Prace ofiarowane Profesorowi Ireneuszowi Opackiemu. gościńcem

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Prace ofiarowane Profesorowi Ireneuszowi Opackiemu. gościńcem"

Transkrypt

1 Prace ofiarowane Profesorowi Ireneuszowi Opackiemu gościńcem

2 MAREK PYTASZ Taki wieszcz, jaki słuchacz Traumatyczne doświadczenie września roku 1939 wywołało potrzebę słowa właściwego na ów czas, co też i się stało, tak bowiem w dziejach polskiej twórczości wierszowanej się dożyło, że od czasów konfederacji barskiej liczy się przyporządkowanie liryki konkretnemu celowi: sprawie narodowej. Tyrteusz jako jej patron trwał przez wieki i nieznacznie tylko zmodyfikowano zaprojektowaną w romantyzmie zasadę jego istnienia. Nic zatem dziwnego, że gdy u schyłku listopada roku 1939 w polskim obozie wojskowym w Coetquidan zaczęto wydawać Polskę Walczącą tygodnik gromady żołnierskiej, to właśnie jako wzorzec, ale i oczywiste w tej sytuacji odniesienie, przywołano wszystkie zrywy wolnościowe: Gdy tej jesieni tradycyjna warta zmienia się nie przed Belwederem, ale na obcej ziemi [...], pozdrawiamy w podchorążych z tej warszawskiej nocy listopadowej, w żołnierzach spod Stoczka, Grochowa [...] i obrony innej obrony Warszawy druhów powietrznej armii, która nam przewodzi, która przed nami formuje się w szeregi konfederatów z Baru, powstańców Kościuszki, legionistów napoleońskich, spiskowców 1846, 48, 63 roku, strzelców Piłsudskiego, żołnierzy ostatniej wojny, pozdrawiamy w nich najczulszą i nieśmiertelną nadzieję każdego narodu.1 Tymon Terlecki autor cytowanej wypowiedzi musiał mieć świadomość celu przywoływania mitów narodowych. Zresztą nie on jeden stroił literaturę w odrzucony przez pikadorczyków dwadzieścia lat wcześniej płaszcz Konrada. Pociechy w idei polskiego mesjanizmu szukali prawie wszyscy, często za wszelką cenę, odnajdując we frazach profetycznych wersów Mickiewicza przesłania, wskazówki, nawet wyjaśnienia obecnej sytuacji. Z wielu tego typu wypowiedzi odwołam się tylko do jednej, ale jakże charakterystycznej. W datowanym na wigilię roku 1939 numerze tygodnika Nowa Polska (Bukareszt) 1T. T erlecki: Noc podchorążych. Polska Walcząca 1939, nr 1.

3 204 Marek Pytasz ukazał się obszerny artykuł Jana Gajewskiego Dlaczego Polska cierpi? Po analizie cierpień Polski i Polaków przez ostatnich 150 lat, traktowanych jako udzielona przez Boga nauka odnawiania ducha narodowego, Gajewski konkludował: Oto i już wiadomo, po co nowe cierpienie. Stuletnia niewola nauczyła nas bardzo wiele, ale jeszcze nie wszystkiego. Obecna niedola ma nas douczyć reszty. Kto powołany został do wielkich rzeczy, do rzucenia idei nowego porządku życia międzynarodowego, do zastrzyknięcia zmaterializowanemu i cynizmem przesiąkniętemu światu nowej dawki idealizmu sam przede wszystkim musi być lepszy, uczciwszy, czyściejszy od innych. A rzeczy tych nabywa ułomna natura ludzka właśnie i tylko przez żar wielkiego cierpienia. Dlatego Polska dziś cierpi. [...] większej i wspanialszej nadziei na przyszłość rozwinąć przed zasmuconymi oczami (nie można).2 Nikogo nie dziwiły też słowa autora Herostratesa Jana Lechonia o Konradzie w okowach i odnowieniu w sytuacji wojennej roli wielkiej literatury romantycznej3. W cyklu tzw. wykładów paryskich Lechoń stawiał tezy dalej idące. Twierdził na przykład, że elementem czystej formy jest działanie symboliki narodowej 4, poezja czysta zaś to poezja narodowym pierwiastkiem nasączona; kładł przy tym nacisk nie na świetność oprawy, ale na niesione znaczenia, choćby były one ukryte w pospolitej rudzie 5. Teza, że polski czytelnik żąda od poezji odpowiedzi na zagadki filozoficzne, narodowe i moralne i sądzi ją według tego, czy jego żądania zaspakają6 przyniosła więcej szkód literaturze, niż Lechoń mógł się spodziewać, gdyż wielkich, którzy z takiego traktowania narodowych celów literatury potrafili zrobić cnotę, ale i przy okazji napisać ważki artystycznie tekst, było niewielu. Inni, nie ci wielcy, nazwani przez Marię Kuncewiczową powszednimi poetami 7, otrzymali do ręki glejt, patent na pisanie i przepustkę jak mieli prawo mniemać do panteonu. Tymon Terlecki 17 stycznia 1943 roku na łamach Wiadomości Polskich ogłosił artykuł pod znamiennym tytułem Koniunktura liryczna, w którym kwitował wzbierającą falę twórczości wierszowanej8, natomiast trzy miesiące 2J. G ajew ski: Dlaczego Polska cierpi? Nowa Polska 1939 [Bukareszt], nr 4. 3 J. Lechoń: O literaturze polskiej. Londyn 1942, wykład: 1ładycja i nowość w literaturze polskiej, s. 23. Ibidem, s Ibidem, s. 109; zob. uwagi o tej kwestii w I. O packi: LechoA i polskie mity". W: Skamander. T. 8: Szkice i interpretacje. Red. I. O packi. Katowice 1991, s Mniej radykalną, choć ideowo zbliżoną postawę zajął w autokomentarzu J. L obodow ski: Modlitwa na wojnę. Londyn 1947, s J. L echoń: O literaturze polskiej..., s M. K uncew iczow a: Przedmowa. W: Z poezji wojennej Czecho-Slowacji. Londyn 1944, s. 3. 8T. T erlecki: Koniunktura liryczna. Wiadomości Polskie 1943, nr 3.

4 Taki wieszcz, jaki słuchacz 205 później Kazimierz Wierzyński, już bez dwuznaczności obecnej w tonie wypowiedzi Terleckiego, wygłosił na otwarcie Polskiego Instytutu Naukowego w Nowym Jorku apologię poezji doraźnie zaangażowanej, strofując nawet Lechonia za to, że skoro został powołany na świadka powstawania legendy nie może się za nią opóźniać 9. I tak oto, z dnia na dzień, z numeru na numer powstających coraz to nowych czasopism porastała twórczość silna swoim celem. Znajdowała poparcie autorytetów. Wierzyński wręcz mówił i pisał, że choć literatura polska na wychodźstwie teoretycznie może czuć, jak w okresie wolności, to jednak inny niż zaangażowany w doraźność typ postawy poetyckiej byłby bezduszny i ważny tylko i wyłącznie jako dialektyczny szczegół 10. Lechoń poszukiwał nowych, wschodzących talentów pośród bardzo ofensywnych poetów Drugiego Korpusu, podkreślając ich emocjonalne oddziaływanie na czytelników polskich rozproszonych po świecie 11. Jak wielka była presja czasu historycznego i redakcyjno-czytelniczych oczekiwań, świadczą tłumaczenia się autorów, którzy, pomijając naciski, mieli odwagę wyrwania się z zaklętego kręgu poezji zaangażowanej. Na przykład Jerzy Pietrkiewicz, który postponowany za działalność przedwojenną12, odrzucony przez znaczną część wojennolondyńskich kół opiniotwórczych13, włączył się mimo wszystko wierszami w nurt tematów aktualnych, tak pisał w marcu 1942 roku w przypisie do swojego awangardowego poematu Kula magiczna: W czasach, kiedy szaleją zmotoryzowane upiory cywilizacji, publikacja tego poematu wymaga ze strony autora usprawiedliwienia14. Rok wcześniej Jan Śliwiński, w przedmowie do tomu artystowskich wierszy Józefa Andrzeja Teslara, przekonywał czytelników: Czyż nie jest dowodem naszej wolności, że możemy mimo wszystko oderwać się od zgryzot i rozważań bieżącego dnia.ls 9 K. W ierzyński: Współczesna literatura polska na emigracji. New York [1943], s. 32. Szerzej o tym piszę w szkicu Kazimierz Wierzyński: Współczesna literatura polska na emigracji". W: Skamander. T. 5: Studia o twórczości Kazimierza Wierzyńskiego. Red. I. O packi, R. Cudak. Katowice 1986, s I0K. W ierzyński: Współczesna literatura polska..., s J. L echoń: Grupa Monte Cassino. Orzeł Biały 1945, nr Zob. np. K P ru szy ń sk i: O wolność prasy. Wiadomości Polskie 1940, nr Ulotka z dramatycznym wierszem P ietrk iew icz List otwarty do Emigracji w Zaduszki z 4 listopada 1940 roku na rozkaz gen. Władysława Sikorskiego została wycofana ze sprzedaży w kiosku księgarskim hotelu Rubens. U J. P ietrkiew icz: Kula magiczna. Myśl Polska 1942, nr 20.,SJ. Śliw iński [Przedmowa]. W: J.A. T eslar: Studnia na pustyni. Edinburgh London 1943, s. 3.

5 206 Marek Pytasz Jeśli pojawiały się oznaki sprzeciwu wobec dominującej tendencji utylitarnego traktowania poezji, to były one nakierowane przede wszystkim na kwestie warsztatowe ( poezja ułatwiona ; kataryna liryczna )16 czy ton ( nasi poeci umierają z melancholii i nic więcej )17. Pierwsze, zresztą nieśmiałe, weto postawiła Maria Petry: Z długiego czekania musiał się wreszcie narodzić krytycyzm, a w końcu i bunt przeciw chorobliwym deformacjom uchodźczego życia i literatury; bunt przeciw bezładowi ideologicznemu, przeciw patriotycznemu i religijnemu szablonowi.18 Przywołane tutaj zastrzeżenia były rzeczywiście dialektycznym szczegółem, do którego nie przywiązywano większego znaczenia. Sytuacja zaczęła się komplikować w roku 1945, tedy w okresie, kiedy nabrzmiewający od lutego problem przyszłości Polski skrystalizował się dramatycznie w wyniku ustaleń Poczdamu, powodując w konsekwencji cofnięcie uznania rządowi londyńskiemu i uruchamiając mechanizm ostatecznej przemiany wrześniowych uchodźców w emigrantów politycznych sensu stricto. Kilka tygodni po ogłoszeniu komunikatu ze szczytu wielkiej trójki w Jałcie Tymon Terlecki opublikował na łamach zredukowanej do minimum broszurowej namiastki Wiadomości Polskich znanej pod nazwą Biblioteka Wczoraj i dziś", w tomie Święty płomień artykuł pod znamiennym tytułem Do emigracji polskiej Heroizm emigracji polskiej 1945 r. jest prosty: wytrwać w kulturze europejskiej na przekór jej samej. Wytrwać za siebie i naród, któremu z dnia na dzień cofiiięto [...] niewątpliwe prawo przynależności do wspólnoty19. Pociąga to za sobą nakaz takiego zorganizowania, które stanowi przeciwieństwo getta, zapewnia maksymalną spoistość przy maksymalnej ekstensywności (tj. chłonności i umiejętności promieniowania).20 Zadanie wytrwania w kulturze europejskiej pojawia się jak leitmotiv w wielu wypowiedziach z tamtego czasu, choćby Stanisława Strońskiego21, Jerzego Pietrkiewicza22, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego23 czy ls Zob. np. J. Pietrkiew icz: Poezja ułatwiona. Myśl Polska 1943, nr 48 oraz przedmowę autorską do Idem : Pokarm cierpki. Londyn 1943, s W. Śledziński: Młoda Polska podziemna. Tygodnik Literacki 1944, nr M. P etry: O poezji. W: Idem. Struny. Jerozolima 1944, s Cyt za T. T erlecki: Szukanie równowagi. Londyn 1985, s Ibidem, s S. S troński: O byt, o duszę, o twórczość. W: Biblioteka Wczoraj i dziś"; Święty płomień. Londyn 1945, s J. P ietrkiew icz: Nowoczesność w tradycji. W: Idem : Pogrzeb Europy. Londyn 1946, s Esej ten pisał Pietrkiewicz latem 1945 roku. 23G. H erlin g -G ru d ziń sk i: Pisarze w kraju i na emigracji. Orzeł Biały 1945, nr 47. Grudziński wręcz powołuje się na artykuł Terleckiego, dookreślając warunki odnalezienia się w odrodzonej europejskości.

6 Taki wieszcz, jaki słuchacz 207 w słowie od redakcji w pierwszym numerze miesięcznika Kultura wówczas jeszcze ukazującego się w Rzymie24. Kwestia poruszona także przez Terleckiego, mianowicie ucieczka przed gettem (strach przed konsekwencjami tendencji samoizolacjonistycznych), a więc zamknięcie się na wartości zewnętrzne, również podnoszona choćby przez Mariana Czuchnowskiego25, Jana Bielatowicza26, Witolda Olszewskiego27, jest pogłosem wcześniej formułowanych pod adresem literatury postulatów co do sposobu jej funkcjonowania na obczyźnie (Ksawery Pruszyński28). W roku 1945 ucieczka przed izolacjonizmem wiązała się np. w rozumieniu Czuchnowskiego, Olszewskiego, Herlinga-Grudzińskiego z obowiązkiem otwarcia się różnych grup czy koterii, czyli z konsolidacją całego środowiska. Trzeci ważny element najdobitniej ujął Bielatowicz: T rzeba olbrzym iej czujności, aby nie przeisto czy ć w alki z reżym em w w alkę z narodem [podkr. M. P.], by bijąc w doktrynę [...], nie ranić przykutego do niej narodu, by umieć odróżnić konieczność życia od wykonywania obcego programu. [...] Chodzi o to, by nie przeciwstawiać się wszystkiemu, co się dzieje w Kraju, lecz przeciwnie oprzeć się szeroko o jego twórczość kulturalną, śledzić pilnie, spokojnie oceniać [...] i podnieść tak wysoko światło na wygnaniu, aby mogło oświecać i drogi w Polsce.29 Trzy podstawowe cele stawiane pisarzom na emigracji zderzały się z ocenami dokonań przede wszystkim liryki czasu wojny. Jan Bielatowicz wiedział, iż była ona w lwiej części literaturą użytkową, nie wątpił jednak w jej głęboki sens i oryginalne piękno 30. Dla Czuchnowskiego jej nienowatorskość nie miała większego znaczenia, pisał zatem: Można by ją atakować z wielu punktów widzenia, ale nie można jej odmówić tego, że była ona prawdziwą literaturą, wolną i niepodległą. Nawet prawdopodobnie będzie to jej poczytane za zasługę, że umiała tak energicznie w czasach katastrofy nadal trwać, istnieć, walczyć.31 Stanisław Baliński był radykalniejszy: [...] wiele z tych wierszy odegrało w danej chwili podniosłą rolę dydaktyczną, ale większość wyznajmy to szczerze, nie wytrzymała [...] próby krótkiego nawet czasu.32 2* Kultura [tekst programowy], Kultura 1947, nr 1. 25M. C zuchnow ski: 7biorczość na wygnaniu. Przed świtem 1946, nr 1, 2. 26J. B ielatow icz: Literatura na emigracji. Kultura 1947, nr W. O lszew ski: Zmowa nieobecnych. Salamandra 1947, nr K. P ruszyński: Literatura Emigracji Walczącej. Wiadomości Polskie 1940, nr 1; Idem: Learn English. Wiadomości Polskie 1941, nr 4. 29J. B ielatow icz: Literatura na emigracji Ibidem. 31M. C zuchnow ski: TWórczość na wygnaniu... 32S. B aliński: Przedmowa. W: J. Lechoń: Aria z kurantem. New York 1946, s. 8.

7 208 Marek Pytasz Najostrzej z tą literaturą rozprawił się Jerzy Pietrkiewicz: Literat emigracyjny woli posępny strój wieszcza od nieprzyjemnej konieczności przystosowania się do zmiennych warunków. Obowiązek krzepienia serc zmienia się, nie wiedzieć kiedy, w dziennikarski, a nie poetycki stosunek do świata. Utwór literacki w opinii wspominkarza ma rację bytu, jeśli komentuje wydarzenia wedle starej rocznicowej maniery.33 Trzeba jednak w tym przeglądzie głosów zaznaczyć, że dominowało zupełnie inne spojrzenie na literaturę owego czasu podniosłymi słowy chwalono patetyczne wersy: [...] poezja czasu wojny z Ojczyzny uczyniła Sakrament zamknięty w tabernakulum serca. [...] Poezja patriotyczna zespoliła wszystkie stany stała się demokratyczna. Jest prawdziwą poezją całego narodu, ożywionego najwznioślejszą myślą o Polsce.34, Z trzech zadań stawianych literaturze ergo pisarzowi emigracyjnemu pierwsze było na tyle nieweryfikowalne, iż trudno osądzać owo wytrwanie w kulturze europejskiej; jeśli uznamy, że brak zgody na socrealizm jest akcesem do europejskości, to żądanie zostało spełnione, ale jeśli myślimy o aktywnym włączeniu się literatury w główny nurt kultury Zachodu sprawa się komplikuje i dotyczy niewielu. Drogi były różne: przez związki personalne z uznanymi intelektualistami (np. polemiki, choćby Witolda Gombrowicza z Albertem Camus czy z Emilem Cioranem); przez wchodzenie na rynek czytelniczy kraju osiedlenia jako uznany autorytet (ta sztuka udała się Czesławowi Miłoszowi), już to jako autor tworzący w nowym dla siebie języku (tu najbardziej prominentnymi przykładami są Jerzy Pietrkiewicz-Peterkiewicz, Stefan Themerson czy nieco inaczej Józef Garliński lub Wacław Iwaniuk). Zagrożenie literatury polskiej było duże nie tylko z powodu odcięcia kraju od nurtów światowych, nie mniej groźne, choć w innym sensie, okazywały się tendencje izolacjonistyczne zamkniętych grup, tworzących małą Polskę, przy jednoczesnym przekonaniu, że sam fakt osiedlenia się np. w Londynie czyni utrwory tam powstające niejako z natury rzeczy europejskimi (co w naiwnym rozumowaniu jest oczywistym banałem bez pokrycia)35. Na ile realna była możliwość konsolidacji środowiska pisarskiego? Z jednej strony szukali wspólnoty, choć mieszkali na pięciu kontynentach, z drugiej natomiast dzieliło ich zbyt wiele, szczególnie gdy po roku 1956 pojawiła się 33J. P ietrk iew icz: Patriotyzm wspominkarski. Myśl Polska 1946, nr 3. 34S. Lam: Przedmowa. W: Antologia poezji polskiej Oprać. S. Lam. Paryż 1945, s Problem europejskości lub kwestia kryzysu świadomości europejskiej należą do bloku ważjiych tematów publicystyki i eseistyki emigracyjnej, szczególnie pisarzy związanych z kręgiem Kultury. Zob. A. S. K ow alczyk: Kryzys świadomości europejskiej w eseistyce polskiej lat Warszawa 1990 oraz J. O lejniczak: Arkadie i małe ojczyzny. Kraków 1992.

8 Taki wieszcz, jaki słuchacz 209 możliwość bliższych kontaktów z krajem. Na zewnątrz do początku lat pięćdziesiątych dość łatwo przychodziło utrzymywać pozory jakiejś wspólnoty środowiska pisarskiego, ale w rzeczywistości cały czas toczyły się (oprócz zwykłych spięć personalnych) zasadnicze spory pokoleniowe. Pierwszy spór, właściwie zupełnie nie zauważony36, toczył się między pisarzami o ugruntowanej pozycji a tymi z tzw. emigracji walczącej, którzy zjechali w latach do Wielkiej Brytanii po demobilizacji wojsk gen. Władysława Andersa i gen. Stanisława Maczka. Byli to, prócz żołnierzy, także więźniowie obozów koncentracyjnych, obozów pracy, oflagów i stalagów. Dzięki instytucjom propagandowym (prasie, wydawnictwom i drukarniom polowym) obu grup wojsk polskich oraz własnej przedsiębiorczości (głównie w amerykańskiej i angielskiej strefach okupacyjnych Niemiec, jak np. prowadzone przez Mieczysława Lurczyńskiego Wydawnictwo Polskiego Związku Wychodźstwa Przymusowego w Hanowerze czy Oficyna Warszawska Anatola Girsa z chwilową siedzibą w Monachium) mieli już za sobą pewien dorobek i chcieli niewątpliwie zaznaczyć wagę swojej obecności w nowej sytuacji Spotkali się ze zdecydowanym oporem pisarzy osiadłych w Londynie od 1940 roku. Sygnałem samoorganizowania się była próba powołania do życia spółdzielni wydawniczej pod nazwą Oficyna Poetów i Malarzy ( ). Za wystąpienia guasi-grupowe można uznać dwie kolumny poetyckie, publikowane na łamach przeniesionego wraz z Andersem do Londynu Orła Białego ; pierwsza, redagowana przez Czesława Bednarczyka, pod nazwą Oficyna poetów i malarzy ( ), druga, prowadzona przez Jana Ostrowskiego, z nowym nadtytułem Poezja i grafika ( ). Wydawnictwo o mylącej nazwie Polskie Towarzystwo Literackie też miało być instytucją tej quasi-grupy, ale sądząc z relacji zrobiono wszystko, by uniemożliwić Józefowi Bujnowskiemu legalne działanie37. Spór drugi, dość dobrze udokumentowany, toczył się między młodymi z grupy poetyckiej Kontynenty a starymi, którzy zdominowali instytucje życia literackiego polskiego Londynu38. Oba te spory umieścić trzeba w kon 36Literatura emigracyjna T. 1. Katowice Zob.: M. P ytasz: Kilka uwag wstępnych, s ; R. C udak: Emigracja walcząca" i jej poezja, s ; J. D em bińska- -Paw elec: Różne światy poezji emigracyjnej, s Zob. T. T erlecki: Po dziesięciu latach. W: Idem : Szukanie równowagi..., s ; M. D anilew icz-z ielińska: Czterdziestolecie Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie Pamiętnik Literacki 1985 [Londyn], T. 9; C. B ednarczyk: W podmostowej arkadzie. Londyn 1988, s. 8 10, 22 23; jedyną w miarę pełną prezentacją tego pokolenia jest opracowany przez Jerzego N iem ojow skiego numer monograficzny Poezji (1987, nr 4 5), pierwszym zaś omówieniem serio jest dział Poezja emigracji walczącej (R. C udak, J. D em bińska-p aw elec, A. S zaw erna-d yrszka). W: Literatura emigracyjna , s Zob. B. T a b o rsk i: Młodsza literatura emigracyjna w perspektywie ćwierćwiecza. Pamiętnik Literacki 1983 [Londyn], T Znajomym gościńcem

9 210 Marek Pytasz tekście bezustannych kontrowersji między kręgami Wiadomości a Kultury 39. Jednym z zasadniczych czynników różnicujących pisarzy na emigracji był stosunek do kraju. Niezłomni i nieprzejednani mieli swoje wysokie racje, z którymi jednak spierano się już od 1947 roku, to znaczy od pierwszej uchwały ZPPnO zakazującej członkom Związku druku w krajowych wydawnictwach podlegających cenzurze40. Perspektywa, jaką zarysował Bielatowicz w lipcowo-sierpniowym numerze Kultury z 1947 roku, została od razu przez uchwałę podważona41. Po czerwcu 1956 roku dyskusje te nabrały jeszcze większej intensywności, szczególnie w wyniku drugiej uchwały ZPPnO w sprawie publikacji w kraju. Poeci Kontynentów, a przede wszystkim krąg Kultury zakwestionował jej sensowność. Na łamach paryskiego miesięcznika określano ją jako niemoralną, upraszczającą obraz sytuacji w Polsce, zrywającą więź z czytelnikiem krajowym i tak już pokrzywdzonym; zwrócono też uwagę na fakt, że uchwała czerwcowa wzmacnia tendencje gettowe. O tym, że Związek wycofał się z kategorycznych sformułowań, powiadomiono ogół dopiero w styczniu 1958 roku42. Decyzja ta była już bez większego znaczenia, bo zarówno krąg paryski, kontynentczycy, jak i inne nieformalne grupy rozpoczęły własną politykę otwarcia na kraj, nie oglądając się na centrum emigracyjnego legalizmu. Nowy, bardziej otwarty stosunek do Polski gomułkowskiej determinowały różne czynniki: polityczne (tu krąg Kultury )43, pokoleniowe (Kontynenty)44, programowe (OPiM)45, socjologiczne (wyrazista przemiana części emigracji głównie w obu Amerykach w społeczności typu polonijnego). To nie przypadek, że legalistyczna część kręgu londyńskiego nastawiła się przede wszystkim na utrzymanie stanu posiadania, powoływała instytucje (np. PFK), które prymarnie miały służyć środowiskom emigracji, czytelnik krajowy zaś praktycznie znajdował się poza obrębem polityki redakcyjnej; jakże więc inaczej niż w Kulturze. Rozziew tych środowisk można związać z opozycją dwóch haseł: d la kraju bez kraju (Londyn) d la kraju z krajem (Paryż). To oczywiste, że od połowy lat siedemdziesiątych krąg prezydencki i najważniejsze organizacje polityczne (partie) nieco zmieniały pragmatykę działania, dostosowując się do sytuacji w Polsce, ale ich rozpoznanie było i wtórne, i opóźnione w stosunku do grupy 39Zob. np. R. H a bielsk i: Niezłomni i nieprzejednani. Emigracyjne Wiadomości" i ich krąg Warszawa 1991, passim. 40M. D an ilew icz-z ieliń sk a: Czterdziestolecie Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie W. O lszew ski: Zmowa nieobecnych... 42M. D anilew icz-z ielińska: Czterdziestolecie Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie...; Idem : Dlaczego nie wracamy. Londyn K. D ybciak: Literacka działalność Instytutu Literackiego. W: Literatura źle obecna". Londyn 1984; O Kulturze. Wspomnienia i opinie. Oprać. G. i K. P om ianow ie. Londyn B. T ab o rsk i: Młodsza literatura emigracyjna w perspektywie ćwierćwiecza... 45M. P ytasz, T. P astw a: Oficyna pod mostem. Editor 1989, nr 2.

10 Taki wieszcz, jaki słuchacz 211 Giedroycia. Tak z latami narastało zamknięcie się legitymistycznej części środowiska londyńskiego i europocentryczne otwarcie kręgu Kultury, pewnej części pisarzy z fali emigracji walczącej i kontynentczyków. Tworzące się od roku 194S polskie życie literackie w diasporze nie miało szansy na integralność, zbyt wiele było grup nacisku, a odmienne racje uniemożliwiały consensus. Taki stan wpływał też na formowanie się odmiennych wzorców literatury. Na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych podjęto pierwsze próby porządkowania i opisu bardzo już obszernej i zróżnicowanej biblioteki 14 kwietnia 1957 roku na łamach londyńskiego Żyda ukazał się artykuł Jana Bielatowicza Fikcyjność życia na emigracji. Zawarte w nim konstatacje brzmią dramatycznie: Bezsporna fikcyjność życia na emigracji [...] to tylko smutna konieczność, nieuchronne prawo żyda. [...] życie emigracji jest niepełne i kalekie.46 Bielatowicz dowodził swojej tezy na przykładzie polskich instytucji działających na obczyźnie. Tak rozumianą fikcyjność rozciągano na literaturę, choć ta wielowarstwowa w stratyfikaq'i wartości i czytelniczych oczekiwań trwała zawsze, bez względu na okoliczności. Zasadnicza stawka rozgrywała się w relacji autor czytelnik. Pisarz-latarnik dawał szansę literaturze, gdyż nie ulegał bezpośrednim wpływom żądań odbiorców, starał się też poszerzać ich krąg, nie ograniczając się li tylko do polskiego środowiska miejsca zamieszkania, częściej zresztą zeń uciekał lub się izolował (np. Gombrowicz w Argentynie, Pietrkiewicz w Anglii, Czesław Miłosz w Ameryce, Stanisław Vincenz we Francji, Hostowiec w Szwajcarii, Maria Danilewicz-Zielińska w Portugalii). Zapewniało to dystans do codziennych sporów i napięć typowych dla zamkniętych grup47. Największym zagrożeniem i dla pisarza, i dla samej literatury była ich podległość podstawowym prawom fizjologii literatury emigracyjnej skodyfikowanej przez Józefa Wittlina. Z praw rządzących wspólnotą jedno wydaje się mieć moc szczególnie niszczącą literaturę: Pisarz-wygnaniec żyje w społeczności zwężonej, w której niełatwo jest tworzyć, a tym bardziej ogłaszać dzida rewoltujące. Taka zawężona społeczność najchętniej daje posłuch temu, co już od dawna zna. Od artysty wymaga przeważnie potwierdzenia własnych smaków i przyzwyczajeń. [...] Biada mu, jeśli ulegnie. Bo jeśli w normalnym społeczeństwie każdemu artyśde grozi największy jego wróg; którym jest chęć podobania się, niebezpieczeństwo od strony tego wroga jest stokroć większe w społeczności zawężonej, getto- 4*T. Terlecki zauważył i nazwał to zjawisko wcześniej. Zob. T. T erlecki: Po dziesięciu latach..., s Zob. M. D anilew icz-z ielińska: Odchylenia od mitu Anteusza. Szkic o problemach i warunkach pracy pisarzy emigracyjnych. Pamiętnik Literacki 1978 [Londyn], T. 2, szczególnie s ; J. W ittlin: Blaski i nędze wygnania. W: Idem : Orfeusz w piekle X X wieku. Paryż 1963, s *

11 212 Marek Pytasz wej, skazanej na własne siły i zasoby. Na emigracji prawie z reguły następuje pomieszanie pojęć i kryteriów, powstają nieprawdopodobne hierarchie, nie ma bowiem istotnych mierników prawdziwej wartości pracy pisarza. O tej wartości rozstrzygają przeważnie względy uczuciowe, przebrzmiałe mity, przebrzmiałe prawidła estetyki narodowej.48 Wypowiedź Wittlina zyskała pełną aprobatę Witolda Gombrowicza49, między innym cytowany tu fragment eseju otwiera numer kwartalnika P.E.N. Center for Writers in Exile Arena 50, w znaczącej części poświęcony polskiej literaturze emigracyjnej, jest także ten szkic jedną z najczęściej przywoływanych przez badaczy i krytyków krajowych wypowiedzi porządkujących fizjologię literatury na obczyźnie. Wedle i tu przyjętego punktu widzenia, tezy Wittlinowskie sumują problemy tej części literatury, która legitymowała się przepustką wystawioną przez Lechonia, Wierzyńskiego, Lama, Bielatowicza i wielu innych. Zezwolenie, choć przecież zmieniły się okoliczności, miało nadal wiążącą moc służenia narodowej sprawie. Liryka poza krajem traciła z latami pozycję hegemona na rzecz publicystyki, literatury politycznej i wspomnieniowej, ale przecież trwała, dodając co roku kilkanaście nowych tomów; miała swoich wieszczów przeszłych (Baliński milczący praktycznie od 1952 roku 51; Lechoń z trudem składający wiersze do tom i Marmur i róża52; Wierzyński szykujący się z początkiem lat pięćdziesiątych do wielkiej przemiany53) i teraźniejszych (Jan Rostworowski, choć i jego pozycja londyńskiego lirnika została zniszczona z powodów politycznych54) oraz wiernych apologetów ( Wiadomości, Dziennik Polski, Życie ). 10 marca 1961 roku Maria Danilewiczowa na wieczorze Kontynentów dała pierwsze serio, autorskie podsumowanie literatury Polaków tworzących poza krajem. Mówiła wtedy między innymi: Poza tym wydano na Emigracji ponad dwieście tomików wierszy; chciałabym kiedyś urządzić w Bibliotece [...] wystawę-monstre owych poetyckich wylewów z bogatym działem curiosów i wydawnictw z nieprawdziwego zdarzenia.55 48J. W ittlin: Blaski i nędze wygnania..., s W. G om brow icz: Dziennik Kraków 1986, s J. W ittlin : Sorrow and Grandeur o f Exile. Arena 1961, nr 2. 51W roku 1952 B aliński opublikował poemat Album podróży ( Wiadomości 1952, nr 23) i dopiero w 29 lat później w przedostatnim numerze Wiadomości (1981, nr 2) ogłosił cykl Wiersze emigracyjne. 52 Zbiór ten ukazał się jako część Poezji zebranych. Londyn SZob. J. D udek: Liryka Kazimierza Wierzyńskiego z lat Wrocław 1975, passim oraz Skamander. T. 5: Studia o twórczości Kazimierza Wierzyńskiego..., szczególnie prace Z. M arcinow a, A. W ęgrzyniakow ej i A. N aw areckiego; K. D ybciak: Wbtęp. W: K. W ierzyński. Wybór poezji. Wrocław Warszawa Kraków 1991, s. XLVIII LI. 54Owo wydarzenie opisał C. B ednarczyk: Wpodmostowej arkadzie. Londyn 1988, s M. D anielew iczow a: Rzut oka na literaturę emigracyjną. Kontynenty 1961, nr

12 Taki wieszcz, jaki słuchacz 213 W opublikowanym cztery lata później Poglądzie ogólnym na literaturę emigracyjną56 pominęła kwestię poetyckich wylewów, by do niej powrócić wiele lat później w Szkicach o literaturze emigracyjnej, sugerując jednak, iż ten typ twórczości wygasał z końcem lat czterdziestych57. Czy rzeczywiście? Jeśli tak było, to skąd liczne, choćby tylko na łamach Kontynentów, wypowiedzi związane z grafomanią, prezentacje poglądów dotyczących łatwości w podsuwaniu czytelnikom wierszy nieprawdziwych, jak choćby ta oto krytyczna wypowiedź Taborskiego: Za formą awangardową, z jej wieloznacznością, łatwo się ukryć wyznawcom nic-nie-znaczności. Tradycyjna forma szybciej ujawni grafomana.58 W kilkanaście miesięcy po odczycie Danilewiczowej ukazała się opracowana przez Jana Darowskiego analiza zjawiska grafomanii59, zderzona parę numerów później z istotną polemiką między przedstawicielami różnych pokoleń na emigracji o estetykę, warsztat i wartości60, a sąd Wacława Iwaniuka: Emigracyjna twórczość poetycka, zwłaszcza starszego pokolenia, pokrywa się coraz bardziej pleśnią. Zamierający język zmusza nas do tym większej czujności: usilnej lektury [...] i studiów. Ale naszym poetom nie uśmiecha się to dodatkowe i wyczerpujące zajęcie. Łatwiej jest sięgnąć do znanych wszystkim i niezaprzeczalnych wzorców.61.może stać się wykładnią poglądu na to, co wydarzyło się w liryce emigracyjnej. Przyczyn upadku, oprócz zamierania języka, szukano w braku krytyki literackiej, w koteryjnym charakterze życia literackiego62, w końcu w trudnym i nie do zaakceptowania przez politycznych emigrantów socjologicznym procesie przechodzenia od społeczności emigracyjnej w społeczność aemigracyjną, typu polonijnego, czy wręcz asymilującą się w nowym kraju63. Nieliczni zwracali też uwagę, jak bardzo szkodzi literaturze jej zamknięcie na dorobek poetycki kraju osiedlenia i na przemiany w liryce krajowej. 56Idem : Pogląd ogólny na literaturę emigracyjną. W: Literatura polska na obczyźnie. Red. T. T erlecki. T. 2. Londyn 1965, s S7M. D an ilew icz-z ieliń sk a: Szkice o literaturze emigracyjnej. Paryż 1978, s B. T ab o rsk i: Nad poezją Baczyńskiego. Kontynenty 1961, nr J. D arow ski: O grafomanii i literaturze. Kontynenty 1962, nr Zob. np. M. Badowicz: O granicach poezji. Kontynenty 1962, nr 47; F. Śm ieja: Jakiej poezji chcemy. Kontynenty 1963, nr 54; J. R o stw o ro w sk i: Spowiedź kataryniarza. Kontynenty 1963, nr 54; J. B rzękow ski: Integralizm w czasie. Kontynenty 1963, nr 57; M. O śm iałow ski: 0 poezji. Kontynenty 1965, nr W. Iw aniuk: Z pustego i Salomon nie naleje. Kontynenty 1960, nr S2Pisał o tym między innymi J. B ielatow icz: Literatura na emigracji. Londyn 1970, s ; zob. liczne artykuły w Kontynentach, np. Z. G rab o w sk i: Pisarze czy mimozy. Kontynenty 1965, nr Zob. np. Drogowskazy. Dyskusja redakcyjna. Kontynenty 1959, nr 7 8.

13 214 Marek Pytasz W tych dyskusjach nie dostrzeżono jednak faktu, że doszło do sprzymierzenia się pisarza i czytelnika w ramach społeczności zwężonej w myśl Mickiewiczowej ferazy: Taki wieszcz, jaki słuchacz, i to bez względu na wysokie wzorce propagowane przez dział poezji w Kulturze 64, bez względu na sądy nielicznych krytyków, opinie znawców (Miłosz, Pietrkiewicz, Marian Pankowski, Józef Bujnowski, Maria Danilewicz-Zielińska, Adam Czerniawski). Niejednorodność pisarstwa diaspory, niezwykle zagmatwane relacje personalne, koteryjność, kłótnie (pozornie) artystyczne, obezwładniająca siła emigracyjnego tabu sprawiały, że czytelnik musiał być zdezorientowany, a co za tym idzie wybierał tylko to, co rozumiał, co niejako pozostawało w zgodzie z jego własnym doświadczeniem, opowiadał się tedy jako czytelnik za wykładem narodowych i emigranckich racji ubranych w zamarłe kanony poezji wojennej potrzeby. Przegrała poezja, ale rozproszeni po świecie Polacy spotykali się przy lekturze owych słusznych, jasnych i przyjaznych w odbiorze wierszy pamiątek narodowej wspólnoty. 64, Oficyna Poetów nie była w stanie utrzymać równego poziomu prezentacji poetyckich, choć w kwartalniku opublikowano wiele ważkich utworów.

www.biblionetka.pl/ BiblioNETka.pl służy wymianie poglądów i opinii na tematy dotyczące książek i czytelnictwa.

www.biblionetka.pl/ BiblioNETka.pl służy wymianie poglądów i opinii na tematy dotyczące książek i czytelnictwa. BiblioNETka.pl służy wymianie poglądów i opinii na tematy dotyczące książek i czytelnictwa. Serwis przeznaczony jest dla osób lubiących czytać i poszukujących informacji o książkach. Zawiera: Katalog,

Bardziej szczegółowo

W imieniu Polski Walczącej

W imieniu Polski Walczącej Pisarski i publicystyczny dorobek Korbońskiego otwiera trylogia, W imieniu Kremla i W imieniu Polski Walczącej. Tom po raz pierwszy opublikował w ramach Biblioteki Kultury Instytut Literacki w Paryżu w

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

Laureat: Nagrody Nobla 80 Nagrody NIKE 98

Laureat: Nagrody Nobla 80 Nagrody NIKE 98 Laureat: Nagrody Nobla 80 Nagrody NIKE 98 Nadchodzi dla Miłosza czas przełomowy zmierzenie się ze sławą i popularnością. Milczenie krytyki polskiej na temat Miłosza ; nieśmiałe upominanie się o jego miejsce.

Bardziej szczegółowo

CZESŁAW MIŁOSZ : Życie i dzieło

CZESŁAW MIŁOSZ : Życie i dzieło PUBLICZNA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA W KONINIE 62-510 Konin, ul. Przemysłowa 7 tel.centr. (0-63) 242 63 39 (0-63) 249 30 40 e-mail pbp@pbpkonin.pl www.pbpkonin.pl PBP FILIA W KOLE 62-600 Koło, ul. Toruńska

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja tekstologiczno-edytorska

Specjalizacja tekstologiczno-edytorska Specjalizacja tekstologiczno-edytorska Specjalizacja tekstologiczno-edytorska umożliwia zdobycie wiedzy z zakresu tekstologii i edytorstwa naukowego oraz podstawowych umiejętności niezbędnych do samodzielnego

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański 1. Przedmiot: Historia historiografii Rok: IV Semestr: VII Studia: stacjonarne 2. Ilość godzin:

Bardziej szczegółowo

Jadwigi Dörr Poezja z wyboru Śladem recepcji

Jadwigi Dörr Poezja z wyboru Śladem recepcji Jadwigi Dörr Poezja z wyboru Śladem recepcji Redaktor naukowy Jadwigi Dörr Poezja z wyboru Śladem recepcji Redaktor naukowy Łódź 2011 Projekt okładki Mateusz Poradecki Projekt typograficzny Mateusz Poradecki

Bardziej szczegółowo

Organizacja informacji

Organizacja informacji Organizacja informacji 64 CZYTANIE ARTYKUŁU Z GAZETY To zadanie ma nauczyć jak: wybierać tematy i rozpoznawać słowa kluczowe; analizować tekst, aby go zrozumieć i pamiętać; przygotowywać sprawozdanie;

Bardziej szczegółowo

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne

Bardziej szczegółowo

Obchody 11 listopada Biłgoraj 2014

Obchody 11 listopada Biłgoraj 2014 Obchody 11 listopada Biłgoraj 2014 fot. Zenon Łój od redakcji Spis treści Wstęp 3 Stefan Szmidt Mój Biłgoraj 4 Henryk Wujec Bez uproszczeń Dominikańskie listy z Lublina 6 o. Tomasz Dostatni Wypisy z lektury

Bardziej szczegółowo

Jak napisać literaturę podmiotu:

Jak napisać literaturę podmiotu: Jak napisać literaturę podmiotu: Mamy już temat i lektury - teraz czas na bibliografię. Składa się ona z literatury podmiotu i przedmiotu. Najpierw zajmijmy się literaturą podmiotu. Ten artykuł ma za zadanie

Bardziej szczegółowo

DZIEJE LITERATUR EUROPEJSKICH

DZIEJE LITERATUR EUROPEJSKICH DZIEJE LITERATUR EUROPEJSKICH pod redakcją Władysława Fłoryana CZĘŚĆ DRUGA SPIS TREŚCI LITERATURA BUŁGARSKA napisała HENRYKA CZAJKA I. Uwagi wstępne 7 1. Rys historyczny (do końca w. XIV) 7 2. Sztuka 13

Bardziej szczegółowo

Józef Ignacy Kraszewski (1812-1887) życie i twórczość

Józef Ignacy Kraszewski (1812-1887) życie i twórczość PUBLICZNA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA W KONINIE FILIA W KOLE 62-600 Koło, ul. Toruńska 60 tel. (0-63) 2721261 e-mail kolo@pbpkonin.pl www.pbpkonin.pl Józef Ignacy Kraszewski (1812-1887) życie i twórczość (bibliografia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO 2013 2014. / zakresy pytań części szkolnej /

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO 2013 2014. / zakresy pytań części szkolnej / EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO 2013 2014 / zakresy pytań części szkolnej / Wielka synteza epok literackich od antyku do oświecenia - ramy czasowe - podstawy filozoficzne, hasła, idee, bohaterowie

Bardziej szczegółowo

Zasady pisania prac dyplomowych

Zasady pisania prac dyplomowych Zasady pisania prac dyplomowych I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Prace licencjackie - mogą mieć postać prac przeglądowych: streszczać poglądy filozofów, stanowić świadectwo rozumienia tekstów filozoficznych,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Humanistycznego PWSZ w Głogowie

Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Humanistycznego PWSZ w Głogowie Standardy pracy licencjackiej dla Instytutu Humanistycznego PWSZ w Głogowie Trzy egzemplarze pracy + wersja elektroniczna na płycie CD (rtf. doc.) + praca w kopercie. Oprawa miękka, przeźroczysta. Grzbiety

Bardziej szczegółowo

K S I Ą Ż K I. Narodowe Święto Niepodległości. 1. Bitwa Warszawska 1920 : materiały edukacyjne. Warszawa, 2011

K S I Ą Ż K I. Narodowe Święto Niepodległości. 1. Bitwa Warszawska 1920 : materiały edukacyjne. Warszawa, 2011 Narodowe Święto Niepodległości K S I Ą Ż K I 1. Bitwa Warszawska 1920 : materiały edukacyjne. Warszawa, 2011 2. Borucki M. / Historia Polski do 2010 roku. Warszawa, 2010. 3. Brzoza Cz. / Historia Polski

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec Warszawa, dnia 15 lipca 2015 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (druk

Bardziej szczegółowo

Godzina Impreza Moderator (organizator) Lokalizacja. 22 maja, czwartek. Prezentacja stoiska narodowego Federacji Rosyjskiej. Obiad à la fourchette.

Godzina Impreza Moderator (organizator) Lokalizacja. 22 maja, czwartek. Prezentacja stoiska narodowego Federacji Rosyjskiej. Obiad à la fourchette. Program imprez stoiska narodowego Federacji Rosyjskiej w ramach 5 Warszawskich Targów Książki (22-25 maja 2014 roku) Lokalizacja: Stadion Narodowy w Warszawie Godzina Impreza Moderator (organizator) Lokalizacja

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych Pan Tadeusz powstał w Paryżu w latach 1833-34, w czasie gdy Polska na ponad sto lat zniknęła

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z DRUGIEJ WRZEŚNIOWEJ SZKOŁY HUMANISTYCZNEJ COLLEGIUM INVISIBILE W MIKOŁAJKACH

RAPORT Z DRUGIEJ WRZEŚNIOWEJ SZKOŁY HUMANISTYCZNEJ COLLEGIUM INVISIBILE W MIKOŁAJKACH RAPORT Z DRUGIEJ WRZEŚNIOWEJ SZKOŁY HUMANISTYCZNEJ COLLEGIUM INVISIBILE W MIKOŁAJKACH Druga Wrześniowa Szkoła Humanistyczna była zorganizowana przez Collegium Invisibile w Mikołajkach (na Mazurach) i trwała

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

MOCNE STRONY OSOBOWE:

MOCNE STRONY OSOBOWE: MOCNE STRONY OSOBOWE: To ja Kreatywność / pomysłowość Znajduję różne rozwiązania problemów Łatwo wpadam na nowe pomysły Mam wizjonerskie pomysły Szukam nowych możliwości i wypróbowuję je Potrafię coś zaprojektować

Bardziej szczegółowo

Postawy więźniów obozów koncentracyjnych w świetle literatury obozowej

Postawy więźniów obozów koncentracyjnych w świetle literatury obozowej Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach Postawy więźniów obozów koncentracyjnych w świetle literatury obozowej Wybór i opracowanie Marta Boszczyk wrzesień, 2005r. 2 Bibliografia podmiotu 1. Andrzejewski

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

Założenia programowe

Założenia programowe Założenia programowe Nauczanie języków obcych w szkole jest ograniczone czasowo (wymiarem godzin lekcyjnych) i tematycznie (programem nauczania) i z przyczyn oczywistych skupia się często na zagadnieniach

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: Załącznik do uchwały nr 145/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW Administracja studia drugiego stopnia poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski

Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski Temat: Świat wartości człowieka wolnego, niezależnego w wierszu W. Szymborskiej Możliwości Utwór W. Szymborskiej analizowany na lekcji daje uczniom i nauczycielowi

Bardziej szczegółowo

BIBLIOGRAFIA ZAŁĄCZNIKOWA ZASADY TWORZENIA. oprac. Edyta Gawin cop. 2011

BIBLIOGRAFIA ZAŁĄCZNIKOWA ZASADY TWORZENIA. oprac. Edyta Gawin cop. 2011 BIBLIOGRAFIA ZAŁĄCZNIKOWA ZASADY TWORZENIA oprac. Edyta Gawin cop. 2011 DEFINICJA Bibliografia załącznikowa - spis / wykaz dokumentów wykorzystywanych przy tworzeniu referatów, wypracowań, prezentacji

Bardziej szczegółowo

Z DZIEJÓW KARTOGRAFII Tom XIX CZTERDZIESTOLECIE ZESPOŁU HISTORII KARTOGRAFII PRZY INSTYTUCIE HISTORII NAUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK

Z DZIEJÓW KARTOGRAFII Tom XIX CZTERDZIESTOLECIE ZESPOŁU HISTORII KARTOGRAFII PRZY INSTYTUCIE HISTORII NAUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK Z DZIEJÓW KARTOGRAFII Tom XIX CZTERDZIESTOLECIE ZESPOŁU HISTORII KARTOGRAFII PRZY INSTYTUCIE HISTORII NAUKI POLSKIEJ AKADEMII NAUK Polish Academy of Sciences Institute of the History of Science Team for

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 2: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC SZACUNEK Podczas studiów Józef zaangażował

Bardziej szczegółowo

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy Szkoła gimnazjalna JĘZYK POLSKI Scenariusz z wykorzystaniem nowych mediów i platformy Filmoteka Szkolna (45 min) Polski alfabet według Wojciecha Wiszniewskiego Elementarz (1976) Opracowała: Anna Równy

Bardziej szczegółowo

Cena 24,90 zł. K U R S DZIENNIKARSTWA DLA SAMOUKÓW Małgorzata Karolina Piekarska

Cena 24,90 zł. K U R S DZIENNIKARSTWA DLA SAMOUKÓW Małgorzata Karolina Piekarska MAŁGORZATA KAROLINA PIEKARSKA Z zawodu dziennikarka prasowa i telewizyjna oraz pisarka, autorka powieści dla młodzieży. Z zamiłowania blogerka, której blog W świecie absurdów zyskał ponad 3 mln odsłon.

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Kultura czeska. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo. studia drugiego stopnia stacjonarne

OPIS PRZEDMIOTU. Kultura czeska. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo. studia drugiego stopnia stacjonarne OPIS PRZEDMIOTU Nazwa Kod Kultura czeska Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom organizacyjny studiów System studiów Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

Joanna Wójcikiewicz, nauczycielka języka polskiego i historii

Joanna Wójcikiewicz, nauczycielka języka polskiego i historii Joanna Wójcikiewicz, nauczycielka języka polskiego i historii Chodź, poprowadzę Cię po mojej Polsce. Podaj mi rękę. Nie bój się. Milcz i nadsłuchuj, bo tu wszystko mówi( ) Scenariusz projektu edukacyjnego

Bardziej szczegółowo

Trening analizy i interpretacji wiersza na trzech poziomach edukacji

Trening analizy i interpretacji wiersza na trzech poziomach edukacji Trening analizy i interpretacji wiersza na trzech poziomach edukacji - scenariusze lekcji opracowane przez uczestników warsztatów Celem warsztatów było poszukiwanie pomysłów na lekcje analizy i interpretacji

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia

SYLABUS. politologia studia I stopnia Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Rodzaj przedmiotu Rok i semestr studiów

Bardziej szczegółowo

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach

1 Dziecko partnerem w komunikacji Justyna Mach 1 2 Spis treści Wstęp......5 Rozdział I: Komunikacja interpersonalna......7 Rozdział II: Komunikacja niewerbalna.... 16 Rozdział III: Analiza transakcyjna.... 24 Rozdział IV: Jak rozmawiać z dzieckiem....

Bardziej szczegółowo

Tematy maturalne na rok szkolny 2013/2014 1. Literatura

Tematy maturalne na rok szkolny 2013/2014 1. Literatura Tematy maturalne na rok szkolny 2013/2014 1. Literatura 1.1 Analizując utwory polskie i/ lub obce scharakteryzuj różne odmiany awangardowego dramatu XX wieku. 1.2 Ballada romantyczna jako źródło inspiracji

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 I LITERATURA 1. Przedstaw funkcjonowanie motywów biblijnych i/lub antycznych w literaturze późniejszych epok. 2.

Bardziej szczegółowo

Matura z języka polskiego 2015 Jak przygotować ucznia do nowej formuły egzaminu ustnego? karty pracy

Matura z języka polskiego 2015 Jak przygotować ucznia do nowej formuły egzaminu ustnego? karty pracy do nowej formuły egzaminu ustnego? karty pracy karta zadania Nr 1a polecenie tekst W jaki sposób w utworach literackich można mówić o przemijaniu? omów zagadnienie, odwołując się do załączonego liryku

Bardziej szczegółowo

17593, 17594. Balladyna / Juliusz słowacki. Głosy do Balladyny / Marian Bizan, Paweł Hertz. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970. 617 s.

17593, 17594. Balladyna / Juliusz słowacki. Głosy do Balladyny / Marian Bizan, Paweł Hertz. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970. 617 s. R O K 2009 - R O K IE M JU L IU SZ A SŁ O W A CK IE G O 200. R O CZ N ICA U R O D Z IN PO E T Y BIBLIOGRAFIA WYDAWNICTW ZWARTYCH UTWORÓW JULIUSZA SŁOWACKIEGO, DZIEŁ KRYTYCZNYCH ORAZ BIOGRAFII OPRACOWANA

Bardziej szczegółowo

Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWC Scenariusz zgodny z podstaw programow (Rozporz

Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWC Scenariusz zgodny z podstaw programow (Rozporz Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWCĄ Godzina z wychowawcą. Scenariusz lekcji z wykorzystaniem nowych mediów i metody debata* (90 min) Scenariusz zgodny z podstawą programową (Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. Biuletyn Polonistyczny 32/2 (113), 204-207

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. Biuletyn Polonistyczny 32/2 (113), 204-207 Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. Biuletyn Polonistyczny 32/2 (113), 204-207 1989 - 204 - Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Instytut Filologii Polskiej 1987/1988 W roku akad. 1987/88 struktura

Bardziej szczegółowo

Ocena integracji środowiska żołnierzy Narodowych Sił Rezerwowych 2013

Ocena integracji środowiska żołnierzy Narodowych Sił Rezerwowych 2013 por. rez. dr inż. Paweł Żuraw adiunkt Społecznej Akademii Nauk w Łodzi, Wydział Zamiejscowy w Świdnicy, żołnierz Narodowych Sił Rezerwowych w 10. Opolskiej Brygadzie Logistycznej Wyniki ankiety przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012

Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012 Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012 ROMAN KIRILENKO Tytuł wystawy Ziarna i Żarna można odnieść

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII DLA UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ

SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII DLA UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ Parys J., Scenariusz lekcji historii dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej nt.: Początek końca... Los ludności żydowskiej w pierwszych miesiącach niemieckiej okupacji Tarnowa w: Tarnowskie Studia Historyczne,

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ Opracowała: Tetyana Ouerghi I. ZASADY: 1. Każdy uczeń jest oceniany zgodnie z zasadami sprawiedliwości. 2. Ocenie podlegają wszystkie

Bardziej szczegółowo

Literatura polska obu Ameryk (II)

Literatura polska obu Ameryk (II) PROGRAM MIĘDZYNARODOWEJ KONFERENCJI NAUKOWEJ Literatura polska obu Ameryk (II) Uniwersytet Śląski w Katowicach Wydział Filologiczny Instytut Nauk o Literaturze Polskiej im. Ireneusza Opackiego Zakład Literatury

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Motyw szlachty. Na przykładzie wybranych utworów literackich

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Motyw szlachty. Na przykładzie wybranych utworów literackich Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Motyw szlachty Na przykładzie wybranych utworów literackich Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM Imię i nazwisko Szkoła.. 1. W którym roku uchwalono konstytucję kwietniową?... 2. Podaj lata, w jakich Piłsudski był Naczelnikiem Państwa?... 3. W jakiej tradycji

Bardziej szczegółowo

13-14 września 2012 r. Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław

13-14 września 2012 r. Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 13-14 września 2012 r. Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 13 września 2012 r. SESJA OTWARTA 8.30-9.30 Msza św. (Kościół Uniwersytecki Najśw. Imienia Jezus, Pl. Uniwersytecki 1) 9.30-10.00 Przybycie

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo

OPIS PRZEDMIOTU. Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Seminarium dyplomowe 08.01/o,1,V,VI Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom organizacyjny studiów System studiów Wydział Humanistyczny

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk ROK Obowiązkowe Fakultatywne 1 RAZEM (obowiązkowe + fakultety) I praca pisemna A/ 6 2 seminarium promotorskie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 4. Rady Wydziału Politologii i Studiów Międzynarodowych. z dnia 19 stycznia 2010 r.

UCHWAŁA NR 4. Rady Wydziału Politologii i Studiów Międzynarodowych. z dnia 19 stycznia 2010 r. UCHWAŁA NR 4 Rady Wydziału Politologii i Studiów Międzynarodowych z dnia 19 stycznia 2010 r. w sprawie wprowadzenia zasad dyplomowania oraz budowy pracy dyplomowej /licencjackiej i magisterskiej/ na Wydziale

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Szkoła pisania - rozprawka 1. W poniższej rozprawce wskaż wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Jan Kochanowski Utwory wybrane Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie

WPROWADZENIE. Tworzyć nowe w sobie i świecie WPROWADZENIE D zień dobry, Przyjaciele. Pragnę powitać tych wszystkich, któ rzy kroczą drogą dalszego energoinformacyjnego rozwoju oraz tych, którzy stawiają na niej dopiero pierwsze kroki. Czy gotowi

Bardziej szczegółowo

Egzamin gimnazjalny z zakresu przedmiotów humanistycznych. Odpowiedzi i punktacja zadań do zestawu egzaminacyjnego GH-A1-031 W teatrze świata

Egzamin gimnazjalny z zakresu przedmiotów humanistycznych. Odpowiedzi i punktacja zadań do zestawu egzaminacyjnego GH-A1-031 W teatrze świata Egzamin gimnazjalny z zakresu przedmiotów humanistycznych. Odpowiedzi i punktacja zadań do zestawu egzaminacyjnego GH-A1-031 W teatrze świata ODPOWIEDZI DO ZADAŃ ZAMKNIĘTYCH 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym)

Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym) Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym) Program przeznaczony do realizacji w roku szkolnym 2003/04

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

,,Trzeboś leży na Podkarpaciu"

,,Trzeboś leży na Podkarpaciu Szkoła Podstawowa nr 2 w Trzebosi Program autorski,,trzeboś leży na Podkarpaciu" przeznaczony do realizacji na zajęciach kółka folklorystyczno- teatralnego w ramach 2 godzin lekcyjnych tygodniowo. mgr

Bardziej szczegółowo

Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Redaktorzy naukowi serii: prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska prof. dr hab. Elżbieta Hornowska Recenzja: dr hab. Maria

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POWIATOWEGO KONKURSU NA NAJLEPSZE PISMO UCZNIOWSKIE DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH I GIMNAZJÓW POWIATU TARNOGÓRSKIEGO

REGULAMIN POWIATOWEGO KONKURSU NA NAJLEPSZE PISMO UCZNIOWSKIE DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH I GIMNAZJÓW POWIATU TARNOGÓRSKIEGO REGULAMIN POWIATOWEGO KONKURSU NA NAJLEPSZE PISMO UCZNIOWSKIE DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH I GIMNAZJÓW POWIATU TARNOGÓRSKIEGO I. CELE KONKURSU 1. Wyłonienie najlepszych pism uczniowskich, które ukazały

Bardziej szczegółowo

Autor scenariusza: Krystyna Jakubowska. Blok tematyczny: Historia książki. Scenariusz nr 3

Autor scenariusza: Krystyna Jakubowska. Blok tematyczny: Historia książki. Scenariusz nr 3 Autor scenariusza: Krystyna Jakubowska Blok tematyczny: Historia książki Scenariusz nr 3 I. Tytuł scenariusza: Etapy powstawania książki. II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne. III. Edukacje (3 wiodące):

Bardziej szczegółowo

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej

Zakład Historii Sztuki, Filozofii i Sportu Katedra Edukacji Artystycznej Rok studiów/semestr; I, sem. 1 i 2 Cel zajęć 1. Wprowadzenie podstawowej terminologii z zakresu teorii sztuki Zapoznanie z literaturą ogólną przedmiotu 4. Zrozumienie znaczenia teorii sztuki w interpretacji

Bardziej szczegółowo

Projekt okładki: Borys Kotowski OSB. Redakcja: Jakub Biel OSB

Projekt okładki: Borys Kotowski OSB. Redakcja: Jakub Biel OSB Projekt okładki: Borys Kotowski OSB Redakcja: Jakub Biel OSB Imprimi potest: Opactwo Benedyktynów L.dz. 17/2015, Tyniec, dnia 29.01.2015 o. Szymon Hiżycki OSB, opat tyniecki Wydanie pierwsze: Kraków 2015

Bardziej szczegółowo

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Żył w latach 1805 1875; Prozaik, poeta, dramaturg i baśniopisarz duński; W wieku 14 lat, po śmierci ojca, we wrześniu

Bardziej szczegółowo

Dlaczego potrzebujemy uniwersytetów trzeciego wieku, czyli o korzyściach z bycia studentem na emeryturze

Dlaczego potrzebujemy uniwersytetów trzeciego wieku, czyli o korzyściach z bycia studentem na emeryturze Dlaczego potrzebujemy uniwersytetów trzeciego wieku, czyli o korzyściach z bycia studentem na emeryturze Nieformalna droga rozwoju STOWARZYSZENIE Europe4Youth Łucja Krzyżanowska Kraków, 27 marca 2014 Projekt

Bardziej szczegółowo

XV OGÓLNOPOLSKI KONKURS NA PRACĘ Z LITERATURY REGULAMIN

XV OGÓLNOPOLSKI KONKURS NA PRACĘ Z LITERATURY REGULAMIN Szanowni Państwo Nauczyciele Poloniści, uczniowie klas I i II szkół ponadgimnazjalnych. Serdecznie zapraszamy do udziału w XV Ogólnopolskim Konkursie na Pracę z Literatury dla uczniów klas I i II szkół

Bardziej szczegółowo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo Janusz Przybylski Grafika i malarstwo wrzesień-październik 2014 W stałej ekspozycji jednej z najważniejszych galerii sztuki współczesnej na świecie, w Tate Gallery w Londynie, niewiele dzieł pochodzi z

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Pomiar osiągnięć szkolnych uczniów u progu II etapu edukacyjnego. (etap III badania, cz. 2)

Pomiar osiągnięć szkolnych uczniów u progu II etapu edukacyjnego. (etap III badania, cz. 2) Pomiar osiągnięć szkolnych uczniów u progu II etapu edukacyjnego (etap III badania, cz. 2) 1. Wprowadzenie W badaniu osiągnięć szkolnych uczniów u progu II etapu edukacyjnego (początek czwartek klasy szkoły

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

Program kursu. Uwaga: daty spotkań mogą ulec zmianie ze względu na harmonogram uczelni.

Program kursu. Uwaga: daty spotkań mogą ulec zmianie ze względu na harmonogram uczelni. Program kursu Daty zajęć: 21 i 22 listopada 2015 9 i 10 stycznia 2016 6 i 7 lutego 5 i 6 marca 9 i 10 kwietnia 7 i 8 maja 11 i 12 czerwca Uwaga: daty spotkań mogą ulec zmianie ze względu na harmonogram

Bardziej szczegółowo

Żołnierze Wyklęci Źródło: http://www.wykleci.ipn.gov.pl/zw/geneza-swieta/3819,wstep.html Wygenerowano: Piątek, 8 stycznia 2016, 02:46

Żołnierze Wyklęci Źródło: http://www.wykleci.ipn.gov.pl/zw/geneza-swieta/3819,wstep.html Wygenerowano: Piątek, 8 stycznia 2016, 02:46 Żołnierze Wyklęci Źródło: http://www.wykleci.ipn.gov.pl/zw/geneza-swieta/3819,wstep.html Wygenerowano: Piątek, 8 stycznia 2016, 02:46 Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych ma być wyrazem hołdu dla

Bardziej szczegółowo