podawania rhgh, wykaza³y, e dla odró nienia grup, otrzymuj¹cych rhgh i placebo, wystarczy oznaczenie dwóch markerów IGF-1 i prokolagenu typ III (P-III-P). Badania wykaza³y te bardzo dobr¹ stabilnoœæ i powtarzalnoœæ oznaczeñ ww. markerów podczas ich przechowywania (19). Czu³oœæ diagnostyczn¹ powy szych testów, œwiadcz¹cych o stosowaniu dopingu z u yciem rhgh, ocenia siê na ponad 90%, z prawdopodobieñstwem mniejszym ni 1:10 000, e tego dopingu nie stosowano. Nale y podkreœliæ, e analiza dyskryminacyjna wyników przeprowadzonych testów wypada znacznie gorzej u kobiet ni u mê czyzn czu³oœæ diagnostyczna tych testów jest u nich znacznie ni sza (19). Reasumuj¹c, nale y podkreœliæ, e postêp techniczny, instrumentalny i analityczny, poparty osi¹gniêciami nauk podstawowych (farmakologii, fizjologii i patologii) i klinicznych, pozwala na coraz szybsze, dok³adniejsze i niezawodne wykrywanie oraz identyfikacjê œrodków i metod dopingu w sporcie. Coraz mniej pozostaje bia³ych plam, czyli tzw. niewykrywalnych œrodków w programach antydopingowych, z powodu braku w³aœciwych metod, za pomoc¹ których mo na jednoznacznie dowieœæ stosowania dopingu. Piœmiennictwo 1. Aguilera R. et al.: Improved Method of Detection of Testosterone Abuse by Gas Chromatography/Combustion/ Isotope Ratio Mass Spectrometry Analysis of Urine Steroids. Journal of Mass Spectrometry 1996, 31: Aguilera R. et al.: Screening urine for exogenous testosterone by isotope ratio mass spectrometric analysis of one pregnanediol and two androstnediols. Journal of Chromatography B, 1999, 727, Appendix A.: Prohibited Classes of Substances and Prohibited Methods Olympic Movement Antidoping Code. IOC. 1 September Ayotte C. et al.: Validity of Urinary Samples: Microbial Degradation. [in:)] Recent Advances in doping Analysis (4). Proceedings of the Manfred Dönike Workshop 16th Cologne Workshop on Dope Analysis 17th-22nd March 1996: Bogusz M., J.: Liquid Chromatography-mass spectrometry as a routine method in forensic sciences: a proof of maturity. Journal of Chromatography B, 2000,

11 Postêpy diagnostyki antydopingowej Chrostowski K.: Doping testosteronem wskaÿnik T/E i jego interpretacja. Sport Wyczynowy 1992, 11-12; Chrostowski K.: Doping testosteronem wskaÿnik T/Et (II). Test ketokonazolowy. Sport Wyczynowy 1994, 9-10: De Palo E. F. et al.: Carrelations of growth hormone (GH) and insulinlike growth factor 1 (IGF-1); effects of exercise and abuse by athletes. Clinica Chemica Acta 2001, 305: Dönike M. et al.: Nachweis von exogenem Testosteron. [in:] Sport: Leistung und Gesundheit. Edit.: H. Heck, W. Hollmann, H. Leisen, R. Rost. Köln Deutscher Ärzte Verlag, Egrie J. C., Browne J. K.: Development and Characterisation of Novel Erythropoiesis Stimulating Protein (NESP). Nephrology Dialysis Transplantation 2001, (suppl.3): Flenker U. et al.: Measurement of 13C/12C-Ratios to Confirm Misuse of Endogenous Steroids [in:] Recent Advances in doping Analysis (6). Proceedings of the Manfred Dönike Workshop 16th Cologne Workshop on Dope Analysis 15th-2nd March 1998: Geyer H. et al.: The Cologne protocol to follow up high testosterone/ epitestosterone ratios. [in:] Recent Advances in doping Analysis (4). Proceedings of the Manfred Dönike Workshop 16th Cologne Workshop on Dope Analysis 15th-2nd March 1996: Horning S. et al.: Detection of Exogenous Testosterone by 13C/12C Analysis. [in:] Proceedings of the Manfred Dönike Workshop 14th Cologne Workshop on Dope Analysis 17th-22nd March 1996: Horning S. et al.: Detection of ExogenousTestosterone by 13C/12C Analysis. [in:] Proceedings of the Manfred Dönike Workshop 15th Cologne Workshop on Dope Analysis 23nd-28th February 1997: Kwiatkowska D. i in.: Nandrolon metody wykrywania. Sport Wyczynowy 2001, 7-8: Lasle F., de Caurriz J.: Recombinant erythropoietin in urine. Nature 2000; 405, Thevis M., Opferman G., Schänzer W.: Detection of the plasma volume expander hydroxyethyl starch in human urine. Journal of Chromatography B 2000, 744: Schäncer W.: Abuse of androgens and detection of illegal use. [in:]. Testosteron. Action Deficiency Substitution. Edit. Nieschlag E., H. M. Behre. Springer 1998: Sonksen P. H.: Insulin, growth hormone and sport. Journal of Endocrinology 2001, 170:

Rozróżnianie steroidów endogennych od egzogennych za pomocą GC/C/IRMS

Rozróżnianie steroidów endogennych od egzogennych za pomocą GC/C/IRMS Rozróżnianie steroidów endogennych od egzogennych za pomocą GC/C/IRMS Rys historyczny pocz. XX w. Pierwsze badania antydopingowe u koni wyścigowych (Warszawa, Budapeszt, Wiedeń) 1910 Alfons Bukowski (1858-1921)

Bardziej szczegółowo

S OWA KLUCZOWE: badania antydopingowe nandrolon zasady detekcji kryteria ocen wyników badañ.

S OWA KLUCZOWE: badania antydopingowe nandrolon zasady detekcji kryteria ocen wyników badañ. Medycyna sportowa 67 Metody analityczne i instrumentalne pozwalaj¹ na precyzyjn¹ detekcjê i identyfikacjê poszczególnych metabolitów nandrolonu, nawet w stê eniach dopuszczalnych, ni szych od podanych

Bardziej szczegółowo

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Cechy: Kolorowy i intuicyjny wyœwietlacz LCD Czujnik wysokiej jakoœci Inteligentne rozpoznawanie przeszkód Przedni i tylni system wykrywania

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

1 FILTR. Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? PROBLEMÓW Z WOD ROZWI ZUJE. NOWATORSKIE uzdatnianie wody 5 w 1

1 FILTR. Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? PROBLEMÓW Z WOD ROZWI ZUJE. NOWATORSKIE uzdatnianie wody 5 w 1 Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? 1 FILTR ROZWI ZUJE PROBLEMÓW Z WOD 1 TWARDOŒÆ 2 ELAZO 3 MANGAN 4 AMONIAK 5 ORGANIKA Zanieczyszczenia takie jak: twardoœæ, mangan, elazo, naturalne substancje

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIA DODATKOWE DO OGÓLNYCH WARUNKÓW GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE KREDYTOBIORCÓW Kod warunków: KBGP30 Kod zmiany: DPM0004 Wprowadza się następujące zmiany w ogólnych warunkach grupowego ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne.

ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne. ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne. (Dz. U. Nr 75, poz. 866, z dnia 15 wrzeœnia 2000 r.) Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku,

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku, PROTOKÓŁ z kontroli w Warsztatach Terapii Zajęciowej Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Słupsku przeprowadzonej przez Głównego Specjalistę Wydziału Audytu i Kontroli

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI Załącznik nr 14 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI NEREK ICD-10 N 18 przewlekła niewydolność

Bardziej szczegółowo

Informacje uzyskiwane dzięki spektrometrii mas

Informacje uzyskiwane dzięki spektrometrii mas Slajd 1 Spektrometria mas i sektroskopia w podczerwieni Slajd 2 Informacje uzyskiwane dzięki spektrometrii mas Masa cząsteczkowa Wzór związku Niektóre informacje dotyczące wzoru strukturalnego związku

Bardziej szczegółowo

PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM. opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS

PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM. opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS Dzia³anie nauczyciela, w tym równie katechety, jest œciœle

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia weterynaryjna

Epidemiologia weterynaryjna Jarosław Kaba Epidemiologia weterynaryjna Testy diagnostyczne I i II i III Zadania 04, 05, 06 Warszawa 2009 Testy diagnostyczne Wzory Parametry testów diagnostycznych Rzeczywisty stan zdrowia chore zdrowe

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

spektroskopia UV Vis (cz. 2)

spektroskopia UV Vis (cz. 2) spektroskopia UV Vis (cz. 2) spektroskopia UV-Vis dlaczego? wiele związków organicznych posiada chromofory, które absorbują w zakresie UV duża czułość: zastosowanie w badaniach kinetyki reakcji spektroskop

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin Dominika Sowa Szczecin, 8 maj 2014 Program prezentacji: 1. Definicja substancji i mieszanin chemicznych wg Ustawy o substancjach chemicznych

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych PRACA W GODZINACH NADLICZBOWYCH ART. 151 1 K.P. Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony

Bardziej szczegółowo

Detektor przenośny typ GD-7

Detektor przenośny typ GD-7 URZĄDZENIA DO MIERZENIA I WYKRYWANIA STĘŻEŃ GAZÓW Detektor przenośny typ GD-7 INSTRUKCJA OBSŁUGI PRODUCENT: 62-080 TARNOWO PODGÓRNE k/poznania ul. Pocztowa 13 tel./fax +48 (061) 814-6557, 814-6290, 814-7149

Bardziej szczegółowo

PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH

PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH PRZEPISY KLASYFIKACJI I BUDOWY STATKÓW MORSKICH ZMIANY NR 2/2010 do CZĘŚCI VIII INSTALACJE ELEKTRYCZNE I SYSTEMY STEROWANIA 2007 GDAŃSK Zmiany Nr 2/2010 do Części VIII Instalacje elektryczne i systemy

Bardziej szczegółowo

Seminarium 1: 08. 10. 2015

Seminarium 1: 08. 10. 2015 Seminarium 1: 08. 10. 2015 Białka organizmu ok. 15 000 g białka osocza ok. 600 g (4%) Codzienna degradacja ok. 25 g białek osocza w lizosomach, niezależnie od wieku cząsteczki, ale zależnie od poprawności

Bardziej szczegółowo

Automatyzacja pakowania

Automatyzacja pakowania Automatyzacja pakowania Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych Pe³na oferta naszej firmy dostêpna jest na stronie internetowej www.wikpol.com.pl Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych: EWN-SO do pakowania

Bardziej szczegółowo

Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku

Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku Uchwały podjęte przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Zakładów Lentex S.A. z dnia 11 lutego 2014 roku Uchwała Nr 1 z dnia 11 lutego 2014 roku w sprawie wyboru przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia.

Bardziej szczegółowo

Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ

Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ Dotyczy: przetargu nieograniczonego na Zakup wraz z dostawą i instalacją aparatu USG dla potrzeb Gminnego Zakładu Opieki Zdrowotnej

Bardziej szczegółowo

PL 205289 B1 20.09.2004 BUP 19/04. Sosna Edward,Bielsko-Biała,PL 31.03.2010 WUP 03/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289

PL 205289 B1 20.09.2004 BUP 19/04. Sosna Edward,Bielsko-Biała,PL 31.03.2010 WUP 03/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 205289 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 359196 (51) Int.Cl. B62D 63/06 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 17.03.2003

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO EGZEMPLARZ ARCHIWALNY. d2)opis OCHRONNY. (19) PL (n)62894. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa, PL

WZORU UŻYTKOWEGO EGZEMPLARZ ARCHIWALNY. d2)opis OCHRONNY. (19) PL (n)62894. Centralny Instytut Ochrony Pracy, Warszawa, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej d2)opis OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 112772 (22) Data zgłoszenia: 29.11.2001 EGZEMPLARZ ARCHIWALNY (19) PL (n)62894 (13)

Bardziej szczegółowo

Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU

Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU Stanowisko testowe Opracował Tomasz Piaścik Wprowadzenie Malejące zasoby naturalne, wpływ na środowisko naturalne i ciągle rosnące potrzeby

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym Województwa Wielkopolskiego Nr 127 13535 2351 UCHWA A Nr XVIII/152/08 RADY POWIATU GOSTYÑSKIEGO z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie: zasad i trybu przyznawania, wstrzymywania i cofania oraz wysokoœci stypendiów

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI SKLAROWANEGO SOKU JABŁKOWEGO Skutecznym sposobem leczenia soku

Bardziej szczegółowo

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej to nowoczesny system informatyczny kompleksowo

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe Projekt MES Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe 1. Ugięcie wieszaka pod wpływem przyłożonego obciążenia 1.1. Wstęp Analizie poddane zostało ugięcie wieszaka na ubrania

Bardziej szczegółowo

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą 1. 1. Opis Oferty 1.1. Oferta Usługi z ulgą (dalej Oferta ), dostępna będzie w okresie od 16.12.2015 r. do odwołania, jednak nie dłużej niż do dnia 31.03.2016 r.

Bardziej szczegółowo

UCHWALA NR XXXIXI210/13 RADY MIASTA LUBARTÓW. z dnia 25 września 2013 r.

UCHWALA NR XXXIXI210/13 RADY MIASTA LUBARTÓW. z dnia 25 września 2013 r. UCHWALA NR XXXIXI210/13 RADY MIASTA LUBARTÓW z dnia 25 września 2013 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miasto Lubartów Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

Konstrukcja sterownika oparta na 32-bitowym procesorze

Konstrukcja sterownika oparta na 32-bitowym procesorze Konstrukcja sterownika oparta na 32-bitowym procesorze Nowa generacja sterowników System sekwencyjnego wtrysku gazu STAG-4 QBOX BASIC jest pierwszym z rodziny nowej generacji sterowników produkowanych

Bardziej szczegółowo

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I.

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I. Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I 1. 2. 3. 1. 1 Niniejsze Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I, zwane dalej OWU, stosuje siê w umowach ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I zawieranych przez

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r.

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Komisja Nadzwyczajna "Przyjazne Państwo" do spraw związanych z ograniczaniem biurokracji NPP-020-51-2008 Pan Bronisław

Bardziej szczegółowo

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP Warszawa, dnia 04 września 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP W związku z interpelacją nr 34158 posła Jana Warzechy i posła

Bardziej szczegółowo

WYJASNIENIA I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

WYJASNIENIA I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Szczecin dnia 28.07.2015r. Akademia Sztuki w Szczecinie Pl. Orła Białego 2 70-562 Szczecin Dotyczy: Przetarg nieograniczony na dostawę urządzeń i sprzętu stanowiącego wyposażenie studia nagrań na potrzeby

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY CZASU PRACY. 1. PODSTAWOWY [art. 129 KP]

SYSTEMY CZASU PRACY. 1. PODSTAWOWY [art. 129 KP] 1. PODSTAWOWY [ 129 KP] Podstawowy system czasu w typowych (standardowych) stosunkach : do 8 godzin Standardowo: do 4 miesięcy Wyjątki: do 6 m-cy w rolnictwie i hodowli oraz przy ochronie osób lub pilnowaniu

Bardziej szczegółowo

Walne Zgromadzenie Spółki, w oparciu o regulacje art. 431 1 w zw. z 2 pkt 1 KSH postanawia:

Walne Zgromadzenie Spółki, w oparciu o regulacje art. 431 1 w zw. z 2 pkt 1 KSH postanawia: Załącznik nr Raportu bieżącego nr 78/2014 z 10.10.2014 r. UCHWAŁA NR /X/2014 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia WIKANA Spółka Akcyjna z siedzibą w Lublinie (dalej: Spółka ) z dnia 31 października 2014

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT Szanowni Państwo! Prowadzenie działalności w branży energetycznej wiąże się ze specyficznymi problemami podatkowymi, występującymi w tym sektorze gospodarki.

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

Warszawa: Dostawa kalendarzy na rok 2017 Numer ogłoszenia: 41127-2016; data zamieszczenia: 15.04.2016 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy

Warszawa: Dostawa kalendarzy na rok 2017 Numer ogłoszenia: 41127-2016; data zamieszczenia: 15.04.2016 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Strona 1 z 5 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.knf.gov.pl/o_nas/urzad_komisji/zamowienia_publiczne/zam_pub_pow/index.html Warszawa:

Bardziej szczegółowo

Twierdzenie Bayesa. Indukowane Reguły Decyzyjne Jakub Kuliński Nr albumu: 53623

Twierdzenie Bayesa. Indukowane Reguły Decyzyjne Jakub Kuliński Nr albumu: 53623 Twierdzenie Bayesa Indukowane Reguły Decyzyjne Jakub Kuliński Nr albumu: 53623 Niniejszy skrypt ma na celu usystematyzowanie i uporządkowanie podstawowej wiedzy na temat twierdzenia Bayesa i jego zastosowaniu

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

Poznań, 03 lutego 2015 r. DO-III.272.1.2015

Poznań, 03 lutego 2015 r. DO-III.272.1.2015 Poznań, 03 lutego 2015 r. DO-III.272.1.2015 Zapytanie ofertowe pn.: Opracowanie wzorów dokumentów elektronicznych (e-usług), przeznaczonych do umieszczenia na platformie epuap w ramach projektu e-um: elektronizacja

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne Anna Ulrych Plan wynikowy Przedmiot: Materiały fryzjerskie Kierunek : Technikum Usług Fryzjerskich- rok szkolny 05/ 06 Liczba godzin: 76 Liczba godzin w roku szkolnym: KL.II Lp. Tematyka Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Okres w miesiącach: 7.

II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Okres w miesiącach: 7. Warszawa: Organizacja cyklu wyjazdów informacyjnych w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego (RPO WM) w roku 2010 Numer ogłoszenia: 34595-2010; data zamieszczenia: 19.02.2010

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Data publikacji 2016-04-29 Rodzaj zamówienia Tryb zamówienia

Bardziej szczegółowo

Mechanizm zawarty w warunkach zamówienia podstawowego. Nie wymaga aneksu do umowy albo udzielenia nowego zamówienia. -

Mechanizm zawarty w warunkach zamówienia podstawowego. Nie wymaga aneksu do umowy albo udzielenia nowego zamówienia. - Załącznik nr 1a Lista sprawdzająca dot. ustalenia stosowanego trybu zwiększenia wartości zamówień podstawowych na roboty budowlane INFORMACJE PODLEGAJĄCE SPRAWDZENIU Analiza ryzyka Działanie Uwagi Czy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych Dz.U.08.234.1577 ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2008 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA

PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA Załącznik do Uchwały nr XLVI/328/2014 Rady Miejskiej Gminy Dobrzyca z dnia 30 czerwca 2014r. PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA 1 Cele i formy realizacji programu 1. Tworzy się Program Stypendialny Gminy

Bardziej szczegółowo

Omówienie wyników badañ krwi

Omówienie wyników badañ krwi Omówienie wyników badañ krwi ej asz n y w ializ m a D t Wi tacji S Dlaczego badania krwi s¹ wykonywane tak czêsto? Co miesi¹c pobieramy seriê próbek krwi w celu sprawdzenia skutecznoœci zabiegu dializy

Bardziej szczegółowo

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej biblioteczka zamówień publicznych Agata Hryc-Ląd Małgorzata Skóra Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej Nowe progi w zamówieniach publicznych 2014 Agata Hryc-Ląd Małgorzata

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO Nr ćwiczenia: 101 Prowadzący: Data 21.10.2009 Sprawozdanie z laboratorium Imię i nazwisko: Wydział: Joanna Skotarczyk Informatyki i Zarządzania Semestr: III Grupa: I5.1 Nr lab.: 1 Przygotowanie: Wykonanie:

Bardziej szczegółowo

Liczba stron: 3. Prosimy o niezwłoczne potwierdzenie faktu otrzymania niniejszego pisma.

Liczba stron: 3. Prosimy o niezwłoczne potwierdzenie faktu otrzymania niniejszego pisma. Dotyczy: Zamówienia publicznego nr PN/4/2014, którego przedmiotem jest Zakup energii elektrycznej dla obiektów Ośrodka Sportu i Rekreacji m. st. Warszawy w Dzielnicy Ursus. Liczba stron: 3 Prosimy o niezwłoczne

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ WYBORU WYKONAWCY WEDŁUG ZASADY KONKURENCYJNOŚCI DLA POSTĘPOWANIA NA:

PROTOKÓŁ WYBORU WYKONAWCY WEDŁUG ZASADY KONKURENCYJNOŚCI DLA POSTĘPOWANIA NA: PROTOKÓŁ WYBORU WYKONAWCY WEDŁUG ZASADY KONKURENCYJNOŚCI DLA POSTĘPOWANIA NA: Wynajem sali szkoleniowej oraz zapewnienie usługi noclegowej i cateringowej podczas sesji zespołu trenerskiego w ramach projektu

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ Niniejsze oświadczenie należy wypełnić czytelnie. W przypadku, gdy zakres informacji wskazany w danym punkcie nie ma odniesienia do

Bardziej szczegółowo

Tychy, 17.03.2015 r. ZAPYTANIE OFERTOWE

Tychy, 17.03.2015 r. ZAPYTANIE OFERTOWE Tychy, 17.03.2015 r. ZAPYTANIE OFERTOWE Miejskie Centrum Kultury w Tychach zaprasza do złożenia na sukcesywne świadczenie usług Inspektora Bezpieczeństwa i Higieny Pracy oraz Ochrony Przeciwpożarowej zgodnie

Bardziej szczegółowo

Pokonać Ransomware. Grzegorz Ciołek Systems Engineer

Pokonać Ransomware. Grzegorz Ciołek Systems Engineer Pokonać Ransomware Grzegorz Ciołek Systems Engineer Agenda Historia Ransomware Analiza Ransomware:Jak to działa Trendy i statystyki z Laboratorium FortiGuard Jak żyć? 2 Co to jest Ransomware? Złośliwe

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM BADAŃ I CERTYFIKACJI S.A. 02-699 Warszawa, ul. Kłobucka 23A. Opinia Nr BR/ROW/012/2007

POLSKIE CENTRUM BADAŃ I CERTYFIKACJI S.A. 02-699 Warszawa, ul. Kłobucka 23A. Opinia Nr BR/ROW/012/2007 Opinia Nr BR/ROW/012/2007 dotycząca oceny zgodności wyrobu z ogólnymi wymaganiami bezpieczeństwa określonymi w Ustawie z dnia 31 grudnia 2003 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów (Dz. U. Nr 229, poz.

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2.

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2. Od redakcji Niniejszy zbiór zadań powstał z myślą o tych wszystkich, dla których rozwiązanie zadania z fizyki nie polega wyłącznie na mechanicznym przekształceniu wzorów i podstawieniu do nich danych.

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WPIS DO REJESTRU GRUPOWYCH PRAKTYK LEKARSKICH... (nazwa i siedziba Okręgowej/Wojskowej Izby Lekarskiej) przedstawiciela spółki

WNIOSEK O WPIS DO REJESTRU GRUPOWYCH PRAKTYK LEKARSKICH... (nazwa i siedziba Okręgowej/Wojskowej Izby Lekarskiej) przedstawiciela spółki (Ŝółty PANTONE 012 U) CZĘŚĆ A WYPEŁNIA WNIOSKODAWCA DANE EWIDENCYJNE WNIOSEK O WPIS DO REJESTRU GRUPOWYCH PRAKTYK LEKARSKICH................................................ (nazwa i siedziba Okręgowej/Wojskowej

Bardziej szczegółowo

Chemia i technologia materiałów barwnych BADANIE WŁAŚCIWOŚCI ZWIĄZKÓW BARWNYCH WYKORZYSTANIEM SPEKTROFOTOMETRII UV-VIS.

Chemia i technologia materiałów barwnych BADANIE WŁAŚCIWOŚCI ZWIĄZKÓW BARWNYCH WYKORZYSTANIEM SPEKTROFOTOMETRII UV-VIS. Chemia i technologia materiałów barwnych Ćwiczenia laboratoryjne BADANIE WŁAŚCIWOŚCI ZWIĄZKÓW BARWNYCH WYKORZYSTANIEM SPEKTROFOTOMETRII UV-VIS. Z Opracowanie: dr inŝ. Ewa Wagner-Wysiecka Politechnika Gdańska

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl Braniewo: Pełnienie funkcji Koordynatora Projektu Priorytet: IX Rozwój wykształcenia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ Anna Gutt- Kołodziej ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI Podczas pracy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA DELEGOWANA KOMISJI / /UE. z dnia 18.10.2013 r.

DYREKTYWA DELEGOWANA KOMISJI / /UE. z dnia 18.10.2013 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 18.10.2013 C(2013) 6797 final DYREKTYWA DELEGOWANA KOMISJI / /UE z dnia 18.10.2013 r. zmieniająca, w celu dostosowania do postępu technicznego, załącznik IV do dyrektywy

Bardziej szczegółowo

Treść uchwał podjętych przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki Leasing-Experts Spółka Akcyjna w dniu 17 października 2014 roku

Treść uchwał podjętych przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki Leasing-Experts Spółka Akcyjna w dniu 17 października 2014 roku Treść uchwał podjętych przez Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki Leasing-Experts Spółka Akcyjna w dniu 17 października 2014 roku Uchwała nr 1/2014 w przedmiocie wyboru Przewodniczącego Walnego Zgromadzenia

Bardziej szczegółowo

Dotyczy zastosowania ww produktów w mikrobiologii klinicznej

Dotyczy zastosowania ww produktów w mikrobiologii klinicznej Warszawa,14.11.2013 WAŻNE: Notatka bezpieczeństwa Dotyczy produktów: ZYM B (Nr kat.70493), API Listeria (Nr kat.10300), API NH (Nr kat.10400) nr serii: patrz załącznik 1 Dotyczy zastosowania ww produktów

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201 INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: PZ-41SLB-E PL 0101872HC8201 2 Dziękujemy za zakup urządzeń Lossnay. Aby uŝytkowanie systemu Lossnay było prawidłowe i bezpieczne, przed pierwszym uŝyciem przeczytaj niniejszą

Bardziej szczegółowo

Metrologia cieplna i przepływowa

Metrologia cieplna i przepływowa Metrologia cieplna i przepływowa Systemy, Maszyny i Urządzenia Energetyczne, I rok mgr Pomiar małych ciśnień Instrukcja do ćwiczenia Katedra Systemów Energetycznych i Urządzeń Ochrony Środowiska AGH Kraków

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Tłumaczenie pisemne dokumentacji rejestracyjnej ZAPYTANIE OFERTOWE

ZAPYTANIE OFERTOWE. Tłumaczenie pisemne dokumentacji rejestracyjnej ZAPYTANIE OFERTOWE ZAPYTANIE OFERTOWE Tłumaczenie pisemne dokumentacji rejestracyjnej Biofarm sp. z o.o. ul. Wałbrzyska 13 60-198 Poznań Poznań, 09 grudnia 2015r. ZAPYTANIE OFERTOWE I. Nazwa i adres Zamawiającego: Biofarm

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe. (do niniejszego trybu nie stosuje się przepisów Ustawy Prawo Zamówień Publicznych)

Zapytanie ofertowe. (do niniejszego trybu nie stosuje się przepisów Ustawy Prawo Zamówień Publicznych) Kraków, dn. 15 września 2015 r. Zapytanie ofertowe (do niniejszego trybu nie stosuje się przepisów Ustawy Prawo Zamówień Publicznych) W związku z realizacją przez Wyższą Szkołę Europejską im. ks. Józefa

Bardziej szczegółowo

Inteligentna formuła

Inteligentna formuła Inteligentna formuła Szeroki zakres zastosowań Nowy olej serwisowy F1 jest produktem opracowanym przez firmę W&H. Jego skład jest rezultatem rozwoju nowoczesnej technologii produkcji instrumentów stomatologicznych.

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny BM Medical S.A.

Raport kwartalny BM Medical S.A. Raport kwartalny BM Medical S.A. IV kwartał 2011r. Warszawa, 14 lutego 2012r. ZAWARTOŚĆ RAPORTU KWARTALNEGO: 1. PODSTAWOWE DANE O EMITENCIE 2. WYBRANE DANE FINANSOWE Z BILANSU ORAZ RACHUNKU ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

Czym jest doping? Lista metod i substancji zabronionych w sporcie www.antydoping.pl

Czym jest doping? Lista metod i substancji zabronionych w sporcie www.antydoping.pl Błażej Łoński Czym jest doping? Doping wydolnościowy sztuczne podnoszenie wydolności fizycznej i psychicznej zawodnika metodami wykraczającymi poza normalny, "naturalny" trening. Rodzaje dopingu: Farmakologiczny

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości Znak sprawy: GP. 271.3.2014.AK ZAPYTANIE OFERTOWE Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości 1. ZAMAWIAJĄCY Zamawiający: Gmina Lubicz Adres: ul. Toruńska 21, 87-162 Lubicz telefon:

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 1 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki ABS Investment S.A. z siedzibą w Bielsku-Białej z dnia 28 lutego 2013 roku

UCHWAŁA NR 1 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki ABS Investment S.A. z siedzibą w Bielsku-Białej z dnia 28 lutego 2013 roku UCHWAŁA NR 1 w sprawie: wyboru Przewodniczącego Walnego Zgromadzenia Działając na podstawie art. 409 1 kodeksu spółek handlowych oraz 32 ust. 1 Statutu Spółki Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki ABS

Bardziej szczegółowo

SUBSTANCJE DODATKOWE DO śywności (zmiany przepisów)

SUBSTANCJE DODATKOWE DO śywności (zmiany przepisów) SUBSTANCJE DODATKOWE DO śywności (zmiany przepisów) W Unii Europejskiej trwają prace dotyczące zmian przepisów w zakresie substancji dodatkowych w Ŝywności. Obecnie, w okresie przejściowym, obowiązują

Bardziej szczegółowo

Grupa bezpieczeństwa kotła KSG / KSG mini

Grupa bezpieczeństwa kotła KSG / KSG mini Grupa bezpieczeństwa kotła KSG / KSG mini Instrukcja obsługi i montażu 77 938: Grupa bezpieczeństwa kotła KSG 77 623: Grupa bezpieczeństwa kotła KSG mini AFRISO sp. z o.o. Szałsza, ul. Kościelna 7, 42-677

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA SERWISOWA. Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport OPCJONALNY

INSTRUKCJA SERWISOWA. Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport OPCJONALNY Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport ATA System: Układ paliwowy OPCJONALNY 1) Zastosowanie Aby osiągnąć zadowalające efekty, procedury zawarte w niniejszym

Bardziej szczegółowo

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE I. Dane identyfikacyjne kontroli Numer i tytuł kontroli Jednostka przeprowadzająca kontrolę P/13/151 Zapewnienie prawa do jednakowego wynagradzania

Bardziej szczegółowo