Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 3-4,

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 3-4,"

Transkrypt

1 Chałupczak, Henryk Pomoc rządu polskiego i województw przygranicznych na rzecz działalności oświatowo-szkolnej Polaków w Niemczech w okresie międzywojennym Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 3-4,

2 Henryk Chałupczak POMOC RZĄDU POLSKIEGO I WOJEWÓDZTW PRZYGRANICZNYCH NA RZECZ DZIAŁALNOŚCI OŚWIATOWO-SZKOLNEJ POLAKÓW W NIEMCZECH W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM K ie r u n k i o raz za kres p ra c y n a ro d o w e j m n ie js z o ś c i p o ls k ie j w N ie m czech o kre śla n e b y ły w is to tn y m s to p n iu poza u r e g u lo w a n ia m i p r a w n y m i, s to p n ie m z o rg a n iz o w a n ia i s ta n e m św ia d o m o ś c i je j s y tu a c ją fin a n s o w ą. D o ty c z y to p rzed e w s z y s tk im d z ia ła ln o ś c i o ś w ia to w e j i s z k o l n e j p ro w a d z o n e j p rze z Z w ią z e k P o ls k ic h T o w a r z y s tw S z k o ln y c h w N ie m czech (Z P T S z w N ) i je g o o g n iw a te re n o w e. S ta n o w iły one n a jb a rd z ie j a k ty w n ą część p o lskie g o ru c h u n a ro d o w e g o w N ie m c z e c h. W c a ły m o kresie m ię d z y w o je n n y m fu n k c jo n o w a ły 2 p o d s ta w o w e d z ia ły n a u k i ję z y k a p o lskie g o d la o b y w a te li n ie m ie c k ic h poch o d zen ia polskieg o. D o g r u p y p ie rw s z e j z a lic z a ły się tz w. p u b lic z n e fo r m y n a u k i ję z y k a p olskieg o, k tó re n ie w y m a g a ły zasadniczo ś ro d k ó w fin a n s o w y c h ze s tr o n y to w a rz y s tw s z k o ln y c h. W ła d z e n ie m ie c k ie ( g m in y szkolne) z a p e w n ia ły o d p o w ie d n i lo k a l, obsadę pedagogiczną, p o d rę c z n ik i, pom oce szko ln e itp. J e d y n ie w p rz y p a d k u m n ie js z o ś c io w y c h s z k ó ł p u b lic z n y c h n a Ś lą s k u O p o ls k im, w p ie rw s z y c h la ta c h ic h is tn ie n ia, d z ia ła ją c e n a t y m te re n ie P o ls k o -K a to lic k ie T o w a rz y s tw o S zko ln e n ie k ie d y p rz e k a z y w a ło w fo r m ie b e z p ła tn e j p o d rę c z n ik i d la u c z ą c y c h się d zieci. D o g r u p y p u b lic z n y c h fo r m n a u k i ję z y k a p o lskie g o z a lic z a ły się: p u b lic z n e s z k o ły m n ie js z o ś c io w e z p o ls k im ję z y k ie m n au cza n ia is tn ie ją c e n a te re n ie p le b is c y to w y m Ś ląska O p o lsk ie g o n a p o d s ta w ie a rt K o n w e n c ji G e n e w s k ie j (K G ); le k c je ję z y k a p o lskie g o o raz r e lig ii w ję z y k u p o ls k im w p u b lic z n y c h n ie m ie c k ic h szko ła ch p o w s z e c h n y c h fu n k c jo n u ją c y c h na p o d s ta w ie ro zp o rzą d ze n ia p ru s k ie g o M in is tr a O ś w ia ty z 31 g r u d n ia 1918 r.; tz w. W y d z ia ł P o ls k i is tn ie ją c y w la ta c h n a A k a d e m ii P e d a g o g iczn e j w B y to m iu, k s z ta łc ą c y n a u c z y c ie li d la m n ie js z o ś c io w y c h szkó ł p o lskich. D ru g ą g ru p ę s ta n o w iły tz w. p r y w a tn e f o r m y n a u k i ję z y k a p olskiego, Komunikaty M aiursko-w arm inskie, nr 3-4 ( )

3 Tabela 1. Szkolnictwo polskie w Niemczech w latach / / /1929 I 1929/ / / / , /1936 W yszczególnienie. j j j j j j j j Z U z I U Z I U Z I U Z I U Z I U I Z I U Z I u Z U Publiczne szkoły pow szechne P ryw atne szkoły pow szechne P ry w a tn e szkoły d o k szta łc ając e P ry w a tn e gim nazja l Nauka języka polskiego w sz k o ła c h niem ieckich p ry w atn e kursy języka polskiego P ry w a tn e przedszkola R azem Z liczba zakładów nauki języka po lsk ieg o ; U liczba u c z n ió w. Ź ródło: E. Z d ro je w sk i, Stan szkolnictwa polskiego w Niemczech w roku , Sprawy N a ro d o w o śc io w e, 1937, nr 6, s. 593.

4 II Rzeczpospolita wobec mniejszości polskiej w Niemczech 433 o p a rte n a p la c ó w k a c h s z k o ln y c h i o p ie k u ń c z o -w y c h o w a w c z y c h, u tr z y m y w a n y c h ze ś ro d k ó w b ę d ą cych w d y s p o z y c ji P o la k ó w w N ie m c z e c h. D o te j g r u p y z a lic z a ły się: p ry w a tn e s z k o ły p ow sze ch ne z p o ls k im ję z y k ie m n au cza n ia, w y p e łn ia ją c e p rz y m u s sz k o ln y, fu n k c jo n u ją c e na p o d s ta w ie a rt K G o raz a rt. I I I o r d y n a c ji szko ln e j re g u lu ją c e j s z k o ln ic tw o d la m n ie js z o ś c i p o ls k ie j w N ie m c z e c h z 31 g ru d n ia 1928 r.; p ry w a tn e s z k o ły ś re d n ie (g im n a z ja ) z p o ls k im ję z y k ie m w y k ła d o w y m, d z ia ła ją c e na p o d s ta w ie a rt K G i a rt. I I I o rd y n a c ji; p ry w a tn e s z k o ły d o kszta łca ją ce z p o ls k im ję z y k ie m n a u c z a n ia na p o d s ta w ie a rt. 115 K G o raz a rt. I I I o rd y n a c ji; p r y w a tn e k u rs y ję z y k a p olskieg o, tz w. s z k ó łk i ; p ry w a tn e p rze d szko la p o lskie, z w a n e często o c h r o n k a m i ; in n e, ja k n p. ś w ie tlic e, d o m y p o lskie, te a tr y a m a to rs k ie, g dzie p ro w a d zo n o sze roką pracę k u ltu ra ln o -o ś w ia to w ą. T a b e la 1 u k a z u je sta n s z k o ln ic tw a i o ś w ia ty p o ls k ie j w N ie m c z e c h w la ta c h Z a w a rte w n ie j dane w s k a z u ją, że p rz e ło m o w y m m o m e n te m w d z ia ła ln o ś c i o ś w ia to w o -s z k o ln e j P o la k ó w w N ie m c z e c h sta ło się w y d a n ie tz w. o rd y n a c ji sz k o ln e j (z 31 X I I 1928). N a je j p od sta w ie zaczęto ro z w ija ć p ry w a tn e fo r m y n a u k i ję z y k a p olskieg o, tj. p r y w a tn e s z k o ły p ow sze ch ne z p o ls k im ję z y k ie m n au cza n ia, p r y w a tn e k u r s y ję z y k a polskieg o, a w la ta c h trz y d z ie s ty c h ta k ż e p r y w a tn e g im n a z ja. O zn a cza ło to ró w n ie ż zm n ie js z e n ie się z a in te re s o w a n ia p u b lic z n y m i fo r m a m i n a u k i ję z y k a p olskieg o. Is to tn y w z ro s t zasięgu p ra c y n a ro d o w e j n a s tą p ił w la ta c h 1-929/ /1932, k ie d y to lic z b a z a k ła d ó w n a u k i ję z y k a p o lskie g o w z ro s ła do 263, w k tó r y c h ję z y k a o jc z y s te g o w ró ż n y c h fo rm a c h u c z y ło się 7867 d zieci. W r. 1932/1933 n a s tą p ił w y r a ź n y spadek ta k lic z b y za k ła d ó w, ja k i lic z b y d zie ci (do 226 z a k ła d ó w, w k tó r y c h n a u k ę p o b ie ra ło 6255 dzieci), b y w ro k u n a s tę p n y m p o n o w n ie w zrosn ą ć, p rz y c z y m w y s tę p o w a ły duże w a h a n ia co do za k re s u p ra c y o ś w ia to w o - -s z k o ln e j. O b e jm o w a ła ona z n ik o m y o dse tek o g ó łu d z ie c i p o ls k ic h w N ie m czech w w ie k u s z k o ln y m. I ta k w r. 1926/1927 ję z y k a p o ls k ie g o u c z y ło się w ró ż n y c h fo rm a c h 2,98% o gó łu d zie ci p o ls k ic h, w 1927/1928 3,03% 1928/1929 4,05%, 1929/1930 4,49%, 1930/1931 4,74%, 1931/1932 5,04%, 1932/1933 5,13%, 1933/1934 4,51%, 1934/1935 4,90%, 1935/1936 4,68%. W ro k u 1936/1937 o dse tek d zie ci p o ls k ic h u cz ą c y c h się ję z y k a o jc z y stego w y n o s ił 3,85%, a w ię c n a s tą p ił sp ad e k p o n iż e j p o z io m u z r. 1928/1929 '. 1 E. Z d ro je w sk i, S to n szkolnictioa polskiego w Niemczech w roku 1936/1937, S p ra w y N a ro d ow ościow e (dalej SN), 1937, n r 6, s. 692.

5 434 Henryk Chalupczak T e j s p a d k o w e j te n d e n c ji n ie u d a ło sią ju ż Z P T S z w N z a h a m o w a ć. C z y n n ik i, k tó re le g ły u p o d s ta w tego n ie k o rz y s tn e g o procesu, t y lk o w n ie w ie lk im s to p n iu m o g ły b y ć n e u tra liz o w a n e p rzez p o ls k i r u c h n a ro d o w y w N ie m c z e c h 2. F u n k c jo n o w a n ie p ry w a tn e g o s z k o ln ic tw a i o ś w ia ty p o ls k ie j w N ie m czech o p ie ra ło się p ra w ie c a łk o w ic ie n a ś ro d k a c h p o z y s k iw a n y c h z P o ls k i. W g rę w c h o d z iły tu ta j fu n d u s z e p rz e k a z y w a n e p rze z rz ą d p o ls k i (przede w s z y s tk im M in is te rs tw o S p ra w Z a g ra n ic z n y c h d a le j M S Z ) i M in is te r s tw o W y z n a ń R e lig ijn y c h i O św ie ce n ia P u b lic z n e g o (M W R io P ), w o je w ó d z tw a śląskie i p ozn a ń skie, o rg a n iz a c je społeczne (Z w ią z e k O b ro n y K re s ó w Z a c h o d n ic h d a le j Z O K Z ; P o ls k i Z w ią z e k Z a c h o d n i, K o m it e t N ie s ie n ia P o m o c y K u lt u r a ln e j d la Ś ląska O p o lskie g o, K o m it e t O p ie k i K u lt u r a ln e j d la Ś ląska O p o lskie g o, T o w a rz y s tw o O p ie k i K u lt u r a ln e j n a d P o la k a m i Z a m ie s z k u ją c y m i Z a g ra n ic ą im. A. M ic k ie w ic z a ), fu n d a c je (F u n d u sz S z k o ln ic tw a P o lskie g o Z a g ra n icą ) i o rg a n iz a c je s a m orzą d o w e. W yso ko ść p o m o c y z ty c h ź ró d e ł u za le żn io n a b y ła p rzed e w s z y s tk im od za kresu p o ls k ie j p ra c y n a ro d o w e j w N ie m c z e c h i w y n ik a ją c y c h stąd po trze b, m o ż liw o ś c i fin a n s o w y c h p o d m io tó w św ia d c z ą c y c h pom oc, sta n u sto s u n k ó w p o ls k o -n ie m ie c k ic h i a k tu a ln y c h w y ty c z n y c h p o ls k ie j d y p lo m a cji. N ie k tó re p o ls k ie to w a rz y s tw a szko ln e w N ie m c z e c h, p o w o ła n e do p ro w a d z e n ia d z ia ła ln o ś c i o ś w ia to w o -s z k o ln e j, p o s ia d a ły w ła s n e d o c h o d y pochodzące ze s k ła d e k c z ło n k o w s k ic h lu b św ia d c z e ń s p o łe c z n y c h na rzecz s z k ó łk i lu b s z k o ły p o ls k ie j. S p e c y fic z n a b y ła p o d t y m w z g lę d e m s y tu a c ja na te re n ie W e s tfa lii- N a d re n ii (W -N ), g dzie n a rzecz is tn ie ją c e g o ta m s z k o ln ic tw a p o lskie g o, o p a rte g o na p o p o łu d n io w y c h k u rs a c h ję z y k a o jc z y stego, ło ż y ły ś ro d k i d z ia ła ją c e ta m o rg a n iz a c je p o ls k ie zo rg a n iz o w a n e w tz w. P a tro n a t S z k o ln y. Z s a m y c h s k ła d e k c z ło n k o w s k ic h osób n ale żą c y c h do to w a rz y s tw s z k o ln y c h zb ie ra n o ro c z n ie p o n a d 10 ty s. m a re k, co s ta n o w iło p ra w ie 30% k o s z tó w fu n k c jo n o w a n ia p o n a d 100 k u r s ó w (na p o c z ą tk u la t trz y d z ie s ty c h ). Za sa dn iczo je d n a k, b io rą c p o d u w a g ę d z ia ła ln o ść o ko ło 20 p o ls k ic h to w a rz y s tw s z k o ln y c h, fu n d u s z e p o z y s k iw a n e tą d rog ą s ta n o w iły z n ik o m y o dse tek ś ro d k ó w p o trz e b n y c h do u trz y m a n ia ró ż n y c h fo r m n a u k i ję z y k a p olskieg o. D la p rz y k ła d u, w r o k u s z k o ln y m 1936/1937 ś w ia d cze n ia m n ie jszo ści p o ls k ie j n a te n cel d a ły łą czn ie ty lk o 9700 m k 3. 2 Zob. m.in. W. W rzesiński, P o lsk i ru c h narodowy w Niemczech , P o z n a ń 1970; B. K oziełło-poklew ski, W. W rzesiński, Szkolnictwo polskie na Warmii, Mazurach i Powiślu, O lsztyn A rc h iw u m A k t N o w y c h w W arszaw ie (dalej AAN), A m b asa d a R P w B erlinie (dalej AB), 1873, к. И 5.

6 II Rzeczpospolita wobec mniejszości polskiej w Niemczech 435 Z w ią z e k P o ls k ic h T o w a r z y s tw S z k o ln y c h w N ie m c z e c h w m y ś l a rt. V 1 o r d y n a c ji s z k o ln e j z 31 g r u d n ia 1928 r. k o rz y s ta ć m ó g ł z o k re ś lo n e j p o m o c y fin a n s o w e j rz ą d u p ru s k ie g o. W m y ś l p o w y ż s z y c h p rz e p is ó w, w ła d z e n ie m ie c k ie zo b o w ią za n e b y ły do p o k r y w a n ia 60% uposażenia n a u c z y c ie li p o ls k ic h szkó ł p r y w a tn y c h, w k tó r y c h lic z b a d zie ci w y n o s iła p o n a d 40. W p ie rw s z y m o kre sie fu n k c jo n o w a n ia tego ty p u s z k o ln ic tw a, w a ru n e k p o w y ż s z y s p e łn ia ło 8 p la c ó w e k s z k o ln y c h n a P o g ra n ic z u. Z tego t y t u ł u za la ta 1929/1930 i 1930/1931 Z P T S z w N u z y s k a ł k w o tę ,56 m k 4. S p a d e k fr e k w e n c ji w s zko ła ch p o ls k ic h w la ta c h n a s tę p n y c h o g ra n ic z y ł d o p ły w fu n d u s z y z tego ź ró d ła 5. O p ra c o w a n ie n in ie js z e m a za za da n ie s c h a ra k te ry z o w a ć p o w ią z a n ia fin a n s o w e m ię d z y I I R ze czp o sp o litą a m n ie jszo ś c ią p o ls k ą w N ie m cze ch, p rzed e w s z y s tk im w za kre sie o ś w ia to w o -s z k o ln y m. T r a k tu je w ię c o z w ią z k a c h m ię d z y w y s o k o ś c ią s u b w e n c ji, a za kre se m p ra c y k u ltu r a ln o - o ś w ia to w e j Z P T S z w N i je g o o g n iw te re n o w y c h, o zasadach i fo rm a c h w s p ie ra n ia te j d zia ła ln o ści, o w y s o k o ś c i p o m o c y z poszcze g ó ln ych, g łó w n y c h ź ró de ł. P o d d a n o a n a liz ie w s z y s tk ie g łó w n e fo r m y p o m o c y fin a n s o w e j s z k o ln ic tw u i o św ia cie p o ls k ie j w N ie m cze ch, ta k ze ź ró d e ł rz ą d o w y c h, ja k z w o je w ó d z tw p rz y g ra n ic z n y c h. P o d sta w ę do ro z w a ż a ń s ta n o w iły dostępne a rc h iw a lia, p rze d e w s z y s tk im z A r c h iw u m A k t N o w y c h w W a r sza w ie (ze spo ły M S Z, M W R io P, A m b a s a d y R P w B e rlin ie, k o n s u la tó w R P w N ie m cze ch, S w ia tp o lu ), W o je w ó d z k ie g o A r c h iw u m P a ń s tw o w e g o w P o z n a n iu (a kta P o lskie g p Z w ią z k u Z a ch o d n ie g o, R e je n c ji w P ile ), I n s ty tu tu M a z u rs k ie g o w O ls z ty n ie (sp ra w o zd a n ia F u n d u s z u S z k o ln ic tw a P o lskie g o Z a g ra n icą ). Is to tn y m u z u p e łn ie n ie m s ta ły się też in fo rm a c je z lic z n y c h p u b lik a c ji p o ś w ię c o n y c h s z k o ln ic tw u p o ls k ie m u w N ie m cze ch. Z A S A D Y O R G A N IZ A C Y J N E P O M O C Y ' Ze w z g lę d u na p rz e b y w a n ie poza g ra n ic a m i R z e c z y p o s p o lite j znacznego o dsetka n a ro d u p o lskie g o s p ra w ą b a rd zo is to tn ą b y ła n a le ż y ta o rg a n i zacja k ie ro w a n ia d zia ła ln o ścią i o p ie ką rz ą d u p o ls k ie g o w zakresie p ra c y n a ro d o w e j p oszcze g ó ln ych s k u p is k p o ls k ic h za g ra n ic ą. P o z a k o ń c z e n iu I w o jn y ś w ia to w e j, w w ie lu p a ń s tw a c h e u ro p e js k ic h u tw o rz o n o je d n o s tk i o rg a n iz a c y jn e z a jm u ją c e się sp e c ja ln ie o p ie k ą k u ltu r a ln ą, a w t y m za 4 AAN, AB, 1911, k B ra k d a n y c h, czy w la ta c h n a stę p n y c h Z w iązek P o lsk ic h T o w a rzy stw S zk o ln y ch w N iem czech (dalej Z P TSzN ) k o rz y sta ł z teg o źródła. W y m ó g fre k w e n c ji spełn iały n ie k tó re p la ców ki szkolne fu n k c jo n u ją c e n a te re n ie P o g ran ic za. F u n d u sze o trz y m a n e za la ta ulo k o w an o w b an k u, ja k o fu n d u sz rezerw o w y.

7 436 Henryk Chalupczak k re sie i s z k o ln ic tw e m p o ls k im za g ra n icą. W N ie m c z e c h is tn ia ł w U rz ę dzie ds Z a g ra n ic z n y c h (A u s w ä rtig e s A m t) w y d z ia ł V I, k tó re g o k o m p e te n c je o b e jm o w a ły N ie m c ó w poza g ra n ic a m i i s p ra w y k u ltu r a ln e (D e u ts c h tu m im A u s la n d u n d k u lt u r e lle A n g e le g e n h e ite n ). W e W ło szech w M in is te rs tw ie S p ra w Z a g ra n ic z n y c h d z ia ła ły d w ie s p e c ja ln e d y re k c je : je d n a do s p ra w P r a c y w ło s k ie j za g ra n ic ą, d ru g a S z k o ln ic tw a w ło s kieg o za g ra n ic ą. W C z e c h o s ło w a c ji s p ra w a m i z a jm o w a ł się w y d z ia ł 4 d e p a rta m e n tu V M in is te rs tw a S z k o ln ic tw a i O ś w ia ty, o b e jm u ją c y s p ra w y s z k o ln ic tw a za g ra n ic ą i p o trz e b y k u lt u r a ln e C z e c h o s ło w a k ó w n a o b czyźnie. T a kże i w in n y c h k ra ja c h (F ra n c ja, Ja p o n ia, H is z p a n ia ) z o rg a n iz o w a n o je d n o lity za rząd p o trz e b a m i k u lt u r a ln y m i i s z k o ln ic tw e m dla s w y c h ro d a k ó w za g ra n ic ą. W Polsce p ie rw s z y m o rg a n e m do s p ra w k u ltu r a ln o - o ś w ia to w y c h P o la k ó w za g ra n ic ą b y ła u tw o rz o n a d e k re te m M in is tr a W y z n a ń R e lig ijn y c h i O św ie ce n ia P u b lic z n e g o, z 4 m a ja 1921 r., D e le g a tu ra M in is te rs tw a W y z n a ń R e lig ijn y c h i O św ie ce n ia P u b lic z n e g o do S p ra w O p ie k i n a d O ś w ia tą P o ls k ą poza g ra n ic a m i P a ń s tw a z sied zibą w P o z n a n iu. D e le g a te m został m ia n o w a n y Ja n S u c h o w ia k 7. N a p o c z ą tk u 1922 r. u tw o rz o n o p rz y M S Z R adę K u ltu r a ln ą, k tó r e j za d a n ie m b y ło w s p ie ra n ie e m ig ra c ji p o ls k ie j w e w s z y s tk ic h s p ra w a c h odn o szą cych się do p o trz e b o ś w ia to w y c h i re lig ijn y c h. O rg a n e m w y k o n a w c z y m R a d y b y ł r e fe ra t o p ie k i k u ltu r a ln e j, u tw o rz o n y p rz y D e p a rta m e n c ie K o n s u la r n y m M S Z (W y d z ia ł O g ó ln y ), k tó r y m ia ł zb ie ra ć o d p o w ie d n i m a te ria ł s ta ty s ty c z n y, d o ty c z ą c y lic z b y P o la k ó w za g ra n icą, ic h p o trze b, o raz p r z y g o to w y w a ć w n io s k i na posiedzen ie R a d y K u lt u r a ln e j i w y k o n y w a ć je j u c h w a ły. Jednocześnie u tw o rz o n o T o w a rz y s tw o O p ie k i K u lt u r a ln e j n a d P o la k a m i Z a m ie s z k a ły m i Z a g ra n ic ą im. A. M ic k ie w ic z a, ściśle w s p ó łp ra c u ją c e z t y m re fe ra te m 8. S ta n ta k ie j d w u to ro w o ś c i, p rz y c z y m je d e n z p o d m io tó w d z ia ła ł poza W a rsza w ą, b y ł na dłuższą m e tę n ie do u trz y m a n ia. Z c h w ilą u tw o rz e n ia R e fe ra tu S z k o ln ic tw a Z a g ra n ic ą w M W R io P z lik w id o w a n o p ozn a ń ską d ele g aturę. O g ó łe m s p ra w k u ltu ra ln o - o ś w ia to w y c h P o la k ó w na o b czyźn ie z a ję ły się w s p o m n ia n e r e fe r a ty M S Z i M W R io P, p r z y s iln y m i da le k o id ą c y m w s p ó łd z ia ła n iu z a ró w n o d ro g ą k o n ta k tó w o s o b is ty c h k ie r o w n ik ó w, ja k też d z ię k i p o w o ła n iu do życia M ię d z y m in is te r ia ln e j K o m is ji O p ie k i K u lt u r a ln e j n a d P o la k a m i Z a g ra n icą, do k tó r e j w c h o d z ili p od p rz e w o d n ic tw e m d y re k to r a D e p a rta m e n tu K o n s u la rn e g o M S Z odnośni 6 AAN, Л В, 1936, k AAN, A m b asa d a R P w L o n d y n ie (dalej AL), 908, k AAN, AB, 2018, k. 88 i 100. O k ólnik n r 17 w sp ra w ie sto su n k ó w o św iato w y c h i k u ltu ra ln y c h w śród P o la k ó w za g ra n icą k w e stio n a riu sz, 20 k w ie tn ia 1922 roku.

8 II Rzeczpospolita wobec mniejszości polskiej w Niemczech 437 k ie r o w n ic y re fe ra tó w M S Z i M W R io P o raz p rz e d s ta w ic ie l U rz ę d u E m i g ra c y jn e g o S z y b k i ro z w ó j d z ia ła ln o ś c i o ś w ia to w o -s z k o ln e j w ie lu s k u p is k p o ls k ic h za g ra n ic ą w y w o ła ł p o trze b ę p o w o ła n ia p rz y p rz e d s ta w ic ie ls tw a c h d y p lo m a ty c z n y c h s p e c ja ln y c h o g n iw do k o o rd y n a c ji i w s p ie ra n ia ty c h w y s iłk ó w. I ta k za rzą d ze n ie m m in is tr ó w S p ra w Z a g ra n ic z n y c h i W y z n a ń R e lig ijn y c h i O św ie ce n ia P u b lic z n e g o z 12 k w ie tn ia 1927 r. u tw o rz o n o p rz y P o s e ls tw ie R P w B e rlin ie re fe ra t k u ltu r a ln o -o ś w ia to w y, o d d a ją c za raze m P o s e ls tw u z w ie rz c h n ie k ie r o w n ic tw o w s p ra w a c h s z k o ln y c h i o ś w ia to w y c h m n ie js z o ś c i p o ls k ie j. D o za da ń P o selstw a, w y k o n y w a n y c h za p o ś re d n i c tw e m re fe ra tu n ale ża ło : O g ó ln e k ie r o w n ic tw o, n a d z ó r i o pie ka n a d s z k o ln ic tw e m i s p ra w a m i k u ltu r a ln o - o ś w ia to w y m i m n ie js z o ś c i p o ls k ie j w N ie m c z e c h. W s p ó łp ra c a z m ie js c o w y m i o rg a n iz a c ja m i p o ls k im i w zakresie p ra c s z k o ln y c h, o ś w ia to w y c h i k u ltu r a ln y c h, ja k ró w n ie ż z a ła tw ia n ie ich s p ra w w y n ik a ją c y c h ze s to s u n k u do w ła d z p o ls k ic h. A k c ja w k ie r u n k u u tr w a la n ia i ro zsze rz a n ia p o d s ta w is tn ie n ia s z k o ln ic tw a p o ls k ie g o w N ie m cze ch. O rg a n iz a c ja w e w n ę trz n a s z k o ln ic tw a p o ls k ie g o w N ie m cze ch, a w ię c z a ła tw ia n ie w s to s u n k u do w ła d z p o ls k ic h o ra z m ie js c o w y c h p o l s k ic h in s ty tu c ji s p o łe czn ych s p ra w p e rs o n a ln y c h n a u c z y c ie li o raz in n y c h p ra c o w n ik ó w o ś w ia to w y c h w ra z z oceną ic h p ra c y i u s ta le n ie m k w a l i f i k a c ji. Z g ła sza n ie w n io s k ó w, co do p o w o ła n a n a u c z y c ie li do p ra c y s z k o l n e j lu b k u ltu r a ln o -o ś w ia to w e j w N ie m cze ch, ja k ró w n ie ż w n io s k ó w, co do o d w o ła n ia n a u c z y c ie li. P rz y d z ie la n ie n a u c z y c ie lo m s ta n o w is k w s z k o ln ic tw ie p o ls k im w N ie m c z e c h w p o ro z u m ie n iu z o rg a n iz a c ja m i s p o łe c z n y m i, w z g lę d n ie bezp o śre dn io, b ą d ź też za p o ś re d n ic tw e m w ła ś c iw y c h u rz ę d ó w k o n s u la r n y c h 10. O d p o w ie d n ie za rzą d ze n ia odnoszące się do u tw o rz e n ia p o d o b n y c h sta n o w is k p r z y p o ls k ic h p rz e d s ta w ic ie ls tw a c h d y p lo m a ty c z n y c h w ta k ic h p a ń stw a ch, ja k B ra z y lia, F ra n c ja r ó ż n iły się ta k co do za k re s u k o m p e te n c ji, ja k i u s y tu o w a n ia w s tru k tu r z e p rz e d s ta w ic ie ls tw, do k tó r y c h zos ta ły p rz y d z ie lo n e. W N ie m c z e c h re fe ra t k u ltu r a ln o - o ś w ia to w y zo sta ł c a łk o w ic ie w łą c z o n y w s k ła d p ose lstw a. M ia ł on w s w y m z a ło ż e n iu p e ł 9 A AN, AB, 1936, k AAN, M in iste rstw o S p raw Z a g ra n ic z n y c h (dalej MSZ), 1435, k M in iste rstw o W y z n a ń R elig ijn y c h i O św iecenia P u b lic zn eg o (dalej M W RiO P), 6928, k, 210, AB, 1943, k. 37. Z a rządzenie M SZ z 12 p aź d ziern ik a 1932 r. 28 K o m unikaty...

9 438 Henryk Chahipczak n ić szersze za d a n ia n iż a n a lo g iczn e p la c ó w k i n a in n y c h te re n a c h. Z a m ie n ił się on fa k ty c z n ie w r e fe r a t o b e jm u ją c y całość ż y c ia p o ls k ie g o w N ie m cze ch. D o r (1 k w ie tn ia ) fu n k c ję k ie r o w n ik a re fe r a tu p e ln il p rz e d s ta w ic ie l M W R io P d r E u g e n iu s z Z d ro je w s k i. W la ta c h n a s tę p n y c h całość s p ra w z w ią z a n y c h ze s to s u n k a m i m ię d z y I I R z e c z y p o s p o litą a m n ie jszo ścią p o ls k ą w N ie m c z e c h p rz e ją ł D e p a rta m e n t K o n s u la r n y M S Z, k tó re g o p rz e d s ta w ic ie l p r z y P o s e ls tw ie w B e r lin ie p e łn ił fu n k c ję p o p rz e d n io należącą do osoby d e le g o w a n e j p rze z M W R io P n. Z A K R E S I F O R M Y P O M O C Y M S Z W p ie rw s z y m o kre sie fu n k c jo n o w a n ia p o ls k ic h to w a r z y s tw s z k o ln y c h w N ie m cze ch, do r k ie d y to zakres n a u k i ję z y k a p o ls k ie g o i o g ó l n ie p o ję te j p ra c y o ś w ia to w e j b y ł n ie w ie lk i i o p a r ty na n a u c e w szko ła ch n ie m ie c k ic h, zaś rzą d p o ls k i n ie p r z e ja w ia ł w ię k s z e g o z a in te re s o w a n ia w a r u n k a m i życia m n ie jszo ści p o ls k ie j za k o rd o n e m p o m o c fin a n s o w a R ze c z y p o s p o lite j b y ła s k ro m n a i n ie s y s te m a ty c z n a. W t y m o k re s ie to w a rz y s tw a szko ln e b a z o w a ły w w ię kszo ści na p o m o c y M S Z ( w y d a tk i n a u trz y m a n ie s tr u k t u r y o rg a n iz a c y jn e j) o raz o rg a n iz a c ji sp ołe czn ych w k r a ju, m.in. T o w a rz y s tw a im. A. M ic k ie w ic z a i Z O K Z 12. P re lim in a rz e b u d ż e to w e Z P T S z w N, w o b e c d e p re c ja c ji m a r k i n ie m ie c k ie j d o ty c z y ły ty lk o bieżącego m iesią ca i e w e n tu a ln ie następnego. I ta k np. n a cze r w ie c 1923 r. Z P T S z w N o trz y m a ł od M S Z 315 f r a n k ó w s z w a jc a rs k ic h (o d p o w ie d n i 3 m in m k n ), p o d o b ną k w o tę p rze ka z a n o ja k o su bw e n cję, na lip ie c te g o ro k u. K w o t y p o w yższe w y s ta rc z a ły je d y n ie n a u trz y m a n ie b iu ra Z w ią z k u. T o w a rz y s tw a s zko ln e w te re n ie b a z o w a ły na fu n d u s z a c h M S Z p rz e k a z y w a n y c h n ie za p o ś re d n ic tw e m Z P T S z w N lecz o d p o w ie d n ic h k o n s u la tó w R P, lu b o rg a n iz a c ji sp o łe czn ych z k r a ju. S zczególną a k ty w n o ś ć w t y m p o c z ą tk o w y m o kresie fu n k c jo n o w a n ia o ś w ia ty p o ls k ie j w N ie m c z e c h p rz e ja w ia ło T o w a rz y s tw o O p ie k i K u lt u r a ln e j n a d P o la k a m i Z a m ie s z k a ły m i Z a g ra n ic ą im. A. M ic k ie w ic z a. W r T o w a rz y s tw o p rze ka za ło za p o ś re d n ic tw e m M S Z 2 m in m k p na u trz y m a n ie 12 k u r s ó w ję z y k a p o lskie g o w B e lin ie, zaś w r m k p n a cele s z k o ln ic tw a p o lskie g o w N ie m cze ch. Z P T S z w N p o ło w ę te j s u m y p rz e k a z a ł n a u trz y m a n ie s zkó łe k n a te re n ie W e s tf a lii- N a d r e n iils. Cechą ch a 11 AAN, Л В, 1936, k , 1913, k AAN, AB, 2019, k AAN, K o n su la t R P w K w id zy n iu (dalej K R P K w idzyn), 27, k S p raw o zd an ie z działalności T o w a rz y stw a O pieki K u ltu ra ln e j n ad P o la k a m i Z a m ie sz k ały m i Z a g ra n ic ą im. A d a m a M ickiew icza za o k re s od l sty cz n ia 1924 d o 31 g ru d n ia 1926.

10 II Rzeczpospolita wobec mniejszości polskiej w Niemczech 439 ra k te ry s ty c z n ą tego o kre su, b y ia d uża ro la p la c ó w e k k o n s u la rn y c h w p o szcze gó ln ych s k u p is k a c h p o ls k ic h w N ie m cz e ch. K o n s u la ty w B y to m iu (Ś ląsk O p o ls k i), K r ó le w c u (P ru s y W s ch o d n ie ), B e rlin ie, Essen (W e s tfa lia - -N a d re n ia ) w y k o r z y s ty w a n e b y ły p rze z M S Z do p rz e k a z y w a n ia fu n d u s z y na p ra cę n a ro d o w ą bez p o ś re d n ic tw a c e n tra l Z w ią z k u P o la k ó w w N ie m czech (Z P w N ) i Z P T S z w N, p rzed e w s z y s tk im ze w z g lę d u na ic h słabość o rg a n iz a c y jn ą o ra z ko nie czn ość ścisłe j k o n tr o li. K o n s u la ty m ia ły za zad a n ie ła g o d zić a n ta g o n iz m y lo k a ln e, k o o rd y n o w a ć d zia ła ln o ś ć o rg a n iz a c ji te re n o w y c h. G łó w n y m zaś z a d a n ie m Z P T S z w N b y ło p ro w a d z e n ie w a lk i o p ra w n e m o ż liw o ś c i ro z w o ju s z k o ln ic tw a m n ie js z o ś c io w e g o, m.in. na fo r u m s e jm u p ru s k ie g o, z w y k o rz y s ta n ie m też Z w ią z k u M n ie js z o ś c i N a ro d o w y c h w N ie m c z e c h H. Z ło ż y ł on n a w e t k ilk a m e m o r ia łó w d o ty czących k o n ie czn o ści w y d a n ia ro z p o rzą d z e ń w y k o n a w c z y c h do a rt. 113 K o n s t y tu c ji R zeszy, k tó re je d n a k z o s ta ły o d rz u c o n e p rz e z p ru s k ie M i n i s te rs tw o O ś w ia ty. W m ia rę z w ię k s z a n ia się z a in te re s o w a n ia p o ls k ic h c z y n n ik ó w rz ą d o w y c h w y k o rz y s ta n ie m m n ie js z o ś c i p o ls k ie j w N ie m c z e c h do o k re ś lo n y c h c e ló w p o lity c z n y c h (m.in. n e u tra liz a c ji n ie m ie c k ie j a k c ji m n ie js z o ś c io w e j, ro z w ija n e j n a e u ro p e js k ic h k o n g re sa ch m n ie js z o ś c io w y c h w G e n e w ie ) w z ra s ta ły s u b w e n c je M S Z. Z P T S z w N zaczął d y s p o n o w a ć k o n k r e tn y m b u d ż e te m n a o k re ś lo n ą d zia ła ln o ść o ś w ia to w ą, k t ó r y w la ta c h w y n o s ił m ie się czn ie 2400 m k n. P oza u tr z y m a n ie m b iu ra, p rz e z b u d ż e t Z P T S z w N zaczęła p rz e c h o d z ił ju ż p o m o c Z w ią z k u d la n ie k tó r y c h re je n - c y jn y c h to w a r z y s tw s z k o ln y c h : na P o g ra n ic z u (400 m k m iesię cznie ), W - N (300 m k ) o raz D re ź n ie (50 m k ). S to s u n k o w o d u ż y o dse tek s ta ły c h w y d a t k ó w Z P T S z w N s ta n o w iły sty p e n d ia. C z te re m s ty p e n d y s to m w y p ła c a n o łą czn ie 525 m k m ie s ię c z n ie 15. P o zosta łe to w a rz y s tw a szko ln e, p rzed e w s z y s tk im n a Ś lą sku O p o ls k im o raz w P ru s a c h W s c h o d n ic h w d a ls z y m ciąg u s w o ją d zia ła ln o ść o p ie ra ły na fu n d u s z a c h od M S Z lu b W o je w ó d z tw a Ś ląskiego, p rz e k a z y w a n y c h p rzez p la c ó w k i k o n s u la rn e bez p o ś re d n ic tw a Z P T S z w N. W r i n a s tę p n y c h w yso ko ść ś ro d k ó w b ę d ą c y c h w g e s tii Z P T S z w N w y k a z y w a ła te n d e n c ję w z ro s to w ą. R ozsze rzyła się też pom o c Z w ią z k u d la te re n o w y c h to w a rz y s tw s z k o ln y c h. S u b w e n c je M S Z d la Z w ią z k u w r. 1927, w yno szą ce m ie się czn ie 3800 m k, w w ię k s z o ś c i poza k o s z ta m i u trz y m a n ia sa m ej C e n tra li p rz e k a z y w a n o w ra m a c h s ta ły c h w y d a tk ó w b u d ż e to w y c h na poszczególne te re n y, a m ia n o w ic ie na W e s t- fa lię -N a d re n ię 300 m k, W a rm ię 350 m k, P o w iś le 300 m k, P o - 14 A A N, AB, 1842, k A A N, Л В, 2019, k. 137.

11 440 Henryk Chalupczak g ra n iczę 300 m k, B e r lin 200 m k, H a n n o w e r i D re z n o po 50 m k, W ro c ła w 25 m k. P o zosta łe to w a rz y s tw a szko ln e, n p. na te re n ie S a k s o n ii i T u r y n g ii, w W ilh e lm s b u rg u w sp o m a g a n e b y ły p rz e z M S Z za p o ś re d n ic tw e m k o n s u la tó w. P rzez b u d ż e t Z P T S z w N n ie p rz e c h o d z iły ta k ż e fu n d u s z e d la P o ls k o -K a to lic k ie g o T o w a rz y s tw a S zk o ln e g o (d a le j P K T S z ) n a Ś lą sk O p o ls k i z siedzibą w B y to m iu 16 ( o tr z y m y w a ło ono w s p ó ln ie z D z ie ln ic ą I Z P w N z W o je w ó d z tw a Ś ląskiego, za p o ś re d n ic tw e m K o n s u la tu G e n e ra ln e g o R P w B y to m iu, 13 tys. m k m ie s ię c z n ie na d z ia ła ln o ść o ś w ia to w ą i szkolną. W t y m o kresie, na t y m te re n ie z a kre s p ra c y n a ro d o w e j b y ł najsze rszy, m.in. is tn ia ły m n ie js z o ś c io w e s z k o ły p u b lic z n e ). Z w ię k s z e n ie s u b w e n c ji M S Z d la Z P T S z w N w y n ik a ło z p o w o ln e g o ro z w o ju p r y w a tn y c h fo r m n a u k i ję z y k a p olskieg o, p rzed e w s z y s tk im k u rs ó w ję z y k a p o ls k ie g o o ra z p rz e d s z k o li. W d a ls z y m c ią g u je d n a k p o m o c d la te re n o w y c h to w a rz y s tw s z k o ln y c h b y ła n ie d o s ta te c z n ie z n o rm a liz o w a n a. P rz e k a z y w a n ie fu n d u s z y z M S Z d o k o n y w a n o n ie t y lk o na rzecz k ie r o w n ik ó w to w a rz y s tw s z k o ln y c h, ale ró w n ie ż p oszcze g ó ln ych D z ie ln ic Z P w N. P o w o d o w a ło to p o w s ta w a n ie w ie lu z a ta rg ó w k o m p e te n c y jn y c h, szczególnie na W a r m ii i P o g ra n ic z u. S y s te m a ty c z n e j p ra c y o ś w ia to w o - -s z k o ln e j n ie s łu ż y ły ta kże n ie re g u la rn e w p ły w y s u b w e n c ji n a poszczeg ó ln e m iesiące. W t y m o kre sie k w o t y z M S Z, p rz e k a z y w a n e p o te m p rzez P o se lstw o d la Z P T S z w N, p rzezn a cza no na u trz y m a n ie b iu r c e n tr a li i to w a rz y s tw s z k o ln y c h w te re n ie, p en sje p rze d sz k o la n e k, k o s z ty u tr z y m a n ia p rz e d s z k o li, sty p e n d ia. N ie w ie lk ie s u m y p rzezn a cza no ta k ż e na p ro pagandę n a u k i ję z y k a p o lskie g o i r e lig ii w ję z y k u p o ls k im w n ie m ie c k ic h szko ła ch p o w s z e c h n y c h (np. P K T S z na W a rm ię 50 m k m ie s ię c z nie, P K T S z n a P o w iś le 75 m k ), d o fin a n s o w a n ie szk ó łe k, p o m o c dzie c io m u częszcza ją cym do m n ie js z o ś c io w y c h szkó ł p u b lic z n y c h n a Ś lą s k u O p o ls k im (p o d rę c z n ik i, p r z y b o ry szko ln e, o rg a n iz a c ja o k o lic z n o ś c io w y c h obch o d ów ). D a ls z y ro z w ó j p r y w a tn y c h fo r m p ra c y o ś w ia to w e j, ja k i n a s tą p ił w ro k u s z k o ln y m 1927/1928, p rzed e w s z y s tk im tw o rz e n ie sieci p r y w a t n y c h p rz e d s z k o li w P ru s a c h W s c h o d n ic h i na P o g ra n ic z u o raz p o p o łu d n io w y c h k u r s ó w ję z y k a p o lskie g o n a te re n ie W - N o p a rł się na z w ię k s z o n y c h s u b w e n c ja c h z P o ls k i. W r M S Z p o d w y ż s z y ło m iesię czne w y p ła ty d la p o lskie g o ru c h u n a ro d o w e g o w N ie m c z e c h do s u m y 30 tys. m k, z tego 11 tys. m k d la Z P T S z w N. D o d a tk o w o, w ra m a c h n o w e j fo r m y p o m o c y k u ltu r a ln o -o ś w ia to w e j w p ły n ę ło 11 ty s. m k (10 tys. m k z M S Z, tysią c m k z M W R io P ) na p o b o ry n a u c z y c ie li AAN, AB, 3114, k AAN, MSZ, 11372, k. 69.

12 II Rzeczpospolita wobec mniejszości polskiej w Niemczech 441 R o k 1929 s ta n o w i b a rd zo is to tn ą ce zurę ta k w zakresie fo rm, ja k i za kre su p o m o c y fin a n s o w e j R z e c z y p o s p o lite j d la m n ie js z o ś c i w N ie m czech. R o zg ra n iczo n o w te d y s p ra w y e m ig ra c ji p o ls k ie j (o dd a ją c je U rz ę d o w i E m ig ra c y jn e m u ) od s p ra w m n ie js z o ś c io w y c h, k tó r e s k u p io n o w D e p a rta m e n c ie K o n s u la r n y m (D K ) M S Z. W ro k u t y m w p ro w a d z o n o w ż y cie o rd y n a c ję szko ln ą. W e fe kcie z m ie n iły się k ie r u n k i p ra c y o ś w ia to w o - -s z k o ln e j P o la k ó w w N ie m cze ch. G łó w n y n a c is k p o ło ż o n o na ro z w ó j p r y w a tn y c h fo r m n a u k i ję z y k a p o lsk ie g o, d a ją c y c h w ię k s z ą niezależność od w ła d z n ie m ie c k ic h, ale w y m a g a ją c y c h za ra ze m z d e c y d o w a n ie w ię k szych n iż d otych cza s ś ro d k ó w. N a cele p ra c y n a ro d o w e j m n ie js z o ś c i p o l sk ie j w N ie m c z e c h M S Z p rz e k a z a ło w r o k u 1929/1930 k w o tę 600 tys. zł ja k o d o ta c ję k u lt u r a ln ą oraz 1 m in z ł (470 tys. m k ) n a s z k o ln ic tw o. Z do ta c ji k u lt u r a ln e j p o k ry w a n o m.in. w y d a t k i a d m in is tr a c y jn e c e n tra li Z P T S z w N i Z P w N, ic h o d d z ia łó w te re n o w y c h, n a to m ia s t z s u b w e n c ji na s z k o ln ic tw o w y d a tk i ściśle zw ią z a n e z fu n k c jo n o w a n ie m ró ż n y c h fo r m n a u k i ję z y k a p o lskie g o (k o s z ty u trz y m a n ia szkół, k u rs ó w, p rz e d s z k o li). D o ta c ja s zko ln a M S Z p od le g a ła p o d z ia ło w i n a 3 g ru p y, w zależności od tego, k to b y ł je j o d b io rcą. D o d w ó c h p ie rw s z y c h g ru p n a le ż a ły k w o t y p rz e k a z y w a n e Z P T S z w N ; p ie rw s z ą s ta n o w iły s u m y w y d a tk o w a n e p rzez C e n tra lę, d ru g ą k w o t y p rz e k a z y w a n e do w y d a tk o w a n ia p rz e z te re n o w e to w a rz y s tw a szkolne. P e w n e fu n d u sze, sta n o w ią c e g ru p ę trz e c ią, p ozo s ta w a ły do d y s p o z y c ji P o s e ls tw a R P w B e rlin ie. S z c z e g ó ło w y p o d z ia ł do ta c ji n a s z k o ln ic tw o w r. 1930/1931 (1 m in z ł = 470 tys. m k ) o b ra z u je zes ta w ie n ie 18. I. W ydatki ZPTSzwN rocznie: l. B u d że ty szkół założonych w r. 1929/ B u d ż e ty szkół z a k ła d a n y c h w r. 1930/ R em o n ty i w yposażenie now y c h b u d y n k ó w 4. K u p n o i p rz eb u d o w a now y c h b u d y n k ó w 5. P o d a tk i i ubezpieczenia n a - uczycieli 6. Z jaz d y nauczycieli II. W y d a tk i terenowych towarzystw szkolnych na przedszkola i kursy języka polskiego rocznie 1. O pole 2. W rocław 3. B erlin m k m k m k AAN, AB, 3115, k

13 442 Henryk Chalupczak 4. H a m b u rg i okolice 5. H a n n o v er 6. Szczecin 7. S e k re ta ria t (W -N) 8. O lsztyn 9. S ztum 10. Z łotów 11. B ytów l m k Tli. Wydatki pokrywane bezpośrednio przez Poselstw o rocznie l. P o m o c e n a u k o w e dla now o p o w sta ją c y c h szkół m k 2. K oszty szkółek w S aksonii i T u ry n g ii P odróże in stru k to ró w szkolny ch nauczycieli 4. K oszty p rz ep ro w ad ze k n a uczycieli z P o lsk i do p ra cy w N iem czech m k P re lim in a rz w y d a tk ó w s z k o ln y c h w r. 1930/1931 u k a z u je g łó w n e k ie r u n k i p ra c y to w a rz y s tw s z k o ln y c h o ra z w ys o k o ś ć w y d a tk ó w na poszczeg ó ln e a s p e k ty p ra c y o ś w ia to w o -s z k o ln e j. N ie o b e jm u je o n p o n a d to w y d a tk ó w na p o b o ry n a u c z y c ie li, k tó re p o k ry w a ło n ie M S Z, lecz M W R io P. W ię kszą częścią ś ro d k ó w na s z k o ln ic tw o (60,63%) d y s p o n o w a ła c e n tra la Z P T S z w N, k w o tą 147 tys. m k (31,27%) te re n o w e to w a rz y s tw a szkolne, P o se lstw o zaś m ia ło w s w e j g e s tii 8,10% d o ta c ji na s z k o ln ic tw o. O r ie n ta c y jn e k o s z ty u trz y m a n ia s z k o ln ic tw a p o lsk ie g o w N ie m c z e c h (bez w y d a tk ó w na p e rso n e l d y d a k ty c z n y ) w y n o s iły m ie się czn ie 35 tys. m k, z tego u trz y m a n ie szkó ł p o w s z e c h n y c h i d o k s z ta łc a ją c y c h 12 tys. m k, k u rs ó w p o p o łu d n io w y c h o raz p rz e d s z k o li 16 tys. m k (w r. 1930/1931) 10. Z d o ta c ji k u ltu r a ln e j, k tó ra s łu ż y ła p rze d e w s z y s tk im do p o k ry w a n ia w y d a tk ó w a d m in is tra c y jn y c h d z ia ła ją c y c h w N ie m c z e c h in s t y tu c ji i o rg a n iz a c ji m n ie js z o ś c io w y c h, w p re lim in a r z u b u d ż e to w y m na r. 1930/1931 p rz e w id y w a n o : d la c e n tra li Z P T S z w N 5600 m k m iesię cznie, zaś na poszczególne to w a rz y s tw a szko ln e w re je n c ja c h O p o le 1000 m k, B e r lin 100 m k, S e k re ta ria t 650 m k, O ls z ty n 750 m k, S z tu m 500 m k, Z ło tó w 50 m k, B y tó w 100 m k 20. W w y n ik u s z e ro k ie j p o m o c y fin a n s o w e j ze s tro n y R z e c z y p o s p o lite j, 19 AAN, M SZ, 10703, k. 16. K iero w n ik R e fe ra tu K u ltu ra ln o -O św iato w e g o przy P oselstw ie R P w B erlinie obliczał, że n a u trz y m a n ie p o w stałe j w r. 1929/1930 sieci polskich szkół p r y w a tn y c h rząd polski p o w in ien przeznaczać rocznie ś ro d k i w w ysokości 360 tys. m k. A rch i w u m P a ń stw o w e w P o zn an iu (dalej A PP), P o lsk i Z w iązek Z a ch o d n i (dalej PZZ), 106, k AAN, AB. 3114, k. 247, MSZ, 19583, k. 22 i 27. zaś

14 II Rzeczpospolita wobec mniejszości polskiej w Niemczech 443 m im o w ie lu tru d n o ś c i, w p o czą tka ch ro k u szko ln e g o 1929/1930 u ru c h o m io n o 7 p ie rw s z y c h szkó ł p ry w a tn y c h. 15 k w ie tn ia te g o ro k u, a w ię c po ty g o d n iu fu n k c jo n o w a ło ju ż 27 p la c ó w e k, w k tó r y c h 40 n a u c z y c ie li u c z y ło 1174 d zie ci p o ls k ic h. T e n s z y b k i ro z w ó j (w p a ź d z ie rn ik u 1929 r. 33 s zko ły, 50 n a u c z y c ie li, 1313 d zieci, w r o k u s z k o ln y m 1931/ szkó ł d la 1883 dzie ci) m ó g ł n a s tą p ić p rzed e w s z y s tk im d z ię k i ś ro d k o m s ta w ia n y m do d y s p o z y c ji p o ls k ie m u r u c h o w i n a ro d o w e m u w N ie m c z e c h p rze z rz ą d p o ls k i, p rzed e w s z y s tk im p rze z M S Z i M W R io P. W la ta c h trz y d z ie s ty c h, M S Z, a d o k ła d n ie j b io rą c D K p rz e k a z y w a ł na rzecz P o la k ó w w N ie m cze ch, w t y m na d zia ła ln o ś ć o ś w ia to w o -s z k o ln ą 2 ro d z a je fu n d u s z ó w (tab. 2) w y o d rę b n io n y c h w o d p o w ie d n ic h p a ra g ra fa c h sw ego b u d ż e tu. W y d a tk i rze czow e s z k o ln ic tw a p o ls k ie g o w N ie m czech (ksią żki, p o d rę c z n ik i, p om o ce szkolne), u trz y m a n ie szkó ł i p rz e d szko li, w y d a tk i p e rso n a ln e d u szp a ste rstw a, a k c ję h a rc e rs k ą, u trz y m a n ie i w y p o s a ż e n ie ś w ie tlic, fin a n s o w a n ie c h ó ró w i z e sp o łó w ś p ie w a c z y c h p o k r y w a ł D e p a rta m e n t K o n s u la r n y z ja w n e g o b u d ż e tu M S Z z d z ia łu I I I, 12 F u n d u s z o p ie k i n a d e m ig ra c ją za g ra n ic z n ą. Ze w z g lę d u na fin a n so w a n ie d z ia ła ln o ś c i o b y w a te li obcego p a ń s tw a, w y d a tk i z te j p o z y c ji s k ie ro w a n e do N ie m ie c tra k to w a n e b y ły ja k o ta jn e. F u n d u s z e te p rz e k a z y w a n o do P o s e ls tw a R P w B e rlin ie (od 1934 r. p o d n ie s io n e g o do r a n g i A m b a s a d y ), za p o ś re d n ic tw e m k tó re g o t r a f ia ły do r ą k Z P T S z w N i in n y c h o g n iw r u c h u polskieg o. W P o s e ls tw ie k s ię g o w a n o je w K s ię d z e g łó w n e j ta jn e j 21. D K p rz e k a z y w a ł też do d y s p o z y c ji P o se lstw a fu n d u s z e u ję te w t a j n y m b ud że cie M S Z i tra k to w a n e ja k o sp ecja ln e. P rz e k a z y w a n o je za p o ś re d n ic tw e m R e fe ra tu F u n d u s z ó w S p e c ja ln y c h (R FS ). Z a sa d n iczo s łu ż y ły one na w y d a tk i o c h a ra k te rz e p o lity c z n y m (np. a k c je w y b o rc z e, zja zd y, k o n g re s y ), n ie k ie d y je d n a k fin a n s o w a n o też p ro p a g a n d ę k u lt u ra ln o -o ś w ia to w ą, czy też k o s z ty p e rs o n a ln e d z ia ła c z y m n ie js z o ś c io w y c h 22. F u n d u s z e D K z w y m ie n io n y c h d w ó c h p o z y c ji, przezn a czo ne na w s p ie ra n ie P o la k ó w ż y ją c y c h na o b czyźn ie (a w ię c n ie ty lk o na te re n ie N ie m ie c) w la ta c h 1931/ /1939 u k a z u je ta b e la 2. U ję to w n ie j fa k ty c z n y b u d ż e t D e p a rta m e n tu w in te re s u ją c y c h nas p o z y c ja c h, z k tó r y c h ja k ju ż w s p o m n ia n o p rzeznaczano ś ro d k i na fin a n s o w a n ie d z ia ła ln o ś c i o ś w ia to w o -s z k o ln e j i k u lt u r a ln e j P o la k ó w za g ran icą. D an e z a w a rte w ta b e li n ie u k a z u ją n ie s te ty fa k ty c z n y c h n a k ła d ó w M S Z n a d zia ła ln o ść o ś w ia to w o -s z k o ln ą P o la k ó w w N ie m c z e c h, a je d y n ie 21 A A N, AB, 1873, k AAN, M SZ, 11364, k. 172.

15 444 Henryk Chalupczak sum ę ś ro d k ó w na tego ro d z a ju d zia ła ln o ść w s z y s tk ic h s k u p is k p o ls k ic h za g ra n icą. P o ś re d n io m o żn a je d n a k u s ta lić o rie n ta c y jn ą w y s o k o ś ć s u b w e n c ji M S Z d la Z P T S z w N. I ta k na r. 1935/1936 w y d a tk i z b u d ż e tu D K na rzecz P o la k ó w w N ie m c z e c h w y n o s iły : z p o z y c ji Dz. I I I 12 48,45%, a R F S 57,43%. O g ó łe m w t y m r o k u na te re n n ie m ie c k i p rz e ka zan o aż 62,07% w s z y s tk ic h ś ro d k ó w na w s p ie ra n ie c a ło k s z ta łtu p ra c y n a ro d o w e j P o la k ó w ż y ją c y c h na o bczyźn ie. T a k w y s o k i u d z ia ł m n ie js z o ś ci p o ls k ie j w N ie m cze ch w p o d zia le fu n d u s z y na pracą p o ls k ą za g ra n ic ą w y n ik a ł z r o li p rzed e w s z y s tk im p o lity c z n e j, te j g r u p y P o la k ó w. Tabela 2. Fundusz opieki nad emigracją zagraniczną" oraz Fundusze specjalne w budżecie DK w latach 1931/ /1939 w zt R ok MSZ, Dz. III в 12 R FS 1931/ / / / / / / / Zródlo: AAN, M SZ, Syg S. 1. O b n iż e n ie s u m z p o z y c ji Dz. I I I, 12 w r. 1935/1936 z 1200 tys. z ł do 500 tys. z ł zostało z re k o m p e n s o w a n e z w ię k s z e n ie m k w o t w p o z y c ji R FS, a w ię c fu n d u s z ó w s p e c ja ln y c h o c h a ra k te rz e p o lity c z n y m. M o ż n a p r z y puszczać, że oznaczało to zw ię ksze n ie p o m o c y d la m n ie js z o ś c i p o ls k ic h w p a ń s tw a c h p rz y g ra n ic z n y c h ko s z te m te re n ó w ty p o w o w y c h o d ź c z y c h. Poza P o la k a m i w N ie m cze ch, k tó r z y w c a ły m o kresie m ię d z y w o je n n y m o d g ry w a li w p o lity c e I I R z e c z y p o s p o lite j b a rd zo is to tn ą ro lę, w a ż n e też b y ły m n ie jszo ści p o ls k ie w C ze ch o sło w a cji, na L it w ie i Ł o tw ie. Z e b ra n e m a te r ia ły p o z w a la ją u s ta lić z dużą dozą p ra w d o p o d o b ie ń s tw a w ysoko ść k w o t p rz e k a z y w a n y c h na rzecz s z k o ln ic tw a p o ls k ie g o w N ie m czech (szko ły, o c h ro n k i, k u r s y ję z y k a polskieg o, p om o ce n a u k o w e, zas iłk i, ro z ja z d y ) z fu n d u s z ó w s p e c ja ln y c h M S Z w la ta c h 1929/ /1934 (tab. 3). J a k w y n ik a z ta b e li 3 ro czn a w yso ko ść fu n d u s z y ró ż n iła się. W y n i-

16 Ili Rzeczpospolita wobec mniejszości polskiej w Niemczech 445 Tabela 3. W ydatki MSZ z pozycji..fundusze specjalne na szkolnictwo polskie w Niemczech w latach 1929/ /1934 (w mk, 1 mk = : 2 Д zł) R ok W ysokość p rz e k a z ó w W ysokość w y d a tk ó w 1929/ , , / , , / , , / , , / , ,94 Razem , ,20 Ź ródło: AAN, AB, sygn , passim. k a ło to z c h a ra k te ru ty c h fu n d u s z y. S łu ż y ły b o w ie m do p o k r y w a n ia w y d a tk ó w n a g ły c h, bądź na cele, na k tó re n ie zd oła n o w c z e ś n ie j zd ob yć n ie z b ę d n y c h ś ro d k ó w. I ta k n p. d u ż y w z ro s t w y d a tk ó w z te j p o z y c ji w r. 1932/1933 w y n ik a ł z p o trz e b y d o fin a n s o w a n ia d z ia ła ń z m ie rz a ją cy c h do u ru c h o m ie n ia p ie rw szeg o, polskieg o, p ry w a tn e g o g im n a z ju m w N ie m c z e c h (w B y to m iu ). Z R F S w y ró w n a n o też sp ad e k s u b w e n c ji M W R io P o raz M in is te rs tw a P ra c y i O p ie k i S p o łe c z n e j d la M S Z na rzecz p ra c y n a ro d o w e j w N ie m cze ch. D u ż y w z ro s t w y d a tk ó w z R F S w r. 1930/1931, w p o ró w n a n iu z ro k ie m p o p rz e d n im, w ią z a ł się z s z y b k im r o z w o je m p r y w a tn y c h szkó ł p o ls k ic h (p ow sze chn ych )). M S Z p o k r y ł w te d y k o s z ty b u d o w y k i lk u b u d y n k ó w s z k o ln y c h, w y k o n a n y c h p rzez fir m ę n ie m ie c k ą. W a rte p o d k re ś le n ia jest ró w n ie ż i to, że do d y s p o z y c ji P o se lstw a (k tó re n a stę p n ie p o ś re d n ic z y ło w p r z e k a z y w a n iu ic h o rg a n i za cjo m m n ie js z o ś c io w y m ) p rz e k a z y w a n o w ię ksz e s u m y n iż w y d a tk o w a no. P ozosta ło ści z p oszcze g ó ln ych la t p rzen o szo no n a la ta następne. F u n d u sze p rz e k a z y w a n e P o la k o m w N ie m c z e c h s łu ż y ły p rzed e w s z y s t k im n a w y d a tk i a d m in is tra c y jn e o raz rze czow e s z k o ln ic tw a. W zależności od w a r u n k ó w w ja k ic h d z ia ła ła p la c ó w k a n a u k i ję z y k a p o ls k ie g o je j b u d że t ro c z n y w a h a ł się w p rze d zia le m k ro cznie. B u d ż e ty szkó ł p o ls k ic h na P o w iś lu p rz e d s ta w ia ta b e la 4. W d ru g ie j p o ło w ie la t trz y d z ie s ty c h g łó w n ą p o z y c ją b u d ż e tó w szkó ł p o ls k ic h b y ły o p ła ty czyn szu i w yso ko ść jego d e c y d o w a ła o budżecie p la c ó w k i. R esztę fu n d u s z y przezn a cza no n a n a jn ie z b ę d n ie js z e pom oce n a u k o w e oraz fin a n s o w a n ie o k o lic z n o ś c io w y c h uroczystości.

17 446 Henryk Chalupczak Tabela 4. Budżety szkól polskich na Powiślu w latach 1936/1937 i 1938/1939 Miejscowość dzieci 1936/ /1939 budżet w mk dz eci budżet w mk. Mikołajki Nowa Wieś Nowy Targ Pruska Dąbrówka Postolin Sadłuki Stary Targ Trzciano Waplewo Razem Źródło: AAN, K R P K w idzyn, sygn. 35, s. 37; A A N, AB, sygn, 1934, s P O M O C F I N A N S O W A I K A D R O W A M IN IS T E R S T W A W Y Z N A Ń R E L I G IJ N Y C H I O Ś W IE C E N IA P U B L IC Z N E G O P o czą w szy od r M W R io P zaczęło c z y n n ie w s p o m a g a ć o ś w ia to - w o -s z k o ln ą d zia ła ln o ść m n ie js z o ś c i p o ls k ie j w N ie m c z e c h. W te d y po ra z p ie rw s z y p rz y z n a ło z w ła sn e g o b u d ż e tu k ilk a e ta tó w n a u c z y c ie ls k ic h ośw ia cie p o ls k ie j w N ie m cze ch. N a u c z y c ie le p o d ję li s w o je o b o w ią z k i 1 k w ie tn ia 1927 r., p ro w a d z ą c k u r s y ję z y k a p o ls k ie g o n a te re n a c h e m i g ra c y jn y c h ja k o tz w. k o n tr a k to w i, o p ła ca n i z fu n d u s z y M W R io P p rzez o d p o w ie d n ie k o n s u la ty R P. P o d k o n ie c te g o ro k u w o ś w ia cie p o ls k ie j za k o rd o n e m p ra c o w a ło ju ż 12 ped a g og ó w. Jednocześnie M W R io P ro z poczęło w sp o m a g a ć s ty p e n d ia m i g ru p ę m ło d z ie ż y p o ls k ie j z N ie m ie c, k tó ra p o d ję ła s tu d ia w za k ła d a c h ks z ta łc e n ia n a u c z y c ie li n a te re n ie P o lski. N ie k tó r z y z n ic h w r ó c ili w m a rc u 1928 r., b y w z m o c n ić p r z e d w y borczą a k c ję p ro p a g a n d o w ą na W a r m ii i P o w iś lu. M im o p o ra ż k i w y b o r czej, p o zo sta li o n i na ty c h te re n a c h p o d e jm u ją c d zia ła ln o ś ć w to w a rz y s tw a c h s z k o ln y c h (m.in. Ja n B a u e r, E d w a rd T u ro w s k i, J a n B o e n ig k, A u g u s ty n W a g n e r). W r o k u s z k o ln y m 1928/1929 M W R io P u rlo p o w a ło do p ra c y w N ie m czech d a lszych n a u c z y c ie li (15 osób): L. B a n d u rę, K. B ia łk a, M. Brasse, К. C z e rw iń s k ie g o, W. D e ka ń skie g o, M. G olisza, P. Jaśka, W. K o s te n c k ie g o, B. K w e llę, A. M a ty ja s z k a, F. M ic h a ło w s k ie g o, T. N e lk e, J. R ó żyń skie g o,

o d ro z m ia r u /p o w y ż e j 1 0 c m d ł c m śr e d n ic y 5 a ) o ś r e d n ic y 2,5 5 c m 5 b ) o śr e d n ic y 5 c m 1 0 c m 8

o d ro z m ia r u /p o w y ż e j 1 0 c m d ł c m śr e d n ic y 5 a ) o ś r e d n ic y 2,5 5 c m 5 b ) o śr e d n ic y 5 c m 1 0 c m 8 T A B E L A O C E N Y P R O C E N T O W E J T R W A Ł E G O U S Z C Z E R B K U N A Z D R O W IU R o d z a j u s z k o d z e ń c ia ła P r o c e n t t r w a łe g o u s z c z e r b k u n a z d r o w iu

Bardziej szczegółowo

Echa Przeszłości 11,

Echa Przeszłości 11, Irena Makarczyk Międzynarodowa Konferencja: "Dzieje wyznaniowe obu części Prus w epoce nowożytnej: region Europy Wschodniej jako obszar komunikacji międzywyznaniowej", Elbląg 20-23 września 2009 roku Echa

Bardziej szczegółowo

Strzyżewska, Małgorzata "Polski Związek Zachodni ", Michał Musielak, Warszawa 1986 : [recenzja]

Strzyżewska, Małgorzata Polski Związek Zachodni , Michał Musielak, Warszawa 1986 : [recenzja] Strzyżewska, Małgorzata "Polski Związek Zachodni 1944-1950", Michał Musielak, Warszawa 1986 : [recenzja] Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 3-4, 571-576 1987 Recenzje i omówienia 571 d o b ry p a p ie r.

Bardziej szczegółowo

http://rcin.org.pl Polska Ludowa, t. VII, 1968 Ż O Ł N IE R Z Y P O L S K IC H ZE S Z W A JC A R II

http://rcin.org.pl Polska Ludowa, t. VII, 1968 Ż O Ł N IE R Z Y P O L S K IC H ZE S Z W A JC A R II Polska Ludowa, t. VII, 1968 BRONISŁAW PASIERB R E P A T R IA C J A Ż O Ł N IE R Z Y P O L S K IC H ZE S Z W A JC A R II D z ie je p o lsk ie j e m ig ra c ji w o js k o w e j n a zach o d zie z czasów

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne Problemy Usług nr 74,

Ekonomiczne Problemy Usług nr 74, Grażyna Rosa, Izabela Auguściak Aspekt społeczny w działaniach marketingowych organizacji na przykładzie Szczecińskiego Towarzystwa Budownictwa Społecznego Ekonomiczne Problemy Usług nr 74, 721-732 2011

Bardziej szczegółowo

p. a y o o L f,.! r \ ' V. ' ' l s>, ; :... BIULETYN

p. a y o o L f,.! r \ ' V. ' ' l s>, ; :... BIULETYN p. a y o o L f,.! r \ ' V. '. ' ' l s>, ; :... BIULETYN KOLEGIUM REDAKCYJNE Redaktor Naczelny: Sekretarz Redakcji: Redaktorzy działowi: Członkowie: mgr Roman Sprawski mgr Zofia Bieguszewska-Kochan mgr

Bardziej szczegółowo

H a lina S o b c z y ń ska 3

H a lina S o b c z y ń ska 3 Z a rz ą d z a n ie o ś w ia tą B a z a te c h n o d yd a k ty c z n a B a z a te c h n o d yd a k tyc z n a In w e n ta ryza c ja P o lityk a k a d ro w a B h p w p la c ó w c e o ś w ia to w e j C O

Bardziej szczegółowo

OGRÓDEK SZKOLNY W NAUCE I WYCHOWANIU I

OGRÓDEK SZKOLNY W NAUCE I WYCHOWANIU I OGRÓDEK SZKOLNY W NAUCE I WYCHOWANIU I 28 OGRÓDEK SZKOLNY WYCHOWANIU I NAUCZANIU B 1 B L J 0 T E K A N A U C Z Y C I E L A S Z K O Ł Y P O W S Z E C H N E J Jak realizować now e program y szkolne. P o

Bardziej szczegółowo

Jan Prokop "Eros i Tanatos. Proza Jarosława Iwaszkiewicza ", Ryszard Przybylski, Warszawa 1970, Czytelnik, ss. 368, 2 nlb.

Jan Prokop Eros i Tanatos. Proza Jarosława Iwaszkiewicza , Ryszard Przybylski, Warszawa 1970, Czytelnik, ss. 368, 2 nlb. Jan Prokop "Eros i Tanatos. Proza Jarosława Iwaszkiewicza. 1916-1938", Ryszard Przybylski, Warszawa 1970, Czytelnik, ss. 368, 2 nlb. : [recenzja] Pamiętnik Literacki : czasopismo kwartalne poświęcone historii

Bardziej szczegółowo

Regina Klimkowska Przemysł samochodów osobowych w zmieniającym się otoczeniu. Ekonomiczne Problemy Usług nr 73,

Regina Klimkowska Przemysł samochodów osobowych w zmieniającym się otoczeniu. Ekonomiczne Problemy Usług nr 73, Regina Klimkowska Przemysł samochodów osobowych w zmieniającym się otoczeniu Ekonomiczne Problemy Usług nr 73, 549-560 2011 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 661 EKONOMICZNE PROBLEMY USŁUG

Bardziej szczegółowo

Cena prenumeraty rocznej - 516»- z ł

Cena prenumeraty rocznej - 516»- z ł KOLEGIUM Redaktor Naczelny: S ek retarz Redakcji: Redaktorzy działow i: Członkowie : REDAKCYJNE mgr Roman Spraw ski mgr Zofia Bieguszewska-Kochan mgr Bolesław Drożak mgr inż. Andrzej W yrzykowski Jan G

Bardziej szczegółowo

P o m py C ie pła za s t o s o w a n ie w b u do w n ic t w ie e n e rg o o s zc z ę dn y m!

P o m py C ie pła za s t o s o w a n ie w b u do w n ic t w ie e n e rg o o s zc z ę dn y m! MAKING MODERN LIVING POSSIBLE Koronowo 19.11.2009 P o m py C ie pła za s t o s o w a n ie w b u do w n ic t w ie e n e rg o o s zc z ę dn y m! 1 DA N F O S S In w e s t y c je w P o ls c e Danfos s s p.

Bardziej szczegółowo

Gdyńskim Ośrodkiem Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa

Gdyńskim Ośrodkiem Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Z a ł» c z n i k n r 5 d o S p e c y f i k a c j i I s t o t n y c h W a r u n k Zó aw m ó w i e n i a Z n a k s p r a w y G O S I R D Z P I 2 7 1 0 1 1 2 0 14 W Z Ó R U M O W Y z a w a r t a w Gd y n

Bardziej szczegółowo

Cezary Michalski, Larysa Głazyrina, Dorota Zarzeczna Wykorzystanie walorów turystycznych i rekreacyjnych gminy Olsztyn

Cezary Michalski, Larysa Głazyrina, Dorota Zarzeczna Wykorzystanie walorów turystycznych i rekreacyjnych gminy Olsztyn Cezary Michalski, Larysa Głazyrina, Dorota Zarzeczna Wykorzystanie walorów turystycznych i rekreacyjnych gminy Olsztyn Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Kultura Fizyczna 7, 215-223

Bardziej szczegółowo

Gdyńskim Ośrodkiem Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa

Gdyńskim Ośrodkiem Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa W Z Ó R U M O W Y z a w a r t a w G d y n i w d n i u 2 0 1 4 r po m i d z y G d y s k i m O r o d k i e m S p o r t u i R e k r e a c j i j e d n o s t k a b u d e t o w a ( 8 1-5 3 8 G d y n i a ), l

Bardziej szczegółowo

Najszybciej w Polsce tracimy mieszkańców

Najszybciej w Polsce tracimy mieszkańców 977023929440229 > M am y dwóch kandydatów na prezydenta 7 7 0 2 3 9 "2 9 4 4 ŻYCIE BYTOMSKIE Ukazuje się od 1956r. w Bytomiu i Radzionkowie 29 (2977) 21.07.2014 Cena 1,50 zł ( w tym 8 % v a t Redakcja

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Ogonowska Gry intertekstualne na tekście filmowym : opis mechanizmów

Agnieszka Ogonowska Gry intertekstualne na tekście filmowym : opis mechanizmów Agnieszka Ogonowska Gry intertekstualne na tekście filmowym : opis mechanizmów Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria 4, 229-241 2004 Annales Academiae Paedagogicae

Bardziej szczegółowo

ż y c z y R E D A K C J A J U B IL E U S Z D IE C E Z J I O dw óch rocznicach, ja k rów nież

ż y c z y R E D A K C J A J U B IL E U S Z D IE C E Z J I O dw óch rocznicach, ja k rów nież TYGODNIK ZIEMI JAROCIŃSKIEJ Nr 13 (598) 29 m arca 2002 ISSN 1230-851X Nr indexu 34382X Cena 2,00 zł (w tym 7 % VAT) www.gj.com.pl Z i IY O Z IE N BĘDZIE TANIE] Patrz str. 2 ( N i e ) w y j a ś n i o n

Bardziej szczegółowo

Barbara Kos Internetowe giełdy transportowe w działalności przedsiębiorstw TSL (transport-spedycja-logistyka)

Barbara Kos Internetowe giełdy transportowe w działalności przedsiębiorstw TSL (transport-spedycja-logistyka) Barbara Kos Internetowe giełdy transportowe w działalności przedsiębiorstw TSL (transport-spedycja-logistyka) Ekonomiczne Problemy Usług nr 73, 587-595 2011 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

ORGAN NIEZALEŻNY DLA WYCHOWANIA F IZ Y C Z N E G O M Ł O D ZIE ŻY.

ORGAN NIEZALEŻNY DLA WYCHOWANIA F IZ Y C Z N E G O M Ł O D ZIE ŻY. R ED A K C JA I A D M IN IS T R A C JA. K R A K Ó W, Z I E L O N A 7. T E L.5 1 0. CENA 1 ZŁ TYGODNIK SPORTOWY ORGAN NIEZALEŻNY DLA WYCHOWANIA F IZ Y C Z N E G O M Ł O D ZIE ŻY. ROK IV. KRAKÓW, DNIA 10

Bardziej szczegółowo

Królowa Korony Polskiej.

Królowa Korony Polskiej. Należytość pocztowa opłacona ryczałtem. k: Nr. 18. Kraków, 3. maja 1925. Rok I. ILUSTROWANY TYGODNIK KATOLICKI. 1'uiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiliiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiu

Bardziej szczegółowo

50 łodzi z bolszewikami na dnie Newy B o m b y n a S e w a s t o p o l, J a ł t ę, K e r c z, G o r k i j, L e n i n g r a d i M o s k w ę

50 łodzi z bolszewikami na dnie Newy B o m b y n a S e w a s t o p o l, J a ł t ę, K e r c z, G o r k i j, L e n i n g r a d i M o s k w ę Cena num eru 20 g ro ^ y D Z E N N K D L A D Y S T R Y K T U G A L C Y J S K E G O Nr. 77 Czwartek, 6 listopada 1941 r. Rok N a K r y m i e N i e m c y d o t a r l i d o M o r z a C z a r n e g o 50 łodzi

Bardziej szczegółowo

[ m ] > 0, 1. K l a s y f i k a c j a G 3, E 2, S 1, V 1, W 2, A 0, C 0. S t r o n a 1 z 1 5

[ m ] > 0, 1. K l a s y f i k a c j a G 3, E 2, S 1, V 1, W 2, A 0, C 0. S t r o n a 1 z 1 5 S z c z e g ó ł o w y o p i s i s z a c o w a n y z a k r e s i l o c i o w y m a t e r i a ł ó w b u d o w l L p N A Z W A A R T Y K U Ł U P R Z E Z N A C Z E N I E D A N E T E C H N I C Z N E C E C H

Bardziej szczegółowo

гадоў агульнапольскага фатаграфічнага конкурсу

гадоў агульнапольскага фатаграфічнага конкурсу l a t o g ó l n o p o l s k i e g o k o n k u r s u f o t o g r a f i c z n e g o гадоў агульнапольскага фатаграфічнага конкурсу P O D L A S I E W O B I E K T Y W I E 2 0 0 5-2 0 1 0 ' 2 0 0 5-2 0 1 0

Bardziej szczegółowo

0 głowę bar. Bienertha.

0 głowę bar. Bienertha. A d r e s na telegram y: N a p r zó d, K r a k ó w. Taiafoa Nr 386. Konto czekowe Nr

Bardziej szczegółowo

OPORNIKI DEKADOWE Typ DR-16

OPORNIKI DEKADOWE Typ DR-16 N r karły katalogowej 28 224 i i t g j i i i i!! ;;vv:. :> ' /A- n m : Z! SWW-0941-623 ~ KTM 0941 623 wg tabeli «H i OPORNIKI DEKADOWE Typ DR-16 % % ZASTOSOWANIE O porniki dekadowe DB - 16 przeznaczone

Bardziej szczegółowo

Kamil Gorzka Rewolucja w edukacji i nauczaniu : neurodydaktyka. Humanistyka i Przyrodoznawstwo 21,

Kamil Gorzka Rewolucja w edukacji i nauczaniu : neurodydaktyka. Humanistyka i Przyrodoznawstwo 21, Kamil Gorzka Rewolucja w edukacji i nauczaniu : neurodydaktyka Humanistyka i Przyrodoznawstwo 21, 451-454 2015 H U M A N IS T Y K A I P R Z Y R O D O Z N A W S T W O 2 1 O ls z ty n 2 0 1 5 REWOLUCJA W

Bardziej szczegółowo

BILANS. Jerzy T. Skrzypek

BILANS. Jerzy T. Skrzypek BILANS Jerzy T. Skrzypek 1 Charakterystyka elementów balansu 2 Uwaga: wszystkie pozycje bilansu wyrażane są w ujęciu wartościowym a nie ilościowym. Zawartość prezentacji Aktywa Majątek przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

1 0 2 / m S t a n d a r d w y m a g a ñ - e g z a m i n m i s t r z o w s k i dla zawodu R A D I E S T E T A Kod z klasyfikacji zawodów i sp e cjaln o ci dla p ot r ze b r yn ku p r acy Kod z klasyfikacji

Bardziej szczegółowo

P o s eł i s e n a to r o w ie b ro n ią m u z e u m

P o s eł i s e n a to r o w ie b ro n ią m u z e u m 977023929440228 7 7 0 2 3 9 " 2 9 4 4 0 2 P o s eł i s e n a to r o w ie b ro n ią m u z e u m ZYCIE BYTOMSKIE K ie d y d o M i e c h o w i e p o j e d z i e m y t r a m w a j e m Czytaj str. 3 Ukazuje

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Z n a k s p r a w y G C S D Z P I 2 7 1 0 2 02 0 1 5 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A U s ł u g a d r u k o w a n i a d l a p o t r z e b G d y s k i e g o

Bardziej szczegółowo

Radosław Gross Życie codzienne junaków w brygadach Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" na terenie województwa olsztyńskiego

Radosław Gross Życie codzienne junaków w brygadach Powszechnej Organizacji Służba Polsce na terenie województwa olsztyńskiego Radosław Gross Życie codzienne junaków w brygadach Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" na terenie województwa olsztyńskiego Echa Przeszłości 11, 249-268 2010 ECHA PRZESZŁOŚCI XI, 2010 ISSN 1509-9873

Bardziej szczegółowo

C H R Ä M I N EWANGELIA ŻYCIE I MYŚL C H R Z E ŚC IJA Ń S K A -JE D N O Ś Ć -PO W T Ó R N E PRZYJŚCIE CHRYSTUSA

C H R Ä M I N EWANGELIA ŻYCIE I MYŚL C H R Z E ŚC IJA Ń S K A -JE D N O Ś Ć -PO W T Ó R N E PRZYJŚCIE CHRYSTUSA C H R Ä M I N EWANGELIA ŻYCIE I MYŚL C H R Z E ŚC IJA Ń S K A -JE D N O Ś Ć -PO W T Ó R N E PRZYJŚCIE CHRYSTUSA X» N iech się w e se li p u sty n ia i sp ieczon a ziem ia; n ie ch się rozraduje i z a k

Bardziej szczegółowo

T00o historyczne: Rozwój uk00adu okresowego pierwiastków 1 Storytelling Teaching Model: wiki.science-stories.org , Research Group

T00o historyczne: Rozwój uk00adu okresowego pierwiastków 1 Storytelling Teaching Model: wiki.science-stories.org , Research Group 13T 00 o h i s t o r y c z n Re o: z w ó j u k 00 a d u o k r e s o w e g o p i e r w i a s t k ó w W p r o w a d z e n i e I s t n i e j e w i e l e s u b s t a n c j i i m o g o n e r e a g o w a z e

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSK ZAOLZAŃSKI POWRÓCIŁ DO POLSKI ZAW. M A S Z Y N IS T» W KOLEJOW YCH

ŚLĄSK ZAOLZAŃSKI POWRÓCIŁ DO POLSKI ZAW. M A S Z Y N IS T» W KOLEJOW YCH Ma s z y n is t a O R C A N Z W IA Z K Y ZAW. M A S Z Y N IS T» W KOLEJOW YCH PISMO POŚW IĘCONE SPRAWOM MASZYNISTÓW I KOLEJNICTWU Wychodzi raz w miesiącu. Redakcja i Administracja: W arszawa, Chmielna

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Rozdział 2.

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Rozdział 2. Z n a k s p r a w y G O S I R D Z P I 2 7 1 0 5 32 0 1 4 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A f W y k o n a n i e p r z e g l» d ó w k o n s e r w a c y j n o -

Bardziej szczegółowo

Wrocław, dnia 27 marca 2015 r. Poz UCHWAŁA NR VIII/113/15 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA. z dnia 19 marca 2015 r.

Wrocław, dnia 27 marca 2015 r. Poz UCHWAŁA NR VIII/113/15 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA. z dnia 19 marca 2015 r. ZE URZĘY JEÓZTA LŚLĄE, 27 2015 P 1376 UCHAŁA R V/113/15 RAY EJEJ RCŁAA 19 2015 b ó ó ą 4,5% ( ą ), 18 2 15 8 1990 ą g ( U 2013 594, óź 1) ) ą 12 1 26 ź 1982 źś ( U 2012 1356, óź 2) ) R, ę: 1 1 U ś bę ó

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Z n a k s p r a w y GC S D Z P I 2 7 1 0 1 42 0 1 5 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A f W y k o n a n i e p r a c p i e l g n a c y j n o r e n o w a c y j n

Bardziej szczegółowo

Zasady konstrukcji prognoz finansowych Jerzy T. Skrzypek

Zasady konstrukcji prognoz finansowych Jerzy T. Skrzypek Zasady konstrukcji prognoz finansowych Jerzy T. Skrzypek Plan strategiczny Plan marketingowy Plan techniczny Plan organizacyjny Plan finansowy Właściwa struktura biznesplanu Rachunek przepływów pieniężnych

Bardziej szczegółowo

Katedra Teorii Literatury Uniwersytetu Warszawskiego. Biuletyn Polonistyczny 8/22-23, 132-135

Katedra Teorii Literatury Uniwersytetu Warszawskiego. Biuletyn Polonistyczny 8/22-23, 132-135 Katedra Teorii Literatury Uniwersytetu Warszawskiego. Biuletyn Polonistyczny 8/22-23, 132-135 1965 - 132-12. KATEDRA TEORII LITERATURY UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO (zob. BP, z e sz. 19 s. 86-89) A. Skład

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Z a m a w i a j» c y G D Y S K I O R O D E K S P O R T U I R E K R E A C J I J E D N O S T K A B U D E T O W A 8 1 5 3 8 G d y n i a, u l O l i m p i j s k a 5k 9 Z n a k s p r a w y G O S I R D Z P I

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy. Województwa B iałostockiego. Uchwały rad. Porozumienia. Uchwała N r I I /10/94 Rady Gminy w Gródku. z dnia 8 lipca 1994 r.

Dziennik Urzędowy. Województwa B iałostockiego. Uchwały rad. Porozumienia. Uchwała N r I I /10/94 Rady Gminy w Gródku. z dnia 8 lipca 1994 r. Dziennik Urzędowy Województwa B iałostockiego Biały stok, dnia 25 sierpnia 1994 r. Nr 15 TREŚĆ; Poz. Uchwały rad 76 Nr 11/10/94 Rady Gminy w Gródku z dnia 8 lipca 1994 r. w sprawie zmian w miejscowym planie

Bardziej szczegółowo

CENA 25 GR. R O K III T Y G O D N IK N r 28 P R E M IA Z A Z W Y C IĘ S T W O

CENA 25 GR. R O K III T Y G O D N IK N r 28 P R E M IA Z A Z W Y C IĘ S T W O CENA 25 GR R O K III T Y G O D N IK N r 28 P R E M IA Z A Z W Y C IĘ S T W O - M IĘ D Z Y S Z K O L N E Z E S P O Ł Y S P O R T O W E W IM B L E D O N Z T R Z E C H S Z L A K Ó W W O D N Y C H N A STRAŻY

Bardziej szczegółowo

Marcin Krysiński, Przemysław Miller Cloud computing : szansa i ryzyko dla firmy. Ekonomiczne Problemy Usług nr 123,

Marcin Krysiński, Przemysław Miller Cloud computing : szansa i ryzyko dla firmy. Ekonomiczne Problemy Usług nr 123, Marcin Krysiński, Przemysław Miller Cloud computing : szansa i ryzyko dla firmy Ekonomiczne Problemy Usług nr 123, 245-254 2016 Ekonomiczne Problemy Usług nr 123 ISSN: 1896-3 82X w w w.w n u s.e d u.p

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYKONALNOŚCI INW N E W S E T S Y T C Y JI J

ANALIZA WYKONALNOŚCI INW N E W S E T S Y T C Y JI J ANALIZA WYKONALNOŚCI INWESTYCJI ANALIZA WYKONALNOŚCI INWESTYCJI Feasibility Study 1. ANALIZA TECHNICZNO-ORGANIZACYJNA * Program sprzedaży * Zdolność wytwórcza * Czynniki (technologia, materiały, ludzie)

Bardziej szczegółowo

Właściwa struktura biznesplanu

Właściwa struktura biznesplanu Plan finansowy prognozy Jerzy T. Skrzypek Właściwa struktura biznesplanu Plan strategiczny Plan marketingowy Plan techniczny Plan organizacyjny Plan finansowy Historyczne dane finansowe Rachunek przepływów

Bardziej szczegółowo

z d n i a 2 3. 0 4.2 0 1 5 r.

z d n i a 2 3. 0 4.2 0 1 5 r. C h o r ą g i e w D o l n o l ą s k a Z H P I. P o s t a n o w i e n i a p o c z ą t k o w e U c h w a ł a n r 1 5 / I X / 2 0 1 5 K o m e n d y C h o r ą g w i D o l n o l ą s k i e j Z H P z d n i a

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyńskie Centrum Sportu jednostka budżetowa Rozdział 2. Informacja o trybie i stosowaniu przepisów

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyńskie Centrum Sportu jednostka budżetowa Rozdział 2. Informacja o trybie i stosowaniu przepisów Z n a k s p r a w y G C S D Z P I 2 7 1 01 82 0 1 5 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A P r o m o c j a G m i n y M i a s t a G d y n i a p r z e z z e s p óp

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Rozdział 2.

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Rozdział 2. Z n a k s p r a w y G O S i R D Z P I 2 7 1 0 3 62 0 1 4 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A Z a p e w n i e n i e z a s i l a n i ea n e r g e t y c z ne g o

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Rozdział 2. Informacja o trybie i stosowaniu przepisów Rozdział 3. Przedmiot zamówienia

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Rozdział 2. Informacja o trybie i stosowaniu przepisów Rozdział 3. Przedmiot zamówienia Z n a k s p r a w y G O S I R D Z P I 2 7 1 0 1 0 2 0 1 4 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A f S p r z» t a n i e i u t r z y m a n i e c z y s t o c i g d y

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Rozdział 2.

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Rozdział 2. Z n a k s p r a w y G O S I R D Z P I 2 7 1 0 3 12 0 1 4 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A f O b s ł u g a o p e r a t o r s k aw r a z z d o s t a w» s p r

Bardziej szczegółowo

J a r o t a J a r o c i n, p o b r a m

J a r o t a J a r o c i n, p o b r a m TYGODNIK ZIEMI JAROCIŃSKIEJ N r 2 5 ( 6 1 0 ) 2 1 c z e r w c a 2 0 0 2 IS S N 1 2 3 0-8 5 1 X N r in d e x u 3 4 3 8 2 X C e n a 2,0 0 z ł ( w ty m 7 % V A T ) www.gj.com.pl Centrala: tel. 747-17-47,

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyńskie Centrum Sportu jednostka budżetowa Rozdział 2. Informacja o trybie i stosowaniu przepisów

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyńskie Centrum Sportu jednostka budżetowa Rozdział 2. Informacja o trybie i stosowaniu przepisów Z n a k s p r a w y G C S D Z P I 2 7 1 07 2 0 1 5 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A f U s ł u g i s p r z» t a n i a o b i e k t Gó w d y s k i e g o C e n

Bardziej szczegółowo

S.A RAPORT ROCZNY Za 2013 rok

S.A RAPORT ROCZNY Za 2013 rok O P E R A T O R T E L E K O M U N I K A C Y J N Y R A P O R T R O C Z N Y Z A 2 0 1 3 R O K Y u r e c o S. A. z s i e d z i b t w O l e ~ n i c y O l e ~ n i c a, 6 m a j a 2 0 14 r. S p i s t r e ~ c

Bardziej szczegółowo

[ m ] > 0, 1. K l a s y f i k a c j a G 3, E 2, S 1, V 1, W 2, A 0, C 0. S t r o n a 1 z 1 7

[ m ] > 0, 1. K l a s y f i k a c j a G 3, E 2, S 1, V 1, W 2, A 0, C 0. S t r o n a 1 z 1 7 F O R M U L A R Z S P E C Y F I K A C J I C E N O W E J " D o s t a w a m a t e r i a ł ó w b u d o w l a n y c h n a p o t r z e b y G d y s k i e g o C e n t r u m S p ot ru " L p N A Z W A A R T Y K

Bardziej szczegółowo

n ó g, S t r o n a 2 z 1 9

n ó g, S t r o n a 2 z 1 9 Z n a k s p r a w y G O S I R D Z P I2 7 1 0 6 3 2 0 1 4 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A D o s t a w a w r a z z m o n t a e m u r z» d z e s i ł o w n i z

Bardziej szczegółowo

O F E R T A H o t e l Z A M E K R Y N * * * * T a m, g d z i e b łł k i t j e z i o r p r z e p l a t a s ił z s o c z y s t z i e l e n i t r a w, a r a d o s n e t r e l e p t a z m i a r o w y m s z

Bardziej szczegółowo

2 7k 0 5k 2 0 1 5 S 1 0 0 P a s t w a c z ł o n k o w s k i e - Z a m ó w i e n i e p u b l i c z n e n a u s ł u g- i O g ł o s z e n i e o z a m ó w i e n i u - P r o c e d u r a o t w a r t a P o l

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Z n a k s p r a w y G C S D Z P I 2 7 1 0 1 12 0 1 5 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A D o s t a w a ( u d o s t p n i e n i e ) a g r e g a t u p r» d o t w

Bardziej szczegółowo

Paweł Sowa, Ryszard Otello

Paweł Sowa, Ryszard Otello Paweł Sowa, Ryszard Otello Wykaz prenumeratorów "Głosu Ewangelijnego" z lat 1937-1938 Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 2, 227-230 1979 Ryszard Otello, Paweł Sowa WYKAZ PRENUMERATORÓW GŁOSU EWANGELIJNEGO

Bardziej szczegółowo

PSZ V09N1X. całej stronicy. - ;a

PSZ V09N1X. całej stronicy. - ;a Rok XXI. wów, w październihu 1907. X r. l O. PSZ V09N1X P O Z f l R H l C Z y Jeden za w$zyjtl!i

Bardziej szczegółowo

TYGODNIK POLITYCZNY, SPOŁECZNY I LITERACKI.

TYGODNIK POLITYCZNY, SPOŁECZNY I LITERACKI. Poznań, Medziela 27. października 1895 r. Rok II. m u i i m w n u s i TYGODNIK POLITYCZNY, SPOŁECZNY I LITERACKI. P rz eg lą d P oznański14 wychodzi w każdą Setcotę. b rfla k e y a : Poznań, Ul. św. Mareima

Bardziej szczegółowo

P o l s k a j a k o k r a j a t a k ż e m y P o l a c y s t o i m y p r d s n s ą j a k i e j n i g d y n i e m i e l i ś m y i p e w n i e n i g d y m i e ć n i e b ę d e m y J a k o n o w i c o n k o

Bardziej szczegółowo

Dypi. inż. Tadeusz Marcinkiewicz FINKEŁ, BRATTER BACH LW Ó W, SŁO NECZNA 4 9, TEL. 2 3 5-8 9 T E O D O R T O R E N T Z W K ĘT A C H.

Dypi. inż. Tadeusz Marcinkiewicz FINKEŁ, BRATTER BACH LW Ó W, SŁO NECZNA 4 9, TEL. 2 3 5-8 9 T E O D O R T O R E N T Z W K ĘT A C H. A N T O N I L I P O W S K I W K ĘT A C H. wyrób kafli i cegieł s z a m o t o w y c h poleca: w najlepszych gatunkach piece kaflowe, pokojowe i kuchenne z gliny szamotowej w różnych kolorach i deseniach

Bardziej szczegółowo

Opis i zakres czynności sprzątania obiektów Gdyńskiego Centrum Sportu

Opis i zakres czynności sprzątania obiektów Gdyńskiego Centrum Sportu O p i s i z a k r e s c z y n n o c is p r z» t a n i a o b i e k t ó w G d y s k i e g o C e n t r u m S p o r t u I S t a d i o n p i ł k a r s k i w G d y n i I A S p r z» t a n i e p r z e d m e c

Bardziej szczegółowo

K a r l a Hronová ( P r a g a )

K a r l a Hronová ( P r a g a ) A C T A U N I V E R S I T A T I S L O D Z I E N S I S KSZTAŁCENIE POLONISTYCZNE CUDZOZIEMCÓW 2, 1989 K a r l a Hronová ( P r a g a ) DOBÓR I UKŁAD MATERIAŁU GRAMATYCZNEGO W PODRĘCZNIKACH KURSU PODSTAWOWEGO

Bardziej szczegółowo

Wrocław, dnia 31 marca 2017 r. Poz UCHWAŁA NR XXXVII/843/17 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA. z dnia 23 marca 2017 r.

Wrocław, dnia 31 marca 2017 r. Poz UCHWAŁA NR XXXVII/843/17 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA. z dnia 23 marca 2017 r. ZENN URZĘY EÓZTA LNŚLĄE, 31 2017.. 1547 UHAŁA NR XXXV/843/17 RAY EE RŁAA 23 2017. p ó p gó N p. 18. 2 p 15 8 1990. ą g (. U. 2016. p. 814, 1579 1948). 210. 1. 4 14 g 2016. p pą ę - ś (. U. 2017. p. 60),

Bardziej szczegółowo

9 6 6 0, 4 m 2 ), S t r o n a 1 z 1 1

9 6 6 0, 4 m 2 ), S t r o n a 1 z 1 1 O p i s p r z e d m i o t u z a m ó w i e n i a - z a k r e s c z y n n o c i f U s ł u g i s p r z» t a n i a o b i e k t ó w G d y s k i e g o O r o d k a S p o r t u i R e ks r e a c j i I S t a d i

Bardziej szczegółowo

Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard zadania Partnera

Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard zadania Partnera Dobra współpraca w powiecie oleckim to standard zadania Partnera opracowanie ankiety, przeprowadzenie ankietyzacji wśród ngo i jst w powiecie oleckim, opracowanie raportu z badania. opracowanie standardów

Bardziej szczegółowo

PROJEKT DOCELOWEJ ORGANIZACJI RUCHU DLA ZADANIA: PRZEBUDOWA UL PIASTÓW ŚLĄSKICH (OD UL. DZIERŻONIA DO UL. KOPALNIANEJ) W MYSŁOWICACH

PROJEKT DOCELOWEJ ORGANIZACJI RUCHU DLA ZADANIA: PRZEBUDOWA UL PIASTÓW ŚLĄSKICH (OD UL. DZIERŻONIA DO UL. KOPALNIANEJ) W MYSŁOWICACH P r o j e k t d o c e l o w e j o r g a n i z a c j i r u c h u d l a z a d a n i a : " P r z e b u d o w a u l. P i a s t ó w Śl ą s k i c h ( o d u l. D z i e r ż o n i a d o u l. K o p a l n i a n e

Bardziej szczegółowo

ć ź Ą Ł ć

ć ź Ą Ł ć Ł Ł Ł Ł ć ź Ą Ł ć Ę ć Ń ź Ń Ń ź Ń Ś Ń ź ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć Ę ć ć ć ć ć ć ć Ł ć ć ć ć Ę ć ć Ę Ń Ą ć Ą ć Ę ć ć ć Ę Ę ć Ń ć Ą ć ć ć ć Ę ć Ę ć Ę ź ć ć Ę ć Ę Ę ć ć ć ć ć ć ć Ę Ś ć ć ć ć ć ć Ę ć Ą ć Ę ć Ę Ę

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Rozdział 2.

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Rozdział 2. Z n a k s p r a w y G O S I R D Z P I 2 7 1 03 3 2 0 1 4 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A f U d o s t p n i e n i e t e l e b i m ó w i n a g ł o n i e n i

Bardziej szczegółowo

u P o d n o s z e n i e e f e k t y w n o śc i e k o n o m i c z n e j f u n k c j o n o w a n i a a d m i n i s t ra c j i pu - b li c z n e j w y m

u P o d n o s z e n i e e f e k t y w n o śc i e k o n o m i c z n e j f u n k c j o n o w a n i a a d m i n i s t ra c j i pu - b li c z n e j w y m W Załącznik do Uchwały nr XXX/244/01 R ady M ie j s kie j w N ałę czowie z dnia 28 g ru dnia 2001 r. Strategia rozwoju gminy miejskiej Nałęczów Opracowanie: dr Waldemar A. Gorzym-Wi lk ow s k i dr An drzej

Bardziej szczegółowo

MAREK SUTERSKE EDWARD PRZYMUSZAŁA R Z E Ź B IA R Z Z IE M I W O L S Z T Y H S K IE J

MAREK SUTERSKE EDWARD PRZYMUSZAŁA R Z E Ź B IA R Z Z IE M I W O L S Z T Y H S K IE J MAREK SUTERSKE EDWARD PRZYMUSZAŁA R Z E Ź B IA R Z Z IE M I W O L S Z T Y H S K IE J ^Zanieś 'Stalinie/ i tym ui&zystkim/, ktazyza izeźły/ a tłusty/ pa&ud/zily/ do/ zadumy/1 tejleksfa/. O p ra c o w a

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Rozdział 2.

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyński Ośrodek Sportu i Rekreacji jednostka budżetowa Rozdział 2. Z n a k s p r a w y G O S I R D Z P I 2 7 1 0 2 32 0 1 4 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A f O b s ł u g a o p e r a t o r s k a u r a w i s a m o j e z d n

Bardziej szczegółowo

8. N i e u W y w a ć u r z ą d z e n i a, g d y j e s t w i l g o t n e l ug b d y j e s t n a r a W o n e n a b e z p o 6 r e d n i e d z i a ł a n i

8. N i e u W y w a ć u r z ą d z e n i a, g d y j e s t w i l g o t n e l ug b d y j e s t n a r a W o n e n a b e z p o 6 r e d n i e d z i a ł a n i M G 4 0 1 v 4 G R I L L E L E K T R Y C Z N Y M G 4 0 1 I N S T R U K C J A M O N T A V U I B E Z P I E C Z N E G O U V Y T K O W A N I A S z a n o w n i P a s t w o, d z i ę k u j e m y z a z a k u p

Bardziej szczegółowo

3. 4 n a k r ę t k i M k o r p u s m i s a n a w o d ę m i s a n a w ę g i e l 6. 4 n o g i

3. 4 n a k r ę t k i M k o r p u s m i s a n a w o d ę m i s a n a w ę g i e l 6. 4 n o g i M G 5 0 4 W Ę D Z A R K A M G 5 0 4 I N S T R U K C J A M O N T A 7 U I B E Z P I E C Z E Ń S T W A S z a n o w n i P a s t w o, D z i ę k u j e m y z a z a k u p p r o d u k t u M a s t e r G r i l l

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD KUPIECKI ORGAN ZW IĄZKU STOW ARZYSZEŃ KUPIECKICH MAŁOPOLSKI ZACHODNIEJ

PRZEGLĄD KUPIECKI ORGAN ZW IĄZKU STOW ARZYSZEŃ KUPIECKICH MAŁOPOLSKI ZACHODNIEJ ... 4 Wychodzi raz w tygodniu. Porto opłacone ryczałtem. ROK IV. K raków, d n ia 16 p a ź d z ie rn ik a 191 N r. 1 PRZEGLĄD KUPIECKI ORGAN ZW IĄZKU STOW ARZYSZEŃ KUPIECKICH MAŁOPOLSKI ZACHODNIEJ C ena

Bardziej szczegółowo

' l i i B k P i i Ł...

' l i i B k P i i Ł... ora 1 SPIS ZAW ARTOŚCI TECZKI ' l i i B k P i i Ł...... I/2. Dokumenty (sensu stricto) dotyczące osoby relatora. I/3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące osoby relatora II. Materiały uzupełniające

Bardziej szczegółowo

7 4 / m S t a n d a r d w y m a g a ± û e g z a m i n m i s t r z o w s k i dla zawodu K U C H A R Z * * (dla absolwent¾w szk¾ ponadzasadniczych) K o d z k l a s y f i k a c j i z a w o d ¾ w i s p e c

Bardziej szczegółowo

S CH E M A T M E CH A NI ZM U DŹ W IG NI FIN AN S O W EJ. U je m na D odatn ia D ź wignia finansow a dźw ignia finanso wa

S CH E M A T M E CH A NI ZM U DŹ W IG NI FIN AN S O W EJ. U je m na D odatn ia D ź wignia finansow a dźw ignia finanso wa R O E Zysk netto/k apita ł własny (w % % ) S CH E M A T M E CH A NI ZM U DŹ W IG NI FIN AN S O W EJ A ( z za dłuże niem ) R O E B (bez za dłuże nia) 0% E B IT E B IT IP E BIT (w zł) O dsetki [Punkt O boję

Bardziej szczegółowo

REKLAMA > ZYCIE BYTOMSKIE 10.10.2011 41 (2832)

REKLAMA > ZYCIE BYTOMSKIE 10.10.2011 41 (2832) 977023929410541 REKLAMA > STRO NA 2 Ścinki powyborcze studio florystyczne stokrotka Nowy prezes BSM: Będę ciął koszty ul. m a te jk i 1 8 b, b y t o m tel. 3 2 / 3 8 6 2 2 2 2 9 77023 9"2941 w w w.sto

Bardziej szczegółowo

Technologia i Zastosowania Satelitarnych Systemów Lokalizacyjnych GPS, GLONASS, GALILEO Szkolenie połączone z praktycznymi demonstracjami i zajęciami na terenie polig onu g eodezyjneg o przeznaczone dla

Bardziej szczegółowo

BIULETYN. liii. R o k X IV - 1 9 7 5. M g n

BIULETYN. liii. R o k X IV - 1 9 7 5. M g n BIULETYN M g n liii R o k X IV - 1 9 7 5 - KOLEGIUM REDAKCYJNE R edaktor Naczelny: S ekretarz Redakcji: Redaktorzy działowi: Członkowie: m g r Roman Spraw ski m g r Zofia Bieguszew ska-k ochan m gr Bolesław

Bardziej szczegółowo

I n f o r m a c j e n a t e m a t p o d m i o t u k t ó r e m u z a m a w i a j» c y p o w i e r z y łk p o w i e r z y l i p r o w a d z e p o s t p

I n f o r m a c j e n a t e m a t p o d m i o t u k t ó r e m u z a m a w i a j» c y p o w i e r z y łk p o w i e r z y l i p r o w a d z e p o s t p A d r e s s t r o n y i n t e r n e t o w e j, n a k t ó r e j z a m i e s z c z o n a b d z i e s p e c y f i k a c j a i s t o t n y c h w a r u n k ó w z a m ó w i e n i a ( j e e ld io t y c z y )

Bardziej szczegółowo

Ń

Ń ź Ś ź ć Ń ŁĄ ĘŚ ć Ń Ś Ą ć ć ź ć Ń Ą ć ć ć Ń Ł Ą ć ć ć ć ć Ą Ń ć ź ć ź Ą ć Ł ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ź ć ć ć ć ć ć ć ć ć Ń ć ć ć ć ź ć ć ć ŁĘ Ę ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć Ń ć ć ć ć ź ć ć ć ć ć ć ć ć ć ć ź

Bardziej szczegółowo

I 3 + d l a : B E, C H, C Y, C Z, ES, F R, G B, G R, I E, I T, L T, L U V, P T, S K, S I

I 3 + d l a : B E, C H, C Y, C Z, ES, F R, G B, G R, I E, I T, L T, L U V, P T, S K, S I M G 6 6 5 v 1. 2 0 1 5 G R I L L G A Z O W Y T R Ó J P A L N I K O W Y M G 6 6 5 I N S T R U K C J A U 7 Y T K O W A N I A I B E Z P I E C Z E Ń S T W A S z a n o w n i P a s t w o, D z i ę k u j e m y

Bardziej szczegółowo

5 niedzielne występy Pidżamy Porno

5 niedzielne występy Pidżamy Porno T Y G O D N IK Z IE M I JA R O C IŃ S K IE J N r 3 (5 8 8 ) 18 styczn ia 2 0 0 2 IS S N 1 2 3 0-8 5 1 X N r indexu 3 4 3 8 2 X C e n a 2,0 0 zł (w tym 7 % V A T ) www.gj.com.pl 32.613 zł dla orkiestry

Bardziej szczegółowo

Po konfiskacie nakład drugi. Rocznik IV, (XXXV) Kraków, maj 1931 r. Nr. 3. NOWA ZORZA. (przedtem : N O W Y DZWONEK")

Po konfiskacie nakład drugi. Rocznik IV, (XXXV) Kraków, maj 1931 r. Nr. 3. NOWA ZORZA. (przedtem : N O W Y DZWONEK) Po konfiskacie nakład drugi. Rocznik IV, (XXXV) Kraków, maj 1931 r. Nr. 3. NOWA ZORZA (przedtem : N O W Y DZWONEK") Wychod/i raz w miesiącu około dnia 1-go. Przedpłata na NOW Ą Z O R ćę w ynosi do końca

Bardziej szczegółowo

Magdalena S a e la (K rak ów )

Magdalena S a e la (K rak ów ) A C T A O N I V f i R S I T A T I S L O D Z I E N S I S KSZTAŁCEHIE POLONISTYCZNE OJDZOZIEHCĆW 2, 19B9 Magdalena S a e la (K rak ów ) TECHNIKI NAUCZANIA OBCOKRAJOWCÓW SŁOWNICTWA JĘZYKA POLSKIEGO i Vocabulary

Bardziej szczegółowo

D z i e n n i k a U r z ę d o w e g o W. o j e w ó d z t w a B i a ł o s t o c k i e g o. S k o r o w i d z a l f a b e t y c z n y

D z i e n n i k a U r z ę d o w e g o W. o j e w ó d z t w a B i a ł o s t o c k i e g o. S k o r o w i d z a l f a b e t y c z n y D z i e n n i k U r z ę d o w y W o j e w ó d z t w a B i a ł o s t o c k i e g o S k o r o w i d z a l f a b e t y c z n y D z i e n n i k a U r z ę d o w e g o W o j e w ó d z t w a B i a ł o s t o c

Bardziej szczegółowo

_Katalog2005.qxd 16/3/06 8:10 Page 29 RVK 100E2-A1 L wa Kana db(a) L wa Otoczenie db(a) Z

_Katalog2005.qxd 16/3/06 8:10 Page 29 RVK 100E2-A1 L wa Kana db(a) L wa Otoczenie db(a) Z 016-057_Katalog2005.qxd 16/3/06 8:10 Page 28 W e n ty la to r y d o k a n a ó w o p rze k ro ju k o o w y m RVK 100-125 O b u d o w a z tw o rz y w a s z tu c z n e g o R e g u lo w a n a p r d k o Ê ç

Bardziej szczegółowo

Szczepański, Władysław Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne w Olsztynie w latach 1955-1976. Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 2, 251-258

Szczepański, Władysław Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne w Olsztynie w latach 1955-1976. Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 2, 251-258 Szczepański, Władysław Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne w Olsztynie w latach 1955-1976 Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 2, 251-258 1977 K R O N I K A N A U K O W A Władysław Szczepański POLSKIE TOWARZYSTWO

Bardziej szczegółowo

MERA" BIULETYN PRZEMYSŁU KOMPUTEROWYCH SYSTEMÓW AUTOMATYZACJI I POMIARÓW

MERA BIULETYN PRZEMYSŁU KOMPUTEROWYCH SYSTEMÓW AUTOMATYZACJI I POMIARÓW Redakcja Kolegium w składzie: m gr Z. Bieguszewska-Kochan, m gr W. Borucki (redaktor działu Ekonom ika"), m gr B. Drożak, m gr inż. J. Dziewięcki (redaktor naczelny), J. Esikowski, m g r inż. R. Farfał,

Bardziej szczegółowo

Stanisław Stabro "Ten nie jest z ojczyzny mojej...". Polacy i Żydzi w zwierciadle Holocaustu

Stanisław Stabro Ten nie jest z ojczyzny mojej.... Polacy i Żydzi w zwierciadle Holocaustu Stanisław Stabro "Ten nie jest z ojczyzny mojej...". Polacy i Żydzi w zwierciadle Holocaustu Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria 3, 73-93 2003 Annales Academiae

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyńskie Centrum Sportu jednostka budżetowa w Gdyni Rozdział 2. Informacja o trybie i stosowaniu przepisów

Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego Gdyńskie Centrum Sportu jednostka budżetowa w Gdyni Rozdział 2. Informacja o trybie i stosowaniu przepisów Z n a k s p r a w y G C S D Z P I 2 7 1 0 2 8 2 0 1 5 S P E C Y F I K A C J A I S T O T N Y C H W A R U N K Ó W Z A M Ó W I E N I A f W y k o n a n i e ro b ó t b u d o w l a n y c h w b u d y n k u H

Bardziej szczegółowo

T E C H N O L O G IE U Z D A T N IA N IA W O D Y. O d tle n ia n ie w o d y m e to d. ą k a ta lity c z n ą

T E C H N O L O G IE U Z D A T N IA N IA W O D Y. O d tle n ia n ie w o d y m e to d. ą k a ta lity c z n ą O d tle n ia n ie w o d y m e to d ą k a ta lity c z n ą P r z e d m io t p r e z e n ta c ji: O d tle n ia n ie k a ta lity c z n e w o d y n a b a z ie d o św ia d c z e ń fir m y L A N X E S S (d.b

Bardziej szczegółowo

Ę Ć Ś Ż ź Ż ć ć ć ć Ś ć ć ż ż Ź ć Ż ć

Ę Ć Ś Ż ź Ż ć ć ć ć Ś ć ć ż ż Ź ć Ż ć Ł Ę Ć Ś Ż ź Ż ć ć ć ć Ś ć ć ż ż Ź ć Ż ć Ś ć ż ć Ś ć ż ż ć Ść ć ć ć ć Ś Ś ż Ę Ś Ń ć ć Ś ć ć Ż ż ź ź ć ć ź Ż Ą Ś ź ż ż Ż Ż ż Ż ż Ż Ż ć ż Ż Ż ż ć ć Ż ć ć Ż Ą ć ć ż ź Ł Ł Ś Ą Ń Ż Ż Ż ć ć ż Ż ć Ż Ę ć Ż Ż ć

Bardziej szczegółowo

Zawód: monter instalacji i urządzeń sanitarnych I. Etap teoretyczny (część pisemna i ustna) egzaminu obejmuje: Z ak res w iadomoś ci i umieję tnoś ci

Zawód: monter instalacji i urządzeń sanitarnych I. Etap teoretyczny (część pisemna i ustna) egzaminu obejmuje: Z ak res w iadomoś ci i umieję tnoś ci 8 8 / m S t a n d a r d w y m a g a ń - e g z a m i n m i s t r z o w s k i dla zawodu M O N T E R I N S T A L A C J I I U R Z Ą D Z E Ń S A N I T A R N Y C H Kod z klasyfikacji zawodów i sp e cjaln oś

Bardziej szczegółowo