Œlady pestycydów niebezpieczne dla cz³owieka i œrodowiska

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Œlady pestycydów niebezpieczne dla cz³owieka i œrodowiska"

Transkrypt

1 Œlady pestycydów niebezpieczne dla cz³owieka i œrodowiska Chemiczne środki ochrony roślin maj¹ olbrzymie znaczenie w powiêkszaniu efektywności i jakości produkcji rolnej. Jednak nieracjonalne ich stosowanie wywiera negatywny wp³yw na środowisko i cz³owieka, jest przyczyn¹ wielu chorób oraz zatruæ pracowników rolnych i konsumentów produktów spo ywczych. Prowadzona w UE strategia zrównowa onego stosowania pestycydów ma doprowadziæ do eliminacji zagro eñ jakie zwi¹zane s¹ z ich stosowaniem. W artykule omówiono uregulowania prawne, kierunki dzia³añ zapobiegawczych i ochronnych w zakresie zdrowia cz³owieka, kryteria klasyfikacji pestycydów oraz problemy kontroli analitycznej śladowych pozosta³ości pestycydów w ywności na podstawie norm i procedur badawczych. Wskazano kierunki ograniczania zu ycia Traces of pesticides dangerous for human and for the environmental Chemical protection of plants is very important in increasing the efficiency and quality of agricultural production. However its unreasonable use has a negative impact on the environment and on the human; it causes diseases and food poisoning of agricultural workers and consumers of food products. The European Union strategy of sustainable application of pesticides is to eliminate threats their use poses. This article discusses legal regulations, directions of preventive and protective activities related to human health, criteria of classification of pesticides and the problems of an analytic control of traces in food on the basis of standards and test procedures. Reduction in the use of pesticides is discussed, too. Wprowadzenie Rolnictwo jest sektorem gospodarki, który odgrywa na świecie powa n¹ rolê. Jest dostarczycielem ywności, a tak e dawc¹ zatrudnienia dla dziesi¹tków milionów ludzi. W sektorze rolnym naszego kraju zatrudnionych jest oko³o 20% populacji czynnej zawodowo, podczas gdy we Francji, Niemczech, Holandii, Wielkiej Brytanii i innych krajach tej czêści Europy odsetek ten jest kilka razy ni szy. Taki stan osi¹gniêto dziêki tworzeniu wielkich obszarowo gospodarstw u³atwiaj¹cych mechanizacjê prac, intensywnemu zasilaniu gleb nawozami mineralnymi i ochronie p³odów rolnych chemicznymi środkami ochrony roślin [1]. Polskie rolnictwo, dotychczas drobnotowarowe, bêdzie zmniejsza³o ten dystans przez intensyfikacjê upraw, mechanizacjê pracy oraz obserwowane zmiany o pod³o u gerontologicznym sprzyjaj¹ce scalaniu area³ów i zmniejszaniu zatrudnienia. Jednak zwiêkszenie produkcji rolnej, zwi¹zane z szerokim zastosowaniem chemicznych środków walki ze szkodnikami i chorobami w rolnictwie oraz hodowli, mimo e w pierwszym okresie by³o wielkim sukcesem, z up³ywem czasu zaczê³o przynosiæ ujemne skutki w postaci ubo enia gleb w organizmy u yteczne, zatruwania wód gruntowych i cieków wodnych, zanieczyszczenia powietrza oraz wprowadzenia do ³añcucha ywieniowego cz³owieka toksycznych sk³adników w postaci chemikaliów lub ich metabolitów. Naruszy³o to równowagê w ekosystemach oraz doprowadzi³o do pogorszenia siê jakości produktów spo ywczych w tych krajach. Nasza dotychczasowa gospodarka rolna w mniejszym stopniu podlega³a i podlega tym negatywnym zmianom, w³aśnie dziêki rozdrobnieniu gospodarstw sprzyjaj¹cemu bioró norodności, stosowaniu g³ównie nawo enia naturalnego oraz ni szemu zu yciu Dane z koñca lat dziewiêædziesi¹tych ubieg³ego wieku wykaza³y, e zu ycie pestycydów w Polsce i na świecie wyra one w kg/ha substancji aktywnej kszta³towa³o siê na ró nym poziomie i wynosi³o odpowiednio: w Holandii 1,1, w Belgii 10,8, w Niemczech i we Francji 4,5, a w Polsce 0,6. Prze³o y³o siê to na jakośæ produkowanej ywności i stan środowiska. Nasza ywnośæ jest zdrowa, zawiera znacznie mniejsze ilości pozosta³ości substancji chemicznych w porównaniu do krajów, w których kultura rolna jest lepiej rozwiniêta [2]. Pestycydy G ÓWNE KLASY PESTYCYDÓW ORGANICZNYCH I ICH CHARAKTERYSTYKI [3] Classification the organic pesticides and their characteristics [3] Klasa Zastosowanie Trwa³ośæ Substancje, potocznie zwane środkami ochrony roślin, obejmuj¹ ca³¹ gamê zwi¹zków oraz preparatów pochodzenia naturalnego i syntetycznego. Ich dzia³anie polega na niszdoc. dr hab. ZBIGNIEW MAKLES dr in. WOJCIECH DOMAÑSKI Centralny Instytut Ochrony Pracy Pañstwowy Instytut Badawczy Rozpuszczalnośæ w wodzie Tabela 1 Transport w glebie Chlorowane wêglowodory insektycydy du a wyj¹tkowo s³aba osadzanie Kationowe zwi¹zki heterocykliczne herbicydy du a dobra osadzanie Triazyny herbicydy umiarkowana zale y od ph osadzanie Pochodne fenylomocznika herbicydy umiarkowana ró na wyp³ukiwanie Pochodne dinitroaniliny herbicydy umiarkowana s³aba osadzanie Pochodne kwasu fenoksyoctowego herbicydy krótka dobra osadzanie Pochodne fenylokarbaminianów herbicydy krótka dobra osadzanie Metaliczne pochodne fungicydy krótka umiarkowana nieznany etylenobis(ditiokarbaminianów) Pyretroidy insektycydy krótka wyj¹tkowo s³aba osadzanie Zwi¹zki fosforoorganiczne insektycydy krótka dobra wymywanie Karbaminiany insektycydy krótka dobra wymywanie 5

2 czeniu szkodników oraz walce z chorobami zwierz¹t i roślin, regulacji wzrostu roślin, a tak e usuwaniu roślin nieu ytecznych. Praktyczne wykorzystanie pestycydów jest ogromne w takich dziedzinach, jak ochrona pól, lasów, zwierz¹t hodowlanych, pomieszczeñ mieszkalnych, konserwacja drewna, usuwanie i przerzedzanie roślin glebowych oraz w zbiornikach wodnych. Przyjête nazewnictwo tych środków oparte jest na ich przeznaczeniu, st¹d dzieli siê je na: zoocydy środki do zwalczania szkodników zwierzêcych; insektycydy - owadobójcze; larwicydy larwobójcze; aficydy mszycobójcze; owicydy do niszczenia jaj owadów i roztoczy; akarycydy roztoczobójcze; nematocydy nicieniobójcze; rodentycydy gryzoniobójcze; moluskocydy ślimakobójcze; atraktanty do wabienia owadów; repelenty do odstraszania; feromony informuj¹ce o obecności p³ci odmiennej danego gatunku. fungicydy środki grzybobójcze bakteriocydy środki bakteriobójcze i wirusobójcze herbicydy środki do zwalczania roślin nieu ytecznych; defolianty do usuwanie liści; desykanty do wysuszanie roślin; defloranty do usuwanie kwiatów. Pestycydy nale ¹ do ró nych grup zwi¹zków chemicznych, zazwyczaj charakteryzowanych struktur¹ chemiczn¹ lub obecności¹ atomów, grup atomów lub ugrupowañ. Mówi siê o pestycydach nieorganicznych i organicznych, o pestycydach fosforo-, azoto-, chloro-, siarkoorganicznych lub o zwi¹zkach zawieraj¹cych wspólnie te pierwiastki. G³ówne klasy pestycydów wraz z ich podstawowymi charakterystykami przedstawiono w tabeli 1 (str. 5.). Liczba produkowanych pestycydów jest olbrzymia i siêga ponad 4 tysiêcy indywiduów oraz tysi¹ca preparatów. Poniewa substancje te oraz ich metabolity wykazuj¹ znacz¹c¹ aktywnośæ biologiczn¹ w odniesieniu do organizmów ywych, zachodzi koniecznośæ nie tylko śledzenia ich obiegu w środowisku, stawiania określonych wymagañ co do aktywności biologicznej dla szkodników, chwastów i organizmów chorobotwórczych, ale równie ochrony cz³owieka, u ytecznych zwierz¹t i roślin. Zagadnienia te s¹ realizowane w praktyce przez badanie ich zachowania siê w przyrodzie, w poszczególnych ekosystemach biosfery, hydrosfery, litosfery i atmosfery. Zajmuj¹ siê tym poszczególne dyscypliny nauki i praktyki, spośród których znacz¹ce miejsce przypisuje siê chemii, biologii, biochemii, toksykologii oraz nauce o uprawie ziemi. Udowodniono, ze stosowanie pestycydów znacz¹co zwiêksza produkcjê roln¹ i hodowlan¹, z czym zwi¹zane s¹ określone efekty ekonomiczne, z drugiej zaś strony stwarzaj¹ one du e zagro enie dla zdrowia cz³owieka, CZAS KARENCJI DLA WYBRANYCH PESTYCYDÓW W ODNIESIENIU DO P ODÓW ROLNYCH [4] The time of carrency for chosen of pesticides in reference to agricultural crops [4] Pestycyd Chlortion Funaben Systoks (Merkaptofos) Metasystoks Diazinon (Basudin) Guzation (Guyion) Dinokap Dichlorfos Fenitrotion przez bezpośrednie nara enie na ich dzia³anie pracowników bran owych, rolników, hodowców oraz nara enie pośrednie konsumentów ywności. Zagro enie stwarzaj¹ nie tylko pojedyncze substancje czynne, ale równie sk³adniki preparatów, w których wystêpuj¹ ró ne zwi¹zki chemiczne u³atwiaj¹ce sposoby praktycznego stosowania oraz zachowania siê w środowisku itp., a które stanowi¹ dodatkowe powa ne zagro enie, dotychczas niedostrzegane dla grup populacji szczególnie wra liwych, wśród których s¹ dzieci, osoby starsze, pracownicy. Uregulowania prawne Czas karencji, liczba dni nie obowi¹zuje 42 Obecnie w Unii Europejskiej jest dostrzegany problem oceny wystêpowania pestycydów w środowisku pod wzglêdem ca³kowitego wp³ywu wszystkich obecnie stosowanych substancji na zdrowie cz³owieka. G³ównymi dokumentami w tej sprawie s¹: rozporz¹dzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/0136 (COD) dotycz¹ce wprowadzenia do obrotu środków ochrony roślin; rozporz¹dzenie Komisji (WE) 18/2006 w sprawie najwy szych dopuszczalnych poziomów (NDP) pozosta³ości środków ochrony roślin w ywności, a tak e paszy pochodzenia roślinnego i zwierzêcego oraz na ich powierzchni; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Pestycyd Malation (Karbofos) Lebaicid (Fention) Paration (Tiofos) Metyloparation Fosdrin (Mewinfos) Chlorfos (Diptereks) Dimetoat Lindan Chlorfenwinfos Tabela 2 Czas karencji, liczba dni Tabela 3 KRYTERIA KLASYFIKACJI STOPNIA TOKSYCZNOŚCI SUBSTANCJI NIEBEZPIECZNYCH DLA ŚRODOWISKA [5] The criteria of the toxicological classification of dangerous substances for environmental [5] Kryteria LC/EC50 ryba/dafnia/algi < 1,0 mg/dm 3 LD50 per os, szczur 25 mg/kg LC50 inhalacyjne, szczur < 0,5 g/m 3 Kd dla ryb > 100 log Kow > 3,0 Brak dodatniej reakcji na 28-dniowy test podatności na biodegradacjê (OECD) BZT/ChZT < 0,5 Brak dodatniej reakcji na 28-dniowy test podatności na biodegradacjê (OECD) BZT/ChZT < 0,5 Klasy substancje ekstremalnie toksyczne substancje toksyczne ulegaj¹ce bioakumulacji substancje toksyczne nie ulegaj¹ce biodegradacji substancje ulegaj¹ce bioakumulacji a nie ulegaj¹ce biodegradacji 2000/60/WE, zwana ramow¹ dyrektyw¹ wodn¹, ustalaj¹ca ramy ochrony wszystkich rodzajów wód powierzchniowych i podziemnych; dyrektywa Komisji 2002/63/WE ustalaj¹ca wspólnotowe metody pobierana próbek do celów urzêdowej kontroli pozosta³ości pestycydów w produktach pochodzenia roślinnego i zwierzêcego oraz na ich powierzchni; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/0132 (COD) ustalaj¹ca ramy wspólnotowego dzia³ania na rzecz osi¹gniêcia zrównowa onego stosowania pestycydów, a tak e rozporz¹dzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleñ i stosowanych ograniczeñ w zakresie chemikaliów (REACH) i utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów. Wymienione przepisy prawne s¹ nastêpstwem przyjêtej w 1992 r. zasady zrównowa onego stosowania pestycydów w Unii Europejskiej (Com (2006) 33 final), której celem jest zapobieganie negatywnym skutkom dzia³ania pestycydów przez zmniejszenie ich wp³ywu na zdrowie ludzkie i środowisko naturalne. Rozporz¹dzenie REACH (Registration, Evaluation, Authorisation, Chemicals) ma ca³kowicie zmieniæ regu³y dotycz¹ce wprowadzania tysiêcy substancji chemicznych na rynek. Nak³ada ono obowi¹zek weryfikacji substancji chemicznych i kontrolê bezpiecznego wykorzystywania substancji wysokiego ryzyka 6

3 NDS I NDSCH WYBRANYCH PESTYCYDÓW NA STANOWISKACH PRACY [6] TLV-TWA and STEL of chosen of pesticides on works places [6] NDS w zale ności od czasu nara enia inhalacyjnego, mg/m 3 na wszystkich etapach cyklu ich u ytkowania, stawiaj¹c wymagania w zakresie produkcji, handlu i zastosowania. Obecnie niewiele z tych substancji i preparatów jest dok³adnie przebadanych pod k¹tem ich wp³ywu na zdrowie cz³owieka i środowisko naturalne. Wystarczy tylko przypomnieæ, e liczba substancji najwy szego ryzyka (np. rakotwórcze, mutagenne czy powoduj¹ce bezp³odnośæ) szacowana jest na pó³tora tysi¹ca. W Polsce sprawy zwi¹zane z ochron¹ roślin reguluje ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin (DzU z 2004 r., nr 11, poz. 94 oraz 96 z późn. zm.) bêd¹ca implementacj¹ rozporz¹dzenia unijnego do prawa polskiego, ustawa o bezpieczeñstwie ywności i ywienia (DzU 2006, nr 11, poz. 1225), a tak e rozporz¹dzenia: ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 1 maja 2005 r. w sprawie zakresu badañ, informacji i danych dotycz¹cych środków ochrony roślin i substancji aktywnej oraz zasad sporz¹dzania ich oceny (DzU Oznakowanie nara enia Tabela 4 Normy w zakresie badañ analitycznych Nazwa i nr CAS NDS NDSCh Aldryna [ ] 0,01 0,08 Ft, Sk Atrazyna [ ] 5 PN-Z :2001 Bromfenwinfos [ ] 0,01 Ft, Sk PN-8/Z-04182/0 Chlorfenwinfos [ ] 0,01 0,1 Ft, Sk PN-8/Z-04182/08 Chloropiryfos [ ] 0,2 0,6 Ft, Sk PN-Z :2000 2,4-D [94-5-] Ft, I PN-86/Z-0415/02 DDT [ ] 0,1 0,8 Ft, Sk Demeton-S [ ] 0,1 0,8 Sk PN-Z :2002 Dichlorfos [62-3-] 1 3 Ft, Sk PN-90/Z-04182/1 Dieldryna [60-5-1] 0,1 0,8 Ft, Sk Dimetoat [ ] 0,2 0,6 Sk PN-Z :2000 Endryna [2-20-8] 0,01 0,08 Ft, Sk Fenitron [122--5] 0,02 0,1 Ft PN-8/Z-04182/11 Fenofos [ ] 0,1 Sk HCH [ ] 0,05 0,4 Sk Kaptan [ ] 5 PN-Z :2003 Karbaryl [ ] 1 8 Ft Karbendazym [ ] 10 Ft Malation [1-5-5] 1 10 Ft, Sk PN-8/Z-04182/10 MCPA [94-4-6] 1 5 Ft, I, Sk PN-86/Z-0416/02 Metoksychlor [2-43-5] 10 PN-Z :2001 Metyloparation [ ] 0,1 0,6 Ft, Sk Propoksur [1-26-1] 0,5 2 Ft, Sk PN-86/Z-04154/02 Pyretryny [ ] 5 Sulfotep [ ] 0,1 Sk Trichlorfon [ ] 0,5 2 A, Ft, Sk PN-8/Z-04182/09 Ft substancje dzia³aj¹ce toksycznie na p³ód; Sk substancje wch³aniaj¹ce siê przez skórê; I substancje dzia³aj¹ce dra ni¹co na skórê; A substancje uczulaj¹ce na skórê lub uk³ad oddechowy. nr 100, poz. 839), rozporz¹dzenie MRiRW z dnia 18 października 2004 r. w sprawie upowa nienia jednostek organizacyjnych do opracowywania ocen i raportów dotycz¹cych środków ochrony roślin (DzU nr 238, poz. 2399), rozporz¹dzenie ministra zdrowia z dnia 16 maja 200 r. w sprawie najwy szych dopuszczalnych poziomów pozosta³ości (NDP) pestycydów, które mog¹ znajdowaæ siê w produktach spo ywczych lub na ich powierzchni (DzU nr 119, poz. 81), rozporz¹dzenie ministra zdrowia z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie pobierania próbek ywności w celu oznaczania pozosta³ości chemicznych środków ochrony roślin (DzU nr 86, poz. 810) i rozporz¹dzenie ministra zdrowia z dnia 24 września 200 r. w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych (DzU nr 14, poz. 1222). W rozporz¹dzeniu ministra zdrowia z dnia 16 maja 200 r. umieszczono wartości NDP dla substancji aktywnych, obowi¹zuj¹ce w UE, oraz wartości NDP innych krajów nieuwzglêdnione w prawie UE. Polskie prawo poszerzono tak e o niezwykle wa ne zagadnienie zwi¹zane z faz¹ rzeczywistego stosowania środków ochrony roślin, które odgrywa kluczow¹ rolê w ustaleniu ca³kowitego zagro enia wystêpuj¹cego przy stosowania pestycydów (substancji aktywnej i dodatków). Ten etap przystosowawczy w Polsce zrealizowano przez przyjêcie w czerwcu 200 r. postanowieñ rozporz¹dzenia REACH. Zagro enia W zwi¹zku z wielk¹ skal¹ stosowania pestycydów w rolnictwie du e znaczenie ma rodzaj i jakośæ produkowanych preparatów, ich toksycznośæ, trwa³ośæ w środowisku i utrzymywanie siê w glebie, na roślinach, w wodzie itd., poniewa wiele z nich stanowi potencjalne zagro enie dla cz³owieka i zwierz¹t. Wśród pestycydów wystêpuj¹ substancje o dzia³aniu rakotwórczym, mutagennym i teratogennym, w tym pestycydy chloroorganiczne utrzymuj¹ce siê w środowisku przez czas liczony latami, wykazuj¹ce du ¹ mobilnośæ w ekosystemach oraz kumuluj¹ce siê w organizmach zwierz¹t. Asortyment najgroźniejszych środków chloroorganicznych (DDT, HCH, Aldrina i in.) zosta³ ju wycofany z u ycia w wielu krajach, w tym tak e w Polsce. Wed³ug WHO pestycydy s¹ przyczyn¹ corocznego zatrucia ok. 1,5 mln ludzi na świecie, wśród których wystêpuj¹ rolnicy, pracownicy firm produkuj¹cych chemikalia, konsumenci. Spo ywanie p³odów rolnych zanieczyszczonych pestycydami przed up³ywem karencji, prowadzi rocznie w UE do 20 tys. zgonów. Najgroźniejszymi skutkami chorób wywo- ³anych pozosta³ościami pestycydów w produktach ywnościowych s¹: zmiany nowotworowe, mutagenne i teratogenne uszkodzenia uk³adu odpornościowego, zaburzenia hormonalne choroby uk³adu oddechowego, trawiennego, limfatycznego, skórne synergizm dzia³ania w odniesieniu do palaczy i ludzi nadmiernie spo ywaj¹cych alkohol. Od środków ochrony roślin wymaga siê dzia³ania selektywnego, wysokiej toksyczności w stosunku do szkodników, a niskiej dla innych organizmów, w tym dla cz³owieka, szybkości dzia³ania, a tak e zdolności do rozpadu w określonym czasie (tab. 2.). Wskaźnikiem ekspozycji pestycydów na ywy organizm jest bioakumulacja w tkankach, któr¹ mo na ustaliæ na drodze analizy chemicznej. Przy trudnościach z jego ustaleniem stosuje siê formu³y empiryczne do obliczenia wspó³czynnika biokoncentracji (BCF), a nastêpnie ustala siê zale nośæ stê enia

4 TRWA OŚÆ WYBRANYCH PESTYCYDÓW W ŚRODOWISKU [5, ] The durability of chosen of pesticides in environmental [5, ] Tabela 6 WARTOŚCI NAJWY SZYCH DOPUSZCZALNYCH POZIOMÓW ZAWARTOŚCI WYBRANYCH PESTYCYDÓW W PRODUKTACH SPO YWCZYCH POCHODZENIA ZWIERZÊCEGO The highest values of admissible levels of content chosen the pesticide in food products of animal origin Pestycydy maj¹ce powinowactwo do t³uszczu Najwy sze dopuszczalne poziomy pozosta³ości, mg/kg t³uszcz zawarty w miêsie i produktach miêsnych Pestycyd Czas rozpadu % rozpadu Aldryna 1 6 lat 95% DDT 4 30 lat 95% γ-hch 3 10 lat 95% Chlorfos [ph 1-5, temp.20 o C] 3 miesi¹ce 50% Dichlorfos (DDVP) [20 o C] 2 miesi¹ce 50% Dieldryna 5 25 lat 95% Fosdrin [ph, temp. 20 o C] 35 dni 50% Heptachlor 3 5 lat 95% Chlorfenwinfos [ph 9,1, temp. 38 o C] 16 dni 50% Chlorfenwinfos [ph 3, temp. 50 o C] 1,2 lata brak danych Metasystoks S [ph 1-5, temp. 30 o C] 240 dni 50% Paration [ph 1-5, temp. 10 o C] 8,3 lat 50% Systoks [ph 1-5, temp. 10 o C] 2,6 lat 50% Szradan (OMPA) [ph ] 100 lat 50% pestycydu w organizmie w odniesieniu do jego stê enia w otaczaj¹cym środowisku (np. w wodzie). Wa n¹ rolê w ustalaniu wskaźnika bioakumulacji odgrywa wspó³czynnik podzia³u oktanol/woda (log. K ow ) charakteryzuj¹cy podzia³ pestycydów na granicy t³uszcz/woda. W klasyfikowaniu stopnia toksyczności pestycydów ujmuje siê takie kryteria, jak: wartośæ wspó³czynników bioakumulacji (K d ) i podzia³u oktanol/woda (log K ow ), stê enie śmiertelne (LC 50 ), dawka śmiertelna (LD 50 ), dawka efektywna (EC 50 ). W tabeli 3 (str. 6.). zestawiono klasyfikacjê toksyczn¹ środków ochrony roślin na podstawie wspomnianych kryteriów. W ocenie toksyczności pestycydów na stanowisku pracy stosuje siê parametry Najwy szego mleko mleczne jaja bez skorup Pestycydy nie maj¹ce powinowactwa do t³uszczu Najwy sze dopuszczalne poziomy pozosta³ości, mg/kg miêso miêsne mleko mleczne Aldryna i Dieldryna 0,2 0,006 0,02 2,4-D 0,05 miêso 0,01 0,05 Chlordan 0,05 0,002 0,005 Aldikarb 0,01 0,01 0,01 Chlorfenwinfos 0,01 0,01 0,01 Dichlorfos (DDVP) 0,05 0,02 0,05 Chloropiryfos 0,05 drób 0,01 0,01 Ditio karbaminiany 0,05 0,05 0,05 Cypermetryna 0,05 drób 0,02 0,05 Fenprofimorf 0,01 drób 0,01 0,01 DDT 1,0 0,04 0,05 Glifosat 0,01 0,01 0,01 Endryna 0,05 0,001 0,005 Karbendazym 0,05 0,05 0,05 Heptachlor 0,2 0,004 0,02 Monolinuron 0,05 0,05 0,05 Kaptan 0,01 0,01 0,01 Paration 0,05 0,05 0,05 Lindan (γ-hch) 0,02 0,001 0,1 Propoksur 0,05 0,05 0,05 Permetryna 0,5 0,5 0,05 Tiodikarb 0,02 0,02 0,02 Triazofos 0,01 0,01 0,01 Trichlorfon 0,1 0,05 - Tabela 5 Dopuszczalnego Stê enia (NDS) i Najwy szego Dopuszczalnego Stê enia Chwilowego (NDSCh), wartości których przedstawiono w tab. 4 (str..). Czas rozk³adu pestycydów w środowisku jest cech¹ decyduj¹c¹ przy ich stosowaniu. Najczêściej rozpad pestycydów zachodzi pod wp³ywem czynników biochemicznych, chemicznych i fotochemicznych, przy czym pestycydy polarne ulegaj¹ szybszej degradacji ni pestycydy niepolarne. W odniesieniu do rolnictwa, niezale nie od sposobu stosowania pestycydów, wiêksza cześæ ich przechodzi do gleby, w której ulega akumulacji, przemianom do innych zwi¹zków, rozpadowi, bioakumulacji w organizmach oraz migracji w glebie, wodzie i powietrzu (tab. 5.). jaja bez skorup Analityczna ocena pozosta³ości pestycydów W celu określenia wielkości gromadzenia siê pestycydów w organizmie cz³owieka i zwierz¹t, w glebie i wodzie oraz przy ustalaniu i ocenie pozosta³ości pestycydów w p³odach rolnych i produktach ich przetworzenia olbrzymi¹ rolê odgrywaj¹ specyficzne i selektywne metody analityczne oznaczania śladowych pozosta³ości pestycydów, poprzedzone w³aściwymi technikami wydzielenia analitów ze z³o onej matrycy (glebowej, wodnej, powietrznej, roślinnej, tkanki miêsnej, ywnościowej), ich oczyszczania, a nastêpnie analizowania. Czêsto te zachodzi potrzeba wzbogacania próbki lub eliminowania sk³adników matrycy. Przy wyodrêbnianiu analitów pestycydowych z próbki stosuje siê ró ne techniki zale nie od postaci fizycznej matrycy (gaz, ciecz, cia³o sta³e), takie jak destylacja, wymra anie, filtracja, ekstrakcja do fazy gazowej, ciek³ej, sta³ej (GLE, GSE, LLE, LSE, SPE, SPME), techniki membranowe, derywatyzacja, adsorpcja w roztworze lub na nośnikach sta³ych, wymiana jonowa itd. W przypadku ekstrakcji rozpuszczalnikowej, bardzo czêsto stosowanej w wyodrêbnianiu pozosta³ości pestycydów z próbek bardzo wa n¹ rolê odgrywa typ ekstrahenta lub sk³ad mieszaniny ekstrahentów, którym stawia siê wiele warunków, m.in., aby nie reagowa³y z analitem, nie rozpuszcza³y naturalnych wosków i t³uszczów zawartych w badanym materiale roślinnym czy zwierzêcym, umo liwia³y wyodrêbnienie szukanego po³¹czenia, nie przeszkadza³y w oznaczaniu stosowan¹ metod¹. Zastosowanie ekstrakcji wymaga tak- e m.in. sprawdzenia na wzorcach pestycydów wielkości odzysku. Metodami wykorzystywanymi w analizie pestycydów s¹: chromatografia w ró nych wariantach (TLC, GC, LC, IC) z ró nymi detektorami (FID, NPD, ECD, MSD) oraz techniki sprzê one, (GC/MS, GC/ ICP/MS, GC/MS/MS, HPLC/UV, HPLC/DAD, spektrofotometria (UV, VIS, IR), kolorymetria, metody aktywacyjne, analiza elementarna pierwiastków i in. [8] Techniki analityczne w zakresie badania pestycydów w wymienionych matrycach powinny umo liwiaæ rozdzielenie, wykrycie i oznaczenie śladów ilości substancji szkodliwych lub ich metabolitów na poziomie mikro- i nanogramów w próbce. Procedury analityczne w oznaczaniu pestycydów w próbkach środowiskowych s¹ opisane w normach polskich PN, PN-EN, normach europejskich EN, amerykañskich EPA, OSHA, NIOSH i in. fakultatywnie stosowanych lub w metodach wypracowanych przez poszczególne akredytowane laboratoria analityczne. Z norm zalecanych do analizy pozosta³ości pestycydów nale y wymieniæ normê PN-EN ISO/EC 1025: Ap. 1:2003 w zakre- 8

5 sie pozosta³ości pestycydów oraz normy do oznaczania pozosta³ości pestycydów: PN- -EN 12393:2000, PN-EN 12393:2002, PN-EN 13191:2002, PN-EN 1528:2000. Umo liwiaj¹ one oznaczanie NDP w próbkach p³odów rolnych, ywności pochodzenia roślinnego i zwierzêcego zgodnie z wymaganymi poziomami ustalonymi przez ministra zdrowia w rozporz¹dzeniu z dnia 16 maja 200 r. Tabele 6. i. zawieraj¹ informacje o NDP pozosta³ości pestycydów w produktach spo ywczych pochodzenia zwierzêcego wykazuj¹cych (i niewykazuj¹cych) powinowactwo do t³uszczu lub środka spo ywczego pochodzenia zwierzêcego oraz wyniki badañ uzyskane w akredytowanym laboratorium Pañstwowej Inspekcji Sanitarnej z wykorzystaniem obowi¹zuj¹cych norm na zgodnośæ z NDP określonych w przytoczonym rozporz¹dzeniu ministra zdrowia. Kierunki ograniczania zu ycia pestycydów Intensywne stosowanie pestycydów w wielu krajach doprowadzi³o do ska enia środowiska, znacznego zmniejszenia bioró norodności flory terenów rolniczych i pog³owia zwierzyny ³ownej oraz pogorszenia jakości przetworów spo ywczych. Te sygna³y powa nie wp³ynê³y na politykê Unii Europejskiej w sprawie intensywnego stosowania syntetycznych środków ochrony roślin, wyra on¹ dzia³aniami w zakresie ochrony konsumentów, pracowników rolnych oraz środowiska przed bezpośrednimi i pośrednimi skutkami stosowania pestycydów na terenach rolnych, przy ciekach wodnych i wra liwych siedliskach przyrodniczych. W akcji zwi¹zanej z redukcj¹ zagro eñ pestycydowych w środowisku Unia Europejska zaleca strategiê zrównowa onego stosowania pestycydów, której zasady to: minimalizacja ryzyka przez stosowanie pestycydów o ni szej toksyczności wzmo ona kontrola dystrybucji i stosowania wprowadzenie intensywnego szkolenia rolników w kierunku utrzymania w³aściwego dawkowania pestycydów, prowadzenia ewidencji oprysków, rodzajów u ytych substancji i rodzaju upraw stosowanie atestowanych urz¹dzeñ do spryskiwania upraw ob³o enie podatkiem pestycydowym firm agrochemicznych, który by³by przeznaczony na pokrycie kosztów instytucji wydaj¹cych pozwolenia, inspekcje i testy badawcze oraz na szkolenia. Efektem wprowadzenia d³ugofalowego programu by³o znaczne zmniejszenie ilości stosowanych środków ochrony roślin i spadek liczby oprysków. Realizowana polityka zrównowa onego stosowania pestycydów na przyk³adzie Danii wskazuje na znacz¹cy spadek sprzeda y pestycydów w latach z tys., Mg do 3 tys. Mg oraz spadek liczby oprysków z 2, do 2,0 z tendencj¹ obni enia do 1,4 oprysków bez znacz¹cych strat ekonomicznych zarówno dla rolników, jak i spo³eczeñstwa [10]. Podsumowanie Tabela ZAKRES POMIAROWY METOD ANALIZY POZOSTA OŚCI WYBRANYCH PESTYCYDÓW W PRÓBKACH YWNOŚCI [9] The measuring range of methods of analysis remainder chosen pesticides in sample the food [9] Norma/metoda Próbka Pestycyd PN-EN :2000 GC/ECD PN-EN :2000 GC/ECD ywnośæ o wysokiej zawartości t³uszczu ywnośæ o niskiej zawartości t³uszczu α/β/γ/δ-hch, DDT, Heptachlor, Aldryna, Dieldryna, Endryna, Metoksychlor Zakres pomiarowy metody, ng/cm 3 Granica oznaczalności metody, ng/cm 3 0,5-10 0,5 Aldryna, Dieldryna, DDT, α-hch, Heptachlor, Metoksychlor, Endryna, cis i trans-permetryna Metylobromofos, Etylobromofos, Dichlorofluanid, Dichlorfos, Etoprofos, Fenitrotion, Fenofos, Malation, Metyloparation, Terbufos Dimetoat, Folpet, Nitrofen, Paration, Tolilfluanid Kaptan, Triazofos Obserwowana w latach 80. i 90. ubieg³ego stulecia intensyfikacja stosowania chemicznych środków ochrony roślin, a tak e nawo enia mineralnego doprowadzi³a do znacznego wzrostu produkcji rolnej i obfitości po ywienia daj¹cej nadziejê na zaspokojenie g³odu w niektórych czêściach globu ziemskiego. W pierwszych fazach dzia³ania programów pestycydowych bardzo szybko nast¹pi³o zwiêkszenie produkcji rolnej i jej przetworów, przyspieszenie procesu mechanizacji prac rolnych i zwi¹zanych z tym korzyści ekonomicznych. Jednak z up³ywem czasu skutki chemizacji rolnictwa spowodowa³y zagro enia wywo³ywane pozosta³ościami pestycydów w środowisku oraz w p³odach rolnych, prowadz¹ce do produkcji niezdrowej ywności, degradacji flory i fauny oraz katastrof w niektórych ekosystemach kuli ziemskiej. Opublikowane w 2006 r. przez Uniê Europejsk¹ wyniki badañ pozosta³ości pestycydów we wszystkich krajach Wspólnoty wykonane na kilkudziesiêciu tysi¹cach próbek ywności wykaza³y, e w ok. 40% próbek przekroczono NDP pestycydów, a w ok. 4% próbek drastyczne przekroczenie tych poziomów, co wskazywa³o na ich szkodliwośæ dla cz³owieka, wzrost ryzyka zachorowalności obywateli Unii oraz jednocześnie nielegalny obrót tymi produktami na rynku europejskim. Do grupy produktów najbardziej ska onych pestycydami nale a³y owoce i warzywa. Równie w ywności dla dzieci stwierdzono przekroczenie pozosta³ości Obowi¹zuj¹ce w UE przepisy prawne określaj¹ce NDP pestycydów w ywności przynios³y spodziewane efekty, jednak w świetle przytoczonych faktów wymagaj¹ one poszerzenia i objêcia ca³ego asortymentu środków ochrony roślin, a wiêc tych, które nie mieszcz¹ siê w rozporz¹dzeniu REACH. Bêdzie to zadanie niezmiernie trudne z uwagi na ogrom prac zwi¹zanych z ocen¹ setek tysiêcy substancji i preparatów oraz silny opór przemys³owego lobby, które bêdzie ponosi³o najwy sze koszty wdra ania zasady zrównowa onego stosowania PIŚMIENNICTWO [1] [2] D. Stankiewicz Ochrona środowiska wiejskiego. [3] S.F. Zakrzewski Podstawy toksykologii środowiska. PWN. Warszawa 1995 [4] Środki ochrony roślin. Zjednoczenie Przemys³u Organicznego Organika. ódź 1981 [5] Zarys Ekotoksykologii pod red. J. Namieśnik, J. Jaśkowski. EKO-Pharma. Gdañsk 1995 [6] Czynniki szkodliwe w środowisku pracy wartości dopuszczalne. CIOP-PIB. Warszawa 2005 [] G. Schrader Die Entwicklung Neuer Insektizider Phosphorsaüre Ester. 3 Aufl. Verlag Chemie. Weinheim 1963 [8] Analytical Methods for Pesticides. Ed. G. Zweig. Academic Press. New York London 1964 [9] Wykaz metod badawczych stosowanych w laboratoriach analiz instrumentalnych objêtych systemem jakości. Metody GC/ECD. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdañsku. Laboratorium Analiz Instrumentalnych. Gdañsk, grudzieñ 2006 [10] Pesticide Action Network Europe. Duñski program redukcji zu ycia September

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin Dominika Sowa Szczecin, 8 maj 2014 Program prezentacji: 1. Definicja substancji i mieszanin chemicznych wg Ustawy o substancjach chemicznych

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Monitoring środowiska w rejonie zrekultywowanych mogilników na terenie województwa kujawsko-pomorskiego

Monitoring środowiska w rejonie zrekultywowanych mogilników na terenie województwa kujawsko-pomorskiego Monitoring środowiska w rejonie zrekultywowanych mogilników na terenie województwa kujawsko-pomorskiego Jacek Goszczyński Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Bydgoszczy Przysiek, 10 października

Bardziej szczegółowo

PREPARAT DYSPERGUJĄCO - MYJĄCY AN-01

PREPARAT DYSPERGUJĄCO - MYJĄCY AN-01 1/5 KARTA CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI CHEMICZNEJ (podstawa: Rozporządzenie MZ. Dz. U. Nr 140 poz. 1171 z dnia 3 lipca 2002) Dystrybutor: Andel Polska Sp. z o.o., ul. Lublańska 34, 31-476 Kraków Tel. 12

Bardziej szczegółowo

SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ

SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ SUBSTANCJE ZUBOŻAJĄCE WARSTWĘ OZONOWĄ I) INFORMACJE OGÓLNE W ostatnich latach stosowanie licznych, szeroko rozpowszechnionych substancji syntetycznych napotkało na nowe ograniczenie, którym jest ochrona

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) Dz.U.05.73.645 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z dnia 28 kwietnia 2005 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Katalog usług. Powiatowy Inspektorat Weterynarii. ID Kategoria usługi Nazwa usługi Słowa kluczowe

Katalog usług. Powiatowy Inspektorat Weterynarii. ID Kategoria usługi Nazwa usługi Słowa kluczowe Katalog usług Powiatowy Inspektorat Weterynarii ID Kategoria usługi Nazwa usługi Słowa kluczowe 1 Prowadzenie działalności Rozpoczęcie lub zaprzestanie działalności podlegającej nadzorowi Inspekcji Weterynaryjnej

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia..2008 r. PROJEKT w sprawie sposobu prowadzenia dokumentacji obrotu detalicznego produktami leczniczymi weterynaryjnymi i wzoru tej dokumentacji

Bardziej szczegółowo

KARY ZA NIEPRZESTRZEGANIE PRZEPISÓW ROZPORZĄDZEŃ REACH I CLP. Żanna Jaśniewska Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych

KARY ZA NIEPRZESTRZEGANIE PRZEPISÓW ROZPORZĄDZEŃ REACH I CLP. Żanna Jaśniewska Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych KARY ZA NIEPRZESTRZEGANIE PRZEPISÓW ROZPORZĄDZEŃ REACH I CLP Żanna Jaśniewska Biuro do Spraw Substancji i Preparatów Chemicznych ZAKRES USTAWY Ustawa określa właściwość organów w zakresie wykonywania zadań

Bardziej szczegółowo

1 FILTR. Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? PROBLEMÓW Z WOD ROZWI ZUJE. NOWATORSKIE uzdatnianie wody 5 w 1

1 FILTR. Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? PROBLEMÓW Z WOD ROZWI ZUJE. NOWATORSKIE uzdatnianie wody 5 w 1 Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? 1 FILTR ROZWI ZUJE PROBLEMÓW Z WOD 1 TWARDOŒÆ 2 ELAZO 3 MANGAN 4 AMONIAK 5 ORGANIKA Zanieczyszczenia takie jak: twardoœæ, mangan, elazo, naturalne substancje

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

SUBSTANCJE DODATKOWE DO śywności (zmiany przepisów)

SUBSTANCJE DODATKOWE DO śywności (zmiany przepisów) SUBSTANCJE DODATKOWE DO śywności (zmiany przepisów) W Unii Europejskiej trwają prace dotyczące zmian przepisów w zakresie substancji dodatkowych w Ŝywności. Obecnie, w okresie przejściowym, obowiązują

Bardziej szczegółowo

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Wyniki monitorowania pomocy publicznej udzielonej spółkom motoryzacyjnym prowadzącym działalność gospodarczą na terenie specjalnych stref ekonomicznych (stan na

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 3 do Warunków uczestnictwa przedsiębiorców w mechanizmie interwencyjnego zakupu kukurydzy w magazynie interwencyjnym.

Załącznik Nr 3 do Warunków uczestnictwa przedsiębiorców w mechanizmie interwencyjnego zakupu kukurydzy w magazynie interwencyjnym. Załącznik Nr 3 do Warunków uczestnictwa przedsiębiorców w mechanizmie interwencyjnego zakupu kukurydzy w magazynie interwencyjnym. WYMAGANIA JAKOŚCIOWE DLA ZBÓŻ OBJĘTYCH INTERWENCYJNYM ZAKUPEM OD 1 LISTOPADA

Bardziej szczegółowo

Temat: Rośliny i zwierzęta jako źródło zagrożeń dla zdrowia człowieka

Temat: Rośliny i zwierzęta jako źródło zagrożeń dla zdrowia człowieka MODUŁ II LEKCJA 4 Temat: Rośliny i zwierzęta jako źródło zagrożeń dla zdrowia człowieka Formy realizacji: œcie ka miêdzyprzedmiotowa. Cele szczegółowe: uzupe³nienie i usystematyzowanie wiadomoœci dotycz¹cych

Bardziej szczegółowo

PESTYCYDY. 1. Definicja. 2. Podział. 3. Szacowane zużycie na świecie

PESTYCYDY. 1. Definicja. 2. Podział. 3. Szacowane zużycie na świecie PESTYCYDY 1. Definicja Połączenie łacińskich słów pestis (szkodnik) i cedeo (niszczyć). Wszystkie związki chemiczne, przeznaczone do zwalczania organizmów niebezpiecznych dla człowieka lub wytwarzanych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 2008 r.

ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 2008 r. ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 2008 r. PROJEKT zmieniaj ce rozporz dzenie w sprawie dopuszczalnych zawarto ci substancji niepo danych w paszach 2) Na podstawie art. 15 ust. 4

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU Pochłaniacz wilgoci, wkład uzupełniający

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU Pochłaniacz wilgoci, wkład uzupełniający 1 Identyfikacja preparatu oraz identyfikacja dystrybutora Nazwa handlowa: Zastosowanie preparatu: Zapewnienie wilgotności powietrza w pomieszczeniach na poziomie 50 % Kraj pochodzenia: Szwecja Pojemność

Bardziej szczegółowo

Płyn do mycia i czyszczenia WC

Płyn do mycia i czyszczenia WC Data sporządzenia: 22.12.2003 Data aktualizacji: 15.01.2010 Wydanie: II Nazwa preparatu: 1. IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI/PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA Identyfikacja substancji lub preparatu Nazwa

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA DELEGOWANA KOMISJI / /UE. z dnia 18.10.2013 r.

DYREKTYWA DELEGOWANA KOMISJI / /UE. z dnia 18.10.2013 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 18.10.2013 C(2013) 6797 final DYREKTYWA DELEGOWANA KOMISJI / /UE z dnia 18.10.2013 r. zmieniająca, w celu dostosowania do postępu technicznego, załącznik IV do dyrektywy

Bardziej szczegółowo

W N I O S E K O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA DOFINANSOWANIE KOSZTÓW KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO PRACOWNIKÓW I PRACODAWCY ...

W N I O S E K O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA DOFINANSOWANIE KOSZTÓW KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO PRACOWNIKÓW I PRACODAWCY ... ... (pieczęć wnioskodawcy) Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w Gryficach W N I O S E K O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA DOFINANSOWANIE KOSZTÓW KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO PRACOWNIKÓW

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 159 ds. Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy

PLAN DZIAŁANIA KT 159 ds. Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 159 ds. Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy STRESZCZENIE Komitet Techniczny nr 159 ds. Zagrożeń chemicznych i pyłowych w środowisku pracy powołany został w ramach

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 Stan realizacji PROW 2007-2013 Alokacja 17,4 mld euro rodki zakontraktowane

Bardziej szczegółowo

DAN POL S.C. 01-707 Warszawa ul. Kiełpińska 6m36

DAN POL S.C. 01-707 Warszawa ul. Kiełpińska 6m36 strona1z5 Wydanie II Data wydania:06-12-2010 Data aktualizacji:18-05-2011 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU (podstawa: Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 18 grudnia 2006r.

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja obejmuje następujące części:

Dokumentacja obejmuje następujące części: Załącznik nr 6 WYMAGANIA, JAKIM POWINNA ODPOWIADAĆ DOKUMENTACJA NIEZBĘDNA DO OCENY SUBSTANCJI CZYNNEJ JAKĄ SĄ MIKROORGANIZMY, W TYM TAKŻE WIRUSY I GRZYBY, ZAWARTE W PRODUKCIE BIOBÓJCZYM Wymagania ogólne.

Bardziej szczegółowo

Gorzów Wielkopolski, dnia 22 marca 2016 r. Poz. 619 UCHWAŁA NR 0007.197.2016 RADY MIEJSKIEJ W SULECHOWIE. z dnia 15 marca 2016 r.

Gorzów Wielkopolski, dnia 22 marca 2016 r. Poz. 619 UCHWAŁA NR 0007.197.2016 RADY MIEJSKIEJ W SULECHOWIE. z dnia 15 marca 2016 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO Gorzów Wielkopolski, dnia 22 marca 2016 r. Poz. 619 UCHWAŁA NR 0007.197.2016 RADY MIEJSKIEJ W SULECHOWIE z dnia 15 marca 2016 r. w sprawie zasad udzielania dotacji

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r.

Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r. Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie zatwierdzenia Systematyki kryteriów wyboru projektów

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia.2008 r.

ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia.2008 r. ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia.2008 r. PROJEKT zmieniaj ce rozporz dzenie w sprawie wysoko ci i sposobu uiszczania op aty za prowadzenie oceny warto ci u ytkowej pszczó i stad

Bardziej szczegółowo

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Elżbieta Budka I posiedzenie Grupy Tematycznej ds. Zrównoważonego Rozwoju Obszarów Wiejskich Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 30 listopada 2010 r.

Bardziej szczegółowo

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI SKLAROWANEGO SOKU JABŁKOWEGO Skutecznym sposobem leczenia soku

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie 1. 5.3.4 Oś 4 Leader Poziom wsparcia Usunięcie zapisu. Maksymalny

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA Powiat Wrocławski z siedzibą władz przy ul. Kościuszki 131, 50-440 Wrocław, tel/fax. 48 71 72 21 740 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO: Hotmelt Cleaner Q 1924

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO: Hotmelt Cleaner Q 1924 Strona 1/5 1. Identyfikacja preparatu, Identyfikacja dystrybutora Nazwa preparatu: Zastosowanie preparatu: Środek czyszczący. Identyfikacja dystrybutora: Data wydania 13102006 Henkel Polska Sp. z o.o.

Bardziej szczegółowo

Mieszanina wysokorafinowanych olejów bazowych oraz odpowiednich dodatków

Mieszanina wysokorafinowanych olejów bazowych oraz odpowiednich dodatków Wyd. nr 1 Strona 1 z 6 Egz. nr Producent LOTOS OIL S.A ul. Elbl¹ska 135 80-718 GDAÑSK Telefon centrala (0-58) 3087111, (058) 3088114 Fax (058) 3016063, 3017356 1. IDENTYFIKACJA PREPARATU. Nazwa produktu

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 2007 r.

ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 2007 r. projekt z dnia 10.12.2007 r. ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 2007 r. zmieniaj ce rozporz dzenie w sprawie szczegó owych wymaga w zakresie jako ci handlowej wyrobów kakaowych i

Bardziej szczegółowo

Pieczęć LGD KARTA OCENY OPERACJI WG LOKALNYCH KRYTERIÓW LGD

Pieczęć LGD KARTA OCENY OPERACJI WG LOKALNYCH KRYTERIÓW LGD Załącznik 7 do procedury wyboru Wzór karty oceny wg lokalnych kryteriów LGD.. Pieczęć LGD KARTA OCENY OPERACJI WG LOKALNYCH KRYTERIÓW LGD CZĘŚĆ I. Informacje o projekcie Nr ewidencyjny wniosku:..... Nr

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE PRACOWNIKÓW NARAśONYCH NA SZKODLIWE CZYNNIKI CHEMICZNE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie pracowników naraŝonych na czynniki szkodliwe 27

SZKOLENIE PRACOWNIKÓW NARAśONYCH NA SZKODLIWE CZYNNIKI CHEMICZNE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie pracowników naraŝonych na czynniki szkodliwe 27 SZKOLENIE PRACOWNIKÓW NARAśONYCH NA SZKODLIWE CZYNNIKI CHEMICZNE Szkolenia bhp w firmie szkolenie pracowników naraŝonych na czynniki szkodliwe 27 Informowanie pracowników Pracodawca ma obowiązek poinformowania

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA. Opolskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii

INSTRUKCJA. Opolskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii Załącznik do Zarządzenia nr 44 Opolskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii INSTRUKCJA Opolskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia 19 listopada 2012 r. w sprawie wyznaczania na czas określony lekarzy

Bardziej szczegółowo

Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu

Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu 1 1. Uczelnia organizuje studenckie praktyki zawodowe, zwane dalej "praktykami", przewidziane w planach studiów

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR.../.../2015 RADY MIASTA PUŁAWY. z dnia... 2015 r.

UCHWAŁA NR.../.../2015 RADY MIASTA PUŁAWY. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia 24 czerwca 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR.../.../2015 RADY MIASTA PUŁAWY z dnia... 2015 r. w sprawie zwolnienia od podatku od nieruchomości budynków lub ich części w ramach pomocy

Bardziej szczegółowo

GEOLOGIA A ZDROWIE 22 23

GEOLOGIA A ZDROWIE 22 23 GEOLOGIA A ZDROWIE 22 23 Ochrona jakości i zasobów wód podziemnych Dostęp do czystej wody i nieskażonej gleby to zasadniczy warunek zdrowia społeczeństwa. Działania służące rozpoznawaniu, bilansowaniu

Bardziej szczegółowo

Atpolan BIO 80 EC. Atpolan BIO 80 EC

Atpolan BIO 80 EC. Atpolan BIO 80 EC Nowy, opatentowany adiuwant olejowy w formie koncentratu do sporządzania emulsji wodno-olejowej, olejowej, dodawany do zbiornika opryskiwacza w celu wspomagania działania ania środków w ochrony roślin

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Dofinansowanie projektów związanych z inwestycjami w OZE w ramach Polskich Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia na lata 2007 2013 moŝe

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 listopada 2002 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 listopada 2002 r. 1718 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 listopada 2002 r. w sprawie wymagaƒ dotyczàcych jakoêci wody przeznaczonej do spo ycia przez ludzi. Na podstawie art. 13 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r.

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Przedmowa... 11. 1. Wybrane zagadnienia z fizyki i chemii gazów... 13

SPIS TREŚCI. Przedmowa... 11. 1. Wybrane zagadnienia z fizyki i chemii gazów... 13 SPIS TREŚCI Spis treści Przedmowa... 11 1. Wybrane zagadnienia z fizyki i chemii gazów... 13 1.1. Charakterystyka termodynamiczna gazów... 13 1.1.1. Stany skupienia materii... 13 1.1.2. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

Problem pozostałości pestycydów w owocach i warzywach

Problem pozostałości pestycydów w owocach i warzywach Problem pozostałości pestycydów w owocach i warzywach Dr Artur Miszczak Instytut Ogrodnictwa Plan referatu System badań laboratoryjnych Systemy upraw w rolnictwie Wyniki badań pozostałości środków w ochrony

Bardziej szczegółowo

2. Charakterystyka gazów atmosferycznych stosowanych w spawalnictwie

2. Charakterystyka gazów atmosferycznych stosowanych w spawalnictwie Przedmowa 1. Wybrane zagadnienia z fizyki i chemii gazów 1.1. Charakterystyka termodynamiczna gazów 1.1.1. Stany skupienia materii 1.1.2. Charakterystyka gazów 1.1.3. Charakterystyka plazmy 1.1.4. Stan

Bardziej szczegółowo

Raport z realizacji Planu działań na rzecz zrównoważonej energii (SEAP) dla Miasta Bydgoszczy na lata 2012 2020

Raport z realizacji Planu działań na rzecz zrównoważonej energii (SEAP) dla Miasta Bydgoszczy na lata 2012 2020 Raport z realizacji Planu działań na rzecz zrównoważonej energii (SEAP) dla Miasta Bydgoszczy na lata 2012 2020 FORUM Bydgoskie Dni Energii Roman Adrych Główny specjalista ds. zarządzania energią Energetyk

Bardziej szczegółowo

REACH Europejski rynek substancji chemicznych pod kontrolą

REACH Europejski rynek substancji chemicznych pod kontrolą REACH Europejski rynek substancji chemicznych pod kontrolą (REACH European chemicals market under control) 1. Podstawowe pojęcia (Glossary) 2. Skróty (Acronyms) 3. Prawodawstwo (Legislation) Opracowano

Bardziej szczegółowo

Karta Charakterystyki według normy (WE) nr 1907/2006 - ISO 11014-1

Karta Charakterystyki według normy (WE) nr 1907/2006 - ISO 11014-1 Karta Charakterystyki według normy (WE) nr 1907/2006 - ISO 11014-1 Strona 1 z 6 SAV1 C400 5C 0.71MM 0.5KG AM Nr SDB : 320141 V001.1 przeredagowano w dniu: 26.03.2009 Data druku: 29.12.2011 1. IDENTYFIKACJA

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 16 czerwca 2015 r. Poz. 828. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1) z dnia 19 maja 2015 r.

Warszawa, dnia 16 czerwca 2015 r. Poz. 828. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1) z dnia 19 maja 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 16 czerwca 2015 r. Poz. 828 Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1) z dnia 19 maja 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie potwierdzania

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r.

Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI Strona: 1 Data opracowania: 10.03.2014 Nr weryfikacji: 1 Sekcja 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa 1.1. Identyfikator produktu Nazwa produktu: Kod produktu: DF1518

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Wyszczególnienie. Wyszczególnienie

Wyszczególnienie. Wyszczególnienie TARYFY DLA ZBIOROWEGO ZAOPATRZENIA W WODĘ I ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA ŚCIEKÓW obowiązujące na terenie Gminy Miasta Tarnowa w roku taryfowym 2009 (od 1 marca 2009 r. do 28 lutego 2010 r.) Niniejsze taryfy

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201 INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: PZ-41SLB-E PL 0101872HC8201 2 Dziękujemy za zakup urządzeń Lossnay. Aby uŝytkowanie systemu Lossnay było prawidłowe i bezpieczne, przed pierwszym uŝyciem przeczytaj niniejszą

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM OCHRONNYM W EUROPIE

WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM OCHRONNYM W EUROPIE Living Forest Summit Czwarta Konferencja Ministerialna w sprawie Ochrony Lasów w Europie 28-30 kwietnia 2003 r., Wiedeń Austria WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM

Bardziej szczegółowo

Program ekologicznego w Gimnazjum w Zamieniu opracowała Beata Walas nauczyciel biologii i chemii

Program ekologicznego w Gimnazjum w Zamieniu opracowała Beata Walas nauczyciel biologii i chemii Program ekologicznego w Gimnazjum w Zamieniu opracowała Beata Walas nauczyciel biologii i chemii WSTĘP Kształtowanie właściwego stosunku do przyrody, wyrabianie nawyków umiejętnego jej chronienia, wymaga

Bardziej szczegółowo

Dlaczego? Jak? Finansowanie 2014-2020. Eutrofizacja. Aglomeracja Oczyszczanie cieków Systemy zbierania

Dlaczego? Jak? Finansowanie 2014-2020. Eutrofizacja. Aglomeracja Oczyszczanie cieków Systemy zbierania Pozna, maj 2014 Dlaczego? Eutrofizacja Jak? KPO K Aglomeracja Oczyszczanie cieków Systemy zbierania Finansowanie 2014-2020 Eutrofizacja oznacza wzbogacenie wody sk adnikami od ywczymi, szczególnie zwi

Bardziej szczegółowo

DZENIE RADY MINISTRÓW

DZENIE RADY MINISTRÓW Dz. U. 2007 Nr 210, poz. 1522 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 31 października 2007 r. w sprawie udzielania pomocy de minimis na uzyskanie certyfikatu wyrobu wymaganego na rynkach zagranicznych Na

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 1217/2003 z dnia 4 lipca 2003 r. ustanawiające powszechne specyfikacje dla krajowych programów kontroli jakości w zakresie ochrony lotnictwa cywilnego (Tekst mający znaczenie

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG LP Działanie Poprzednie brzmienie Aktualne brzmienie 1. 1.4-4.1 Projekt obejmuje badania przemysłowe i/lub prace rozwojowe oraz zakłada wdroŝenie

Bardziej szczegółowo

Organizacja systemu gospodarowania chemikaliami i odpadami niebezpiecznymi na Politechnice Śląskiej

Organizacja systemu gospodarowania chemikaliami i odpadami niebezpiecznymi na Politechnice Śląskiej Ogólnopolskie Seminarium SYGOS IX System gospodarowania substancjami chemicznymi i odpadami niebezpiecznymi szkołach wyższych i jednostkach badawczych - wymogi, regulacje prawne, odpady niebezpieczne Ustroń,

Bardziej szczegółowo

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne Anna Ulrych Plan wynikowy Przedmiot: Materiały fryzjerskie Kierunek : Technikum Usług Fryzjerskich- rok szkolny 05/ 06 Liczba godzin: 76 Liczba godzin w roku szkolnym: KL.II Lp. Tematyka Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych PRACA W GODZINACH NADLICZBOWYCH ART. 151 1 K.P. Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki Zgodnie z 1907/2006/WE, Artykuł 31 Data druku: 29.08.2008 Data aktualizacji: 29.08.2008. Smarowanie. jak wyżej.

Karta charakterystyki Zgodnie z 1907/2006/WE, Artykuł 31 Data druku: 29.08.2008 Data aktualizacji: 29.08.2008. Smarowanie. jak wyżej. 1. Identyfikacja preparatu i nazwa firmy Informacje o produkcie: Nazwa handlowa: Zastosowanie preparatu: Dostawca: Infolinia: Informacja o nagłych przypadkach: Smar litowy uniwersalny 7022 Smarowanie Siebert

Bardziej szczegółowo

Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 11.11.2011 KOM(2011) 710 wersja ostateczna 2011/0327 (COD) C7-0400/11 Wniosek DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY zmieniająca dyrektywę 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roœlin. CommonGround. œrodki ochrony roœlin: ludzie i idee

Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roœlin. CommonGround. œrodki ochrony roœlin: ludzie i idee CommonGround œrodki ochrony roœlin: ludzie i idee Idea projektu COMMONGROUND Ýywnoœã wolna od chorób i szkodników Dostêpnoœã ywnoœci a wybór konsumenta Rolnictwo integrowane Bioró norodnoœã Odbiór spoùeczny

Bardziej szczegółowo

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej biblioteczka zamówień publicznych Agata Hryc-Ląd Małgorzata Skóra Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej Nowe progi w zamówieniach publicznych 2014 Agata Hryc-Ląd Małgorzata

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR

KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR Załącznik nr 3 do Regulaminu Rady A. część ogólna - operacje inne niż granty Karty oceny zgodności z LSR PIECZĘĆ LGD NUMER WNIOSKU NADANY PRZEZ LGD KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR DATA ZŁOŻENIA WNIOSKU WERSJA

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU TOXAN W

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU TOXAN W 1. IDENTYFIKACJA PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA Nazwa: Toxan W Zastosowanie: rodentycyd Producent: FREGATA S.A., ul. Grunwaldzka 497, 80-309 Gdańsk E-mail: fregata@fregata.gda.pl Telefon: (58)

Bardziej szczegółowo

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP Warszawa, dnia 04 września 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP W związku z interpelacją nr 34158 posła Jana Warzechy i posła

Bardziej szczegółowo

UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS)

UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS) UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS) zawarta w dniu. r. pomiędzy : Powiatowym Urzędem Pracy w Gdyni reprezentowanym przez.., działającą na podstawie upoważnienia

Bardziej szczegółowo

ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI NA TERENIE GMINY PSARY ZA 2015 ROK

ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI NA TERENIE GMINY PSARY ZA 2015 ROK ANALIZA STANU GOSPODARKI ODPADAMI KOMUNALNYMI NA TERENIE GMINY PSARY ZA 2015 ROK I. WPROWADZENIE 1. CEL OPRACOWANIA Celem niniejszego opracowania jest opracowanie efektywnego systemu gospodarowania odpadami

Bardziej szczegółowo

NUMER WNIOSKU Wypełnia PUP Wolsztyn

NUMER WNIOSKU Wypełnia PUP Wolsztyn .... pieczęć firmowa wnioskodawcy..., dnia... NUMER WNIOSKU Wypełnia PUP Wolsztyn WNIOSEK o przyznanie środków z Krajowego Funduszu Szkoleniowego Podstawa prawna: 1) Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004r.o promocji

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r.

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r. Zadania polityki pomocy społecznej i polityki rynku pracy w zwalczaniu wykluczenia społecznego Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa Warszawa, 18.11.2010 r. Piotr B dowski2010

Bardziej szczegółowo

Zakłady Chemiczne EmiChem P.P.

Zakłady Chemiczne EmiChem P.P. KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO Karta charakterystyki zgodna z wymogami przepisów Rozporządzenia (WE) NR 1907/2006 Parlamentu Europejskiego z dnia 18 grudnia 2006. r. (REACH) 1. IDENTYFIKACJA

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

z dnia 6 lutego 2009 r.

z dnia 6 lutego 2009 r. Pieczęć podłuŝna o treści Burmistrz Lądka Zdroju ZARZĄDZENIE NR 19 /09 Burmistrza Lądka Zdroju z dnia 6 lutego 2009 r. w sprawie ustalenia programu przeprowadzania szkoleń pracowników Urzędu Miasta i Gminy

Bardziej szczegółowo

Kancelaria Radcy Prawnego

Kancelaria Radcy Prawnego Białystok, dnia 30.03.2007 r. OPINIA PRAWNA sporządzona na zlecenie Stowarzyszenia Forum Recyklingu Samochodów w Warszawie I. Pytania: 1. Czy zakaz ponownego użycia przedmiotów wyposażenia i części, ujętych

Bardziej szczegółowo

OPIS JEDNOSTKI Produkcja pszczelarska

OPIS JEDNOSTKI Produkcja pszczelarska OPIS JEDNOSTKI Produkcja pszczelarska Wypełniany tylko w czasie wizyty wstępnej lub celem zidentyfikowania zmian opisu jednostki Nazwy i adresy uczestników przedsięwzięcia INFORMACJE OGÓLNE WŁAŚCICIEL

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 28/2009/2010 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 22 lutego 2010 roku.

Zarządzenie Nr 28/2009/2010 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 22 lutego 2010 roku. Zarządzenie Nr 28/2009/2010 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 22 lutego 2010 roku. w sprawie zasad postępowania z substancjami i preparatami chemicznymi, szkodliwymi czynnikami biologicznymi

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE. z dnia 4 kwietnia 2016 r.

UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE. z dnia 4 kwietnia 2016 r. UCHWAŁA NR XVII/245/2016 RADY MIEJSKIEJ W MIECHOWIE z dnia 4 kwietnia 2016 r. w sprawie przyjęcia Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Gminy Miechów

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

Nazwa Firmy: Adres: Maria Aurelia Campmany, 17 08252 Castellgalí(Barcelona)Spain KARTA CHARAKTERYSTYKI

Nazwa Firmy: Adres: Maria Aurelia Campmany, 17 08252 Castellgalí(Barcelona)Spain KARTA CHARAKTERYSTYKI Kod: 205201 Strona: 1 z 5 1. Identyfikacja preparatu i firmy. Nazwa produktu: GLASIT Numer produktu: 205201 Opis produktu: środek do czyszczenia szkła, nie pozostawiający zacieków, jak równieŝ szyb, luster,

Bardziej szczegółowo

Posiadacz zezwolenia: Syngenta Polska Sp. z o.o., ul. Szamocka 8, 01-748 Warszawa, tel.: 22 326 06 01, fax: 22 326 06 99. MODDUS START 250 DC

Posiadacz zezwolenia: Syngenta Polska Sp. z o.o., ul. Szamocka 8, 01-748 Warszawa, tel.: 22 326 06 01, fax: 22 326 06 99. MODDUS START 250 DC Załącznik do zezwolenia MRiRW nr R - 191/2015 z dnia 29.10.2015 r. Posiadacz zezwolenia: Syngenta Polska Sp. z o.o., ul. Szamocka 8, 01-748 Warszawa, tel.: 22 326 06 01, fax: 22 326 06 99. MODDUS START

Bardziej szczegółowo

1. IDENTYFIKACJA PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA. 2. IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ.

1. IDENTYFIKACJA PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA. 2. IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ. Karta Charakterystyki Preparatu BOX Pasta BHP do rąk wg rozporządzenia WE nr 1907/2006 z dnia 18 grudnia 2006 r. Data sporządzenia karty: 5.01.2009. 1. IDENTYFIKACJA PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA PLAN BIOZ

INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA PLAN BIOZ INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA I OCHRONY ZDROWIA PLAN BIOZ Temat opracowania: Oświetlenie uliczne Adres: 42-700 Rusinowice, ul. Leśna Inwestor: Urząd Gminy Koszęcin 42-286 Koszęcin, ul. Powstańców

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r. UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r. w sprawie określenia zadań, na które przeznacza się środki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Na podstawie art. 35a ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

profil ogólnoakademicki studia II stopnia

profil ogólnoakademicki studia II stopnia Opis efektów na kierunku TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIE CZŁOWIEKA z odniesieniem do efektów oraz efektów prowadzących do specjalności: - technologia żywności - żywienie człowieka - zarządzanie jakością

Bardziej szczegółowo