Od banku pobożnego do banków państwowych i prywatnych. Banki w Polsce, ich rola ekonomiczna, społeczna i kulturowa

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Od banku pobożnego do banków państwowych i prywatnych. Banki w Polsce, ich rola ekonomiczna, społeczna i kulturowa"

Transkrypt

1 1 Cecylia Leszczyńska, Łucja Lisiecka Od banku pobożnego do banków państwowych i prywatnych. Banki w Polsce, ich rola ekonomiczna, społeczna i kulturowa Zaproponowany przez organizatorów Zjazdu temat referatu Od banku pobożnego do banków państwowych i prywatnych. Banki w Polsce, ich rola ekonomiczna, społeczna i kulturowa jest na tyle szeroki, że mieści w sobie niemal całą historię polskiej bankowości. Z tego względu, oraz zważywszy na fakt, iż dziedziną w której się specjalizujemy jest historia gospodarcza, postanowiłyśmy zakres niniejszego opracowania ograniczyć do kwestii ekonomicznych. Zasadniczym celem naszego referatu jest analiza ceny pieniężnego kredytu krótkoterminowego na ziemiach polskich w końcu XIX wieku i w okresie międzywojennym. O kwestiach tych historycy gospodarczy wspominają dość często, tyle że niejako na marginesie rozważań dotyczących szeroko rozumianej gospodarki. Nie stały się one natomiast przedmiotem odrębnych studiów historyczno ekonomicznych. Problematyka powyższa sama w sobie jest bardzo złożona. Wymaga na przykład zdefiniowania rynku(ów) różnych rodzajów kredytu i oszacowania rzeczywistej jego ceny (ukrywanie kosztów), zbadania skali popytu i podaży oraz czynników je określających (w tym poziomu oszczędności, koniunktury, polityki państwa np. regulacja stóp i reglamentacja kredytu), uwzględnienia stanu organizacji instytucji bankowych, prawa bankowego, itd. Nasz referat nie aspiruje do tak wszechstronnej analizy, choćby ze względów objętościowych. Zamierzamy jedynie przestudiować dwie kwestie. Pierwszą z nich jest (sięgająca późnego średniowiecza) postawa państwa, usiłującego za pomocą określania maksymalnych stóp regulować cenę kredytu. Konfrontujemy dwa momenty historyczne: lata , kiedy państwo odeszło od polityki określania dopuszczalnych stóp, i lata , kiedy ponownie zastosowało ten instrument. Utrzymywanie w II Rzeczypospolitej ceny maksymalnej kredytu doprowadziło do powstania dwóch jego rynków, z dwoma różnymi poziomami stóp, i w konsekwencji wymuszało reglamentowanie kredytu tańszego. W przypadku drugiego rynku nazywamy go pozabankowym czynnikiem reglamentującym była wysoka stopa procentowa, de facto stosowana nielegalnie. Zagadnienia te przedstawiamy w pierwszej części referatu.

2 2 Drugą kwestią, istotną dla kształtowania się ceny kredytu krótkoterminowego, była jego podaż, a na tę niewątpliwie wpływ miał m. in. stan rozwoju instytucji bankowych. Naszym zdaniem szczególną rolę odegrały tu instytucje drobnego kredytu, działające w skali lokalnej i dostosowujące swoją ofertę do potrzeb rzemieślników, chłopów, itd. Wydaje się, że największe znaczenie miały tu spółdzielnie kredytowe. Zaczęły one powstawać w drugiej połowie XIX w. wraz z rozwojem rynku i rosnącym zapotrzebowaniem na kredyt obrotowy. Jak wykazujemy w drugiej części referatu, udział tego typu instytucji w rynku kredytu krótkoterminowego sięgał przed I wojną światową 50% i zmniejszył się istotnie w okresie międzywojennym. Warto podkreślić, iż cena oferowanego przez nie kredytu nie była konkurencyjna w stosunku do kredytu bankowego, był on natomiast stosunkowo łatwo dostępny i dzięki temu w znacznym stopniu redukował popyt na kredyt pozabankowy (lichwiarski). Można tu sformułować hipotezę, iż to właśnie stan rozwoju tych instytucji był zasadniczym czynnikiem wpływającym na ograniczenie rozmiarów rynku pozabankowego. Działalność państwa usiłującego za pomocą maksymalnych stóp zlikwidować kredyt lichwiarski była de facto nieskuteczna. 1. Stopy państwowe a stopy rynkowe W Polsce, tak jak w innych krajach, kanoniczny zakaz pobierania odsetek stawał się od późnego średniowiecza stopniowo martwy, 1 a różne metody ukrywania oprocentowania umożliwiały dokonywanie operacji finansowych również bankierom chrześcijańskim, jeśli idzie bowiem o kredyt żydowski, to był on traktowany w sposób specjalny. Sytuacja ta powodowała, iż prawo świeckie zaczęło dopuszczać pobieranie odsetek (nie dotyczyło to duchownych chrześcijańskich, ich nadal obowiązywał zakaz zniesiony dopiero w 1635 r.), przy czym zaczęto określać maksymalny ich poziom, którego przekraczanie było karane. W XVI wieku wynosił on 8%. Pierwsze rozporządzenia tego rodzaju dotyczyły Gdańska i Torunia (1569); za czasów Stefana Batorego zostały rozciągnięte na całe państwo. Za pobieranie nadmiernych odsetek groziło unieważnienie umowy. Zmieniono to w 1775 r., wprowadzając karę pieniężną w wysokości 500 grzywien. Ustanowiono jednocześnie 1 Ostatecznie został uchylony w encyklice z 1746 r. Szerzej na temat lichwy jako problemu prawnego: D. Fajgenberg, Lichwa, Warszawa 1932.

3 3 jednolitą maksymalną stopę dla osób świeckich (także Żydów) na poziomie 5% (dla duchownych 3,5%). 2 Po rozbiorach zaczęły obowiązywać regulacje państw zaborczych, dopuszczające stosowanie stóp na poziomie 5 6%, z dość surowymi karami (z aresztem włącznie) za ich nieprzestrzeganie. Warto dodać, że prawodawstwo Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, podtrzymując dopuszczalny poziom stóp 5 6%, nie przewidywało sankcji karnych za jego przekraczanie. W drugiej połowie XIX wieku w większości krajów prawo zakazujące pobierania nadmiernych odsetek zostało zniesione (Anglia, 1854). W Prusach dopuszczono stosowanie dowolnych stóp od 1867 r., w monarchii austro-węgierskiej od 1868 r., w Rosji od 1879 r. (w Królestwie Polskim prawo z czasów autonomii uchylono w 1885 r.). Liberalizacja rynku operacji pieniężnych przyniosła początkowo niemal wszędzie wzrost stóp procentowych. W regionach zacofanych gospodarczo, zwłaszcza na obszarach rolniczych, ludność zaczęła skarżyć się na powszechność występowania praktyk lichwiarskich, oczekując od władz państwowych przywrócenia prawa o maksymalnych stopach. Walkę z lichwą podjęto, tyle że innymi metodami zaliczono ją do przestępstw ściganych przez prawo karne. Wymagało to zdefiniowania, czym jest lichwa pieniężna, a tym samym określenia, od którego momentu umowa pożyczkowa wyczerpuje znamiona przestępstwa. Najbardziej ogólne, a zarazem liberalne, były zapisy kodeksowe prawa austriackiego (w Galicji od 1876 r., w Austrii od roku 1881). Bardziej szczegółowe i restrykcyjne było prawo niemieckie (1880), w którym doprecyzowano pojęcie nadmiernych zysków, tj. przekraczanie zwykłej stopy odsetkowej i osiąganie korzyści rażąco niewspółmiernych do wyświadczonej usługi. Prawo rosyjskie (1893) wprowadziło tzw. niekaralne minimum procentowe do 12% rocznie. Odsetki wyższe uznawano za nadmierne, ale ich pobieranie stawało się przestępstwem dopiero w przypadku świadomego wykorzystywania trudnego położenie dłużnika i narzucania krańcowo uciążliwych i ciężkich w skutkach warunków umowy. 3 W Drugiej Rzeczypospolitej wyżej wymienione przepisy obowiązywały aż do 1932 r. Kodeks karny z lipca tego roku zakwalifikował lichwę jako przestępstwo przeciwko mieniu, 2 D. Fajgenberg, op. cit., s Dodatkowe okoliczności stanowiące o lichwie to wykorzystywanie: lekkomyślności pożyczającego, braku doświadczenia, przymusowości położenia. Podobne zapisy były w kodeksie niemieckim. Szerzej: D. Fajgenberg, op. cit., s

4 4 z sankcją do 5 lat więzienia. Za lichwiarskie uznano umowy, w których wykorzystywano przymusowe położenie pożyczkobiorcy i obowiązek świadczenia majątkowego niewspółmiernego ze świadczeniem wzajemnym. Nowum wobec stosunków przedwojennych stało się prawo o maksymalnych stopach procentowych wprowadzone rozporządzeniem z czerwca 1924 r. 4 Dopuszczało ono dla transakcji kredytowo pieniężnych pobieranie odsetek do 24% i pozwalało ministrowi skarbu na ustalanie maksymalnego poziomu korzyści majątkowych (odsetki, prowizje, koszty manipulacyjne, itd.), jakie mogły uzyskiwać instytucje trudniące się czynnościami bankowymi. Karą za przekraczanie stóp była grzywna (do 5 tys. zł) oraz (lub) areszt (do 4 tygodni). Prawo to miało obowiązywać przejściowo, ale kolejne rozporządzenia je przedłużały, zmieniając maksymalne stawki odsetek (od 18% w 1926 r. do 10% w latach trzydziestych). Przedstawiona powyżej polityka państwa miała poprzez zakaz pobierania nadmiernych odsetek wpłynąć może nie tyle na likwidację, co na istotne ograniczenie kredytu pozabankowego (lichwiarskiego). Nie sądzimy bowiem by ustawodawca rzeczywiście wierzył, iż poprzez tego rodzaju przepis uda się całkowicie wyeliminować lichwę. Można nawet skonstatować, iż niejako na opak oczekiwaniom władz, właśnie istnienie powyższego prawa było jednym z czynników tworzących grunt dla tego rodzaju praktyk. Odtworzenie pozabankowych stóp procentowych jest bardzo trudne. O istnieniu kredytu lichwiarskiego, zwłaszcza w XIX wieku i w okresie międzywojennym, 5 donoszą różne źródła, ale informacje najczęściej dotyczą pojedynczych przypadków. Jak podaje F. Skalniak, w drugiej połowie wieku lichwiarzom płacono od 24% do 104% rocznie, 6 z kolei S. Wojciechowski pisze, że w latach 70. oprocentowanie pożyczek lichwiarskich dochodziło 4 DzURP 56/1932, p Stanowiło ono wypełnienie ustawy ze stycznia tego roku o naprawie skarbu i reformie walutowej, przewidującej wprowadzenie na terenie całego państwa jednolitych przepisów dotyczących lichwy pieniężnej. 5 Zdecydowanie mniej wiemy o poziomie pieniężnej lichwy w wiekach poprzednich. Na przykład R. Rybarski w opracowaniu Kredyt i lichwa na Samborszczyźnie w XVIII wieku dowodzi, że problem lichwy stał się klęską ekonomiczną dopiero w I połowie XVIII wieku. Zakazy wydawane przez władze zamkowe odnośnie zaciągania nowych długów, podobnie jak ograniczanie poziomu stóp procentowych (od 1698 do 10%, w latach obniżono stopę do 5%), były nieskuteczne. Na koniec stwierdza, że problem ten gdzie indziej nie był równie dotkliwy. R. Rybarski, Kredyt i lichwa na Samborszczyźnie w w. XVIII, Odbitka ze sprawozdań Polskiej Akademii Umiejętności, tom XLI 1936, nr 4, s F. Skalniak, Zarys historii polskiej spółdzielczości kredytowej, Kraków 1992, s. 21.

5 5 do 100, a nawet do 300% 7. W Galicji odsetki u lichwiarzy wynosiły od 50 do 100%, podczas gdy w prywatnych zakładach bankowych 15 25%. 8 Z przeprowadzonej w latach 1876 i 1877 ankiety Sejmu Krajowego wynikało, że w wielu powiatach odsetki lichwiarskie sięgały %, czasami nawet przekraczały 500%. 9 Do liczb tych należy podchodzić z ostrożnością. Podane stopy powstały bowiem z przeliczania oprocentowania tygodniowego lub miesięcznego na roczne. Czyni je to poniekąd sztucznymi, kredyty zaciągano bowiem na dni, tygodnie, miesiące, a nie na rok. 10 Z kolei przy przeliczaniu odsetek w naturze przyjmowano rynkowe ceny danego towaru, co także zawyżało szacunek. Nie posiadamy tego typu danych dla końca XIX i początku XX wieku. Z analizy literatury przedmiotu można wnosić, że kredyt oficjalnie działających instytucji został tak silnie rozwinięty, że pożyczki lichwiarskie przestały być problemem. Największą zasługę na tym polu przypisuje się spółdzielczości kredytowej, o czym piszemy w drugiej części referatu. Pozabankowy (lichwiarski) kredyt rozwinął się ponownie w Polsce międzywojennej. Dotyczył zarówno środowiska wiejskiego, jak i miejskiego. Pisząc o latach dwudziestych, D. Fajgenberg stwierdzał: Jest rzeczą notorycznie znaną, iż stopa 3% w stosunku miesięcznym stanowi przyjętą w dyskoncie handlowym stopę procentową. O ile banki nie przekraczają 12% rocznie, o tyle pożyczki prywatne zaciągane u pojedynczych jednostek lub w mniejszych zakładach bankierskich wahają się od 2% do 3% miesięcznie; fakty pobierania 3 4% również się spotykają. W tym stanie rzeczy przepisy Rozp. z 29/6 24 pozostają martwą literą; [ ], wydobywane od czasu do czasu, jako broń przez nieuczciwych dłużników, którzy kosztem groźby karnej chcą się pozbyć wierzyciela. 11 Cena kredytu pozabankowego była bardzo silna zróżnicowana i zależała od rodzaju transakcji, regionu kraju, warunków miejscowych, stopnia ryzyka, itd. Inne były stopy np. w ośrodkach przemysłowych (znane są stopy dla rynku łódzkiego podajemy je na wykresie 7 S. Wojciechowski, Historia spółdzielczości polskiej do 1914 r., Warszawa 1939, s Tamże, s J. Michalski, Polskie kooperatywy kredytowe i kasy oszczędności. Rozwój i stan obecny na obszarze ziem polskich, Lwów 1914, s Jak podaje L. Twarecki, lichwiarze obliczali procent z reguły tygodniowo, tj. od 1 złr. po 1ct. do 10 ct. na tydzień, co czyniło 52% do 520% w stosunku rocznym. L. Twarecki, Rola kas Stefczyka w walce z lichwą na wsi, Lwów 1928, s D. Fajgenberg, op. cit., s. 152.

6 6 1), inne w środowisku wiejskim. Te ostatnie znajdujemy w ankiecie przeprowadzonej w 1927 r. 12 Objęto nią 212 powiatów wszystkich województw (bez śląskiego). Uzyskane wyniki wskazywały na bardzo duże rozpiętości w poziomie stóp procentowych w układzie regionalnym od 1,5 do 14% miesięcznie. 13 Najlepsza sytuacja była na Pomorzu, najgorsza na kresach wschodnich, szczególnie na Wołyniu. Podobnie jak w XIX wieku, odsetki pobierano zarówno w pieniądzu, jak i w naturze. 14 W czasie wielkiego kryzysu, problem wysokich stóp procentowych pogłębił się. Przy okazji prowadzonej akcji oddłużeniowej, w raportach Państwowego Banku Rolnego podawano, iż cena kredytu pozabankowego sięgała 30% (stopa PBR wynosiła 4 11%, instytucji spółdzielczych sięgała 15%). 15 Stopa pozabankowa była przynajmniej kilkakrotnie wyższa od stopy bankowej. Dopuszczalny poziom tej ostatniej wyznaczało prawo o maksymalnych stopach (jest sprawą otwartą czy wpływ na jej bieżący poziom miały stopy i polityka dyskontowa Banku Polskiego S.A.). W tych warunkach uformowały się zasadniczo dwa poziomy stóp: maksymalna i, prawie jej równa, stopa bankowa oraz stopa(y) pozabankowa(e). Pokazuje to poniższy wykres, na którym dla porównania podałyśmy również stopy Banku Polskiego SA Ankietę przeprowadziły kasy Stefczyka na zlecenie własnych związków rewizyjnych. T. Zakrzewski, Lichwa na wsi, Lwów Jedną z przyczyn tego zróżnicowania podaje M. Breit: [ ] pomiędzy poszczególnymi «lokalnemi rynkami» nie ma żadnej łączności, żadnej koordynacji, żadnego niwelującego przepływu. Targ nasz to luźna suma niezależnych od siebie struktur gospodarczych, a nie jednolity wewnętrznie wyrównany twór ekonomiczny. [ ] dlatego też te liczne stopy nie wykazują w toku ewolucji żadnych dążności do zwarcia się i wyrównania. M. Breit, Stopa procentowa w Polsce, Kraków 1933, s W tego typu przypadkach cena kredytu, wyliczana przez piszących na ten temat, dochodziła nawet do 1825% rocznie. Brało się to stąd, iż np. w sytuacji, gdy za pożyczenie 100 zł na 1 dzień dawano kurę, to przy założeniu, że jej cena wynosiła 5 zł, uzyskiwano powyższy wynik. T. Zakrzewski, op. cit., s J. Ciepielewski, Wieś polska w latach wielkiego kryzysu , Materiały i dokumenty, Warszawa 1965, s. 30; Dzieje wsi wielkopolskiej, red. W. Rusiński, Poznań 1959, s Wykreślono na podstawie: Koniunktura Gospodarcza. Miesięczne tablice statystyczne wydawane przez Instytut Badania Koniunktur Gospodarczych i Cen. Zeszyt specjalny , Warszawa 1932, s. 3; M. Breit, Stopa procentowa w Polsce, Kraków 1933, s ; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s Prywatna stopa pozabankowa dotyczy dyskonta pierwszorzędnych weksli na rynku łódzkim. Dla lat 30. brak porównywalnych danych.

7 7 Wykres 1. Stopy procentowe (kredyt dyskontowy) w latach (dane na koniec kwartału) I 24 III I 25 III I 26 III I 27 III I 28 Stopa maksymalna Stopa banków akcyjnych III I 29 III I 30 III I 31 III 1932 Stopa Banku Polskiego Stopa prywatna pozabankowa Najniższa była stopa Banku Polskiego S.A., zaś stopa banków prywatnych pokrywała się w zasadzie ze stopą maksymalną (źródła donoszą, że pierwszy przypadek udzielenia przez bank prywatny kredytu poniżej dozwolonej stopy miał miejsce na początku 1927 r.). Wyraźnie odstaje od tego poziomu stopa pozabankowa (łódzka), wynosząca tuż po reformach Grabskiego ponad 50%, w latach następnych malejąca, niemniej niemal dwukrotnie przewyższająca stopy maksymalne. Ten rodzaj kredytu występował też w czasie kryzysu, niestety nie dotarłyśmy do porównywalnych danych, w literaturze stwierdza się, że jego cena dochodziła do 30%. 2. Instytucje drobnego kredytu Jak wspominałyśmy wyżej, oprócz ceny kredytu, kwestią równie istotną, a może nawet najważniejszą, była jego dostępność. Realizacji tego celu miały służyć instytucje tzw. drobnego kredytu. Zasadniczo rozwinęły się one w drugiej połowie XIX wieku, miały postać różnych stowarzyszeń o charakterze spółdzielczym, generalnie nie były nastawione na zysk i miały zaspokajać potrzeby kredytowe drobnych wytwórców. Warto odnotować, iż częściowo podobne cele realizowały istniejące od XVI w. banki pobożne (montes pietatis).

8 8 Niektóre z nich przetrwały do XIX wieku, a np. bank w Krakowie nawet do 1948 r. Miały głównie charakter filantropijny, terenem ich działalności były miasta, a kapitał obrotowy pochodził z pobożnych zapisów. Udzielały na ogół niewielkich zastawowych pożyczek krótkoterminowych, nie pobierając żadnych odsetek. Z czasem, przynajmniej niektóre z nich, obok pożyczkowej filantropii zaczęły rozwijać również dział kredytów na cele produkcyjne, co pokazuje przypadek banku w Łowiczu (1600). Zgodnie z wolą fundatorów jego cele były dwojakie: udzielanie pożyczek bezprocentowych lub niskooprocentowanych mieszczanom i włościanom na uruchomienie warsztatów pracy oraz zapomóg nieszczęśliwym którzy [ ] wskutek klęsk postradali swój majątek i wstydzili się wyciągać rękę po jałmużnę. 17 Fundatorzy określali maksymalną wysokość kredytów i pobieranych od nich odsetek. Na przykład w 1726 r. kwoty pożyczek mogły dochodzić do 600 złp, a na początku XIX wieku podniesiono je do 1200 złp, jednocześnie określając wielkość minimalną na 200 złp. Oprocentowanie zależało od przeznaczenia pożyczki. Te o charakterze zapomogowym były bezprocentowe, natomiast korzystający z kredytów na uruchomienie warsztatów pracy płacili od 4 do 5% rocznie. Udzielano też pożyczek długoterminowych (na 5 6 lat) przy odsetkach 4% (w 1867 r. zaangażowanych było w nich 60% kapitałów). Wolne środki przechowywano na rachunku w Banku Polskim, a następnie w rosyjskim Banku Państwa. Ostatecznie bank został zlikwidowany w końcu XIX w., a kapitały wykorzystano do założenia trzech kas oszczędnościowo-pożyczkowych. 18 Rozwój stowarzyszeń kredytowych nie przypadkowo nastąpił w drugiej połowie XIX wieku. Determinowały go szeroko rozumiane przemiany gospodarcze oraz instytucjonalne, w tym w zakresie własności, zwłaszcza w rolnictwie. W sposób oczywisty zwiększały one zapotrzebowanie na kredyt obrotowy. Nie mogło być ono w pełni zaspokojone przez powstające od lat 70. banki akcyjne, które nie dysponowały ani rozbudowaną siecią oddziałów, ani nie były zainteresowane drobnymi kredytobiorcami. Sytuacja ta plus odejście przez państwo od wyznaczania maksymalnych stóp stały się najistotniejszymi przesłankami rozwoju stowarzyszeń kredytowych, będących ponadto przejawem inicjatyw społecznych w skali lokalnej. Ich zasadniczym celem było dotarcie do klienteli średnio zamożnej i ubogiej, 17 J. Warężak, Mons pietatis w Łowiczu, Lwów 1931, s Tamże, s Jako ciekawostkę można podać fakt przeznaczenia drobnych kwot (po kilkanaście złotych) na wsparcie katolików w Persji, którym Tatarzy pomordowali żony i dzieci, czy zł na wykupienie rodziny z niewoli baszy albańskiego [ ] wsparcie rodzin greckich prześladowanych przez rząd turecki. Ibidem, s. 308.

9 9 zwłaszcza na obszarach wiejskich i poza dużymi ośrodkami przemysłowymi, gdzie alternatywą pozostawał wysokooprocentowany kredyt pozabankowy. Powstające stowarzyszenia kredytowe miały różną postać i różne nazwy w poszczególnych zaborach. Większość z nich stanowiły spółdzielnie korzystające w mniejszym lub większym zakresie z rozwiązań przyjętych w spółkach Schulzego bądź Raiffeisena. I tak, spółdzielnie bazujące na systemie Schulzego to banki ludowe w zaborze pruskim, towarzystwa (stowarzyszenia) zaliczkowe w Galicji, kasy przemysłowców i towarzystwa wzajemnego kredytu 19 w Królestwie Polskim. Zaspakajały w zasadzie potrzeby ludności miejskiej (drobni przemysłowcy, kupcy, rzemieślnicy, robotnicy), udzielając krótkoterminowego kredytu wekslowego, a w swojej działalności najczęściej nie stosowały ograniczeń terytorialnych. Wyznaczały wysokie udziały i wypłacały dywidendy. Spółdzielnie korzystające z systemu Raiffeisena to spółki oszczędności i pożyczek w Galicji (później nazywane kasami Stefczyka) oraz towarzystwa kredytowe i oszczędnościowo-pożyczkowe w Królestwie Polskim. 20 Działały one w małych okręgach, wnoszone udziały były niskie, a dywidenda nie mogła przekraczać stopy procentowej od oszczędności. Stawiały sobie za cel zjednoczenie zasobów ludności wiejskiej przy podniesieniu poziomu moralnego swoich członków. 21 Udzielały także kredytu długoterminowego. Kolejną grupę instytucji drobnego kredytu stanowiły kasy oszczędności. W zaborze pruskim miały postać kas komunalnych, z których Polacy korzystali w bardzo małym zakresie, w zaborze rosyjskim gminnych kas oszczędnościowo-pożyczkowych, a w Galicji funkcjonowały jako gminne i powiatowe kasy oszczędności. 22 Rozwój stowarzyszeń kredytowych przebiegał odmiennie w poszczególnych zaborach. W Wielkopolsce zaczęły one powstawać już w latach 60. XIX wieku, a pierwszą tego typu instytucją (1861) było Towarzystwo Pożyczkowe dla Przemysłowców Miasta Poznania 19 Towarzystwa wzajemnego kredytu były najsilniejsze finansowo, czego przejawem były np. kwoty udzielanych przez nie pożyczek: w przeliczeniu na 1 członka wynosiły one 1764 ruble, podczas gdy na przykład w towarzystwach kredytowych 83 ruble. Obliczenia własne na podst.: Historia Polski w liczbach, z. 7, Finanse, Warszawa 1996, s W zaborze pruskim nie było tego typu spółek. 21 F. Skalniak, op. cit., s Przy niektórych kasach oszczędności istniały kasy zaliczkowe, będące źródłem kredytu dla rzemieślników i drobnych rolników, które nakazywało tworzyć rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych z 1860 (powtórzone w 1889 r.). Powstało w sumie niewiele kas, jak pisał Rybarski:,,Na ogół nie znać tego, by ta forma kredytu rozwijała się wybitnie, oprocentowanie pożyczek było,,na ogół normalne (od 4% do 7%). R. Rybarski, Organizacja kredytu przemysłowego w Galicyi i Królestwie Polskiem, Kraków 1911, s. 70.

10 10 (późniejszy Bank Przemysłowców). W ciągu następnych lat pojawiały się kolejne spółdzielnie, potocznie nazywane bankami ludowymi, a ich działalność regulowała ustawa z 1868 r. Organizacyjnie zrzeszone były w Związku Spółek Zarobkowych, którego działalność zmierzała m. in. do obniżenia ceny kredytu spółdzielni przez wyznaczanie dopuszczalnej wysokości marży odsetkowej na poziomie 2%. Ograniczało to ich swobodę działania. Chcąc przyciągać depozyty, musiały oferować oprocentowanie na poziomie nieco wyższym od kas oszczędności. 23 W tej sytuacji narzucona marża odsetkowa niejako z góry wyznaczała cenę kredytu. Sytuacja spółdzielni uległa poprawie wraz z powstaniem w 1886 r. Banku Związku Spółek Zarobkowych, który stał się ich centralą finansową. 24 Bank płacił od wkładów 4 4,5%, jednocześnie pobierając od kredytów 4,5 5% i zadowalając się półprocentową marżą odsetkową, Spółdzielnie, korzystając z jego kredytów, mogły z kolei obniżyć cenę swoich kredytów. O ile wcześniej żądały przeważnie 8% (wkłady 5 6%), teraz mogły obniżyć stopy do 5 6% (wkłady 4 5%), 25 Dzięki temu zadawalały się marżą odsetkową niższą niż 2%, na początku XX w. wynosiła ona przeważnie 1,3%, a nawet 0,5%. Polityka ta przynosiła straty Bankowi, dlatego też od 1908 r. oparł on współpracę ze spółdzielniami na zmiennej stopie procentowej, zależnej od dyskonta Banku Rzeszy. 26 Stopy Banku Rzeszy pokazuje tablica 1, zamieszczona w dalszej części tekstu. W zaborze austriackim, w przeciwieństwie do zaboru pruskiego, mieliśmy do czynienia z różnorodnością instytucji drobnego kredytu. Ich funkcjonowanie regulowała ustawa z 1873 r Zakładane one były przez rząd, powiaty lub gminy Przyjmowały depozyty ludności, które lokowane były na hipotekach, w papierach procentowych oraz w pożyczkach udzielanych instytucjom publicznym. Ich portfel wekslowy nie przekraczał 10% operacji. Z tych kredytów Polacy korzystali w niewielkim zakresie. H. Nowak, op. cit., s Przed I wojną jego kapitał wynosił 6 mln marek, przy czym 75% akcji należało do spółdzielni. Szerzej: H Sitarek, Rola kredytu w rozwoju gospodarki Wielkopolski na przełomie XIX i XX wieku. Bank Związku Spółek Zarobkowych , Warszawa-Poznań Przeciętne oprocentowanie pożyczek wynosiło: %, ,4%, ,9%, ,2%, ,3%, 190 6,2%, ,7%, ,7% i ,4%. Dla porównania: stopa dyskontowa Banku Rzeszy wynosiła: ,1%, ,3%, ,2%, ,1%, ,3% i ,9%. S. Ochociński, Podstawy i zasady wielkopolskiej spółdzielczości kredytowej do roku 1918, Poznań 1965, s Tamże, s Ustawa o stowarzyszeniach zarobkowych i gospodarczych z 1873 r., R. Rybarski, op. cit., s. 49.

11 11 Najliczniejszą grupę stanowiły towarzystwa zaliczkowe, których rzeczywisty rozwój datuje się od końca XIX wieku. Z założenia miały być instytucjami obsługującymi ludność miejską (głównie rzemieślników), w rzeczywistości już w 1877 r. aż 52% ich członków stanowili chłopi (w latach następnych odsetek ten wzrastał). 28 Towarzystwa udzielały pożyczek wekslowych i skryptowych, a także w rachunku bieżącym, przy czym te ostatnie miały marginalne znaczenie. 29 W działalności depozytowej stosowały stopy nieco wyższe (o 0,5%) od stóp publicznych kas oszczędności. Oprocentowanie wkładów w towarzystwach sięgające początkowo 8 10% (1878), z upływem lat spadło do 5% (1900). 30 Wraz z obniżaniem odsetek od depozytów, zmniejszano oprocentowanie kredytów: o ile w 1878 r. większość towarzystw żądała 10 12%, 31 to w 1900 r. już tylko 5 z nich pobierało 9%, pozostałe 7 8%, a marża odsetkowa dochodziła do 3%. 32 W sumie kredyt towarzystw był dość drogi, co wynikało głównie z konieczności refinansowania działalności w innych instytucjach bankowych. To z kolei było konsekwencją niedostatecznej wielkości wkładów. Na drugim miejscu pod względem liczebności znajdowały się spółki oszczędności i pożyczek (kasy Stefczyka). Zasięg ich działalności ograniczał się zazwyczaj do jednej gminy. Ich zasadniczym celem było zaspokajanie potrzeb kredytowych ubogiej ludności wiejskiej. Warunki udostępnianych kredytów były zindywidualizowane, przy czym pierwszeństwo mieli oszczędni i zaradni. Udzielały głównie,,dogodnego i taniego kredytu osobistego [ ] na cele gospodarcze obrotowe (np. na zakup zaprzęgów, czy maszyn). Bogatsze spółki oferowały także pożyczki inwestycyjne albo na zakup gruntu. 33 Kredyt miał formę pożyczki skryptowej bądź hipotecznej, natomiast bardzo rzadko w rachunku bieżącym. Niedopuszczalny był kredyt wekslowy. Na początku XX wieku oprocentowanie wkładów 28 W 1912 r. udział rolników w towarzystwach zaliczkowych wynosił 68%, a w niektórych nawet 75%. S. Wojciechowski, op. cit., s J. Michalski, op. cit., s. 46, 49. W zakres działania towarzystw zaliczkowych nie wchodził kredyt hipoteczny dla włościan, ale w praktyce,,[ ] tak się zakorzenił, że nie można go było wyrugować. Jego zaletą było to, iż,,[ ] uwalniało [pożyczających] od szukania poręczycieli wśród sąsiadów i od kosztownych poczęstunków w drodze powrotnej. Por.: S. Wojciechowski, op. cit., s S. Wojciechowski, op. cit., s A. Gurnicz, System F. W. Raiffeisena w adaptacji F. Stefczyka,,,Spółdzielczy Kwartalnik Naukowy 1967, nr 4, s S. Wojciechowski, op. cit., s. 120, J. Michalski, op. cit., s. 66.

12 12 wynosiło 4,5%, kredytów 6%. 34 W 1913 r. spółki płaciły od wkładów przeważnie 5%, od pożyczek pobierały 6,5%. Wynikająca z tego 1,5% marża odsetkowa była narzucona przez statut kas. 35 Zmuszało to je do obniżania kosztów, co osiągały ograniczając formalności i stosując uproszczoną rachunkowość. Pisząc o kredycie w Galicji, nie sposób pominąć utworzonego w 1883 r. Banku Krajowego, który stał się główną instytucją kredytową prowincji. 36 Od początku udzielał on m.in. kredytów krótkoterminowych. Popierał szczególnie instytucje spółdzielcze i spółki zarobkowo-gospodarcze, m.in. redyskontując ich weksle na korzystniejszych warunkach. Bank zarządzał także tzw. funduszem komunalnym, z którego miasta i powiaty otrzymywały pożyczki m. in. na zakładanie kas oszczędności. Podsumowując rozwój sytuacji w Galicji, J. Michalski pisał:,,w miarę rozwoju stowarzyszeń kredytowych stopa procentowa pobierana od pożyczek zwolna spada, obecnie [1914] utrzymuje się na poziomie 2 3% wyższym od stopy Banku Krajowego [ ], który głównie zasila kredytem stowarzyszenia i jest regulatorem stopy procentowej w kraju. 37 Podobnie jak w zaborze pruskim, konkurentem stowarzyszeń spółdzielczych, przede wszystkim na rynku depozytów, były kasy oszczędności oparte przeważnie o,,porękę publicznych związków autonomicznych. Kredyt krótkoterminowy stanowił margines ich działalności, udzielały bowiem przede wszystkim pożyczek hipotecznych. Dla pełnego obrazu sytuacji w Galicji należy wspomnieć o gminnych kasach pożyczkowych, dysponujących funduszami pochodzącymi głównie ze sprzedaży serwitutów. 38 Nie odegrały one istotniejszego znaczenia z powodu skromnych środków i złego nimi zarządzania przez gminy,,,[ ] niekiedy te kasy uprawiały lichwę lub pobierały stopę procentową do lichwy zbliżoną F. Skalniak, op. cit., s W 86 % spółek różnica odsetkowa wynosiła 1,5%, w pozostałych była niższa. S. Wojciechowski, op. cit., s Został założony przez Wydział Krajowy, jego kapitał pochodził z dotacji (początkowo 2 mln koron, w 1913 r. 23 mln koron). Źródłem finansowania działalności kredytowej była ponadto emisja obligacji. Szerzej: Z. Landau, Bank Gospodarstwa Krajowego, Warszawa 1998, s. 31, 43, J. Michalski, op. cit.,, s W 1905 r. było 3488 kas gminnych,,ze stanem bilansu 16,5 mln koron oraz 13 powiatowych z 1,5 mln koron. R. Rybarski, op. cit., s W 1899 r. spośród 2244 kas, które podały stopę procentową, jedna pobierała 18%, 9 15%, %, 1 11%, %, 21 9%, 323 8%. L. Caro, Lichwa na wsi, Wiadomości statystyczne o stosunkach krajowych, t. XIV, zeszyt II, za: R. Rybarski, op. cit., s. 75.

13 13 W Królestwie Polskim charakter instytucji drobnego kredytu miały przede wszystkim towarzystwa oszczędnościowo-pożyczkowe i towarzystwa kredytowe. Zasady ich funkcjonowania regulowało prawo z 1895 r. (znowelizowane w 1904 r.). Towarzystwa oszczędnościowo-pożyczkowe opierały swoją działalność na udziałach członkowskich, obsługiwały drobne rzemiosło i przemysł, ponadto pracujących w wolnych zawodach, a więc w zasadzie ludność miejską. Właściwy ich rozwój nastąpił po 1904 r. Z kolei towarzystwa kredytowe różniły się od poprzednich brakiem udziałów członkowskich (kapitał tworzyły z kredytów w innych instytucjach bankowych lub z ofiarowanych funduszy). 40 Mieszkańcy miast (rzemieślnicy, urzędnicy) korzystali głównie z pożyczek krótkoterminowych, a rolnicy z długoterminowych najwięcej pożyczano na zakup ziemi i żywego inwentarza. Powstawały po 1889 r., przy czym ich szybszy rozwój nastąpił po 1908 r. Jak podaje S. Wojciechowski, w latach nastąpił pewien wzrost oprocentowania kredytów z 5 10% do 5 12%, przy czym Na prowincji większość towarzystw pobierała 8%, 128 7%, osiem 6%, tylko jedno w Rakowie 5%. Żydowskie towarzystwa pobierały o 2% więcej niż polskie. 41 Warto dodać, że liczby te są odbiciem silnego zróżnicowania regionalnego, które dotyczyło nie tylko ceny kredytów, ale i depozytów. I tak na przykład (dane dla 1912 r.) w guberni kaliskiej oprocentowanie wkładów mieściło się w przedziale 2 7,5%, pożyczek 4,5 12%, w guberni kieleckiej odpowiednio 3 7% i 5 10%, w radomskiej 3 9% i 7 11%, w suwalskiej 4 6% i 6 12%. Wielkości skrajne dla depozytów wynosiły 2 i 9%, dla kredytów 4,5 i 12%. 42 Najczęściej przy kredytach pobierano 8%, przy czym w spółdzielniach miejskich od 9 do 10%. 43 Instytucjami kredytu krótkoterminowego były także kasy pożyczkowe przemysłowców i towarzystwa wzajemnego kredytu, aczkolwiek w przypadku tych drugich typ klienteli i kwoty udzielanych kredytów czyniły z nich podmioty istotnie różniące się od pozostałych. Pod względem formy były spółkami zbliżonymi do banku akcyjnego, obsługiwały średniej 40 Centralną organizacją finansową spółdzielni kredytowych w Królestwie Polskim był Bank Towarzystw Spółdzielczych S.A. (1909). 41 S. Wojciechowski, op. cit., s Pobieranie odsetek przekraczających 10% tłumaczono powstaniem w miastach,,spekulacyjnych i żydowskich towarzystw. Według prezesa Komisji Współdzielczej do pobierania 12% przyznały się tylko 4 towarzystwa, ale zapewne było ich więcej pobierające nadmierne oprocentowanie nie nadsyłały sprawozdań. S. Wojciechowski, op. cit., s T. Kłapkowski, Spółdzielnie rolnicze w województwach centralnych i wschodnich, Warszawa 1928, s. 44.

14 14 wielkości firmy, prowadziły dość złożone operacje kredytowe (zwłaszcza wekslowe). 44 Od kredytów pobierały 10%, a niekiedy nawet 12%, co nazywano lichwą współdzielczą. 45 Z kolei kasy pożyczkowe przemysłowców zrzeszały głównie właścicieli małych zakładów przemysłowych, rzemieślniczych i handlowych, udzielając swoim członkom krótkoterminowych pożyczek. 46 Od wkładów płaciły do 5%, od pożyczek pobierały do 7%. 47 Zgodnie z ustawą z 1895 r. musiały przekształcić się w towarzystwa wzajemnego kredytu. Z istniejących w 1889 r. jedenastu kas, do 1913 r. przetrwało w dawnej postaci pięć. Bardzo drobnym kredytem wiejskim zajmowały się gminne kasy oszczędności. Pierwsze z nich powstały w 1843 r. Opierały swą działalność na solidarnej odpowiedzialności wszystkich członków gminy. Udzielały niewielkich pożyczek krótkoterminowych, w zależności od stanu posiadania pożyczkobiorcy, na przykład: członkowie gminy mający mniej niż 3 morgi (1,68 ha) mogli pożyczać nie więcej niż 8 rubli, podczas gdy posiadający więcej niż 3 morgi 60 rubli. Później te kwoty i limity uległy zmianie. Powstaje pytanie, czy kredyt stowarzyszeń kredytowych był tani? W zaprezentowanym materiale wskazałyśmy, że jego cena malała. Jak się kształtowała na początku XX wieku pokazujemy w tablicy 1 (niestety nie udało się nam sporządzić podobnego zestawienia dla lat wcześniejszych). 44 Pierwsze Warszawskie Towarzystwo Wzajemnego Kredytu powstało w 1871 r. 45,,Przegląd Współdzielczy 1913, nr 13, za: J. Michalski, op. cit., s Jako pierwsza powstała w 1870 r. Kasa Pożyczkowa Przemysłowców Warszawskich, pierwsza w Królestwie instytucja kredytowa o formie spółdzielczej, zbliżona organizacją do spółek Schulzego. 47 S. Wojciechowski, op. cit., s. 201.

15 15 Tabl. 1. Stopy oprocentowania depozytów i kredytów w spółdzielniach (początek XX w.). Lata Depozyty Kredyty najniższe przeciętne najniższe- przeciętne a) najwyższe najwyższe Zabór pruski , , , , , ,5 4,1 4,5 8 5,4 Królestwo Polskie , ,5 12. Galicja a) a) Dane dotyczą towarzystw zaliczkowych zrzeszonych w związkach rewizyjnych (oprocentowanie występujące najczęściej). W towarzystwach niezrzeszonych stopy najniższe wynosiły 5%, najwyższe 12%. Źródło: Zestawienie własne na podstawie: S. Ochociński, Podstawy i zasady wielkopolskiej spółdzielczości kredytowej do roku 1918, Poznań 1965, s. 190; R. Rybarski, Organizacja kredytu przemysłowego w Galicyi i Królestwie Polskiem, Kraków 1911, s. 54, 147. Tablica nr 1 pokazuje, iż najniższy poziom oprocentowania pożyczek występował w zaborze pruskim, zaskakująco wysoki był natomiast w Królestwie Polskim. Galicja mieściła się pośrodku, przy czym należy zaznaczyć, iż w tablicy podano stopy dla droższych towarzystw Schulzego. Kredyt stefczykowski, o czym już pisałyśmy, był tańszy. Zwraca też uwagę różnica pomiędzy najwyższymi i najniższymi stopami. Byłaby ona zapewne jeszcze wyższa, gdyby nie działalność związków rewizyjnych spółdzielni, które zabiegały o obniżenie ceny kredytu ustalając dopuszczalną marżę odsetkową. W zaborze pruskim istotną rolę odegrał ponadto Bank Związku Spółek Zarobkowych, dzięki któremu banki ludowe uzyskiwały tani kredyt refinansowy. Tego typu instytucje w pozostałych zaborach powstały zbyt późno (na kilka lat przed wojną), by mogły odegrać podobną rolę. Dla pełnego obrazu konieczne jest zestawienie ceny kredytu spółdzielni ze stopami np. banków prywatnych czy instytucji emisyjnych. Wiarygodnymi i porównywalnymi danymi dysponujemy dla kilku lat przedwojennych. Przedstawiamy je w tablicy 2.

16 16 Tabl. 2. Stopy procentowe instytucji kredytowych w latach Stopy procentowe Stopa dyskontowa banków emisyjnych (przeciętna w roku) Bank Rzeszy 4,35 4,4 4,49 5,89 Bank Austro Węgier 4,19 4,4 5,15 5,95 Bank Rosji 4,5 4,5 5,0 6, Kasy oszczędności Banki prywatne Spółdzielnie zabór pruski od 6 do 7 od 5 do 7 6,0 zabór austriacki od 5,5 do 7,5 od 7 do 8 od 8 do 9 zabór rosyjski od 6 do 8 od 7 do 8,5 od 7 do 10 Źródło: H. Nowak, Bankowość w Polsce, Warszawa 1932, t. I, s. 155; 159. Dane zamieszczone w tablicy 2 pokazują niewielką różnicę pomiędzy stopami banków emisyjnych. Stopy banków prywatnych i kas oszczędności są o 1 2 punkty procentowe od nich wyższe, natomiast najwyższe są stopy spółdzielni, zwłaszcza w zaborze austriackim i rosyjskim. 48 Powyższe zestawienia (tabl. 1 i 2) pozwalają twierdzić, że kredyt spółdzielczy był droższy od na przykład kredytu banków akcyjnych (a ze względów oczywistych także od kredytu banków emisyjnych). Dlatego też wydaje się, iż to nie jego cena, ale szeroka dostępności miała zasadnicze znaczenie Ilustruje to tablica Niewiele wiemy o kooperatywach kredytowych w guberniach zachodnich Cesarstwa. Przed wojną istniało 217 spółek (123 towarzystwa pożyczkowo-oszczędnościowe i 94 towarzystwa kredytowe). Od wkładów płaciły od 4 do 7%, a od pożyczek pobierały odsetki wyższe niż spółdzielnie w Królestwie Polskim (114 spółek 12%, 10 spółek 11%, 63 10%, 15 9%, 9 8%, 2 7%). S. Wojciechowski, op. cit., s. 209.

17 17 Tabl. 3. Instytucje kredytu krótkoterminowego w 1910 r. a) Rodzaj instytucji Liczba placówek Liczba członków Wkłady Pożyczki udzielone w tys. W mln franków Ogółem ,2 1219,3 1276,4 Zabór pruski Banki ludowe ,7 224,2 230,0 Galicja Ogółem ,0 681,4 624,8 Towarzystwa zaliczkowe b) ,9 281,3 517,2 Kasy Stefczyka ,9 46,2 49,1 Kasy oszczędności (miejskie i powiatowe) ,2 353,9 58,5 c) Królestwo Polskie Ogółem ,5 313,7 421,6 Towarzystwa oszczędnościowo pożyczkowe ,0 80,1 90,5 Spółdzielcze towarzystwa kredytowe 42 37,1 9,3 9,3 Kasy przemysłowców 5 24,8 40,6 46,5 Towarzystwa wzajemnego kredytu 65 36,6 134,3 179,2 Gminne kasy oszczędności 1355 x 49,4 96,1 a) Niektóre z podanych niżej instytucji udzielały także kredytu długoterminowego. W niektórych źródłach nie wskazywano jednoznacznie, jakich rodzajów kredytu dotyczą podawane kwoty, niemniej wydaje się, iż wyliczone przez nas wielkości nie odbiegają istotnie od rzeczywistego stanu rzeczy, na co wskazuje porównanie z tablicą nr 4. b) W źródłach występują różne wielkości dotyczące zarówno liczby spółek, jak i rozmiarów ich działalności: J. Michalski podaje dane odnośnie spółek należących do Związku Stowarzyszeń Zarobkowych i Gospodarczych (1874), z kolei Rocznik Statystyczny dane dotyczące wszystkich spółek. W tablicy uwzględniono te drugie. c) Uwzględniono tylko pożyczki wekslowe, pominięto hipoteczne (233,0 mln franków). Uwaga: dane źródłowe przeliczono na franki według relacji: 1 frank w złocie = 0,3746 rubla = 0,8569 marki niemieckiej = 0,9006 korony austriackiej Źródło: Zestawienie własne na podstawie: Historia Polski w liczbach, z. 7, Finanse, Warszawa 1996, s ; J. Michalski, Polskie kooperatywy kredytowe i kasy oszczędności. Rozwój i stan obecny na obszarze ziem polskich, Lwów 1914, s. 40, 46, 64, 77, 82, 85, 86, 101. Powyższe zestawienie (tabl. 3) jest próbą pokazania skali działalności pożyczkowej stowarzyszeń kredytowych i kas oszczędności na ziemiach polskich przed I wojną światową. Zwraca uwagę ilość podmiotów, zwłaszcza w Galicji, czyniąca je dostępnymi w skali niemal każdej gminy czy powiatu. Przekładało się to na liczbę ich członków, jak też na łączne kwoty depozytów i kredytów. Gdybyśmy przeliczyli je na jednego członka, okazałoby się, że banki ludowe czy towarzystwa wzajemnego kredytu dystansują pozostałe stowarzyszenia, a skrajne różnice są jak 10:1. Szczególnie drobne były kasy Stefczyka. Zestawiając obok siebie sumy kredytów i wkładów chciałyśmy ponadto wskazać na charakterystyczną cechę wszystkich spółdzielni, oprócz stowarzyszeń zaliczkowych, a mianowicie oparcie działalności kredytowej przede wszystkim na posiadanych wkładach. Aby pokazać znaczenie instytucji drobnego kredytu na tle działalności kredytowej pozostałych podmiotów bankowych (kredyt krótkoterminowy), zamieszczamy tablicę 4.

18 18 Tabl. 4. Kredyty krótkoterminowe według rodzajów instytucji kredytowych na ziemiach polskich w 1913 r. a) Instytucje kredytowe Ogółem Zabór Rosyjski b) Zabór Pruski Zabór austriacki w mln franków w złocie Ogółem instytucje emisyjne c) banki 2 817,5 392,6 935, ,8 155,7 491,1 720,6 81,7 212,9 880,1 155,2 231,3 kasy oszczędnościowe i spółdzielnie kredytowe 1 489,6 570,0 426,0 493,6 Ogółem instytucje emisyjne banki kasy oszczędnościowe i spółdzielnie kredytowe W % 100,0 13,9 33,2 52,9 100,0 12,8 40,4 46,8 100,0 11,3 29,5 59,1 100,0 17,6 26,3 a) Dane dotyczą obszarów przyszłej II Rzeczypospolitej. b) Królestwo Polskie i gubernie zachodnie Cesarstwa. Zapewne dlatego kredyty na 1 mieszkańca w zaborze rosyjskim są niższe niż w Galicji. c) Rosyjski Bank Państwa, Bank Rzeszy, Bank Austro Węgier. Poprzez sieć 34 oddziałów (głównych i zwyczajnych) ze swoim kredytem bezpośrednim docierały one do raczej wąskiego grona najpewniejszych kredytobiorców. d) W przededniu I wojny światowej na ziemiach polskich działały 33 banki (łącznie z zagranicznymi), dysponujące siecią 134 oddziałów i agencji (z tego 78 należących do banków zagranicznych). Źródło: Bank Polski , Warszawa 1928, s ; H. Nowak, Bankowość w Polsce, Warszawa 1932, t. 1, s ,1 Powyższe dane wskazują jednoznacznie na dominujący, we wszystkich zaborach, udział w rynku spółdzielni kredytowych i kas oszczędności. Było to możliwe dzięki dysponowaniu przez nie znaczącymi kwotami depozytów: na łączną ich sumę 3,4 mld zł, aż 2,6 mld zł (76%) posiadały kasy oszczędności i spółdzielnie. Zważywszy na to, iż tylko niektóre kasy udzielały kredytów krótkoterminowych, ważniejsze są dane dla samych spółdzielni posiadały one prawie 1,1 mld zł depozytów, co stanowiło 34% ogółu wkładów. 49 Nasuwa się pytanie, na ile sytuacja ta uległa zmianie po I wojnie światowej? Po jej zakończeniu miejsce emisyjnych banków państw zaborczych zajęła najpierw Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa, a od 1924 r. Bank Polski S.A. Powstały też silne banki państwowe (Bank Gospodarstwa Krajowego 1924, Państwowy Bank Rolny 1919, Pocztowa Kasa Oszczędności 1919), rozbudowujące sieć swoich oddziałów. Wznowiły też działalność osłabione przez wojnę banki akcyjne oraz instytucje drobnego kredytu. Rozmaitość rozwiązań prawnych, będących podstawą ich funkcjonowania, wymagała podjęcia działań unifikacyjnych. W przypadku spółdzielczości kredytowej służyła temu ustawa z 1920 r. 50, następnie kilkakrotnie nowelizowana. Zgodnie z nią spółdzielniami mogły być zrzeszenia [ ] 49 H. Nowak, op. cit., s DzURP 111/1920, p. 733.

19 19 o nieograniczonej liczby osób, o zmiennym kapitale i składzie osobowym, mające na celu podniesienie zarobku lub gospodarstwa członków przez prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa. Zobligowano je do używania w nazwie słowa spółdzielnia bądź,,spółdzielczy dla odróżnienia od spółki kapitalistycznej. W przypadku kas oszczędności, pozostających w gestii związków samorządowych (komunalne kasy oszczędności), zasady działania określało rozporządzenie Prezydenta z 1927 r. 51, uzupełnione rozporządzeniem ministra spraw wewnętrznych i skarbu z 1928 r. 52 Kasy otrzymały osobowość prawną, a ich majątek został oddzielony od majątku związków komunalnych. Do zadań kas należało m. in.,,uprzystępnianie ludności taniego kredytu. 53 W II Rzeczypospolitej pozycja instytucji drobnego kredytu uległa osłabieniu w stosunku do okresu przedwojennego. O ile w 1913 r. ich udział w rynku kredytu krótkoterminowego wynosił ponad 50%, to w okresie powojennym był o połowę niższy. Pokazuje to tablica 5. Tabl. 5. Kredyty krótkoterminowe w 1929 i 1938 r. Wyszczególnienie w mln zł (według parytetu z 1927 r.) Ogółem 3745,7 2875,2 Bank Polski 781,2 1024,7 Banki państwowe (BGK, PBR i PKO) 502,8 385,3 Banki prywatne 1592,7 711,2 Instytucje drobnego kredytu 869,0 754,0 w tym: Banki komunalne i komunalne kasy oszczędności 365,0 454,0 Gminne kasy oszczędnościowo-pożyczkowe 22,0 20,0 Spółdzielnie kredytowe 482,0 280,0 w % Ogółem 100,0 100,0 Bank Polski 20,9 35,7 Banki państwowe (BGK, PBR i PKO) 13,4 13,4 Banki prywatne 42,5 24,7 Instytucje drobnego kredytu 23,2 26,2 w tym: Banki komunalne i komunalne kasy oszczędności 9,7 15,8 Gminne kasy oszczędnościowo-pożyczkowe 0,6 0,7 Spółdzielnie kredytowe 12,9 9,7 Uwaga: pominięto kredyty redyskontowe. Źródło: zestawienie własne na podstawie: W. Morawski, Bankowość prywatna w II Rzeczypospolitej, SGH, Warszawa 1996, s. 129; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Warszawa 1939, s DzURP 38/1927, p DzURP 44/1928, p Przy nowelizacji przepisów w 1934 r. zapis ten zmieniono na,,udostępnianie kredytu. DzURP 95/1934, p. 860.

20 20 Porównanie danych z okresu przedwojennego z liczbami powyższej tablicy pokazuje, iż zmniejszeniu uległa łączna kwota kredytów z 4,8 mld zł w 1913 r. do 3,7 mld zł w 1929 r. i 2,9 mld zł w 1938 r. Spadek dotyczył wszystkich instytucji, ale szczególnie głęboki był w przypadku spółdzielni kredytowych. Obraz ten przybliża tablica 6. Tabl. 6. Kredyty krótkoterminowe w 1913, 1929 i 1938 r. Lata W mld zł a) Ogółem Instytucje drobnego kredytu Banki prywatne razem w tym spółdzielnie kredytowe ,8 2,6 2,2 1, ,7 0,9 0,5 1, ,9 0,7 0,3 0,7 1913= ,1 34,6 22,7 100, ,4 26,9 13,6 43,8 a) Złote według parytetu z 1927 r. Źródło: H. Nowak, Bankowość w Polsce, Warszawa 1932, s. 151; Mały Rocznik Statystyczny 1939, s Można przypuszczać, iż na załamanie banków spółdzielczych zasadniczy wpływ miała sytuacja ekonomiczna (zwłaszcza hiperinflacja) w pierwszej połowie lat 20. Potem z trudem zaczęły odbudowywać swoje kapitały. Wielki kryzys spółdzielczość kredytowa odczuła po 1930 r., kiedy nastąpił spadek o 30% globalnej sumy udzielonych pożyczek. 54 Sytuację utrudniał brak samowystarczalności finansowej [ ] Spółdzielczość zmuszona do zaciągania kredytów w bankach państwowych popadała w zależność od banków i pośrednio od państwa. Ogólny «głód kapitałów» powodował, że spółdzielnie oszczędnościowo-pożyczkowe, szczególnie na wsi, nie były w stanie pokryć popytu na kredyt. 55 Trudności te wynikały głównie z niskich rozmiarów pozyskiwanych depozytów. Pokazuje to porównanie z latami przedwojennymi (dane w złotych według parytetu z 1927 r.): na ogólną kwotę wkładów wynoszącą przed wojną 5,8 mld zł, na spółdzielnie przypadało prawie 2,0 mld zł (34,4%), w roku 1929 było to odpowiednio 2,6 mld zł i 0,3 mld zł (11,5%), a w roku ,7 mld zł i 0,3 mld zł (8,1%). 56 Wkłady traciły stopniowo znaczenie jako 54 F. Skalniak, op. cit., s Tamże, s H. Nowak, op. cit., s. 361; W. Morawski, op. cit., s. 128.

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW Załącznik do Uchwały Nr 05/VII/2015 Zarządu Banku Spółdzielczego w Mszanie Dolnej z dnia 29 lipca 2015 r. Bank Spółdzielczy w Mszanie Dolnej TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień)

Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) dr Adam Salomon Ekonomika i Logistyka w Przedsiębiorstwach Transportu Morskiego wykład 06 MSTiL niestacjonarne (II stopień) program wykładu 06. Rola współczynnika procentowego i współczynnika dyskontowego

Bardziej szczegółowo

System bankowy i tworzenie wkładów

System bankowy i tworzenie wkładów System bankowy i tworzenie wkładów Wykład nr 4 Wyższa Szkoła Technik Komputerowych i Telekomunikacji w Kielcach 2011-03-29 mgr Wojciech Bugajski 1 Prawo bankowe z dn.27.08.1997 Definicja banku osoba prawna

Bardziej szczegółowo

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI

Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji UMCS USTALANIE WYSOKOŚCI STÓP PROCENTOWYCH PRZEZ NARODOOWY BANK POLSKI Art. 227 ust. 1 Konstytucji Centralnym bankiem państwa jest Narodowy Bank

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO NOTATKA DOTYCZĄCA SYTUACJI FINANSOWEJ DOMÓW MAKLERSKICH W 2012 ROKU URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, KWIECIEŃ 2013 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI... 2 WSTĘP... 3 I. PODSTAWOWE INFORMACJE O RYNKU DOMÓW

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU /tekst jednolity obejmujący wprowadzone zmiany/ Reszel, 2014 r. SPIS TREŚCI Ogólne zasady oprocentowania kredytów i pożyczek...3

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 02/III/2014 Zarządu Banku Spółdzielczego w Mszanie Dolnej z dnia 05-03-2014r. Bank Spółdzielczy w Mszanie Dolnej TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM

Bardziej szczegółowo

Analiza ofert instytucji finansowych posiadaj

Analiza ofert instytucji finansowych posiadaj Analiza ofert instytucji finansowych posiadających akredytacje do udzielania gwarancji bankowych w ramach zaliczek wypłacanych przez ARiMR na wybrane działania PROW 20072013 Nabór wniosków w ramach PROW

Bardziej szczegółowo

Aspekty prawne inwestowania nadwyżek operacyjnych. i budżetowych przez Jednostki Samorządu Terytorialnego.

Aspekty prawne inwestowania nadwyżek operacyjnych. i budżetowych przez Jednostki Samorządu Terytorialnego. Aspekty prawne inwestowania nadwyżek operacyjnych i budżetowych przez Jednostki Samorządu Terytorialnego. Tło legislacyjne dla rozważań nad sposobami efektywnego lokowania nadwyżek środków pieniężnych

Bardziej szczegółowo

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu:

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu: DODATKOWE INFORMACJE i OBJAŚNIENIA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 18 GRUDNIA 2003 ROKU DO 31 GRUDNIA 2004 ROKU DWS POLSKA FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO MIESZANEGO STABILNEGO WZROSTU 1. Dane uzupełniające

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej I N F O R M A C J A o gospodarowaniu środkami w wojewódzkich funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej w roku 27 Warszawa, maj 28 SPIS TREŚCI:

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 01/III/2015 Zarządu Banku Spółdzielczego w Mszanie Dolnej z dnia 04 marca 2015r. Bank Spółdzielczy w Mszanie Dolnej TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW I KREDYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM

Bardziej szczegółowo

HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE

HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE ADAMPBETRASIK / Przy współpracy Andrzeja Laskowskiego HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE TWIGGER WARSZAWA 2001 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 9 Słowo wstępne 11 Wprowadzenie,

Bardziej szczegółowo

Banki Spółdzielcze naturalnym partnerem do współpracy z samorządami lokalnymi

Banki Spółdzielcze naturalnym partnerem do współpracy z samorządami lokalnymi Banki Spółdzielcze naturalnym partnerem do współpracy z samorządami lokalnymi Potencjał bankowości spółdzielczej w Polsce 562 Banki Spółdzielcze tj. 89% wszystkich banków w Polsce ponad 4,4 tys. placówek

Bardziej szczegółowo

Portfele Comperii - wrzesień 2011

Portfele Comperii - wrzesień 2011 1 S t r o n a Portfele Comperii - wrzesień 2011 Czym są Portfele Comperii? Portfele Comperii (dawniej zwane Wskaźnikami Comperii ) to analiza ukazująca, jak w ostatnich kilku tygodniach (a także miesiąc

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1998 Nr 108 poz. 685 USTAWA. z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich

Dz.U. 1998 Nr 108 poz. 685 USTAWA. z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich Kancelaria Sejmu s. 1/9 Dz.U. 1998 Nr 108 poz. 685 USTAWA z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich Opracowano na podstawie: t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1026, 1198. Art. 1. 1. Prawo do

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

- oprocentowanie ogółem, 2,8125 - oprocentowanie od kredytobiorcy: 2,0000

- oprocentowanie ogółem, 2,8125 - oprocentowanie od kredytobiorcy: 2,0000 KOMUNIKAT NR 023/2014-01-DMŚ Z DNIA 31 PAŹDZIERNIKA 2014 r. OPROCENTOWANIE KREDYTÓW PREFERENCYJNYCH ORAZ KREDYTÓW I POŻYCZEK PRZERMINOWANYCH Uprzejmie informujemy, że od dnia połączenia Nordea Bank Polska

Bardziej szczegółowo

Minister Sprawiedliwości Prokurator Generalny ZAWIADOMIENIE. o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa

Minister Sprawiedliwości Prokurator Generalny ZAWIADOMIENIE. o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa dr Jacek Czabański adres do korespondencji: Kopeć Zaborowski Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych ul. Hoża 59A lok. 1B 00-681 Warszawa Warszawa, dnia 19 maja 2016 r. Szanowny Pan Zbigniew Ziobro Minister

Bardziej szczegółowo

ZASADY I TERMINY KAPITALIZACJI ODSETEK

ZASADY I TERMINY KAPITALIZACJI ODSETEK OPROCENTOWANIE ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH W WALUTACH WYMIENIALNYCH GROMADZONYCH NA RACHUNKACH BANKOWYCH I KREDYTÓW W WALUTACH WYMIENIALNYCH UDZIELANYCH PRZEZ PKO BANK POLSKI S.A. KLIENTOM RYNKU DETALICZNEGO:

Bardziej szczegółowo

Średnio ważony koszt kapitału

Średnio ważony koszt kapitału Średnio ważony koszt kapitału WACC Weighted Average Cost of Capital 1 Średnio ważony koszt kapitałuwacc Weighted Average Cost of Capital Plan wykładu: I. Koszt kapitału a metody dyskontowe II. Źródła finansowania

Bardziej szczegółowo

Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań.

Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Analiza struktury budżetów jednostek samorządu terytorialnego pozwala na stwierdzenie, iż sfinansowanie

Bardziej szczegółowo

Instrumenty obniżające ryzyko finansowania przedsiębiorstw. Warszawa 10 grudnia 2008 r.

Instrumenty obniżające ryzyko finansowania przedsiębiorstw. Warszawa 10 grudnia 2008 r. Instrumenty obniżające ryzyko finansowania przedsiębiorstw Warszawa 10 grudnia 2008 r. Bank Gospodarstwa Krajowego Bank państwowy z wieloletnim doświadczeniem w obsłudze jednostek centralnych, samorządów

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji 1. Wycena Aktywów Funduszu oraz ustalenie Wartości Aktywów

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku kredytowym. wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych II kwartał 2015 r.

Sytuacja na rynku kredytowym. wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych II kwartał 2015 r. Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych II kwartał 2015 r. Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych II kwartał

Bardziej szczegółowo

Portfele Comperii - lipiec 2011

Portfele Comperii - lipiec 2011 Portfele Comperii - lipiec 2011 Czym są Portfele Comperii? Portfele Comperii (dawniej zwane Wskaźnikami Comperii ) to analiza ukazująca, jak w ostatnich kilku tygodniach (a także miesiąc wcześniej oraz

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich

USTAWA z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich Art. 1. 1. Prawo do otrzymania pożyczek i kredytów, zwanych dalej pożyczkami studenckimi i kredytami studenckimi,

Bardziej szczegółowo

5,00 % 0,00 % 0,00 % 2,57 % 3,33 % 3,09 % ZAKUP podsumowanie najlepszych ofert. Strona 1 z 5. 204,98 zł 153,48 zł 151,10 zł.

5,00 % 0,00 % 0,00 % 2,57 % 3,33 % 3,09 % ZAKUP podsumowanie najlepszych ofert. Strona 1 z 5. 204,98 zł 153,48 zł 151,10 zł. Jakub Misiewicz email: jakubmisiewicz@homebrokerpl telefon: Oferta przygotowana dnia:02092015 (23:28) ZAKUP podsumowanie najlepszych ofert Parametry: Waluta: PLN, Kwota: 300 000, Wartość nieruc homośc

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

Pożyczki dla przedsiębiorców

Pożyczki dla przedsiębiorców Pożyczki dla przedsiębiorców Tytuł prezentacji Województwa Dolnośląskiego BGK Miasto, Wrocław, data 09-2011 Polska Fundacja Przedsiębiorczości (PFP) z siedzibą w Szczecinie funkcjonuje od 1997 roku i jest

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Forum Liderów Banków Spółdzielczych Model polskiej bankowości spółdzielczej w świetle zmian regulacji unijnych Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Jerzy Pruski Prezes Zarządu BFG Warszawa, 18 września

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ BUDŻETOWYCH. Komunalne Kasy Oszczędności w Polsce do 1939 r. Informacja.

KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ BUDŻETOWYCH. Komunalne Kasy Oszczędności w Polsce do 1939 r. Informacja. KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ BUDŻETOWYCH Komunalne Kasy Oszczędności w Polsce do 1939 r. Kwiecień 1993 Barbara Petz Informacja Nr 129 BSE 1 Pod zaborami Tradycja komunalnych

Bardziej szczegółowo

Ustawa o pożyczkach i kredytach studenckich z dnia 17 lipca 1998 r. (Dz.U. Nr 108, poz. 685)

Ustawa o pożyczkach i kredytach studenckich z dnia 17 lipca 1998 r. (Dz.U. Nr 108, poz. 685) Data generacji: 2009-5-13 13:21 ID aktu: 25251 brzmienie od 2005-09-01 Ustawa o pożyczkach i kredytach studenckich z dnia 17 lipca 1998 r. (Dz.U. Nr 108, poz. 685) Art. 1. [Prawo do otrzymania pożyczki

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych. www.finanse.mf.gov.

Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych. www.finanse.mf.gov. Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych www.finanse.mf.gov.pl 1 2 Ministerstwo Finansów Opodatkowanie przychodów (dochodów)

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym w Kędzierzynie - Koźlu

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym w Kędzierzynie - Koźlu TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym w Kędzierzynie - Koźlu ROZDZIAŁ I Kędzierzyn Koźle, 05 marca 2015r. SPIS TREŚCI: Rozdział Wyszczególnienie Str. Rozdział I depozytów

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 24 kwietnia 2015 r. Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku Wynik finansowy otwartych

Bardziej szczegółowo

w całości (97,1%) podmiotom sektora niefinansowego, nieznacznie powiększając w analizowanym okresie swój udział w tym segmencie rynku (o 1,1 pkt

w całości (97,1%) podmiotom sektora niefinansowego, nieznacznie powiększając w analizowanym okresie swój udział w tym segmencie rynku (o 1,1 pkt Wyniki finansowe banków w 2008 r. [1] Warszawa, 2009.05.08 W końcu 2008 r. działalność prowadziło 70 banków komercyjnych (o 6 więcej niż rok wcześniej), w tym 60 z przewagą kapitału zagranicznego lub całkowicie

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

które są stopami stałymi w umownych okresach utrzymywania wkładów.

które są stopami stałymi w umownych okresach utrzymywania wkładów. OPROCENTOWANIE ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH W WALUCIE POLSKIEJ GROMADZONYCH NA RACHUNKACH BANKOWYCH I KREDYTÓW W WALUCIE POLSKIEJ UDZIELANYCH PRZEZ PKO BP S.A. KLIENTOM OBSZARU BANKOWOŚCI KORPORACYJNEJ I INWESTYCYJNEJ

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW LOKOWANYCH I KREDYTÓW UDZIELANYCH W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W OLSZTYNKU

TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW LOKOWANYCH I KREDYTÓW UDZIELANYCH W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W OLSZTYNKU TABELA OPROCENTOWANIA DEPOZYTÓW LOKOWANYCH I KREDYTÓW UDZIELANYCH W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W OLSZTYNKU Tekst jednolity po wprowadzeniu zmian uchwałami zarządu nr 80/2013 z dnia 04 września 2013 roku 86/2013

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym w Kędzierzynie - Koźlu

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym w Kędzierzynie - Koźlu TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym w Kędzierzynie - Koźlu ROZDZIAŁ I Kędzierzyn Koźle, tekst jednolity na dzień 15 lipca 2014r. SPIS TREŚCI: Rozdział Wyszczególnienie

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 214 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, czerwiec 214 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski W

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym w Kędzierzynie - Koźlu

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym w Kędzierzynie - Koźlu TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym w Kędzierzynie - Koźlu ROZDZIAŁ I Kędzierzyn Koźle, tekst jednolity na dzień 12 grudnia 2014r. SPIS TREŚCI: Rozdział Wyszczególnienie

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym Załącznik nr 1 do Uchwały nr Zarządu Powiatowego Banku Spółdzielczego w Kędzierzynie Koźlu z dnia 24 września 2013 r. TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym w Kędzierzynie

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA KREDYTÓW I DEPOZYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W TYCHACH OBOWIĄZUJĄCA OD DNIA 23.06.2015 ROKU

TABELA OPROCENTOWANIA KREDYTÓW I DEPOZYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W TYCHACH OBOWIĄZUJĄCA OD DNIA 23.06.2015 ROKU Załącznik do Uchwały nr 27/2015 Zarządu Banku Spółdzielczego w Tychach z dnia 19.06.2015 r. TABELA OPROCENTOWANIA KREDYTÓW I DEPOZYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W TYCHACH OBOWIĄZUJĄCA OD DNIA 23.06.2015 ROKU

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich

USTAWA z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich Art. 1. 1. Prawo do otrzymania pożyczek i kredytów, zwanych dalej pożyczkami studenckimi i kredytami studenckimi,

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH I KREDYTÓW

TABELA OPROCENTOWANIA ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH I KREDYTÓW Załącznik do uchwały Nr 26/2015 Zarządu Banku Spółdzielczego w Zwoleniu z dnia 18.03.2015 roku TABELA OPROCENTOWANIA ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH I KREDYTÓW TABELA 1 OPROCENTOWANIE ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH KLIENTÓW

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Białej

Bank Spółdzielczy w Białej Bank Spółdzielczy w Białej Zatwierdzona: Uchwała Zarządu Nr 67/2015 z dnia 10-06-2015 r. TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH *Biała czerwiec 2011 r. * *TEKST JEDNOLITY Czerwiec 2015 rok* SPIS TREŚCI:

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Mikołów, dnia 9 maja 2011 r. REGON: 278157364 RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA

CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA Edward Radosiński 1. SYSTEM WYTWARZANIA CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA 1.1. Produkcja: a) przedsiębiorstwo - zaliczane do branży przemysłu spożywczego - może jednocześnie wytwarzać trzy asortymenty

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU. 8 Marca 2010 r.

GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU. 8 Marca 2010 r. GRUPA KAPITAŁOWA NOBLE BANK S.A. PRZEGLĄD WYNIKÓW FINANSOWYCH ZA IV KWARTAŁ 2009 ROKU 8 Marca 2010 r. ZASTRZEŻENIE Niniejsza prezentacja została opracowana wyłącznie w celu informacyjnym na potrzeby klientów

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Warszawa, 7 maja 2010 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 19.05.1999 r. do 31.12.2009 r.

Bardziej szczegółowo

Komunikat Zarządu Banku Spółdzielczego Bank Rolników w Opolu z dnia

Komunikat Zarządu Banku Spółdzielczego Bank Rolników w Opolu z dnia I Komunikat Zarządu Banku Spółdzielczego Bank Rolników w Opolu z dnia 27 września 2012r. Zarząd Banku Spółdzielczego "Bank Rolników" w Opolu ustala następujące obowiązujące od 27 września 2012r. oprocentowanie

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W STAREJ BIAŁEJ W WALUCIE KRAJOWEJ

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W STAREJ BIAŁEJ W WALUCIE KRAJOWEJ Załącznik do Uchwały Zarządu nr 11/2014 z dnia 31.01.2014 r. zmieniony Uchwałą Zarządu nr 88/2015 z dnia 22.07.2015 r. SPÓŁDZIELCZA GRUPA BANKOWA TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych. www.finanse.mf.gov.

Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych. www.finanse.mf.gov. Ministerstwo Finansów ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa Opodatkowanie przychodów (dochodów) z kapitałów pieniężnych www.finanse.mf.gov.pl 1 2 Ministerstwo Finansów Opodatkowanie przychodów (dochodów)

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku kredytowym. wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych I kwartał 2015 r.

Sytuacja na rynku kredytowym. wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych I kwartał 2015 r. Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych I kwartał 2015 r. Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych I kwartał

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, wrzesień 2014 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport został opracowany w oparciu o dane finansowe kas przekazane do UKNF na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 stycznia 2013 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Raport półroczny 1998

Raport półroczny 1998 Raport półroczny 1998 Zysk Zysk netto wypracowany w ciągu pierwszego półrocza 1998 roku wyniósł 8,6 mln PLN, a prognoza na koniec roku zakłada zysk netto na poziomie 18 mln PLN. Wyniki finansowe banku

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

OPODATKOWANIE PRZYCHODÓW (DOCHODÓW) Z KAPITAŁÓW PIENIĘŻNYCH

OPODATKOWANIE PRZYCHODÓW (DOCHODÓW) Z KAPITAŁÓW PIENIĘŻNYCH OPODATKOWANIE PRZYCHODÓW (DOCHODÓW) Z KAPITAŁÓW PIENIĘŻNYCH www.mf.gov.pl Ministerstwo Finansów OPODATKOWANIE PRZYCHODÓW (DOCHODÓW) Z KAPITAŁÓW PIENIĘŻNYCH Podatek dochodowy od osób fizycznych (zwany dalej

Bardziej szczegółowo

Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a

Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a Warszawa, 2011.07.08 Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a W 2010 r. badaniem objęto 59 firm pośrednictwa kredytowego. Wśród nich przeważały spółki kapitałowe (20 spółek akcyjnych

Bardziej szczegółowo

Podatek dochodowy od osób prawnych (Körperschaftsteuer)

Podatek dochodowy od osób prawnych (Körperschaftsteuer) Podatek dochodowy od osób prawnych (Körperschaftsteuer) 1.Podstawa prawna 2.Podmiot i przedmiot opodatkowania 3.Zwolnienia podmiotowe 4.Podstawa opodatkowania 5.Stawka podatku 6.Metoda obliczenia podatku

Bardziej szczegółowo

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com OPROCENTOWANIE Wysokość oprocentowania lokat jest głównym wyznacznikiem zysku. To tym czynnikiem kieruje się większość ludzi zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Bank Spółdzielczy w Białej

Bank Spółdzielczy w Białej Bank Spółdzielczy w Białej Zatwierdzona: Uchwała Zarządu Nr 19/2015 z dnia 04-03-2015 r. TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH *Biała czerwiec 2011 r. * *TEKST JEDNOLITY Marzec 2015 rok* SPIS TREŚCI:

Bardziej szczegółowo

Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat)

Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat) Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat) "Kredyt nie droższy niż to nowa usługa Banku, wprowadzająca wartość maksymalną stawki referencyjnej WIBOR 3M służącej do ustalania wysokości zmiennej stopy

Bardziej szczegółowo

T A B E L A OPROCENTOWANIA

T A B E L A OPROCENTOWANIA Załącznik do uchwały Zarządu Banku Nr 10/9/2013 z dnia 13 czerwca 2013 r T A B E L A OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH SZCZEKOCINY, CZERWIEC 2013 I. KLIENCI INDYWIDUALNI TABELA Nr 1 Rachunki oszczędnościowo

Bardziej szczegółowo

I. KLIENCI DETALICZNI 1. Rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe, oszczędnościowe, płatne na każde żądanie w złotych

I. KLIENCI DETALICZNI 1. Rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe, oszczędnościowe, płatne na każde żądanie w złotych Załącznik nr 3 do uchwały nr 1/17/2015 Zarządu Banku Spółdzielczego z dnia 31 sierpnia 2015 r. Stawki oprocentowania rachunków w stosunku rocznym obowiązujące od dnia 01 września 2015 roku I. KLIENCI DETALICZNI

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym w Kędzierzynie - Koźlu

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym w Kędzierzynie - Koźlu Załącznik nr 1 do Uchwały nr 2 Zarządu Powiatowego Banku Spółdzielczego w Kędzierzynie Koźlu z dnia 16 listopada 2012 r. TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH w Powiatowym Banku Spółdzielczym w Kędzierzynie

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej Miasta Nowego Sącza

Objaśnienia wartości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej Miasta Nowego Sącza Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr Rady Miasta Nowego Sącza z dnia Objaśnienia wartości przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej Miasta Nowego Sącza Uwagi ogólne: W wieloletniej prognozie finansowej na

Bardziej szczegółowo

Programy wspierania kredytobiorców hipotecznych w wybranych krajach

Programy wspierania kredytobiorców hipotecznych w wybranych krajach Programy wspierania kredytobiorców hipotecznych CHORWACJA Wobec kredytów we franku szwajcarskim władze zamroziły na jeden rok kurs kuny do franka (na poziomie 6,39, czyli sprzed decyzji SNB o uwolnieniu

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 Warszawa 18.05.2012 Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 W końcu grudnia 2011 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków prowadzonego

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU. /tekst jednolity obejmujący wprowadzone zmiany/

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU. /tekst jednolity obejmujący wprowadzone zmiany/ TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW KREDYTOWYCH BANKU SPÓŁDZIELCZEGO W RESZLU /tekst jednolity obejmujący wprowadzone zmiany/ SPIS TREŚCI Ogólne zasady oprocentowania kredytów i pożyczek...3 I. KREDYTY DLA

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich

USTAWA z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich Kancelaria Sejmu s. 1/8 USTAWA z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich Art. 1. 1. Prawo do otrzymania pożyczek i kredytów, zwanych dalej pożyczkami studenckimi i kredytami studenckimi,

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego. PCC Rokita Spółka Akcyjna. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku

Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego. PCC Rokita Spółka Akcyjna. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego PCC Rokita Spółka Akcyjna zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku Niniejszy aneks został sporządzony w związku z opublikowaniem przez

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 8 listopada 2013 r. Wyniki finansowe spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych w 2012 r. W końcu grudnia 2012

Bardziej szczegółowo

Bank centralny. Polityka pieniężna

Bank centralny. Polityka pieniężna Bank centralny. Polityka pieniężna Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Bank centralny. Polityka pieniężna Bank centralny pełni trzy funkcje:

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska Bank komercyjny w Polsce. Podręcznik akademicki., Ideą prezentowanej publikacji jest całościowa analiza działalności operacyjnej banków komercyjnych zarówno w aspekcie teoretycznym, jak i w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 2013 r.

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 2013 r. BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 213 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo - Kredytowych Warszawa, kwiecień 213 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski banki spółdzielcze

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 2008 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 2008 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) Projekt z dnia 1.03.2008r. z dnia 2008 r. w sprawie dokonywania dopłat ze środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego Na podstawie art. 21b ust. 4 ustawy z dnia 26 października

Bardziej szczegółowo

K A T E D R A B A D A Ń R Y N K U I U S Ł U G U N I W E R S Y T E T E K O N O M I C Z N Y W POZNANIU INFORMACJA O SYTUACJI NA RYNKU USŁUG BANKOWYCH

K A T E D R A B A D A Ń R Y N K U I U S Ł U G U N I W E R S Y T E T E K O N O M I C Z N Y W POZNANIU INFORMACJA O SYTUACJI NA RYNKU USŁUG BANKOWYCH K A T E D R A B A D A Ń R Y N K U I U S Ł U G U N I W E R S Y T E T E K O N O M I C Z N Y W POZNANIU INFORMACJA O SYTUACJI NA RYNKU USŁUG BANKOWYCH KONIUNKTURA I PRZEWIDYWANIA ( IV kwartał 2012 r. i I

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku kredytowym

Sytuacja na rynku kredytowym Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczàcych komitetów kredytowych IV kwarta 2011 Warszawa, listopad 2011 r. Podsumowanie wyników ankiety Kredyty dla przedsiębiorstw Polityka kredytowa:

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH MAZOVIA BANKU SPÓŁDZIELCZEGO

TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH MAZOVIA BANKU SPÓŁDZIELCZEGO Załącznik do uchwały nr 85/2015 Zarządu Mazovia Banku Spółdzielczego z dnia 3 lipca 2015 roku TABELA OPROCENTOWANIA PRODUKTÓW BANKOWYCH MAZOVIA BANKU SPÓŁDZIELCZEGO DLA ROLNIKÓW obowiązuje od dnia 6 lipca

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich. (Dz. U. z dnia 21 sierpnia 1998 r.)

USTAWA. z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich. (Dz. U. z dnia 21 sierpnia 1998 r.) Dz.U.1998.108.685 2000-07-15 zm. Dz.U.2000.48.550 art. 50 2004-07-01 zm. Dz.U.2004.146.1546 art. 314 2004-07-17 zm. Dz.U.2004.152.1598 art. 3 2005-02-24 zm. Dz.U.2005.23.187 art. 3 2005-09-01 zm. Dz.U.2005.164.1365

Bardziej szczegółowo

Forum Akcjonariat Prezentacja

Forum Akcjonariat Prezentacja Forum Akcjonariat Prezentacja 1 Zastrzeżenie Niniejsza prezentacja została opracowana wyłącznie w celu informacyjnym na potrzeby klientów i akcjonariuszy PKO BP SA oraz analityków rynku i nie może być

Bardziej szczegółowo

Z jakich usług finansowych korzystają organizacje pozarządowe? Czego potrzebują? Stowarzyszenie Klon/Jawor

Z jakich usług finansowych korzystają organizacje pozarządowe? Czego potrzebują? Stowarzyszenie Klon/Jawor Z jakich usług finansowych korzystają organizacje pozarządowe? Czego potrzebują? Marta Gumkowska Stowarzyszenie Klon/Jawor Źródła danych - Kondycja sektora organizacji pozarządowych w Polsce 2006 (reprezentatywna,

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

TABELA OPROCENTOWANIA KREDYTÓW I DEPOZYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W TYCHACH

TABELA OPROCENTOWANIA KREDYTÓW I DEPOZYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W TYCHACH Załącznik do Uchwały nr 51/2014 Zarządu Banku Spółdzielczego w Tychach z dnia 22.08.2014 r. TABELA OPROCENTOWANIA KREDYTÓW I DEPOZYTÓW W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W TYCHACH Rozdział I. Oprocentowanie produktów

Bardziej szczegółowo

URZÑD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW. Przed zawarciem umowy z bankiem. Publikacja przygotowana dzi ki wsparciu finansowemu Unii Europejskiej

URZÑD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW. Przed zawarciem umowy z bankiem. Publikacja przygotowana dzi ki wsparciu finansowemu Unii Europejskiej URZÑD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Przed zawarciem umowy z bankiem Publikacja przygotowana dzi ki wsparciu finansowemu Unii Europejskiej Przed zawarciem umowy z bankiem RACHUNEK OSZCZ DNOÂCIOWY Wybierając

Bardziej szczegółowo