Administracja publiczna wobec wyzwań kryzysu ekonomicznego i jego konsekwencji społecznych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Administracja publiczna wobec wyzwań kryzysu ekonomicznego i jego konsekwencji społecznych"

Transkrypt

1 KRAJOWA SZKOŁA ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ Administracja publiczna wobec wyzwań kryzysu ekonomicznego i jego konsekwencji społecznych Redakcja: dr Witold Mikułowski Agnieszka Jezierska Warszawa

2 Opracowanie graficzne i skład: Bogusław Spurgjasz Materiały z konferencji Administracja publiczna i instytucje kształcenia kadr administracji wobec wyzwań kryzysu ekonomicznego i jego konsekwencji społecznych, Warszawa, maja 2010 r by KSAP ISBN

3 Spis treści Witold Mikułowski, Agnieszka Jezierska Wstęp 7 ADMINISTRACJA PUBLICZNA WOBEC WYZWAŃ KRYZYSU EKONOMICZNEGO Helena Kisilowska Hierarchia ważności wyzwań administracji publicznej wobec kryzysu ekonomicznego w Polsce i w Europie Artur Nowak-Far Sprawne zarządzanie w administracji publicznej w dobie kryzysu. Ekonomiczna ocena zasadniczych propozycji reform Marcin Sakowicz Rola oceny skutków regulacji w dobie kryzysu ekonomicznego. Doświadczenia polskiej administracji Małgorzata Perzanowska,Marta Rękawek-Pachwicewicz Kryzys wartości etycznych i jego wpływ na sprawność działania administracji w dobie kryzysu ekonomicznego Piotr Białas Prawo do dobrej administracji jako remedium na działania organów administracji publicznej w czasach kryzysu Henryk Gawroński Administracja publiczna wobec delokalizacji procesów gospodarczych w kontekście kryzysu gospodarczego

4 SPIS TREŚCI Wiesław Śniecikowski Realizacja zadań publicznych przez samorządy lokalne i regionalne w sytuacji kryzysu ekonomicznego państwa 115 SPECYFIKA DZIAŁAŃ ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ W SYTUACJI KRYZYSU EKONOMICZNEGO Janusz Niczyporuk, Marek Stefaniuk Procedury kryzysowew polskim prawie publicznym Barbara Jaworska-Dębska Kryzys ekonomiczny a zadania administracji publicznej w sferze społecznej (na przykładzie polityki administracji wobec problemów związanych z alkoholem) Dominik Kościuk Instytucja normatywnych instrumentów regulacji małej i średniej przedsiębiorczości jako element antykryzysowych działań administracji rządowej Jarosław Ruszewski Mechanizm 1% jako sposób finansowego wsparcia realizacji zadań publicznych w dobie kryzysu ekonomicznego (Przejaw filantropii, sposób redystrybucji środków publicznych czy wyznacznik postawy obywatelskiej?) Małgorzata Wenclik, Marcin Adamczyk Pomoc materialna o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego (Uwagi krytyczne) Monika Giżyńska, Agnieszka Brzostek Obowiązki samorządu terytorialnego wynikające z zadań pomocy państwa w zakresie dożywiania SŁUŻBA PUBLICZNA W WARUNKACH KRYZYSU FINANSÓW PUBLICZNYCH Tatiana Majcherkiewicz W poszukiwaniu kompromisu i uznania: reformy służby cywilnej i ewolucja stosunków polityczno-administracyjnych w latach

5 WPROWADZENIE Andrzej Pakuła Wymogi kwalifikacyjne i rozwój w służbie cywilnej. Stan prawny w świetle wskazań wiedzy o zarządzaniu zasobami ludzkimi Artur Modrzejewski, Paula Borowska Służba przygotowawcza pracowników administracji samorządowej w dobie kryzysu ekonomicznego (Studium przypadku) Alina Miruć Profesjonalizacja w zawodzie pracownika socjalnego a potrzeby współczesnej administracji pomocy społecznej (Przykład polski) Agnieszka Jezierska Projektowanie ideału od analizy obecnego stanu służby cywilnej w Polsce do prognozy na temat przyszłości tej organizacji ADEKWATNOŚĆ PROGRAMÓW I METOD KSZTAŁCENIA URZĘDNIKÓW DO AKTUALNYCH POTRZEB ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ David Walker Potrzeby szkoleniowe urzędników służby cywilnej w okresie zwiększonych wyzwań ekonomicznych i społecznych (Opinia z perspektywy instytucji europejskich) Witold Mikułowski Studia administracyjne w Polsce w świetle międzynarodowych standardów kształcenia oraz aktualnych wyzwań polskiej administracji Jan Caban Racjonalne przesłanki korygowania kształcenia administracji państwa środka Europy w otoczeniu pokryzysowym

6 SPIS TREŚCI Krzysztof Chochowski Adekwatność rodzimych programów i metod kształcenia do potrzeb kompetencyjnych nowoczesnej administracji publicznej Mikołaj A. Cholewicz Krajowa Szkoła Administracji Publicznej w procesie kształtowania nowoczesnej służby cywilnej w Polsce Ryszard Paczuski Sprawa wyboru adekwatnego modelu kształcenia na kierunku administracja publiczna w szkołach wyższych Joanna Radwanowicz-Wanczewska,Marta Janina Skrodzka Nauczanie kliniczne prawa a nowoczesna administracja Dorota Konopka, Julita Sitniewska Profil kształcenia a praktyka zawodu opinie absolwentów kierunku administracja publiczna

7 Witold Mikułowski, Agnieszka Jezierska* Wstęp Światowy kryzys ekonomiczny stanowi poważne zagrożenie dla finansów publicznych i gospodarek państw nim dotkniętych. Dlatego administracja publiczna powinna wdrożyć metody i procedury odpowiednie do sytuacji kryzysowych, a także pomimo konieczności ograniczania wydatków budżetowych zacząć prowadzić politykę rozwoju. Przydatna w tym celu okaże się analiza polityk publicznych w Polsce i innych krajach, zwłaszcza przed nową falą kryzysu społeczno-ekonomicznego. Niezależnie od kryzysu gospodarczego kluczowe dla pobudzenia rozwoju jest uświadomienie, jak ważną rolę odgrywa sprawnie działające, przyjazne dla obywateli państwo. Nie każdy model państwa wspiera rozwój. Przeregulowane, nadmierne, nadodpowiedzialne państwo, rozrośnięte w swoich funkcjach, to państwo maximum, które nie radzi sobie z wyzwaniami rozwojowymi. I podobnie nie jest w stanie sprostać zmieniającej się sytuacji koncepcja państwa minimum, bo dzisiaj nie wystarczy już swoisty status nieprzeszkadzającego obserwatora. W warunkach radykalnych zmian gospodarczych potrzebne są nowe ramy funkcjonowania oraz filozofia państwa. Istotne jest zdefiniowanie, jakie państwo najlepiej wspiera rozwój. * Dr Witold Mikułowski Vice-Prezes Stowarzyszenia Edukacji Administracji Publicznej, Kierownik Katedry Administracji i Zarządzania Publicznego w Społecznej Akademii Nauk w Łodzi (Wydział w Warszawie); Agnieszka Jezierska Wyższa Szkoła Gospodarki w Bydgoszczy oraz Krajowa Szkoła Administracji Publicznej. 7

8 WSTĘP Warto więc rozważyć koncepcję państwa optimum, nazywanego niekiedy smart government (Boni, 2012) 1. Dlatego ważne jest również promowanie innowacji w administracji to obecnie jeden z naczelnych megatrendów w myśleniu o nowoczesnym państwie. W odpowiednich warunkach administracja może wykazywać się wysokim poziomem innowacyjności, czyli gotowością i zdolnością struktury administracyjnej do przyswajania, generowania i wdrażania nowych rozwiązań mogących się przyczynić się do usprawnienia jej działań i funkcjonowania państwa. Wiąże się to z takimi kategoriami, jak: adaptacyjność, elastyczność, kreatywność, przedsiębiorczość (Zerka, 2011) 2. Jest to szczególnie istotne w okresie kryzysu. Książka ta jest oparta głównie na uaktualnionych referatach polskich uczestników XVIII Konferencji Sieci Instytutów i Szkół Administracji Publicznej Centralnej i Wschodniej Europy (NISPAcee), która była poświęcona problemom administracji publicznej w dobie kryzysu ekonomicznego 3. Publikacja przedstawia wyzwania, jakie kryzys ekonomiczny, występujący w skali całego naszego regionu, stawia obecnie przed polską administracją publiczną, a w konsekwencji także przed instytucjami zajmującymi się kształceniem i doskonaleniem kadr administracji, oraz sposoby sprostania tym problemom przez te organa. Publikacja składa się z czterech części: w części pierwszej zawarte są opracowania dotyczące roli i działań administracji publicznej w sytuacji kryzysu ekonomicznego, którego konsekwencje odczuwamy także w Polsce; część duga to przykłady metod i procedur działań administracji publicznej w sytuacjach kryzysowych oraz polityk rozwoju mających na celu stawić czoło problemom ekonomicznym i społecznym zaostrzającym się w sytuacji kryzysu ekonomicznego; część trzecia dotyczy wpływu kryzysu finansów publicznych na sytuację polskiej służby cywilnej. Opracowania ukazują problemy związane z jej rozwojem ilościowym i jakościowym, 1 https://mac.gov.pl/dzialania/michal-boni-o-panstwie-optimum/ Konferencja ta odbyła się w Warszawie maja 2010 r. w siedzibie Krajowej Szkoły Administracji Publicznej. Współorganizatorem oprócz KSAP było Stowarzyszenie Edukacji Administracji Publicznej (SEAP), dla którego była to jednocześnie jego XI doroczna konferencja. Członkowie SEAP stanowili w większości polskojęzyczną grupę roboczą. Książka ta zawiera także uaktualnioną wersję referatów wygłoszonych przez polskich uczestników, którzy je zaprezentowali w innych, anglojęzycznych grupach roboczych. Część z tych ostatnich referatów została opublikowana w języku angielskim w książce zawierającej materiały z tej konferencji, która ukazała się w 2011 r. (cf. R. Kattel, W. Mikulowski, G. Peters, Public Administration in Times of Crisis, Bratysława 2011). 8

9 WSTĘP podnoszeniem kwalifikacji zawodowych, a także jej relacji ze sferą polityczną; w części czwartej zawarliśmy opracowania poświęcone problemom dostosowania treści i metod programów kształcenia w dziedzinie administracji publicznej do jej nowych potrzeb i wyzwań. Mimo upływu czasu problemy tu omawiane nie tylko nie straciły na aktualności, ale nawet stały się jeszcze ważniejsze i wymagające pilniejszych działań potrzebnych do ich skutecznego rozwiązywania. Dotyczy to zarówno samej administracji publicznej, która musi przygotowywać i wdrażać odpowiednie programy działań, jak i jej otoczenia, na które ma ona oddziaływać i z którym ma współdziałać w ramach demokratycznego systemu rządzenia. Chodzi tu zarówno o zaplecze naukowo-badawcze (zaistniałe problemy powinno się odpowiednio badać i diagnozować), instytucje kształcenia i doskonalenia kadr administracji (powinny dostosowywać swoje programy i metody kształcenia do nowych wyzwań i potrzeb administracji publicznej) oraz o współdziałające z administracją publiczną instytucje prywatne i pozarządowe. Publikacja prezentuje wszechstronną wiedzę z zakresu różnych nauk (prawnych, społecznych, a przede wszystkim administracyjnych) dotyczącą analiz genezy, przebiegu, a także różnorodnych skutków oraz rozwiązań teoretycznych i praktycznych, które mogłyby przeciwdziałać skutkom kryzysu. październik 2013 r. 9

10 WSTĘP 10

11 ADMINISTRACJA PUBLICZNA WOBEC WYZWAŃ KRYZYSU EKONOMICZNEGO 11

12 12

13 Helena Kisilowska* Hierarchia ważności wyzwań administracji publicznej wobec kryzysu ekonomicznego w Polsce i w Europie 1 SŁOWA KLUCZOWE: interes publiczny, reforma struktur, kryzys ekonomiczny i finansowy STRESZCZENIE Kryzys ekonomiczny i finansowy uzmysłowił Polsce i Europie konieczność analizy funkcjonowania administracji publicznej i konieczność zmian hierarchii ważności zagrożeń i wyzwań stojących dziś przed administracją. Postulowane zmiany jakościowe w procesach administrowania muszą brać pod uwagę takie elementy, jak: procesy demograficzne, zanik granic w Europie, podziały regionalne i narodowościowe, informatyzacja, a także tworzenie społeczeństwa wiedzy. Konieczność oszczędności i racjonalizacji wydatków wymusza rozwiązania, które powinny iść w kierunku reformy struktur, lepszego przygotowania kadr administracji publicznej, a także lepszego zarządzania tymi kadrami. Prezentowany artykuł jest próbą określenia kierunków zmiany hierarchii wartości poszczególnych wyzwań stojących przed administracją publiczną, a także pokazania, że aby prawidłowo zidentyfikować interesy i potrzeby społeczeństwa, administracja publiczna musi wypracować reguły zachowania i procedury oparte na deliberacji, które * Helena Kisilowska profesor na Politechnice Warszawskiej, dr hab., dziekan Wydziału Administracji i Nauk Społecznych Politechniki Warszawskiej w latach Stan prawny na 2010 r. 13

14 HELENA KISILOWSKA będą mogły być zaakceptowane społecznie jako właściwe i pozwolą zrealizować niezbędne reformy, a także wyzwolić społeczne wsparcie dla ich realizacji przy możliwie najniższych kosztach. 1. Potrzeba reformowania państwa i rola w tym zakresie administracji publicznej Kryzys ekonomiczny i finansowy uzmysłowił zjednoczonej Europie, w tym i Polsce, konieczność poddania analizie zagrożeń i wyzwań stojących przed społeczeństwem, które powinny być rozwiązane. Do takich wyzwań należy konieczność reformowania państwa, a w tym zakresie nowe problemy dotyczące administracji publicznej. Gdy ma się świadomość, że przyszłość nie jest nigdy do końca przewidywalna, konieczne staje się nakreślenie pewnych kierunków rozwoju. Dość powszechnie, zwłaszcza w kręgach ekonomistów, uważa się, że mamy do czynienia z końcem pewnej ery w rozwoju globalnego kapitalizmu. Zwracała na to uwagę Barbara Liberska w referacie: Świat po kryzysie. Czy powstanie nowa globalna architektura ekonomiczna (Liberska 2009, s ; Kabaj 2009, s ; Szukalski 2009, s ). Wymaga to zmiany hierarchii ważności poszczególnych wyzwań stojących przed administracją publiczną. Wprowadzając konieczne zmiany jakościowe w procesach administrowania, trzeba wziąć pod uwagę takie elementy, jak: zmiany demograficzne, zanik granic w Europie, podziały regionalne i narodowościowe, informatyzacja (w tym konieczność szerszego wprowadzenia procedur elektronicznych), a także tworzenie społeczeństwa wiedzy i system zarządzania wiedzą. W znacznie szerszym stopniu pojawia się problem uwzględnienia i ochrony w działalności administracji publicznej potrzeb wyższego rzędu obywateli, takich jak: demokracja, partycypacja w sprawowaniu władzy, dostęp do informacji, udział w życiu politycznym Europy, edukacja. System administracyjny jest niezwykle istotny dla sprawnego funkcjonowania każdego państwa, dlatego też konieczność oszczędności i racjonalizacji wydatków w dobie kryzysu wymusza zmiany, które powinny iść w kierunku reformy struktur, lepszego przygotowania kadr administracji publicznej, a także lepszego zarządzania tymi kadrami (Kudrycka, Guy Peters, Suwaj 2009, s. 19 i nast.). Kryzys gospodarczy i finansowy uzmysłowił, że konieczna jest poprawa jakości rządzenia zarówno na poziomie ponadnarodowym (dla Polski najistotniejszy jest tu poziom Unii Europejskiej), jak i krajowym. Jakość rządzenia ma bowiem istotny wpływ na rozwój gospodarczy. Wprowadzenie ustroju demokratycznego nie gwarantuje utworzenia dobrego państwa. Rządy reprezentantów większości pozbawione społecznej 14

15 HIERARCHIA WAŻNOŚCI WYZWAŃ ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ WOBEC KRYZYSU EKONOMICZNEGO... kontroli władzy i bez zagwarantowanych słusznych praw mniejszości mogą nie sprostać wyzwaniom XXI w. i w rezultacie utracić społeczną legitymację. Miniona dekada dostarcza niestety licznych przykładów trudności, jakich współczesne demokracje doświadczają, starając się sprostać tym wyzwaniom. Zaliczyć do nich można: zagrożenia dla światowego pokoju związane z terroryzmem oraz głębokim kryzysem systemu bezpieczeństwa opartego na Organizacji Narodów Zjednoczonych, rosnące rozwarstwienia społeczne (zarówno w skali globalnej, jak i wewnątrz państw wysoko rozwiniętych) będące w znacznej mierze efektem ubocznym rewolucji technologicznej, raptownie postępujące zmiany klimatu czy wreszcie obecny globalny kryzys finansowy i gospodarczy, stawiający na nowo pytanie o konieczną i właściwą rolę państwa w gospodarce. Do tej listy globalnych problemów należy dodać nie mniej istotne wyzwania charakterystyczne dla Europy: zmiany demograficzne i związany z nim kryzys państwa dobrobytu, podziały kulturowe wywołane przez migracje czy też nierozwiązany dotąd problem deficytu demokracji w Unii Europejskiej. Skala wymienionych problemów nie powinna jednak przysłonić faktu, że jeśli za podstawowe wartości przyjmiemy wolność jednostki i dobro wspólne, to system demokratyczny pozostaje najlepszym ze znanych systemów zarządzania państwem. Badania wykazują, że choć rozwój gospodarczy sam w sobie nie gwarantuje demokracji, to istnieje silny związek rozwoju gospodarczego, a szczególnie poziomu dochodu na jednego mieszkańca, z trwałością rządów demokratycznych (Przeworski, Alvarez, Cheibub, Limongi 2000, s. 10). Nie do przecenienia są widoczne ekonomiczne i militarne sukcesy dwudziestowiecznych demokracji. Legitymację pośrednią daje też demokracji tocząca się od II wojny światowej walka biednych państw o demokrację Organizacji Narodów Zjednoczonych. Jako jeden z członków Unii Europejskiej, a także państwo z dwudziestoletnią już (współczesną) tradycją demokratyczną, Polska w coraz większym stopniu będzie musiała brać współodpowiedzialność za globalne i regionalne wyzwania obecnego stulecia. Ma to daleko idące implikacje w obszarze systemu podejmowania decyzji politycznych, a także funkcjonowania administracji, która te decyzje powinna wcielać w życie. W znacznie szerszym stopniu pojawi się w najbliższej przyszłości kwestia konieczności szerszego uwzględnienia i ochrony w działalności państwa zarówno coraz bardziej złożonych potrzeb obywateli, jak i potrzeb systemowych determinujących naszą wspólną dalszą przyszłość. Należy też pamiętać, że kiedyś nie da się wszystkich trudności i nieprawidłowości wytłumaczyć kryzysem gospodarczym i finansowym. 15

16 HELENA KISILOWSKA Jednym z podstawowych instrumentów regulacji stosunków we współczesnym państwie jest prawo tworzone i chronione przez władzę publiczną. Zmianom ustawodawstwa muszą towarzyszyć zmiany w świadomości społecznej, a kształt prawa ma w tym przypadku ogromne znaczenie. Dobre prawo sprzyja tworzeniu społeczeństwa obywatelskiego, złe wprowadza chaos i powoduje brak zaufania do państwa. Prawo jest niezwykle ważnym elementem funkcjonowania nowoczesnego państwa. Współczesne społeczeństwa muszą same zdecydować, jak dziś, poprzez właściwe regulacje prawne, należy zreformować proces administrowania państwem. Aby ustalić kierunki niezbędnych reform, konieczne jest spojrzenie na prawo poprzez funkcje, jakie powinno ono spełniać, aby zaspokoić określone potrzeby społeczne. Zwolennicy pozytywizmu prawniczego, mający znaczące wpływy wśród polskich prawników, podkreślają trzy cechy prawa: to, że dotyczy ono zewnętrznego zachowania ludzi względem siebie, że jest ustanawiane przez uznany przez ludzi autorytet i że jego przestrzeganie jest zagwarantowane przez przymus, którym może posługiwać się państwo. Takie podejście do nauki prawa powoduje jednak brak szerszej wizji aksjologicznych podstaw prawa, a co za tym idzie pozbawienie prawa jego długofalowych funkcji kształtowania stosunków społecznych (Stelmachowski 2000, s. 11; Kisilowski 2009, s. 15). Jeśli na kwestie koniecznych reform administrowania państwem spojrzymy z takiej funkcjonalnej i systemowej perspektywy, sprawą kluczową staje się usprawnienie mechanizmu identyfikacji przez państwo interesów i potrzeb społeczeństwa i jego grup. Wiele naukowych analiz, zarówno tradycji agregatywnej, jak i deliberatywnej, wprost utożsamia demokrację z realizacją interesu publicznego czy też dobra wspólnego. To państwo jest bowiem dla społeczeństwa, a nie społeczeństwo dla państwa. W demokratycznym państwie prawa administracja publiczna z jednej strony winna służyć obywatelom, broniąc słusznego interesu jednostek i gwarantować wolność w granicach obowiązującego prawa, z drugiej strony reprezentując interes publiczny, musi identyfikować ten interes i go realizować. 2. Interes publiczny jako kategoria prawna Zarówno Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483 z późn. zm.), jak i ustawy posługują się stosunkowo często pojęciami: interes publiczny, dobro wspólne czy też interes społeczny. Część tych pojęć została skodyfikowana w prawie międzynarodowym i krajowym. Można tu wymienić przede wszystkim Oświadczenie rządowe z 7 kwietnia 1993 r. w sprawie ratyfikowania przez Rzeczpospolitą Polską Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzy- 16

17 HIERARCHIA WAŻNOŚCI WYZWAŃ ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ WOBEC KRYZYSU EKONOMICZNEGO... mie 4 listopada 1950 r., a także Powszechną deklarację praw człowieka uchwaloną przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 10 grudnia 1948 r. w Paryżu. Deklaracja jako rezolucja Zgromadzenia Ogólnego nie tworzy prawa międzynarodowego, jednak dość powszechnie uważana jest za prawo zwyczajowe. Na podstawie Deklaracji Zgromadzenie Ogólne ONZ 16 grudnia 1966 r. uchwaliło Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, socjalnych i kulturalnych. Pojęcia zawarte w tych aktach to przede wszystkim podstawowe prawa człowieka, co do których istnieje również bogate orzecznictwo sądowe. Spotykamy jednak, zwłaszcza w działalności administracji publicznej, zarówno rządowej, jak i samorządowej, sporą grupę spraw wymagających ustalenia zakresu pojęcia interesu publicznego w konkretnej sprawie. Mamy tu do czynienia z pojęciami niedookreślonymi w przepisach prawa. Konieczna zatem staje się odpowiedź na następujące pytania: czy interes publiczny (społeczny) można uznać za synonim dobra wspólnego? Czy interes publiczny można rozpatrywać na różnych poziomach struktury władzy publicznej? Czy może istnieć konflikt interesów publicznych na różnych poziomach struktury władzy i czy istnieje skuteczna metoda ustalenia zakresu pojęcia interesu publicznego w konkretnych sprawach? Przyjęcie przy stanowieniu prawa i podejmowaniu decyzji wyłącznie reguły większościowej może prowadzić do tyranii większości nad mniejszością bez poszanowania słusznych praw jednostek i mniejszości, a także do nieracjonalnej przypadkowości. Należy też podkreślić, że interes publiczny podlega wykładni w procesie stosowania prawa administracyjnego zarówno materialnego, jak i procesowego (Kastelik 2004, s. 17). Narzędziem służącym minimalizacji dominacji może być deliberacja, której celem winno być minimalizowanie różnic zdań. To państwo lub wspólnota samorządowa musi wypracować reguły zachowania i procedury postępowania, które zostaną zaakceptowane przez wszystkich jako właściwe. Stworzenie jasnych i czytelnych procedur umożliwiających identyfikację interesów indywidualnych, grupowych i interesu publicznego przyczyniać się będzie do ograniczenia i rozstrzygania sytuacji konfliktowych. Zwolennicy demokracji deliberatywnej, tacy jak Amy Gutmann i Dennis Thompson, Bruce Ackerman i James Fishkin czy Ian Shapiro, wskazują, że w dzisiejszej polityce zdominowanej przez głośne kampanie telewizyjne rzadko mamy do czynienia z deliberacją, a to właśnie deliberacja powinna pokazać społeczeństwu, co powinno zrobić w danej sytuacji w toku dyskusji z innymi. Ian Shapiro podkreśla, że istota demokratycznej partycypacji w podejmowaniu ważnych społecznie decyzji polega nie na odkryciu dobra wspólnego, ale bardziej na jego wytworzeniu. To szczególnie istotne w przypadku administracji publicznej, ponieważ jednym z istotnych jej celów jest właśnie konieczność jak najlepszego załatwiania spraw 17

18 HELENA KISILOWSKA istotnych dla wspólnot i obywateli (Gutman, Thomson 1996, s. 44; Ackerman, Fishkin 2002, s ; Shapiro 2006, s. 28). Pojęcia interes publiczny używa kilkakrotnie Konstytucja RP, nie precyzując jednak jego znaczenia. Już w preambule ustawa zasadnicza mówi: My Naród Polski wszyscy obywatele Rzeczypospolitej (...) równi w prawach i w powinnościach wobec dobra wspólnego Polski. Również w art. 1 Konstytucja podkreśla, że Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli. Znaczące odniesienie do pojęcia interes publiczny znajdujemy w art. 22 Konstytucji, który stanowi: Ograniczenie wolności, działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. Artykuł ten należy rozpatrywać w powiązaniu z art. 31: Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo dla wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Poza Konstytucją RP pojęcie interes publiczny występuje w ok. dziewięćdziesięciu aktach rangi ustawowej. Badania w tym zakresie przeprowadziła Patrycja Joanna Suwaj, ustalając za pomocą systemu informacji prawnej 86 obowiązujących aktów prawnych na dzień 4 lipca 2008 r. (Suwaj 2009, s. 29). Jednak jedynie Ustawa z 27 marca 2003 o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. nr 80, poz. 717 z późn. zm.) w art. 2 pkt 4 podejmuje próbę zdefiniowania tego pojęcia, stanowiąc, że ilekroć w ustawie jest mowa o interesie publicznym, należy przez to rozumieć uogólniony cel dążeń i działań, uwzględniający zobiektywizowane potrzeby ogółu społeczeństwa lub lokalnych społeczności, związanych z zagospodarowaniem przestrzennym. Pojęcie interes publiczny należy do kategorii pojęć niedookreślonych (pojęć nieostrych), których istnienie doktryna dość powszechnie uważa za konieczne zwłaszcza w zmieniającej się rzeczywistości (Stelmachowski 1965, s. 11; Grzybowski 1965, s. 148; Pieniążek 2000, s. 231). Chociaż już Jerzy Stefan Langrod w Instytucjach prawa administracyjnego, napisanych w oflagu w latach , zwracał uwagę, że konieczność tłumaczenia pojęć niedookreślonych stawia na pograniczu stosowanie przez sądy prawa obowiązującego i tworzenia przez nie nowego prawa sędziowskiego uzupełniającego ustawę. Autor powołuje się tu na charakterystyczny przykład angielskiego Common Law (Langrod 2003, s. 326). Trzeba też uwzględnić, że jeśli pojęcie nieostre ma charakter normatywny, to jest prawnie wiążące dla organów administracji publicznej, zarówno państwowej, jak i rządowej oraz samorządowej stosujących prawo. Prawidłowość przyjętej 18

19 HIERARCHIA WAŻNOŚCI WYZWAŃ ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ WOBEC KRYZYSU EKONOMICZNEGO... przez organy administracji interpretacji, konkretyzującej znaczenie tego pojęcia w rzeczywistej sprawie, podlega kontroli instancyjnej i sądowej. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego pojęcia niedookreślone, takie jak dobro wspólne czy interes publiczny, podlegają sądowej kontroli legalności. Również, jak podkreśla Marian Zdyb, pojęcie interes publiczny i dobro wspólne było wielokrotnie przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny zwracał w szczególności uwagę, w wyroku w sprawie K23/98, że interes publiczny (dobro wspólne), aby mógł być uwzględniony, winien mieć ugruntowaną w świadomości jednostek podstawę aksjologiczną, z której wynika konkretny normatywny imperatyw (Zdyb 2000, s. 207). Z jednej strony sądowa kontrola stanowi istotną ochronę praw jednostki, jednak jak już wcześniej podkreślał J.S. Langrod, rodzi to niebezpieczeństwo, że to sądy będą sprawowały władzę w państwie, a ponadto zwiększy się stopień dowolności orzekania. Doktryna prawa mocno podkreśla związek interesu publicznego z pojęciem dobra wspólnego. Sławomir Fundowicz zwraca uwagę na naukę Soboru Watykańskiego II definiującą dobro wspólne jako ogół warunków życia społecznego, jakie bądź zrzeszeniom, bądź poszczególnym członkom społeczeństwa pozwalają osiągnąć pełniej i łatwiej własną doskonałość. Autor podkreśla, że w tak rozumianym dobru wspólnym istotne są trzy elementy: poszanowanie osoby jako takiej, rozwój dóbr duchowych i ziemskich społeczności oraz trwałość i bezpieczeństwo sprawiedliwego porządku (Fundowicz 2007, s. 633). Również Marian Zdyb wiąże pojęcie interesu publicznego z dobrem wspólnym, podkreślając, że człowiek funkcjonować może w ramach różnych wspólnot, które współistnieją obok siebie. Autor uwypukla hierarchiczność relacji w tym zakresie: gmina, powiat, województwo, państwo, co może również oznaczać hierarchię dóbr wspólnych, którą należy postrzegać nie w kategoriach nadrzędności, ale głównie w kontekście partycypacji i dopełnienia (Zdyb 2001, s. 190; Zdyb 2006, s. 205). Jerzy Stelmasiak zwraca uwagę, że przez wiele lat w niezwykle istotnej dla obywateli i wspólnot lokalnych polityce ustalania lokalizacji inwestycji szkodliwych dla środowiska dominował prymat krajowego interesu publicznego o charakterze gospodarczym. Autor podkreśla, że w demokratycznym państwie prawa konieczne jest uwzględnianie i realizowanie interesu publicznego o zasięgu lokalnym właśnie przez samorządy terytorialne (Stelmasiak 2001, s. 429). 19

20 HELENA KISILOWSKA Pojęcie dobro wspólne nie jest jednorodne, bowiem składają się na nie trzy rodzaje wartości, co do oceny których nie można stosować jednej miary. Pierwszą grupę stanowią wartości niekontestowane, odnośnie do których można przyjąć, że istnieje w społeczeństwie co do nich konsensus będący zjawiskiem empirycznym. Dotyczy to takich wartości, jak: dążenie do zachowania niepodległości, powszechny dostęp do edukacji, nienaruszalność ambasad itd. Jeśli ten empirycznie dostrzegalny społeczny konsensus jest zjawiskiem stałym, wartości te z definicji nie będą stwarzać problemu w zakresie identyfikacji interesu publicznego. Drugą grupę stanowią prawa człowieka, które często wiąże się z przyrodzoną i niezbywalną godnością każdej osoby ludzkiej (Zdyb 2001, s. 190). Wiele z tych praw będzie, rzecz jasna, należeć także do pierwszej grupy, jako że znaczna ich część nie jest przedmiotem społecznej kontestacji (choć doświadczenia ostatniego dwudziestolecia wskazują, że nawet z pozoru oczywiste prawa, takie jak prawo do życia czy wolność zgromadzeń, wywołują jednak społeczne kontrowersje). Niemniej jednak wyróżnienie praw człowieka jako odrębnej grupy jest konieczne, gdyż w przeciwieństwie do wartości z grupy pierwszej prawa człowieka są w swej istocie niezbywalne, nienaruszalne i niezależne od władzy politycznej, a nawet od woli większości. Państwo jest zobowiązane do ochrony tych praw. Zostały one również skodyfikowane w prawie międzynarodowym i konstytucjach jako podstawowe prawa i wolności. Poza wspomnianymi wcześniej aktami prawa międzynarodowego Polskę wiąże ponadto Europejska konwencja praw człowieka zawarta przez państwa członkowskie Rady Europy otwarta do podpisu 4 listopada 1950 r., która weszła w życie wobec Polski 19 stycznia 1953 r., a także Karta podstawowych praw Unii Europejskiej uchwalona 7 grudnia 2000 r. w Nicei. Moc wiążącą dokumentowi nadał traktat lizboński, który wszedł w życie 1 grudnia 2009 r. Ale dobro wspólne i interes publiczny muszą być rozumiane w działaniu administracji publicznej znacznie szerzej. Obejmują one bowiem także obszerną trzecią grupę problemów, kiedy jednostki i wspólnoty mają różne interesy i różne propozycje rozwiązań. Szczególnie liczna jest to grupa spraw na szczeblu samorządów terytorialnych. Są to kwestie niezwykle istotne dla społeczności lokalnych, takie jak: przebieg dróg, szlaków wodnych, ochrona środowiska, transport, lokalizacja placówek edukacyjnych, wydatki na służbę zdrowia, policję, bezpieczeństwo itd. Grupę tych spraw można określić mianem negocjacyjnych, gdyż interes publiczny jest tu niejako produktem uzgodnienia i hierarchizacji wielu sprzecznych nieraz interesów i wartości. 20

WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA II STOPIEŃ OGÓLNOAKADEMICKI

WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA II STOPIEŃ OGÓLNOAKADEMICKI Nazwa kierunku Poziom Profil Symbol efektów na kierunku WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA II STOPIEŃ OGÓLNOAKADEMICKI Efekty - opis słowny. Po ukończeniu studiów drugiego stopnia na kierunku

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY

WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY Nazwa kierunku Poziom Profil Symbol efektów na kierunku WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA I STOPIEŃ PRAKTYCZNY Efekty - opis słowny. Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku Administracja

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Rozdział III

Spis treści. Wstęp Rozdział III Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I Wiadomości ogólne o konstytucji jako najważniejszym w państwie akcie prawnym... 13 1. Pojęcie, geneza i funkcje konstytucji... 13 2. Konstytucja ustawą zasadniczą państwa...

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa

Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa I. Informacje ogólne II. Rekrutacja III. Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych IV. Treści programowe V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r.

Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r. Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla menedżerskich studiów podyplomowych Master of Business Administration (MBA) prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa

Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa Studia Podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem państwa I. Informacje ogólne II. Rekrutacja III. Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych IV. Treści programowe V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów

3.1. Istota, klasyfikacja i zakres oddziaływania wydatkowych instrumentów Spis treści Wprowadzenie... 7 Rozdział 1. Cele, uwarunkowania i obszary działania współczesnej polityki fiskalnej... 11 1.1. Istota, zarys historyczny i uwarunkowania polityki fiskalnej... 12 1.2. Obszary

Bardziej szczegółowo

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów: ADMINISTRACJA Poziom kształcenia: studia I stopnia profil kształcenia: praktyczny SYMBOLE EFEKTÓW DLA KIERUNKU ADMINISTR ACJA OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ODNIESIENIE EFEKTÓW

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na studiach I stopnia dla kierunku Finanse i Rachunkowość i ich odniesienie do efektów kształcenia w obszarze nauk społecznych

Efekty kształcenia na studiach I stopnia dla kierunku Finanse i Rachunkowość i ich odniesienie do efektów kształcenia w obszarze nauk społecznych Efekty na studiach I stopnia dla kierunku Finanse i Rachunkowość i ich odniesienie do efektów w obszarze nauk Objaśnienie oznaczeń w symbolach: S obszar w zakresie nauk 1 studia pierwszego stopnia A profil

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Jednostka prowadząca kierunek studiów: Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Kierunek studiów: Bezpieczeństwo wewnętrzne Poziom kształcenia:

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg)

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg) KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg) W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie,

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ PRZEDMOWA ROZDZIAŁ I. ZMIANY USTROJU POLITYCZNEGO POLSKI W LATACH 1944-1997 1. Pojęcie ustroju politycznego i jego periodyzacja 2. Okres Krajowej

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja. Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja. Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego Efekty kształcenia dla kierunku Administracja Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego II stopień Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Administracja należy do obszaru

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A Przedmiot: Polityka społeczna Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: Dr Anna Schulz Cele zajęć z przedmiotu: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania Red.: Joachim Osiński Wprowadzenie Administracja publiczna na tle ewolucji instytucji państwa w XX i XXI wieku (Joachim Osiński) 1. Instytucja

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Tematy i zagadnienia programu nauczania wiedzy o społeczeństwie w klasie IV TE1, IV TE2, IV TK1, IV TK2, IV TR, IV TI zakres podstawowy.

Tematy i zagadnienia programu nauczania wiedzy o społeczeństwie w klasie IV TE1, IV TE2, IV TK1, IV TK2, IV TR, IV TI zakres podstawowy. Tematy i zagadnienia programu nauczania wiedzy o społeczeństwie w klasie IV TE1, IV TE2, IV TK1, IV TK2, IV TR, IV TI zakres podstawowy. Moduł dział - temat Lp. Zakres treści Lekcja organizacyjna 1. -

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. 2. Profil kształcenia: ogólnoakademicki.

Bardziej szczegółowo

Wykład: 30 Wykładowca: DR PATRYCJA JOANNA SUWAJ Określenie przedmiotów wprowadzających wraz z wymaganiami wstępnymi:

Wykład: 30 Wykładowca: DR PATRYCJA JOANNA SUWAJ Określenie przedmiotów wprowadzających wraz z wymaganiami wstępnymi: WYDZIAŁ PRAWA UwB STUDIA NIESTACJONARNE ADMINISTRACJA I STOPNIA ROK AKAD. 009/010 Przedmiot: NAUKA O ADMINISTRACJI Punkty ECTS: 7 Kod przedmiotu: 0700-AN1-1NAI Język przedmiotu: polski Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Specjalność międzynarodowe stosunki ekonomiczne skierowana jest do osób, które pragną aktywnie działać na rynkach międzynarodowych,

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o

I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o I. Szczegółowe efekty kształcenia Administracja I o Założenia ogólne 1. Nazwa kierunku studiów: Administracja 2. Nazwy specjalności kształcenia tworzonych w ramach kierunku: administracja publiczna i administracja

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk ekonomika obronności studia pierwszego stopnia - profil ogólno akademicki specjalność obronność państwa Kierunek studiów ekonomika obronności należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia STUDIA PODYPLOMOWE

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE Efekty kształcenia dla kierunku MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE - studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki Forma Studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Gospodarki Międzynarodowej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

Administracja publiczna Wprowadzenie. Dr hab. Ryszard Szarfenberg rszarf.ips.uw.edu.pl/apub/

Administracja publiczna Wprowadzenie. Dr hab. Ryszard Szarfenberg rszarf.ips.uw.edu.pl/apub/ Administracja publiczna Wprowadzenie Dr hab. Ryszard Szarfenberg rszarf.ips.uw.edu.pl/apub/ Główne idee normatywne współczesnego państwa Suwerenność narodu, która zakłada państwo narodowe i demokrację

Bardziej szczegółowo

1.2.1.Cechy i zależności bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego. 1.3.Bezpieczeństwo publiczne a bezpieczeństwo wewnętrzne

1.2.1.Cechy i zależności bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego. 1.3.Bezpieczeństwo publiczne a bezpieczeństwo wewnętrzne Zarządzanie bezpieczeństwem publicznym. Autor: Marek Lisiecki Wstęp Rozdział 1 Bezpieczeństwo jako przedmiot zarządzania 1.1.Bezpieczeństwo jako podstawowa potrzeba społeczna 1.1.1.Perspektywa organizacyjno-prawna

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r.

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. zmieniająca uchwałę w sprawie uchwalenia planów studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP

Wolności i prawa jednostki w Konstytucji RP. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP Wolności i prawa jednostki w. Tom I. Idee i zasady przewodnie konstytucyjnej regulacji wolności i praw jednostki w RP Red.: Mariusz Jabłoński Wprowadzenie Wykaz skrótów Część I. Koncepcja konstytucyjnego

Bardziej szczegółowo

I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem:

I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem: Załącznik nr 4 do uchwały nr 440/06/2012 Senatu UR z dnia 21 czerwca 2012 roku EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW Europeistyka poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia

Bardziej szczegółowo

Ma podstawową wiedzę na temat podstaw prawnych, organizacji i zakresu działania instytucji tworzących państwowy aparat bezpieczeństwa wewnętrznego.

Ma podstawową wiedzę na temat podstaw prawnych, organizacji i zakresu działania instytucji tworzących państwowy aparat bezpieczeństwa wewnętrznego. Zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia ministra nauki i szkolnictwa wyższego z dnia 8 sierpnia 2011 r. w sprawie obszarów wiedzy, dziedzin nauki sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych nauki

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku POLITYKA SPOŁECZNA

Efekty kształcenia dla kierunku POLITYKA SPOŁECZNA Efekty kształcenia dla kierunku POLITYKA SPOŁECZNA studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: WIEDZA OGÓLNA NA POZIOMIE DRUGIEGO ROKU STUDIÓW; UMIEJĘTNOŚĆ SELEKCJI INFORMACJI

KARTA PRZEDMIOTU 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: WIEDZA OGÓLNA NA POZIOMIE DRUGIEGO ROKU STUDIÓW; UMIEJĘTNOŚĆ SELEKCJI INFORMACJI KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA ADMINISTRACYJNEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA SP. ADMINISTRACJA PUBLICZNA 3. POZIOM STUDIÓW: STUDIA I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4. LICZBA PUNKTÓW

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Zwięzły opis Studia są odpowiedzią na zapotrzebowanie istniejące na rynku pracowników sektora administracyjnego na poszerzanie

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 7/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia ogólne

I. Postanowienia ogólne PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ Studia I stopnia Kierunek: politologia Profil praktyczny I. Postanowienia ogólne 1 1. Praktyki zawodowe stanowią integralną część procesu kształcenia studentów na kierunku politologia.

Bardziej szczegółowo

Bydgoski Pakt dla Kultury

Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury zawarty pomiędzy: władzami miasta Bydgoszczy reprezentowanymi przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy Rafała Bruskiego Przewodniczącego Rady Miasta Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I. UWARUNKOWANIA ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

CZĘŚĆ I. UWARUNKOWANIA ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Nowoczesne podejście do zarządzania organizacjami. redakcja naukowa Anna Wasiluk Książka podejmuje aktualną problematykę zarządzania organizacjami w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu. Przedstawiono

Bardziej szczegółowo

STAN FAKTYCZNY PYTANIE. O P I N I A

STAN FAKTYCZNY PYTANIE. O P I N I A STAN FAKTYCZNY W gminie Lipno w dniu 23 stycznia 2011 r. odbyło się referendum lokalne, w którym mieszkańcy zostali zapytani:,,czy zgadza się Pan/i na lokalizację elektrowni w gminie Lipno?. Wedle oficjalnych

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku EKONOMIA

Efekty kształcenia dla kierunku EKONOMIA Efekty kształcenia dla kierunku EKONOMIA studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne i niestacjonarne Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie

Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Michał Krzywicki Drogi Maturzysto, Oddajemy Ci do rąk profesjonalny Kalendarz Maturzysty z WOSu

Bardziej szczegółowo

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku ZARZĄDZENIE Nr 84/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku zmieniające zasady organizacji studiów podyplomowych Zarządzanie jakością Na podstawie 7 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Opis kierunkowych efektów kształcenia

Opis kierunkowych efektów kształcenia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów kształcenia do obszaru wiedzy Filozofia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Geografia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Historia

Bardziej szczegółowo

Protokołowała. Dr Julia Zygmunt

Protokołowała. Dr Julia Zygmunt Załącznik nr 15 UCHWAŁA nr 163/2012/2013 Rady Wydziału Prawa i Administracji UKSW z dnia 4 czerwca 2013 roku zmieniająca uchwałę nr 173/2011/2012 z dnia 29 maja 2012 roku w sprawie ustalenia programu studiów

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rzeszowski

Uniwersytet Rzeszowski Publikacje Elżbiety Feret Dr hab. Elżbieta Feret, prof. UR Do doktoratu: 1. Kompetencje podatkowe rad gmin, Rzeszowskie Zeszyty Naukowe Prawo - Ekonomia, Tom XXIII, Rzeszów 1998r., s.31-43. 2. Udział podatków

Bardziej szczegółowo

WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW

WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW Konferencja skierowana do członków i ich zastępców polskiej delegacji w Komitecie Regionów WARSZAWA, 27-28 WRZEŚNIA 2012 Kompleksowa współzależność

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 22/2011. Rada Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie. z dnia 13 grudnia 2011 r.

UCHWAŁA Nr 22/2011. Rada Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie. z dnia 13 grudnia 2011 r. UCHWAŁA Nr 22/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie uchwalenia planu studiów i ramowych programów przedmiotów na studiach

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne aspekty gospodarowania przestrzenią. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 9 Ćwiczenia: 9

Ekonomiczne aspekty gospodarowania przestrzenią. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 9 Ćwiczenia: 9 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Ekonomiczne aspekty gospodarowania przestrzenią Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Bydgoski Pakt dla Kultury

Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury zawarty pomiędzy: władzami miasta Bydgoszczy reprezentowanymi przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy Rafała Bruskiego Przewodniczącego Rady Miasta Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK EKONOMIA studia stacjonarne i niestacjonarne uzupełniające magisterskie (II stopnia)

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK EKONOMIA studia stacjonarne i niestacjonarne uzupełniające magisterskie (II stopnia) Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK EKONOMIA studia stacjonarne i niestacjonarne uzupełniające magisterskie (II stopnia) Specjalności: ekonomia menedżerska finanse i rynki finansowe NOWOŚĆ!

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW GOSPODARKA PRZESTRZENNA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA - PROFIL KSZTAŁCENIA OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW GOSPODARKA PRZESTRZENNA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA - PROFIL KSZTAŁCENIA OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW GOSPODARKA PRZESTRZENNA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA - PROFIL KSZTAŁCENIA OGÓLNOAKADEMICKI Opis efektów kształcenia dla kierunku Kierunek gospodarka przestrzenna to studia

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA 3 Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol)

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA 3 Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol) KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Polityka i strategia bezpieczeństwa RP 2. KIERUNEK: Politologia 3. POZIOM STUDIÓW: I stopień 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/5 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN:

Bardziej szczegółowo

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. Efekty kształcenia dla kierunku PRAWNO-EKONOMICZNEGO studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Studia prowadzone wspólnie przez Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Wstęp... 13

Spis treści. Wykaz skrótów Wstęp... 13 Spis treści Wykaz skrótów........................................................... 11 Wstęp... 13 ROZDZIAŁ I. Rozwój nauki prawa administracyjnego w Polsce... 15 1. Początki nauki prawa administracyjnego...

Bardziej szczegółowo

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia administracja

LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. Kierunki studiów - uczelnie - studia administracja studia prawno-administracyjne, kierunek: ADMINISTRACJA ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH Podstawy prawoznawstwa

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 16 zaliczenie z oceną

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 16 zaliczenie z oceną Wydział: Prawo i Administracja Nazwa kierunku kształcenia: Administracja Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab. Kazimierz Strzyczkowski Poziom studiów (I lub II stopnia): I stopnia Tryb studiów:

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 2. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE

KARTA PRZEDMIOTU 2. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: SYSTEM BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE 3. POZIOM STUDIÓW: STUDIA I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I/1 5. LICZBA

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ studia stacjonarne i niestacjonarne licencjackie (I stopnia)

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ studia stacjonarne i niestacjonarne licencjackie (I stopnia) Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych KIERUNEK FINANSE I RACHUNKOWOŚĆ studia stacjonarne i niestacjonarne licencjackie (I stopnia) Specjalności: finanse przedsiębiorstw informatyka w finansach Ulotka

Bardziej szczegółowo

Program i efekty kształcenia studiów podyplomowych MBA-SGH. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie. Cel studiów i adresaci

Program i efekty kształcenia studiów podyplomowych MBA-SGH. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie. Cel studiów i adresaci Załącznik do uchwały nr 457 Senatu SGH z dnia 25 maja 2016 r. Program i efekty kształcenia studiów podyplomowych MBA-SGH Organizator Stopień studiów Prowadzący Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Studia

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja i cyfryzacja

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja i cyfryzacja Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 699 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 27 marca 2015 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla poziomów i profili kształcenia dla kierunków: administracja i cyfryzacja,

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 16 zaliczenie z oceną

Liczba godzin Punkty ECTS Sposób zaliczenia. ćwiczenia 16 zaliczenie z oceną Wydział: Prawo i Administracja Nazwa kierunku kształcenia: Administracja Rodzaj przedmiotu: fakultatywny Opiekun: prof. nadzw. dr hab. Jan Jeżewski Poziom studiów (I lub II stopnia): I stopnia Tryb studiów:

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia.

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia. Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja studia I stopnia. Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K kierunkowe efekty kształcenia W

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie. I. KSZTAŁCENIE OBRONNE MŁODZIEśY W POLSCE (TRADYCJE I WSPÓŁCZESNOŚĆ)

Spis treści. Wprowadzenie. I. KSZTAŁCENIE OBRONNE MŁODZIEśY W POLSCE (TRADYCJE I WSPÓŁCZESNOŚĆ) Spis treści Wprowadzenie I. KSZTAŁCENIE OBRONNE MŁODZIEśY W POLSCE (TRADYCJE I WSPÓŁCZESNOŚĆ) 1.1. Tradycje kształcenia obronnego młodzieŝy 1.1.1. Kształcenie obronne w okresie rozbiorów 1.1.2. Kształcenie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR R SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 22 czerwca 2017 r.

UCHWAŁA NR R SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 22 czerwca 2017 r. UCHWAŁA NR R.0000.47.2017 SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 22 czerwca 2017 r. w sprawie zatwierdzenia efektów kształcenia dla kierunku studiów Gospodarka przestrzenna studia drugiego

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia

Kierunkowe efekty kształcenia Kierunkowe efekty kształcenia Kierunek: ekonomia Obszar kształcenia: nauki społeczne Poziom kształcenia: studia drugiego stopnia Profil kształcenia: ogólnoakademicki Uzyskane kwalifikacje: magister Symbol

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: Załącznik do uchwały nr 145/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW Administracja studia drugiego stopnia poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA WSPÓLNOTOWEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/5 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE. Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Komunikacja społeczna i public relations (miejsce: Wrocław)

STUDIA PODYPLOMOWE. Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Komunikacja społeczna i public relations (miejsce: Wrocław) STUDIA PODYPLOMOWE Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Celem studiów jest przygotowanie specjalistów z zakresu administrowania kadrami i płacami. Studia mają pogłębić wiedzę z dziedziny

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Samorząd i polityka lokalna Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii

SYLABUS. Samorząd i polityka lokalna Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Rzeszów, 1 październik 014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Samorząd i polityka lokalna Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Kod przedmiotu MK_10 Studia

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 42/2013/VI Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 24 czerwca 2013 r.

Uchwała Nr 42/2013/VI Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 24 czerwca 2013 r. Uchwała Nr 42/2013/VI z dnia 24 czerwca 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Bezpieczeństwo i Diagnostyka Pojazdów Samochodowych, prowadzonych w Wydziale Mechanicznym

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Podstawy prawa konstytucyjnego. na kierunku prawno-ekonomicznym

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Podstawy prawa konstytucyjnego. na kierunku prawno-ekonomicznym Dr Julia Wojnowska-Radzińska Katedra Prawa Konstytucyjnego Poznań, dnia 15 września 201 r. OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Podstawy prawa konstytucyjnego na kierunku prawno-ekonomicznym

Bardziej szczegółowo

Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe)

Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe) załącznik nr 6 Sylabus przedmiotu / modułu kształcenia - (studia podyplomowe) Nazwa przedmiotu/modułu kształcenia Nazwa w języku angielskim Język wykładowy Ustrój polityczno-prawny w Polsce i UE Legal

Bardziej szczegółowo

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Prawo jest na naszej stronie! www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl codzienne aktualizacje pełna oferta zapowiedzi wydawnicze rabaty na zamówienia zbiorcze do negocjacji

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie. Część I. Prawoznawstwo 1

Spis treści. Wprowadzenie. Część I. Prawoznawstwo 1 Wprowadzenie XI Część I. Prawoznawstwo 1 Tabl. 1. Pojęcie państwo 3 Tabl. 2. Cechy państwa 4 Tabl. 3. Teorie powstania państwa 5 Tabl. 4. Funkcje państwa 6 Tabl. 5. Typ i forma państwa 7 Tabl. 6. Aparat

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział czwarty Zasady ustroju politycznego Rzeczypospolitej Polskiej w świetle Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r...

Spis treści. Rozdział czwarty Zasady ustroju politycznego Rzeczypospolitej Polskiej w świetle Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r... Spis treści Rozdział pierwszy Ustrój polityczny państwa pojęcie i istota... 11 1. Pojęcie ustroju politycznego... 12 2. Ewolucja ustroju politycznego Polski... 14 Rozdział drugi Konstytucyjne podstawy

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. MK_48 Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Politologia I stopnia stacjonarne Rodzaj przedmiotu

SYLABUS. MK_48 Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Politologia I stopnia stacjonarne Rodzaj przedmiotu Rzeszów, 1 październik 014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Finanse publiczne Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Katedra Politologii Kod przedmiotu MK_48 Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Dr n. med. Marzena Zarzeczna-Baran Zakład Zdrowia Publicznego i Medycyny Społecznej GUMed

Dr n. med. Marzena Zarzeczna-Baran Zakład Zdrowia Publicznego i Medycyny Społecznej GUMed Dr n. med. Marzena Zarzeczna-Baran Zakład Zdrowia Publicznego i Medycyny Społecznej GUMed Zakłada się, że na zdrowie ludzkie ma wpływ wiele czynników pozamedycznych związanych ze środowiskiem życia, takich

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r.

Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r. Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów pierwszego stopnia na kierunku finanse i rachunkowość prowadzonych na

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

ćwiczenia 24 zaliczenie z oceną

ćwiczenia 24 zaliczenie z oceną Wydział: Prawo i Administracja Nazwa kierunku kształcenia: Prawo Rodzaj przedmiotu: podstawowy Opiekun: prof. dr hab. Stanisław Stadniczeńko Poziom studiów (I lub II stopnia): Jednolite magisterskie Tryb

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów.... 7 Wstęp.... 9 Rozdział I Usytuowanie Policji w systemie organów administracji publicznej. 13 1. Geneza Policji... 13 2. Źródła prawa dotyczące Policji... 16 3.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE WOS KLASA I

WYMAGANIA EDUKACYJNE WOS KLASA I WYMAGANIA EDUKACYJNE WOS KLASA I Dział: CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE nie potrafi sformułować jasnej na tematy poruszane na jego postawa na jest bierna, ale wykazuje chęć do współpracy wymienia rodzaje grup

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 2. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE

KARTA PRZEDMIOTU 2. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE Załącznik Nr 1. KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY WIEDZY O PAŃSTWIE I POLITYCE 2. KIERUNEK: BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE, STUDIA STACJONARNE 3. POZIOM STUDIÓW: STUDIA I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI

Spis treści. Przedmowa... XI Przedmowa...................................................... XI Wykaz skrótów................................................... XIII Rozdział I. Konstytucyjne zasady prawa i ich znaczenie dla interpretacji

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH I. Wprowadzenie Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia Podpisanie przez Polskę w 1999 roku Deklaracji

Bardziej szczegółowo

Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do:

Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do: ERASMUS+ Zasadniczym celem programu jest przyczynienie się do: spełnienia celów strategii europejskich w obszarze edukacji, w tym zwłaszcza strategii Edukacja i szkolenia 2020, rozwoju krajów partnerskich

Bardziej szczegółowo