TREŚĆ ZESZYTU PIERWSZEGO ARTYKUŁY NAUKOWE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "TREŚĆ ZESZYTU PIERWSZEGO ARTYKUŁY NAUKOWE"

Transkrypt

1

2 W Polsce stał się Pawlikowski wielkim wychowawcą narodowym. Zakorzenione silnie w duszy polskiej uczucie przywieszania do ziemi rodzinnej rozwinął w nowe przykazanie polskiego patriotyzmu: Chrońmy przyrodę ojczystą" (A. Wodziczko) TREŚĆ ZESZYTU PIERWSZEGO ARTYKUŁY NAUKOWE Stefan Witold Alexandrowicz, Sławomir Żurek: Krajobraz i torfowiska Narwiańskiego Parku Narodowego 5 Elżbieta Machaniec, Barbara Zapałowicz-Bilan, Agnieszka Leszczyńska: Stanowisko górnokredowych pstrych margli (jednostka podśląska, polskie Karpaty fliszowe) w poprzeczni Kunegunda" Kopalni Soli w Wieliczce 19 Eugeniusz Pugacewicz: Stan populacji kruka Corvus corax L na Nizinie Północnopodlaskiej w latach ARTYKUŁY POPULARNONAUKOWE Andrzej Marchlewski: Zasługi Marcelego Marchlewskiego dla ochrony przyrody i krajobrazu Tatr. Wspomnienie z okazji 100-lecia urodzin pierwszego dyrektora Tatrzańskiego Parku Narodowego oraz 50-lecia jego utworzenia 45 Józef Popiel: Przyroda Białowieskiego Parku Narodowego w 25 rocznicę wpisania na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO ( ) 60 3

3 Zbigniew Wilczek, Jan Holeksa, Edyta Sierka: Projekt poszerzenia rezerwatu Rotuz" w Kotlinie Oświęcimskiej 75 Monika Podgórska: Ochrona kosaćca syberyjskiego Iris sibirica na Płaskowyżu Suchedniowskim oraz na Garbie Gielniowskim w gminie Stąporków 80 WIADOMOŚCI Z KRAJU I ZE ŚWIATA Ochrona roślin Agnieszka Grinn-Gofroń: Zagrożony płat roślinności halofilnej w leśnictwie Troszyn Arkadiusz Nowak, Sylwia Nowak: Godne ochrony łąki w Opolu-Nowej Wsi Królewskiej Joanna Korzeniak, Andrzej Kalemba: Nowe stanowisko widłaczka torfowego Lycopodiella inundata (L.) Hołub w Bieszczadach Zachodnich (Karpaty Wschodnie) Agnieszka Rombel: Stanowisko kosaćca syberyjskiego Iris sibirica L. w Parku Krajobrazowym Chełmy na Pogórzu Kaczawskim Wiaczesław Michalczuk: Nowe stanowiska starca wielkolistnego Senecio macrophyllus na Zamojszczyźnie Ochrona zwierząt Waldemar Frąckiewicz: Tygrzyk paskowany Argiope bruennichi na wschodnim krańcu Polski 101 Korespondencje Bronisław Szczęsny: Dziedzictwo PRL-u w krajobrazie dolin rzecznych 103 Zygmunt Denisiuk: Negatywne skutki tzw. ustawy kompetencyjnej dla ochrony przyrody w Polsce 105

4 ARTYKUŁY NAUKOWE STEFAN WITOLD ALEXANDROWICZ*, SŁAWOMIR ŻUREK? *Polska Akademia Umiejętności, Kraków, ul Sławkowska 17 **Instytut Geografii, Akademia Świętokrzyska, Kielce, ul Świętokrzyska 15 Krajobraz i torfowiska Narwiańskiego Parku Narodowego W północno-wschodniej Polsce zachował się w stanie naturalnym, nieznany już z innych części Europy krajobraz rozległych dolinnych torfowisk, kształtowanych przez długi czas na aluwialnej równinie zalewowej. Środowisko takie występuje w odcinku Narwi o długości około czterdziestu kilometrów, który przebiega południkowo między Surażem a Żółtkami, około 25 km na SE od Białegostoku i łączy dwa odcinki biegnące równoleżnikowo: Siemianówka-Suraż i Supraśl-Żółtki-Wizna (ryc. 1). Dolina Narwi jest znacznie węższa od pobliskiej doliny Biebrzy, bowiem jej szerokość w zwężeniach (Suraż, Łapy-Uhowo, Topilec-Bokiny, Żółtki) nie przekracza 1 km, a w rozszerzeniach (Łapy-Dębowina, Waniewo, Izbiszcze) osiąga 3 km. Dno doliny między Żółtkami a Tykocinem, a więc poniżej parku narodowego, było pokryte morzem" szuwarów. Jeszcze w latach 60- -tych były to szuwary turzycowe z Carex stńcta, a 20 lat później zostały one zastąpione przez szuwary trzcinowe z Phragmites australis (Okruszko, Oświt 1973, Oświt 1991, Solon i in. 1990). Jednakże regulacja koryta Narwi i prace melioracyjne na dnie doliny, rozpoczęte w 1969 r. a prowadzone do roku 1980, spowodowały wielkie zmiany warunków naturalnych i przekształcenie środowiska na odcinku od ujścia Biebrzy aż po granicę parku w okolicy Rzędzian. 5

5 6

6 Największym walorem przyrodniczym i specyfiką krajobrazu Narwiańskiego Parku Narodowego jest system wielokrotnie rozgałęziających i łączących się koryt rzecznych. Jest to typ rzeki anastomozującej (Gradziński i in. 2000, Gradziński 2001). Występował on dawniej także w innych rejonach Polski, m.in. w dolinach Noteci, Warty i Nidy (Piasecka 1974, Sołtysik 2000), ale regulacja tych rzek doprowadziła do jego zaniku. Najbardziej typowym, a zarazem jedynym przykładem rzeki anastomozującej w naszym kraju pozostał omawiany odcinek Narwi, a potrzeba zachowania jego naturalnego krajobrazu była podstawowym motywem ustanowienia w 1985 r. Narwiańskiego Parku Krajobrazowego o powierzchni 227 km 2, a jedenaście lat później - Narwiańskiego Parku Narodowego o powierzchni 73,5 km 2 i strefie ochronnej liczącej 154 km 2 (Pilipowicz 1997). Historia badań torfowisk narwiańskich Torfowiska doliny Narwi na odcinku Suraż-Żółtki zostały rozpoznane w 1962 r. przez T. Churskiego i J. Oświta w trakcie dokumentacyjnych badań torfowisk, podjętych przez Zakład Wykorzystania Torfowisk Instytutu Melioracji i Użytków Zielonych. Wykonano wówczas 210 sondowań i 34 wiercenia, zlokalizowane w miarę równomiernie na całej terasie zalewowej Narwi. Powierzchnia torfowisk wyniosła wówczas 7200 ha, średnia miąższość torfu 1,03 m, a jego zasoby tys. m. Miąższość torfu przekraczającą 2,5 m stwierdzono jedynie w kilku 3 sondach, a maksymalną, wynoszącą 5,6 m odkryto w środkowej części opisywanego odcinka doliny koło Wólki Waniewskiej. Pięć lat później S. Żurek, J. Oś wit i T. Churski przeprowadzili badania geologiczno-torfoznawcze w ośmiu przekrojach poprzecznych, a w następnych latach opublikowane zostały wyniki szczegółowego opracowania stratygrafii torfów narwiańskich oraz zróżnicowania roślinności i siedlisk na torfowiskach (Okruszko, Oświt 1973, Oświt 1991). Wyróżniono wówczas 4 fazy akumulacji biogenicznej w dolinie, scharakteryzowane ^ Ryc. 1. Torfowiska Narwiańskiego Parku Narodowego. 1 - koryta Narwi, system rzeki anastomozującej, 2 - wyspy mineralne, 3 - lokalizacja przekroju (ryc. 2), 4 - granica Narwiańskiego Parku Narodowego - Peatlands of the Narew National Park. 1 - Channels of the anastomosing system of the Narew River, 2 - minerał islands, 3 - localisation of cross-section (Fig. 2), 4 - border of the Narew National Park. 7

7 przez roślinne zbiorowiska subfosylne. Były to: 1 - faza akumulacji namułów, 2 - faza zalewanych zarośli szuwarowo-łozowych (Salicetum pentandro-cinereae), 3 - faza szuwarów turzycowiskowych (Cańcetum elatae) oraz 4 - faza murszowo-mułowa. Nowy etap badań doliny Narwi został podjęty przez zespół działający z inicjatywy i pod kierunkiem prof. R. Gradzińskiego przy finansowym wsparciu Komitetu Badań Naukowych w ramach projektu badawczego nr 6 P04E Studium systemu depozycyjnego współczesnej rzeki anastomozującej na przykładzie Górnej Narwi". W trudnych warunkach terenowych wykonane zostały bardzo liczne sondy i wiercenia, a pobrane próby umożliwiły przeprowadzenie wielu analiz. Uzyskane bogate materiały stały się podstawą opracowania szczegółowej charakterystyki osadów mineralnych i biogenicznych, ich następstwa i wieku. Posłużyły do tego oznaczenia makroszczątków roślinnych, popielności i ph oraz analizy palinologiczne, malakologiczne i datowania metodą C. Rezultaty tego etapu 14 badań anastomozującego systemu Narwi zostały już uprzednio zaprezentowane na kilku konferencjach naukowych, a także były przedmiotem publikacji (Gradziński i in. 2000, Gradziński 2001). W prezentowanym opracowaniu, wykonanym na podstawie materiałów uzyskanych w ramach wspomnianego grantu KBN, jeden ze współautorów (S. Żurek) przedstawił charakterystykę, pozycję stratygraficzną, miąższość i zróżnicowanie torfowisk, a drugi współautor (S.W. Alexandrowicz) dokonał oznaczenia oraz interpretacji fauny mięczaków znalezionej w osadach węglanowych. Dzieje krajobrazu Narwiańskiego Parku Narodowego Zatorfiony odcinek górnej Narwi między Surażem i Żółtkami ma w osi 42 km długości przy różnicy wysokości około 10 m. Spadek jej jest więc bardzo niewielki i wynosi zaledwie 0,23%o, podczas gdy w wyższym odcinku Siemianówka-Suraż jest on większy i osiąga 0,37%o (Żurek 1990). Dolina jest wycięta w glinach morenowych lub w sandrach związanych ze zlodowaceniami środkowopolskimi, a w szczególności ze stadiałem północno-mazowieckim (Wkry). Przebieg jego arealnej deglacjacji na obszarze Podlasia bardzo plastycznie scharakteryzował A. Musiał (1992). Moreny czołowe zaznaczone ciągami wzgórz 8

8 ciągną się od okolic Białegostoku i przebiegają prostopadle do doliny, która przecina je w okolicach Bokin i Suraża (Mojski 1967, Falkowski 1971). Dwa równoleżnikowe odcinki doliny Narwi: Siemianówka- -Suraż i Supraśl-Żółtki-Wizna wykorzystują prawdopodobnie marginalne odpływy wód lodowcowych i ekstraglacjalnych z czasu najmłodszych stadiałów środkowopolskiego okresu glacjalnego (Kondracki, Pietkiewicz 1967). Przełomowy odcinek Suraż-Żółtki to forma erozyjna powstała później, trudno jednak przesądzić, czy utworzyła się ona u schyłku tego okresu, czy w interglacjale eemskim, czy ewentualnie już w trakcie trwania vistulianu (Żurek 1990). Kręty i esowaty bieg tego odcinka doliny świadczy, że do wytworzenia formy dolinnej zostały tu wykorzystane lokalne, większe zagłębienia wytopiskowe, tworzące dziś rozszerzone baseny dolinne w rejonie Łap i Waniewa. Jako pierwszy pisał już o tym B. Zaborski (1927 s. 28) mówiąc, że rzeka wyrobiła sobie dolinę korzystając ze zrównanego poziomu niecek lub obniżeń w morenie dennej". Pogląd ten rozwinął i uzasadnił następnie E. Falkowski (1971), nie znajdując jednak żadnych osadów z okresu interglacjału eemskiego. Uznał on, że na odcinku Suraż-Bokiny (południowa część Narwiańskiego Parku Narodowego) rzeka wykorzystała dawne obniżenie zajęte ówcześnie przez jezioro przepływowe, a inne niecki wytopiskowe przeobrażone później przez rzekę opisał J. Mojski (1972). Na omawianym obszarze nie wykonano dotychczas głębokich wierceń, toteż brak jest informacji o osadach interglacjalnych lub utworzonych we wczesnych fazach vistulianu. Rozpoziomowanie czwartorzędowych osadów wyróżnionych w rejonie doliny Górnej Narwi, zaproponowane przez H. Banaszuka (1996) z uwzględnieniem wszystkich pięter plejstocenu (interglacjały i glacjały), ze względu na brak jakichkolwiek dowodów paleobotanicznych pozostaje nadal tylko w sferze poglądów hipotetycznych, a nawet abstrakcji. Piaski średnio- i gruboziarniste ze żwirami w spągu, osiągające miąższość 1-4 m, są szeroko rozprzestrzenione na terasie nadzalewowej, m.in. w Surażu, Bokinach, Baciutach i Kruszewie, a leżą one na glinach morenowych. Rozcięcie tej terasy nastąpiło prawdopodobnie pod koniec ostatniego piętra zimnego, jeszcze przed fazami klimatycznymi późnego vistulianu. Świadczą o tym jeziorno-torfowiskowe osady z bóllingu niecki Wizny (por. Żurek 1986). Można sądzić, że Wisła, Bug, Niemen i Narew wcięły się głębiej na skutek skrócenia drogi do Bałtyku. 9

9 Charakterystyka torfowisk Osady wypełniające dolinę Narwi na obszarze parku narodowego zostały dokładnie rozpoznane dopiero w ostatnich latach, dzięki licznym wierceniom i sondom wykonanym przez zespół badawczy kierowany przez prof. R. Gradzińskiego. Po- Ryc. 2. Przekrój przez dolinę Narwi między miejscowościami Kurowo i Śliwno. a - torf turzycowy i turzycowo-trzcinowy, b - torf łozowy, c - gytia wapnista, d - torf mechowiskowy, e - mułki, f - piaski, g - iły, h - koryta Narwi. Strzałki z numerami oznaczają lokalizację wierceń - Cross-section of the Narew Valley between Kurowo and Śliwno. a - sedge peat and reed-sedge peat, b - willow peat, c - calcareous gyttja, d - moss peat, e - mud, f - sand, g clay, h - channel of he Narew River. Arrows with numbers point the localisation of bore-holes. 10

10 czątkowo wszystkie wiercenia wykazywały nieznaczną miąższość torfu (1-1,5 m), ale w miarę postępu prac terenowych uzyskano kompletny obraz wykształcenia i następstwa utworów biogenicznych i mineralnych (Gradziński i in. 2000, Gradziński 2001). W podłożu torfów występują głównie mułki i piaski drobno- lub średnioziarniste, a jedynie sporadycznie utwory ilaste. Tylko w jednym miejscu (wiercenie oznaczone w cytowanych publikacjach symbolem E-l) pod torfami napotkano utwory węglanowe, zawierające liczne skorupki mięczaków wodnych (ryc. 2). Najszersze rozprzestrzenienie wykazują torfy łozowe, zwykle silnie rozłożone, ale zawierające szczątki trzciny i drewna, przykryte cienką warstwą torfu turzycowiskowego (50-80 cm), a lokalnie zastąpione przez torf trzcinowo-turzycowy. Tworzą one w dolinie rozległą, ciągłą pokrywę o miąższości 1-2 m. W kilku wierceniach (E-14, E-l9) pod torfami łozowymi natrafiono na większą miąższość osadów (3-5 m), reprezentowanych przez piaski i mułki z warstewkami wzbogaconymi w szczątki organiczne, a przekładane warstwami torfu. Wypełniają one dawne starorzecza wcięte w podłoże, a zlokalizowane wierceniami w okolicy Waniewa. Wiek torfów został oznaczony dzięki kilkunastu analizom C, wykonanym w laboratorium Instytutu 14 Nauk Geologicznych Akademii Nauk Białorusi w Mińsku. Daty uzyskane z próbek spągowych reprezentujących wspomnianą pokrywę torfową są zawarte w przedziale czasu od ± 50 BP do ± 90 BP, a jedynie kilka oznaczeń wskazuje na starszy wiek (Gradziński i in. 2000). Najstarsze utwory, które rzuciły światło na wcześniejszy okres rozwoju doliny, napotkano w rejonie Kurowa (sondy 101 i 102). Są to torfy turzycowo-mszyste nawiercone na głębokości cm. Spągowa warstwa tych torfów ( cm) została wydatowana na wczesny holocen (9 727 ± 294 lat BP). Szczegółowe oznaczenie ich składu botanicznego wykonane przez dr Marka Klossa wykazało w analizowanej próbie przeważający udział Drepanocladus aduncus, osiągający 40% szczątków, podczas gdy Drepanocladus sendtneń i Calliergon giganteum występują w ilościach po 5%, a udział Menyanthes tńfoliata osiąga 35%. Torf mechowiskowy, nigdy przedtem nie notowany w dolinie Narwi, przykryty jest warstwą mułu i torfem turzycowym, którego wiek na głębokości 180 cm został określony na 4011 ± 120 lat BP. 11

11 Osady węglanowe z fauną mięczaków W profilu wiercenia E-l (Gradziński i in. 2000) zlokalizowanego przy zachodnim brzegu doliny w Kurowie, pod torfem łozowym na głębokości cm występują osady węglanowe, leżące bezpośrednio na piaskach ze żwirami. W dolnej części (8 cm) jest to utwór torfiasty zawierający znaczną domieszkę węglanu wapnia (Tf), a w części górnej (6 cm) - brunatna i szaro-brunatna gytia węglanowa (Gt). Cała warstwa obfituje w skorupki ślimaków i małżów. Zespoły mięczaków z jej dolnej i górnej części nieznacznie różnią się od siebie, a cały analizowany materiał obejmuje 13 gatunków ślimaków wodnych i 5 gatunków małżów, łącznie 200 okazów. Zostały one podzielone na 3 grupy ekologiczne (tab. 1). W wapnistym torfie (tab. 1 - Tf) najliczniej reprezentowane są skorupki małżów z gatunku Sphaeńum corneum oraz wieczka zagrzebek - Bithynia operculum, a dość liczne są skorupki ślimaków wodnych Valvata piscinalis i Gyraulus laeuis. W niżej leżącej warstwie gytii węglanowej główną rolę odgrywają trzy gatunki mięczaków: Valvata piscinalis, Armiger cństa i Sphaeńum corneum, a pięć innych osiąga liczebność okazów większą niż pozostałe (tab. 1 - Gt). Spektra malakologiczne gatunkowe MSS obu omawianych zespołów są niemal identyczne, natomiast w spektrach obrazujących ilość okazów reprezentujących poszczególne grupy'ekologiczne (MSI) zespół z gytii węglanowej wykazuje nieco większy udział gatunków związanych z okresowo zanikającymi zbiornikami wodnymi (ryc. 3). Wyraźne wzbogacenie zespołu z gytii w skorupki Valvata piscinalis sugeruje, że osad ten tworzył się w zbiorniku o mulistym dnie, który ulegał postępującemu zarastaniu. Znaczna ilość wieczek Bithynia tentaculata w wyżej leżącej warstwie torfiastej wskazuje, że zbiornik, a przynajmniej jego brzegi były silnie porośnięte roślinnością zakorzenioną (Alexandrowicz 1999). Występowanie osadów węglanowych z malakofauną w spągu zwartej pokrywy torfowej w dolinie Narwi wiąże się ze starorzeczem, które funkcjonowało przez pewien czas jako zbiornik wodny, stopniowo zanikający. Wiek omawianych osadów nie został wprawdzie określony metodą radiochronologiczną, ale skład fauny, a zwłaszcza obecność Gyraulus laeuis sugeruje, że reprezentują one schyłek eoholocenu lub początek fazy optimum klimatycznego. Kopalne zakole było odcięte od rzeki, płyt- 12

12 Tab. 1 - Malakofauna osadów holocenu w Narwiańskim Parku Narodowym. Tf - torf wapnisty, Gt - gytia wapnista. E - grupy ekologiczne mięczaków: P - gatunki zbiorników trwałych, T - gatunki zbiorników okresowych, R - gatunki zbiorników przepływowych (reofilne). Liczebność okazów: I - 1-3, II - 4-9, III , IV Malacofauna of Holocene sediments of the Narew National Park. Tf - calcareous peat, Gt-calcareous gyttja. E-ecological groups of molluscs: P - species of temporary water bodies, T - species of permanent water basins, R - reophile species. Number of individuals:! - 1-3, II - 4-9, III , IV E Gatunek Tf Gt P Bithynia tentaculata (L.) - Operculum II I T Valvata cristata Miiller I P Valvata piscinalis (Miiller) II II P Acroloxus lacustris (Linnaeus) I P Lymnaea stagnalis (Linnaeus) I T Radix peregra (Miiller) I I T Anisus leucostomus (Millet) I P Anisus vortex (Linnaeus) I P Gyraulus laeiris (Alder) II I P Gyraulus riparius (Westerlund) I P Armiger crista (Linnaeus) I II P Hippeutis complanatus (Linnaeus) I I P Planorbarius corneus (Linnaeus) I P Sphaerium comeum (Linnaeus) III III P Pisidium milium Held II P Pisidium subtruncatum Malm I P Pisidium pulchellum Jenyns I R Pisidium nitidum Jenyns I I kie i silnie zarastające tak, że stopniowo przekształciło się ono w torfowisko. Gytie detrytusowe, węglanowe lub wapienne, a także kredy jeziorne mniej lub bardziej obfitujące w skorupki mięcza- 13

13 Ryc. 3. Spektra malakologiczne zespołów mięczaków z osadów wypełniających kopalne starorzecze w Narwiańskim Parku Narodowym. Tf - torf wapnisty, Gt - gytia wapienna, MSS - spektrum gatunkowe, MSI - spektrum osobnicze, P - gatunki trwałych zbiorników wodnych, T - gatunki okresowych zbiorników wodnych, R - gatunki reofilne - Malacological spectra of mollusc assemblages from sediments filling the ancient ox-bow in the Narew National Park. Tf - calcareous peat, Gt - calcareous gyttja, MSS - Malacospetrum of species, MSI - Malacospectrum of specimens, P - molluscs of permanent water basins, T - molluscs of temporary water bodies, R - reophile species. ków były notowane w spągu wielu torfowisk. Tworzyły się one na obszarach podlegających deglacjacji, w zbiornikach wytopiskowych ulegających stopniowo procesowi lądowienia lub w starorzeczach na dnach dolin rzecznych, zajmowanych stopniowo przez środowiska bagienne. Pierwsze z nich występują głównie w północnej Polsce, zwłaszcza na Pomorzu (Alexandrowicz, Tchorzewska 1981, Alexandrowicz 1988, 1989), a lokalnie również na Podkarpaciu (Alexandrowicz 1987), natomiast drugie były opisywane m.in. z doliny Wisły: z Puszczy Niepołomickiej koło Krakowa (Alexandrowicz 1991) i z Puszczy Kampinoskiej koło Warszawy (Alexandrowicz, Żurek 1998). Stanowisko w Narwiańskim Parku Narodowym najbardziej przy- 14

14 pominą stanowisko z Kampinoskiego Parku Narodowego. W obu miejscach fauny węglanowych osadów podtorfowych obejmują wyłącznie mięczaki wodne, a skład obu zespołów obejmuje po 18 gatunków. Podsumowanie Profil osadów rzecznych i bagiennych wypełniających dolinę Górnej Narwi w parku narodowym obejmuje piaski z wkładkami mułków i różne rodzaje torfów, a lokalnie także soczewkę gytii węglanowej. Wyniki datowania tych osadów wskazują, że w eo- i mezoholocenie czyli 10-5 tysięcy lat temu, na dnie doliny tworzyły się miejscami torfy mechowiskowe zasilane głębokimi wodami gruntowymi, podobnie jak było to w dolinie Biebrzy (Żurek 1975). Śladami ówczesnej działalności rzeki są natomiast odcięte koryta lub starorzecza wypełnione piaskami, wśród których występują warstewki wzbogacone w materiał organiczny oraz wkładki torfów, mułków, a nawet gytii. W jednym miejscu znalezione zostały węglanowe osady okresowo istniejącego zbiornika wodnego, zawierające dość bogatą faunę. Neoholoceńska faza akumulacji na dnie doliny Narwi była kształtowana głównie pod wpływem działalności anastomozującej rzeki. W tym okresie utworzyła się rozległa pokrywa torfów łozowych podścielonych piaskami i mułkami. Podobne stosunki były obserwowane również w torfowisku Wizna (Żurek 1968), a także w basenie Dolnej Biebrzy (Oświt 1973). Znaczna ilość datowań C, wykonanych w trakcie prac zespołu kierowanego przez prof. R. Gradzińskiego, pozwoliła na 14 oszacowanie szybkości akumulacji torfów w dolinie Narwi, podobnie jak uczyniono to w innych torfowiskach (Żurek 1986). Roczny przyrost torfów rzecznych, turzycowych i łozowych, tworzących warstwę górną (neoholoceńska pokrywa) został obliczony w 14-tu profilach. Uzyskane wartości są zawarte w granicach 0,32-1,62 mm/rok. Wartość średnia wynosi 0,84 mm/ rok, natomiast po odrzuceniu czterech wartości ekstremalnych przyjmuje ona wielkość 0,78 mm/rok, zapewne znacznie bardziej wiarygodną. Przyrost torfów i mułków z warstwy dolnej, występujących w podłożu młodszej pokrywy, oceniono na podstawie danych z 10-ciu profilów. Wyraża się on średnią arytmetyczną - 0,78 mm/rok przy ekstremalnych wartościach 0,27 i 1,85 mm/rok, a po ich odrzuceniu wynosi 0,62 mm/rok. Przedziały ufności przedstawionych wartości średnich, wobec małej 15

15 ilości danych i wysokich wartości błędów standardowych (odpowiednio 0,11 i 0,18) są na tyle szerokie, że różnica między szybkością akumulacji dolnej i górnej części serii osadów wypełniających dolinę Narwi jest statystycznie nieistotna. Rozkład tych danych sugeruje jednak, że mułki i torfy starsze przyrastały nieco wolniej niż młodsze od nich torfy łozowe i turzycowe. Przedstawione wyniki badań torfowisk występujących w dolinie Narwi między Surażem a Żółtkami, a także informacja o węglanowych osadach zawierających malakofaunę, wypełniających holoceńskie starorzecze, w znaczącym stopniu uzupełniają wiedzę o budowie i geologicznych warunkach ewolucji podłoża w Narwiańskim PN. Wraz z opisanymi przez R. Gradzińskiego (2001) cechami środowiska, uwarunkowanymi funkcjonowaniem anamostomozującej rzeki, decydują one o naturalnych walorach parku narodowego, który zarówno w skali krajowej jak i międzynarodowej jest unikalnym przykładem specyficznego typu środowiska, nieznacznie zmienionego przez człowieka, a uwarunkowanego zarówno przebiegiem procesów geologicznych jak i warunkami rozwoju roślinności. SUMMARY Landscape and peatlands of the Narew National Park Numerous river channels of various size divided by wet interchannel areas forming the irregular anastomosing system and large peatlands on the alluvial plain are main features of the landscape still preserved in the meridional segment of the Narew River Valley in NE Poland (Fig. 1). The valley bottom between Suraż and Żółtki (about 25 km SE of Białystok) is almost completely covered with organic sediments represented by peat 1-2 m thick, locally up to 5 m (Okruszko, Oświt 1973, Oświt 1991). Detail studies on the network of many river channels was carried out few years ago (Gradziński et al. 2000, Gradziński 2001). Willow peat overlain by reed peat and sedge peat is most widespread (Fig. 2). These deposits were dated with the radiocarbon method and are of the age from 1300 ± 50 PB up to 3200 ± 90 BP being locally some older (Gradziński et al. 2000). Oldest ones have been found near Kurowo and are of Early Holocene age (9727 ± 294 BP). Peat-like mud and calcareous gyttja with numerous shells of snails and bivalves were found in the bore-hole 1 (E-l) situated near Kurowo on the depth 2,84-2,98 m (Fig. 2). They rest on sand and gravel and are covered 16

16 with willow peat. Species typical of temporary water bodies and of permanent water basins dominate in assemblages of molluscs (Tab. 1, Fig. 3). These lake sediments and fauna are connected with the ancient ox-bow gradually growing up and transformed into a peatland during the climatic optimum of the Holocene. The rate of peat accumulation was estimated according to results of 14 C dating: the youngest peat grew 0,78-0, 84 mm/yr., will the older one about 0,61 mm/yr. The anastomosing system of the Narew River is the best example of such environment in Poland forming the unique, natural landscape less transformed by human activity. To preserve it the Narew Landscape Park was created at 1985 and eleven years later (1996) the Narew National Park was appointed. PIŚMIENNICTWO Alexandrowicz S.W Molluscan assemblages of the lacustńne sediments in the ancient melt-lake Orle. Folia Quaternaria 58: Alexandrowicz S.W Zespoły mięczaków w czwartorzędowych osadach jeziornych północnej Polski. Studia i Mat. Oceanolog. 56: Alexandrowicz S.W Both malacofauna and age of the lacustńne chalk occuńng in the Niepołomice Forest. Geogr. Stud., Spec. Iss. 6: Alexandrowicz S.W Bithynia tentaculata (Linnaeus, 1758) as an indicator of age and deposition environment of Quaternary sediments. Folia Malacologica 7: Alexandrowicz S.W., Tchorzewska D Kreda jeziorna w osadach czwartorzędowych Środkowego Pomorza. Kwart. AGH, Geologia 7, 4: Alexandrowicz S.W., Żurek S Jeziorne osady holocenu w środkowym pasie bagien Puszczy Kampinoskiej. Kwart. AGH, Geologia 24: Banaszuk H Paleogeografía, naturalne i antropogeniczne przekształcenia górnej Narwi. Wyd. Ekonomia i Środowisko, Białystok, pp Falkowski E Histońa i prognoza rozwoju układu koryta wybranych odcinków rzek nizinnych Polski. Biul. Geol. Uniw. Warsz. 12: Gradziński R Narew - rzeka anastomozująca. Wyd. Narwiańskiego Parku Narodowego, Kurowo. Gradziński R., Baryła J., Danowski W., Doktor M., Gmur D., Gradziński M., Kędzior A., Paszkowski M., Soja R., Zieliński T., 17

17 Żurek S Anastomosing system of the Upper Narew River, NE Poland. Annal. Soc. Geol. Pol. 70: Kondracki J., Pietkiewicz S Czwartorzęd północno -wschodniej Polski. W: R. Galon, J. Dylik (red.). Czwartorzęd Polski. PWN Warszawa, Mojski J.E Nizina Podlaska. W: R. Galon (red.). Geomorfologia Polski, T. 2- Niż Polski. PWN Warszawa, Musiał A Studium rzeźby glacjalnej północnego Podlasia. Rozprawy Uniwersytetu Warszawskiego 403, pp Okruszko H., Oświt J Przyrodnicza charakterystyka doliny górnej Narwi jako podstawa melioracji. Zesz. Probl. Post. Nauk Roln. 134: Oświt J Warunki rozwoju torfowisk w dolinie Dolnej Biebrzy na tle stosunków wodnych. Rocz. Nauk Roi., ser. D, Monografie 143, pp. 80. Oświt J Roślinność i siedliska zabagnionych dolin rzecznych na tle warunków wodnych. Rocz. Nauk Roi., ser. D, Monografie 221, pp Piasecka J.E Zmiany hydrograficzne doliny Warty w ostatnich 200 latach. Czasop. Geogr. 45: Pilipowicz W Zmiany stanu rezerwatów przyrody i parków narodowych dokonane w 1996 r. Chrońmy Przyr. Ojcz. 53, 2: Solon J., Bartoszuk H., Kłoszewska E Roślinność rzeczywista doliny Narwi w granicach Narwiańskiego Parku Narodowego. Nauka i Praktyka, Ośr. Bad. Nauk. w Białymstoku, 1: Sołtysik R Wpływ czynnika tektonicznego na formowanie zabagnień w strefach przedprzełomowych dolin rzecznych Gór Świętokrzyskich i ich obrzeżenia. Prace Inst. Geogr. WSP w Kielcach 4: Żurek S Warunki przyrodnicze rozwoju torfowiska Wizna. Zesz. Probl. Post. Nauk Roln. 83: Żurek S Geneza zabagnień Pradoliny Biebrzy. PAN IGiPZ, Prace Geograficzne 110, pp Żurek S Szybkość akumulacji torfu i gytii w profilach torfowisk i jezior Polski (na podstawie danych C). Przegl. Geograf : Żurek S Związek procesów zatorfienia z elementami środowiska przyrodniczego wschodniej Polski. Rocz. Nauk Roi., ser. D, Monografie 220, pp

18 ELŻBIETA MACHANIEC*, BARBARA ZAPAŁOWICZ-BILAN", AGNIESZKA LESZCZYŃSKA" *Instytut Nauk Geologicznych UJ, Kraków, ul Oleandry 2a "Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska AGH, Kraków, al Mickiewicza 30 Stanowisko górnokredowych pstrych margli (jednostka podśląska, polskie Karpaty fliszowe) w poprzeczni Kunegunda" Kopalni Soli w Wieliczce Wstęp Wieliczka położona jest na samym brzegu Karpat Zewnętrznych, które w środkowym miocenie zostały sfałdowane i w postaci płaszczowin nasunięte od południa ku północy. Ruchy te doprowadziły do powstania skomplikowanej struktury płaszczowinowej Karpat zewnętrznych zwanych też fliszowymi. Płaszczowiny stanowiące główne jednostki strukturalne Karpat Fliszowych zostały nasunięte kilkadziesiąt kilometrów na utwory miocenu wypełniające rów przedgórski. W Karpatach wyróżnia się od południa kolejno płaszczowiny: magurską, śląską, podśląska i skolską. W części zachodniej brzeg Karpat Fliszowych buduje jednostka podśląska. Seria marglista jednostki podśląskiej wykształcona jest w trzech odmianach facjalnych: margli węglowieckich, żegocińskich oraz ftydeckich. Pstre margle górnokredowe stanowią najbardziej charakterystyczny kompleks warstw jednostki podśląskiej (Książkiewicz 1951). Osady te, poza obszarem stratotypowym (okno tektoniczne Węglówki) stanowią najczęściej spotykaną fację w 19

19 oknach tektonicznych strefy lanckorońsko-żegocińskiej oraz w oknie tektonicznym Wiśniowej (Machaniec i in. 2001, Leśniak, Machaniec 2001). Usytuowanie sub-basenu podśląskiego stwarzało dogodne warunki na powstanie osadów z bogatym, zróżnicowanym zespołem otwornic planktonicznych i bentonicznych zarówno wapiennych jak i aglutynujących. W senonie na częściowo wyniesionym grzbiecie podwodnym powyżej poziomu kompensacji węglanu wapnia i poza zasięgiem prądów zawiesinowych deponowane były osady pelagiczne. Dominacja czerwonego zabarwienia łupków i margli oraz liczne i duże zróżnicowanie otwornic bentonicznych wskazują, iż depozycja osadów odbywała się w dobrze natlenionym środowisku, o małej zawartości materii organicznej. Rye. 1. Przekrój poziomy (A) i pionowy (B) przez południowo-zachodnią część poziomu II wyższego poprzeczni Kunegunda" w Kopalni Soli w Wieliczce (wg Skoczylas-Ciszewska, Poborski 1962, zmodyfikowane). Ramka obejmuje przybliżony zasięg mapki na ryc złoże bryłowe, 2 - kredowe margle pstre, 3 - mioceńskie iły bezsolne - Horizontal (A) and vertical (B) sections in the S-W part of the 'Kunegunda' drifts in the Wieliczka Salt Mine. (acc. Skoczylas-Ciszewska, Poborski 1962, modified). The frame désignes approximative extent of the map presented in fig block of halite rocks, 2 - Cretaceous variegated marls, 3 - Miocene clays. 20

Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel

Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel http://www.varsovia.pl/varsovia/ - Co już wiemy? Gdzie leży Warszawa? http://www.batorz.gmina.pl/img/zdjecia/_big/eu_location_pol.png&imgrefurl

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA. Temat: Kanalizacja sanitarna we wsiach Godzikowice, Ścinawa Polska, Ścinawa (gm. Oława)

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA. Temat: Kanalizacja sanitarna we wsiach Godzikowice, Ścinawa Polska, Ścinawa (gm. Oława) G E O L badania geologiczne ul. Świeża 7a; 54-060 Wrocław NIP 894-172-74-83 tel./fax. (071) 351 38 83; tel. kom. (0601) 55 68 90 DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA PODŁOŻA GRUNTOWEGO Temat: Kanalizacja sanitarna

Bardziej szczegółowo

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Jest to obszar chroniony ze względu na swoje walory, głównie przyrodnicze. W Polsce obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi,

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa

Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Zbigniew Borowski & Jakub Borkowski Instytut Badawczy Leśnictwa Populacja bobra w Polsce, podobnie jak w wielu innych krajach, w ostatnich 30 latach odnotowała nagły wzrost liczebności z 270 do ponad???

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA w związku z remontem drogi leśnej w leśnictwach Śliwnik oraz Leszno Górne Opracowanie: dr Agnieszka Gontaszewska upr. geol. V-1532, VII-1451 Świdnica, maj 2012 Dokumentacja geotechniczna...

Bardziej szczegółowo

żerowania z całą gamą gatunków ptaków towarzyszących, charakterystycznych dla

żerowania z całą gamą gatunków ptaków towarzyszących, charakterystycznych dla Uzasadnienie Polska, zgodnie z Traktatem Akcesyjnym podpisanym w 2003 roku w Atenach zobowiązana była wyznaczyć obszary specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (OSO) na podstawie: 1) Dyrektywy Rady 79/409/EWG

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja i kontrola zasiedlenia gniazd ptaków drapieŝnych i rzadkich na obszarze Bieszczadzkiego Parku Narodowego w sezonie 2010

Inwentaryzacja i kontrola zasiedlenia gniazd ptaków drapieŝnych i rzadkich na obszarze Bieszczadzkiego Parku Narodowego w sezonie 2010 Inwentaryzacja i kontrola zasiedlenia gniazd ptaków drapieŝnych i rzadkich na obszarze Bieszczadzkiego Parku Narodowego w sezonie 2010 Opracowanie, prace terenowe: Pirga Bartosz B.Pirga 2010. UŜytkowane

Bardziej szczegółowo

KARTA DOKUMENTACYJNA GEOSTANOWISKA

KARTA DOKUMENTACYJNA GEOSTANOWISKA Informacje ogólne Numer KDG: 2316 1. Nazwa obiektu: Wąwóz lessowy Jedliczny Dół w Turzyńcu 2. Typ obiektu geostanowiska: elementy rzeźby - formy denudacyjne 3. Współrzędne (WGS84): Długość: 50 38' 09,180

Bardziej szczegółowo

ochrona przyrody 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU

ochrona przyrody 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU 6 ochrona przyrody Na tle ukształtowania powierzchni kraju małopolskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym wysokościowo, mając

Bardziej szczegółowo

Ochrona przeciwpowodziowa cennych dolin rzecznych delta śródlądowa rzeki Nidy

Ochrona przeciwpowodziowa cennych dolin rzecznych delta śródlądowa rzeki Nidy Katedra Inżynierii Wodnej Akademia Rolnicza w Krakowie Ochrona przeciwpowodziowa cennych dolin rzecznych delta śródlądowa rzeki Nidy Andrzej Strużyński, Wojciech Bartnik Wstęp Długość rzeki Nidy - 151.2

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA

OPINIA GEOTECHNICZNA Meehanika Gruntów mgr inż. Wojciech Świerad 09400 Płock ul. Dybowskiego 40 Bank Pekao S.A. II oddz. w Płocku Konto nr 511240 17211111 0000 0725 8062 MG 35/12 OPINIA GEOTECHNICZNA Przedmiot opracowania

Bardziej szczegółowo

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995)

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995) Słupskie Prace Geograficzne 2 2005 Dariusz Baranowski Instytut Geografii Pomorska Akademia Pedagogiczna Słupsk DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

1150 Zalewy i jeziora przymorskie (laguny)

1150 Zalewy i jeziora przymorskie (laguny) 1150 Zalewy i jeziora przymorskie (laguny) Przedmiotowe siedlisko przyrodnicze składa się z dwóch podtypów: 1150-1 Zalewy 1150-2 Jeziora przybrzeżne W roku 2008 prowadzono badania jezior przybrzeżnych,

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków

Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków Projekt KIK/25 - Ochrona różnorodności gatunkowej cennych przyrodniczo siedlisk na użytkach rolnych na obszarach Natura 2000 w woj. lubelskim Bernadetta Wołczuk

Bardziej szczegółowo

Kielce, sierpień 2007 r.

Kielce, sierpień 2007 r. Określenie warunków gruntowo wodnych podłoŝa projektowanego wodociągu Nida 2000 Etap II dla wsi Boronice, Chruszczyna Wielka, Chruszczyna Mała, Dalechowice, Donatkowice, Góry Sieradzkie, Krzyszkowice,

Bardziej szczegółowo

OPERAT DENDROLOGICZNY

OPERAT DENDROLOGICZNY Pracownia Projektowa Niweleta mgr inż. Tomasz Gacek ul. Jesionowa 14/131 NIP 937-243-05-52 43-303 Bielsko Biała Tel. 605 101 900 Fax: 33 444 63 69 www.pracownia-niweleta.pl OPERAT DENDROLOGICZNY Budowa

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA PODŁOŻA GRUNTOWEGO

DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA PODŁOŻA GRUNTOWEGO GEOL Badania geologiczne ul. Świeża 7a 54-060 Wrocław tel./fax 71 351 38 83, 601 55 68 90 DOKUMENTACJA GEOTECHNICZNA PODŁOŻA GRUNTOWEGO Temat:Budowa kanalizacji sanitarnej we wsi Rachów (gm. Malczyce)

Bardziej szczegółowo

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Szczecińskiego oraz archipelagu przybrzeżnych wysp stał się pierwszym

Bardziej szczegółowo

Państwowy monitoring ptaków szponiastych metodyka oceny liczebności i rozpowszechnienia na rozległych powierzchniach próbnych

Państwowy monitoring ptaków szponiastych metodyka oceny liczebności i rozpowszechnienia na rozległych powierzchniach próbnych Państwowy monitoring ptaków szponiastych metodyka oceny liczebności i rozpowszechnienia na rozległych powierzchniach próbnych Zdzisław Cenian Komitet Ochrony Orłów GIOŚ Wyniki projektu realizowanego na

Bardziej szczegółowo

Zarys historyczny tworzenia się gruntów na Warmii i Mazurach

Zarys historyczny tworzenia się gruntów na Warmii i Mazurach Zarys historyczny tworzenia się gruntów na Warmii i Mazurach Opracowali: Agata Misztal Jerzy Pepol ZLODOWACENIA W POLSCE Osady czwartorzędowe na Warmii i Mazurach osiągają najwyższe wartości miąższości

Bardziej szczegółowo

Występowanie i biologia wybranych gatunków ptaków gnieżdżących się w Bieszczadach Zachodnich

Występowanie i biologia wybranych gatunków ptaków gnieżdżących się w Bieszczadach Zachodnich Występowanie i biologia wybranych gatunków ptaków gnieżdżących się w Bieszczadach Zachodnich Orelec, 23.05.2015 Ptaki polskich Bieszczadów W polskich Bieszczadach stwierdzono występowanie przeszło 200

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 2

Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 2 Przedmiotowy system oceniania Bliżej Geografii Gimnazjum część 2 Tematy lekcji Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Ocena celująca DZIAŁ 1. POŁOŻENIE I ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE

Bardziej szczegółowo

Spadek liczebnosci populacji legowej gawrona Corvus frugilegus na Ziemi Leszczynskiej

Spadek liczebnosci populacji legowej gawrona Corvus frugilegus na Ziemi Leszczynskiej Spadek liczebnosci populacji legowej gawrona Corvus frugilegus na Ziemi Leszczynskiej Marcin Tobółka, Paweł Szymanski, Stanisław Kuzniak, Sławomir Maćkowiak, Szymon Kaczmarek, Janusz Maliczak, Waldemar

Bardziej szczegółowo

PRZEBUDOWĄ W ZWIĄZKU 1189F - KARSZYN DROGI POWIATOWEJ. Opracowanie: dr Agnieszka Gontaszewska upr. geol. V-1532, VII-1451

PRZEBUDOWĄ W ZWIĄZKU 1189F - KARSZYN DROGI POWIATOWEJ. Opracowanie: dr Agnieszka Gontaszewska upr. geol. V-1532, VII-1451 W ZWIĄZKU PRZEBUDOWĄ DROGI POWIATOWEJ NR 1189F NA ODCINKU KARGOWA - KARSZYN 1189F Opracowanie: dr Agnieszka Gontaszewska upr. geol. V-1532, VII-1451 Świdnica, marzec 2012 Dokumentacja geotechniczna...

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁTOWANIE I EWOLUCJA DOLIN RZECZNYCH W DUŻYCH OBNIŻENIACH WYTOPISKOWYCH NA OBSZARZE NIZINY PÓŁNOCNOPODLASKIEJ

KSZTAŁTOWANIE I EWOLUCJA DOLIN RZECZNYCH W DUŻYCH OBNIŻENIACH WYTOPISKOWYCH NA OBSZARZE NIZINY PÓŁNOCNOPODLASKIEJ Prace i Studia Geograficzne 2009, T. 41, ss. 25 36 Henryk Banaszuk* Krzysztof Micun KSZTAŁTOWANIE I EWOLUCJA DOLIN RZECZNYCH W DUŻYCH OBNIŻENIACH WYTOPISKOWYCH NA OBSZARZE NIZINY PÓŁNOCNOPODLASKIEJ Formation

Bardziej szczegółowo

Dział I - ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE POLSKI

Dział I - ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE POLSKI semestr 6 Dział I - ŚRODOWISKO PRZYRODNICZE POLSKI POŁOŻENIE POLSKI NA ŚWIECIE I W EUROPIE położenie Polski w Europie i na świecie na podstawie mapy; cechy położenia Polski; obszar i granice Polski na

Bardziej szczegółowo

Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych

Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych Znaczenie obszarów NATURA 2000 ze szczególnym uwzględnieniem siedlisk łęgowych Leśny Bank Genów Kostrzyca, 26.06.2014 r. Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny Katedra

Bardziej szczegółowo

Karpaty zewnętrzne fliszowe

Karpaty zewnętrzne fliszowe Karpaty zewnętrzne fliszowe Opracowanie: Kaźnica Gabriela Kęska Danuta Geologia regionalna Wstęp : Karpaty polskie stanowią cześć wielkiego pasma górskiego, ciągnącego się łukiem od Wiednia do przełomu

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia terenowe Wyżyny Polskie i Karpaty II rok geografii i geografii nauczycielskiej

Ćwiczenia terenowe Wyżyny Polskie i Karpaty II rok geografii i geografii nauczycielskiej Ćwiczenia terenowe Wyżyny Polskie i Karpaty II rok geografii i geografii nauczycielskiej Celem ćwiczeń terenowych jest: ukazanie zróżnicowania środowiska przyrodniczego wyżyn i gór południowej Polski,

Bardziej szczegółowo

Logo PNBT. Symbolem PNBT jest głuszec - ptak, który jeszcze niedawno licznie występował w Borach Tucholskich.

Logo PNBT. Symbolem PNBT jest głuszec - ptak, który jeszcze niedawno licznie występował w Borach Tucholskich. Powstanie Parku Park Narodowy "Bory Tucholskie" jest jednym z najmłodszych parków narodowych w Polsce. Utworzono go 1 lipca 1996 roku. Ochroną objęto powierzchnię 4 798 ha lasów, jezior, łąk i torfowisk.

Bardziej szczegółowo

Fot: 536 537 Widok bocznych powierzchni okazu. Fot: 538 540 Przekrój poprzeczny oraz zbliżenia powierzchni bocznych.

Fot: 536 537 Widok bocznych powierzchni okazu. Fot: 538 540 Przekrój poprzeczny oraz zbliżenia powierzchni bocznych. Okaz 93 MCh/P/11593 - Kalamit Brzeszcze Owalny, nieznacznie spłaszczony fragment łodygi. Powierzchnie poprzeczne cięte ukośnie. Wyraźne prążkowanie zachowane tylko na połowie obwodu. Niezbyt wyraźnie widoczny

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3

Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3 Wymagania edukacyjne z geografii dla uczniów klasy III I semestr podręcznik Planeta Nowa 3 Na ocenę dostateczną uczeń powinien opanować następujące zagadnienia z działów: 1. Środowisko przyrodnicze Polski

Bardziej szczegółowo

Materiały miejscowe i technologie proekologiczne w budowie dróg

Materiały miejscowe i technologie proekologiczne w budowie dróg Naukowo techniczna konferencja szkoleniowa Materiały miejscowe i technologie proekologiczne w budowie dróg Łukta, 17 19 września 2008 Zasoby materiałów w miejscowych do budowy dróg na terenie Warmii i

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA

OPINIA GEOTECHNICZNA Laboratorium drogowo - budowlane LABOS Sylwia Majer nr konta 95 1030 0019 0109 8530 0030 3478 ul. Perseusza 9 NIP 852 219 93 87 71-781 SZCZECIN tel. 505 142023, 501 467864 labos.laboratorium@gmail.com

Bardziej szczegółowo

podstawie mapy podaje cechy położenia Polski opisuje obszar i granice Polski na podstawie danych statystycznych

podstawie mapy podaje cechy położenia Polski opisuje obszar i granice Polski na podstawie danych statystycznych Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu geografia w zakresie rozszerzonym do podręcznika autorstwa Zbigniewa Zaniewicza dla szkoły ponadgimnazjalnej GEOGRAFIA 3 cz.1 Wymagania edukacyjne zostały

Bardziej szczegółowo

GEOTEKO Serwis Sp. z o.o. OPINIA GEOTECHNICZNA DLA PROJEKTU PŁYTY MROŻENIOWEJ LODOWISKA ODKRYTEGO ZLOKALIZOWANEGO PRZY UL. POTOCKIEJ 1 W WARSZAWIE

GEOTEKO Serwis Sp. z o.o. OPINIA GEOTECHNICZNA DLA PROJEKTU PŁYTY MROŻENIOWEJ LODOWISKA ODKRYTEGO ZLOKALIZOWANEGO PRZY UL. POTOCKIEJ 1 W WARSZAWIE GEOTEKO Serwis Sp. z o.o. OPINIA GEOTECHNICZNA DLA PROJEKTU PŁYTY MROŻENIOWEJ LODOWISKA ODKRYTEGO ZLOKALIZOWANEGO PRZY UL. POTOCKIEJ 1 W WARSZAWIE Zleceniodawca: PAWEŁ TIEPŁOW Pracownia Projektowa ul.

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja B kod ucznia...

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja B kod ucznia... Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja B kod ucznia... Zadanie 1 (1 pkt) Podkreśl nazwę miejscowości, w której najwcześniej jest

Bardziej szczegółowo

Projekt Ochrona siedlisk in situ w Nadleśnictwie Kłodawa i Nadleśnictwie Rokita dofinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Projekt Ochrona siedlisk in situ w Nadleśnictwie Kłodawa i Nadleśnictwie Rokita dofinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Projekt Ochrona siedlisk in situ w Nadleśnictwie Kłodawa i Nadleśnictwie Rokita dofinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Warszawa, dnia 31.01.2014 r. 2 Nadleśnictwo Kłodawa Nadleśnictwo

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: BTR-1-109-s Punkty ECTS: 5. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: -

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: BTR-1-109-s Punkty ECTS: 5. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: - Nazwa modułu: Kształtowanie środowiska i ochrona przyrody Rok akademicki: 2015/2016 Kod: BTR-1-109-s Punkty ECTS: 5 Wydział: Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Kierunek: Turystyka i Rekreacja Specjalność:

Bardziej szczegółowo

Lindernia mułowa Lindernia procumbens (1725)

Lindernia mułowa Lindernia procumbens (1725) Lindernia mułowa Lindernia procumbens (1725) Koordynator: Agnieszka Nobis Eksperci lokalni : Marcin Nobis, Arkadiusz Nowak, Joanna-Zalewska Gałosz Liczba i lokalizacja stanowisk i obszarów monitoringowych

Bardziej szczegółowo

"Cudze chwalicie swego nie znacie, sami nie wiecie, co posiadacie" pisał Stanisław Jachowicz.

Cudze chwalicie swego nie znacie, sami nie wiecie, co posiadacie pisał Stanisław Jachowicz. "Cudze chwalicie swego nie znacie, sami nie wiecie, co posiadacie" pisał Stanisław Jachowicz. Gmina Czemierniki to nasza Mała Ojczyzna, w której mieszkamy, uczymy się i pracujemy znajduje się w bardzo

Bardziej szczegółowo

Rozdział 03. Ogólny opis gminy

Rozdział 03. Ogólny opis gminy ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA DDĘĘBBIICCAA Rozdział 03 Ogólny opis gminy X-2796.03

Bardziej szczegółowo

Geografia - KLASA III. Dział I

Geografia - KLASA III. Dział I Geografia - KLASA III Dział I Dział II 1. Rodzaje i rozwój usług w Polsce - klasyfikuję usługi - określam rolę usług jako III sektora gospodarki - opisuję znaczenie usług we współczesnej gospodarce - wykazuję

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do SIWZ

Załącznik nr 1 do SIWZ Załącznik nr 1 do SIWZ Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia Przeprowadzenie monitoringu przedinwestycyjnego 23 powierzchni w gminie Ostrowice woj. zachodniopomorskie wskazanych do oceny pod kątem możliwości

Bardziej szczegółowo

ZAGROŻENIA I ZADANIA OCHRONNE DLA SIEDLISK PRZYRODNICZYCH I GATUNKÓW ROŚLIN Ewa Jabłońska wraz z zespołem botanicznym

ZAGROŻENIA I ZADANIA OCHRONNE DLA SIEDLISK PRZYRODNICZYCH I GATUNKÓW ROŚLIN Ewa Jabłońska wraz z zespołem botanicznym PRZYGOTOWANIE PROJEKTÓW PLANÓW ZADAŃ OCHRONNYCH DLA OBSZARÓW NATURA 2000: SOO DOLINA BIEBRZY I OSO OSTOJA BIEBRZAŃSKA ZAGROŻENIA I ZADANIA OCHRONNE DLA SIEDLISK PRZYRODNICZYCH I GATUNKÓW ROŚLIN Ewa Jabłońska

Bardziej szczegółowo

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie.

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Łąki Nowohuckie Mapa Łąk Nowohuckich, na której niebieską linią zaznaczona jest trasa ścieżki dydaktycznej. Łąki Nowohuckie Łąki Nowohuckie

Bardziej szczegółowo

Karta pracy nr 5. Materiały dodatkowe do scenariusza: Poznajemy różnorodność biologiczną Doliny Środkowej Wisły. Anna Janowska.

Karta pracy nr 5. Materiały dodatkowe do scenariusza: Poznajemy różnorodność biologiczną Doliny Środkowej Wisły. Anna Janowska. Akademia EduGIS Technologie informacyjno-komunikacyjne (ICT) oraz geoinformacyjne (GIS) w nauczaniu przedmiotów przyrodniczych w gimnazjum i liceum oraz w edukacji środowiskowej Karta pracy nr 5 Materiały

Bardziej szczegółowo

mgr Sławomir Gawałko upr. geologiczne: V-1494, VI-0396 dr inż. Jan Wencewicz Upr. bud. St-584/78 Członek MAZ/WM/1580/1 Warszawa, kwiecień 2010 r.

mgr Sławomir Gawałko upr. geologiczne: V-1494, VI-0396 dr inż. Jan Wencewicz Upr. bud. St-584/78 Członek MAZ/WM/1580/1 Warszawa, kwiecień 2010 r. 1989 www.hydeko.eu ZAMAWIAJĄCY Zarząd Mienia m. st. Warszawy Jednostka Budżetowa ul. Jana Kazimierza 62 01-248 Warszawa UMOWA ZMW/26/2010/I3/AK/C z dnia 08.02.2010 r. TEMAT DOKUMENTACJA WYKONAWCZA ZADANIA

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Warunki geologiczne i hydrogeologiczne terenu projektowanej drogi ekspresowej S-6 na odcinku Lębork - Gdańsk

Załącznik 2. Warunki geologiczne i hydrogeologiczne terenu projektowanej drogi ekspresowej S-6 na odcinku Lębork - Gdańsk Załącznik 2 Warunki geologiczne i hydrogeologiczne terenu projektowanej drogi ekspresowej S-6 na odcinku Lębork - Gdańsk Warszawa, luty 2009 MORFOLOGIA I HYDROGRAFIA Projektowana droga ekspresowa przebiega

Bardziej szczegółowo

Metoda pracy: Praca z mapą, praca z tekstem (analiza opisu wybranych parków narodowych), rozmowa dydaktyczna.

Metoda pracy: Praca z mapą, praca z tekstem (analiza opisu wybranych parków narodowych), rozmowa dydaktyczna. Scenariusz lekcji I. Cele lekcji 1) Wiadomości Uczeń: a) wymienia nazwy polskich parków narodowych; definiuje pojęcia: park narodowy, park krajobrazowy, rezerwat; b) zna symbole poszczególnych parków narodowych;

Bardziej szczegółowo

Geografia - Klasa 2 Dział 1 Położenie oraz środowisko przyrodnicze Polski 1. Położenie i granice Polski - określam położenie Polski w Europie i na

Geografia - Klasa 2 Dział 1 Położenie oraz środowisko przyrodnicze Polski 1. Położenie i granice Polski - określam położenie Polski w Europie i na Geografia - Klasa 2 Dział 1 Położenie oraz środowisko przyrodnicze Polski 1. Położenie i granice Polski - określam położenie Polski w Europie i na świecie - wskazuję paostwa sąsiadujące i podaję długości

Bardziej szczegółowo

03. Zadania obliczeniowe z działu kartografia

03. Zadania obliczeniowe z działu kartografia 1. Kampinoski PN Zadanie 1. (3 pkt) Oblicz, ile wynosi w terenie szerokość Wisły na zaznaczonym na mapie odcinku AB. Skala mapy wynosi 1:50 000. Przedstaw obliczenia. Zadanie 8. (1 pkt) Odszukaj na mapie

Bardziej szczegółowo

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja A kod ucznia...

Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja A kod ucznia... Niepubliczne Liceum Ogólnokształcące nr 81 SGH TEST EGZAMINACYJNY 2014 r. Zadania egzaminacyjne GEOGRAFIA wersja A kod ucznia... Zadanie 1 (1 pkt) Podkreśl nazwę miejscowości, w której najpóźniej jest

Bardziej szczegółowo

Drewno jest wspaniałe Ośrodek Edukacji Leśnej Łysy Młyn w Biedrusku 06.09.2013 r. Struktura drewna. dr inż. Edward Roszyk

Drewno jest wspaniałe Ośrodek Edukacji Leśnej Łysy Młyn w Biedrusku 06.09.2013 r. Struktura drewna. dr inż. Edward Roszyk Drewno jest wspaniałe Ośrodek Edukacji Leśnej Łysy Młyn w Biedrusku 06.09.2013 r. Struktura drewna dr inż. Edward Roszyk Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Technologii Drewna Katedra Nauki o Drewnie

Bardziej szczegółowo

S TAR ACH OWICE, WR Z E S I E Ń 20 05

S TAR ACH OWICE, WR Z E S I E Ń 20 05 S TAR ACH OWICE, WR Z E S I E Ń 20 05 WSTĘP Miasto Starachowice usytuowane jest na styku trzech jednostek geograficznych: Wzgórza Koneckie, Przedgórze Iłżeckie oraz Wyżyna Opatowska. Rzeka Kamienna stanowi

Bardziej szczegółowo

Przykładowe wymiary drzew, kwalifikujące je do ochrony, według propozycji sformułowanych dla wybranych kompleksów leśnych w Polsce.

Przykładowe wymiary drzew, kwalifikujące je do ochrony, według propozycji sformułowanych dla wybranych kompleksów leśnych w Polsce. Tab. 1. Przykładowe wymiary drzew, kwalifikujące je do ochrony, według propozycji sformułowanych dla wybranych kompleksów leśnych w Polsce. GATUNEK Kwalifikujące na pomnik przyrody - obowiązujące obecnie

Bardziej szczegółowo

Pomniki Przyrody W Gdyni

Pomniki Przyrody W Gdyni Pomniki Przyrody W Gdyni Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historyczno - pamiątkowej i krajobrazowej odznaczające

Bardziej szczegółowo

POIS.05.03.00-00-284/10

POIS.05.03.00-00-284/10 Walory krajobrazowe Małgorzata Strzyż Anna Świercz Piotr Czernecki Rafał Kozieł POIS.05.03.00-00-284/10 Plan ochrony Świętokrzyskiego Parku Narodowego i obszaru Natura 2000 Łysogóry na lata 2013-2033,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. POZIOM NAUCZANIA: liceum ogólnokształcące kl. I (szkoła ponadgimnazjalna)

SCENARIUSZ LEKCJI. POZIOM NAUCZANIA: liceum ogólnokształcące kl. I (szkoła ponadgimnazjalna) Katarzyna Koczerba SCENARIUSZ LEKCJI TEMAT ZAJĘĆ: Rzeka Drawa (edukacja regionalna) POZIOM NAUCZANIA: liceum ogólnokształcące kl. I (szkoła ponadgimnazjalna) CZAS TRWANIA: 3 tygodnie CELE ZAJĘĆ Uczeń zna:

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny. Zmiany klimatyczne w nauce, leśnictwie i praktyce

Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny. Zmiany klimatyczne w nauce, leśnictwie i praktyce Dr hab. Paweł Rutkowski Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Leśny Zmiany klimatyczne w nauce, leśnictwie i praktyce Zmiany klimatyczne (Zmiany klimatu - 1 800 000) - 380 000 wyników Climate change

Bardziej szczegółowo

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH

NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH FORMULARZ DANYCH 1 NATURA 2000 STANDARDOWY FORMULARZ DANYCH DLA OBSZARÓW SPECJALNEJ OCHRONY (OSO) DLA OBSZARÓW SPEŁNIAJĄCYCH KRYTERIA OBSZARÓW O ZNACZENIU WSPÓLNOTOWYM (OZW) I DLA SPECJALNYCH OBSZARÓW

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA ZWIERZĄT ŁOWNYCH W POLSCE 2 0 1 3

SYTUACJA ZWIERZĄT ŁOWNYCH W POLSCE 2 0 1 3 Stacja Badawcza PZŁ Czempiń SYTUACJA ZWIERZĄT ŁOWNYCH W POLSCE 2 1 3 Opracowanie prezentuje informacje o pozyskaniu ważniejszych gatunków zwierzyny w sezonie łowieckim oraz ich liczebności w 213 roku,

Bardziej szczegółowo

Karta informacyjna przedsięwzięcia Budowa zakładu ślusarsko-kowalskiego w miejscowości Celestynów, gm. Borek Wlkp. SPIS TREŚCI

Karta informacyjna przedsięwzięcia Budowa zakładu ślusarsko-kowalskiego w miejscowości Celestynów, gm. Borek Wlkp. SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI 1. Rodzaj, skala i usytuowanie przedsięwzięcia... 2 2. Powierzchnia zajmowanej nieruchomości, a także obiektu budowlanego oraz dotychczasowy sposób ich wykorzystywania i pokrycie nieruchomości

Bardziej szczegółowo

7.7 Ocena przewidywanego oddziaływania na krajobraz

7.7 Ocena przewidywanego oddziaływania na krajobraz 7.7 Ocena przewidywanego oddziaływania na krajobraz 7.7.1 Identyfikacja oddziaływań Oddziaływanie na krajobraz jakie należy rozpatrzyć dotyczy zmian w postrzeganiu krajobrazu przez ludzi, tj. zmian wizualnych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. OPIS TECHNICZNY.. str. 2 1.1. PRZEDMIOT OPRACOWANIA. str. 2 1.2. ZAKRES OPRACOWANIA str. 2 1.3. TABELE... str. 4. 2. RYSUNKI. str.

Spis treści. 1. OPIS TECHNICZNY.. str. 2 1.1. PRZEDMIOT OPRACOWANIA. str. 2 1.2. ZAKRES OPRACOWANIA str. 2 1.3. TABELE... str. 4. 2. RYSUNKI. str. Spis treści 1. OPIS TECHNICZNY.. str. 2 1.1. PRZEDMIOT OPRACOWANIA. str. 2 1.2. ZAKRES OPRACOWANIA str. 2 1.3. TABELE.... str. 4 2. RYSUNKI. str. 378 2.1. SPIS RYSUNKÓW. str. 378 Strona 1 1. OPIS TECHNICZNY

Bardziej szczegółowo

Aspekty środowiskowe budowy połączenia Polska - Litwa. Krzysztof Lipko EPC SA

Aspekty środowiskowe budowy połączenia Polska - Litwa. Krzysztof Lipko EPC SA Aspekty środowiskowe budowy połączenia Polska - Litwa Krzysztof Lipko EPC SA Międzynarodowa wymiana mocy LE AB Przekroje techniczne B ID Opis A B PSE (CEPS+SEPS+VET) VET- (PSE+CEPS) C A C CEPS-PSE E F

Bardziej szczegółowo

Wnioski wynikające z potrzeb ochrony innych gatunków

Wnioski wynikające z potrzeb ochrony innych gatunków Wnioski wynikające z potrzeb ochrony innych gatunków Wnioski dotyczące gospodarki wodnej w zakresie ochrony kumaka nizinnego oraz traszki grzebieniastej Zespół autorski: Adam Hermaniuk, Katarzyna Siwak,

Bardziej szczegółowo

Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych

Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Olsztynie Maria Mellin Polityka Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska wobec inwestycji infrastrukturalnych Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie

Bardziej szczegółowo

4003 Świstak Marmota marmota latirostris

4003 Świstak Marmota marmota latirostris 4003 Świstak Marmota marmota latirostris Liczba i lokalizacja obszarów i stanowisk monitoringowych Gatunek występuje wyłącznie w regionie alpejskim. Monitoring obejmuje cały teren występowania świstaka

Bardziej szczegółowo

Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek.

Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek. Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek. Lasy te były bogate w zwierzynę. Żyły w nich tury, żubry, niedźwiedzie,

Bardziej szczegółowo

NATURA 2000. www.ek-kom.pl. Janusz Bohatkiewicz. EKKOM Sp. z o.o. Regietów, 21 stycznia 2010

NATURA 2000. www.ek-kom.pl. Janusz Bohatkiewicz. EKKOM Sp. z o.o. Regietów, 21 stycznia 2010 DROGI SAMORZĄDOWE X LAT AKTUALNE PROBLEMY ZWIĄZANE Z OBSZARAMI NATURA 2000 Janusz Bohatkiewicz EKKOM Sp. z o.o. www.ek-kom.pl Regietów, 21 stycznia 2010 Krótka informacja nt. obszarów NATURA 2000 SYSTEM

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XV/93/12 RADY GMINY BIAŁOWIEŻA. z dnia 10 września 2012 r. w sprawie użytków ekologicznych

UCHWAŁA NR XV/93/12 RADY GMINY BIAŁOWIEŻA. z dnia 10 września 2012 r. w sprawie użytków ekologicznych UCHWAŁA NR XV/93/12 RADY GMINY BIAŁOWIEŻA w sprawie użytków ekologicznych Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591;

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA pod kanalizację w ul. Żurawiej w SULECHOWIE

OPINIA GEOTECHNICZNA pod kanalizację w ul. Żurawiej w SULECHOWIE Pracownia Projektowa GEOEKO dr Andrzej Kraiński Na rynku od 1986 P Dane firmy: Dane kontaktowe: adres: Drzonków, ul. Rotowa 18, adres: Zielona Góra, 66-004 Racula ul. Morelowa 29/5 NIP: 929-101-99-76 tel.:

Bardziej szczegółowo

Potrzeba rzeczywistego uwzględniania zagadnień ochrony zasobów przyrody i krajobraz w planowaniu przestrzennym na poziomie województwa

Potrzeba rzeczywistego uwzględniania zagadnień ochrony zasobów przyrody i krajobraz w planowaniu przestrzennym na poziomie województwa Potrzeba rzeczywistego uwzględniania zagadnień ochrony zasobów przyrody i krajobraz w planowaniu przestrzennym na poziomie województwa Kazimierz Walasz Dol. Prądnika Januszowice Ochrona terenów cennych

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Dziennik Ustaw Nr 64 5546 Poz. 401 401 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 Na podstawie art. 29 ust. 10 ustawy

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka Gminy Prudnik

Charakterystyka Gminy Prudnik AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE W GMINIE PRUDNIK Część 03 Charakterystyka Gminy Prudnik W 835.03 2/8 SPIS TREŚCI 3.1 Charakterystyka Gminy

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 22 grudnia 2014 r. Poz. 4493 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU. z dnia 19 grudnia 2014 r.

Gdańsk, dnia 22 grudnia 2014 r. Poz. 4493 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU. z dnia 19 grudnia 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 22 grudnia 2014 r. Poz. 4493 ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W GDAŃSKU z dnia 19 grudnia 2014 r. w sprawie ustanowienia planu

Bardziej szczegółowo

3. Warunki hydrometeorologiczne

3. Warunki hydrometeorologiczne 3. WARUNKI HYDROMETEOROLOGICZNE Monitoring zjawisk meteorologicznych i hydrologicznych jest jednym z najważniejszych zadań realizowanych w ramach ZMŚP. Właściwe rozpoznanie warunków hydrometeorologicznych

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE STUDIUM DOTYCZĄCE WSKAŹNIKÓW HNV DO CELÓW OCENY. październik 2007 r.

STRESZCZENIE STUDIUM DOTYCZĄCE WSKAŹNIKÓW HNV DO CELÓW OCENY. październik 2007 r. STRESZCZENIE STUDIUM DOTYCZĄCE WSKAŹNIKÓW HNV DO CELÓW OCENY październik 2007 r. 2 1 POJĘCIE WYSOKIEJ WARTOŚCI PRZYRODNICZEJ Pojęcie wysokiej wartości przyrodniczej (HNV) powstało w 1993 r. Odzwierciedla

Bardziej szczegółowo

Ocena aktualnej i prognozowanej sytuacji meteorologicznej i hydrologicznej na okres 24.07-28.07.2015r.

Ocena aktualnej i prognozowanej sytuacji meteorologicznej i hydrologicznej na okres 24.07-28.07.2015r. Warszawa, dn.24.07.2015 Ocena aktualnej i prognozowanej sytuacji meteorologicznej i hydrologicznej na okres 24.07-28.07.2015r. wg stanu na godz. 14:00 dnia 24.07.2015 r. 1. Prognoza pogody dla Polski na

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z geografii w gimnazjum specjalnym dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim

Kryteria ocen z geografii w gimnazjum specjalnym dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim Kryteria ocen z geografii w gimnazjum specjalnym dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim Celem przedmiotowego systemu oceniania jest: notowanie postępów i osiągnięć ucznia, wspomaganie procesu

Bardziej szczegółowo

PREFERENCJE POKARMOWE BOBRA W WIGIERSKIM PARKU NARODOWYM

PREFERENCJE POKARMOWE BOBRA W WIGIERSKIM PARKU NARODOWYM PREFERENCJE POKARMOWE BOBRA W WIGIERSKIM PARKU NARODOWYM Wojciech Misiukiewicz Wigierski Park Narodowy castor_f@poczta.wp.pl Pierwsze stanowisko bobrowe w obecnych granicach Parku opisywano w latach 1944-1949

Bardziej szczegółowo

Atrakcje turystyczne 2015-06-01 13:20:37

Atrakcje turystyczne 2015-06-01 13:20:37 Atrakcje turystyczne 2015-06-01 13:20:37 2 Region słynie z rozległych obszarów dzikiej przyrody. Do dzisiaj zachowały się w województwie podlaskim naturalne krajobrazy, puszcze i lasy, jeziora oraz doliny

Bardziej szczegółowo

Rzeźba na mapach. m n.p.m

Rzeźba na mapach. m n.p.m Rzeźba na mapach Rzeźbę terenu przedstawia się obecnie najczęściej za pomocą poziomic. Poziomice (izohipsy) są to linie na mapie łączące punkty o jednakowej wysokości. Mapa poziomicowa (hipsometryczna)

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXIV.235.2014 RADY GMINY ZABÓR. z dnia 25 czerwca 2014 r. w sprawie ustanowienia użytków ekologicznych na terenie Gminy Zabór.

UCHWAŁA NR XXXIV.235.2014 RADY GMINY ZABÓR. z dnia 25 czerwca 2014 r. w sprawie ustanowienia użytków ekologicznych na terenie Gminy Zabór. UCHWAŁA NR XXXIV.235.2014 RADY GMINY ZABÓR z dnia 25 czerwca 2014 r. w sprawie ustanowienia użytków ekologicznych na terenie Gminy Zabór. Na podstawie art. 44 ust. 1, 2 i 3a oraz art. 45 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna

Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna Przyrodnicze uwarunkowania gospodarki przestrzennej Ćwiczenie 6 Mapa sozologiczna analiza uwarunkowań sozologicznych zagospodarowania i użytkowania terenu czyli stan i ochrona środowiska, formy, obiekty

Bardziej szczegółowo

INWENTARYZACJA DENDROLOGICZNA WYBRANYCH FRAGMENTÓW TERENU OPRACOWANIA. dla polany rekreacyjnej w ramach zadania dot.

INWENTARYZACJA DENDROLOGICZNA WYBRANYCH FRAGMENTÓW TERENU OPRACOWANIA. dla polany rekreacyjnej w ramach zadania dot. INWENTARYZACJA DENDROLOGICZNA WYBRANYCH FRAGMENTÓW TERENU OPRACOWANIA dla polany rekreacyjnej w ramach zadania dot.: Zagospodarowanie terenu polany rekreacyjnej za Szkołą Podstawową nr 8 w Policach Stanowisko

Bardziej szczegółowo

GeoPlus Badania Geologiczne i Geotechniczne. Dr Piotr Zawrzykraj 02-775 Warszawa, ul. Alternatywy 5 m. 81, tel. 0-605-678-464, www.geoplus.com.

GeoPlus Badania Geologiczne i Geotechniczne. Dr Piotr Zawrzykraj 02-775 Warszawa, ul. Alternatywy 5 m. 81, tel. 0-605-678-464, www.geoplus.com. GeoPlus Badania Geologiczne i Geotechniczne Dr Piotr Zawrzykraj 02-775 Warszawa, ul. Alternatywy 5 m. 81, tel. 0-605-678-464, www.geoplus.com.pl NIP 658-170-30-24, REGON 141437785 e-mail: Piotr.Zawrzykraj@uw.edu.pl,

Bardziej szczegółowo

628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 1002, 1101 i 1863, z 2015 r. poz. 222.

628 i 842, z 2014 r. poz. 805, 850, 1002, 1101 i 1863, z 2015 r. poz. 222. projekt ZARZĄDZENIE REGIONALNEGO DYREKTORA OCHRONY ŚRODOWISKA W BYDGOSZCZY w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody Grabowiec Na podstawie art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004

Bardziej szczegółowo

1354 Niedźwiedź Ursus arctos

1354 Niedźwiedź Ursus arctos 1354 Niedźwiedź Ursus arctos Liczba i lokalizacja obszarów monitoringowych Gatunek występuje wyłącznie w regionie alpejskim. Prowadzony od roku 1982 monitoring gatunku obejmuje cały zasięg jego występowania,

Bardziej szczegółowo

Dziewięćsił popłocholistny Carlina onopordifolia

Dziewięćsił popłocholistny Carlina onopordifolia Dziewięćsił popłocholistny Carlina onopordifolia Informacja o zakresie przeprowadzonych prac W ramach prac terenowych przeprowadzono obserwacje gatunku i jego siedliska we wszystkich czterech obszarach

Bardziej szczegółowo

Powiat wadowicki. Położenie powiatu na terenie województwa małopolskiego. Gminy leżące na terenie powiatu. Ogólne informacje o powiecie

Powiat wadowicki. Położenie powiatu na terenie województwa małopolskiego. Gminy leżące na terenie powiatu. Ogólne informacje o powiecie Powiat wadowicki Położenie powiatu na terenie województwa małopolskiego Gminy leżące na terenie powiatu Ogólne informacje o powiecie Powiat zlokalizowany jest w południowo-zachodniej części województwa

Bardziej szczegółowo

BUDŻET PROJEKTU: Kwota całkowita: 2 920 160 zł (703 653 Euro) % współfinansowania KE: 1 460 080 zł (351 826 Euro)

BUDŻET PROJEKTU: Kwota całkowita: 2 920 160 zł (703 653 Euro) % współfinansowania KE: 1 460 080 zł (351 826 Euro) Tytuł projektu i/lub akronim: Ochrona rzadkich ptaków strefowych w wybranych obszarach Natura 2000 na Lubelszczyźnie LIFE13 NAT/PL/000060, LIFEZONE LOKALIZACJA PROJEKTU: SE Polska, woj. lubelskie BUDŻET

Bardziej szczegółowo

OPINIA GEOTECHNICZNA I DOKUMENTACJA BADAŃ PODŁOŻA GRUNTOWEGO

OPINIA GEOTECHNICZNA I DOKUMENTACJA BADAŃ PODŁOŻA GRUNTOWEGO Projektowanie i wykonawstwo sieci i i instalacji sanitarnych Błażej Rogulski, tel. 503 083 418, e-mail: blazej.rogulski@wp.pl adres: ul. Sosnowskiego 1/56, 02-784 Warszawa NIP: 951-135-26-96, Regon: 142202630

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

Rola czystego ekologicznie obszaru północno-wschodniej Polski. Katarzyna Borkowska, Alicja Gosiewska

Rola czystego ekologicznie obszaru północno-wschodniej Polski. Katarzyna Borkowska, Alicja Gosiewska Rola czystego ekologicznie obszaru północno-wschodniej Polski Katarzyna Borkowska, Alicja Gosiewska ZIELONE PŁUCA POLSKI EUROPY FORMY OCHRONY PRZYRODY POMYSŁ POMYSŁ PARKI NARODOWE PARKI KRAJOBRAZOWE REZERWATY

Bardziej szczegółowo

1. Wstęp. 1.1 Dane ogólne. 1.2 Cel projektowanych prac. 1.3 Zapotrzebowanie na wodę, wymagania odnośnie jej jakości, przeznaczenie wody

1. Wstęp. 1.1 Dane ogólne. 1.2 Cel projektowanych prac. 1.3 Zapotrzebowanie na wodę, wymagania odnośnie jej jakości, przeznaczenie wody 1 1. Wstęp 1.1 Dane ogólne Zleceniodawcą opracowania projektu prac geologicznych jest Urząd Gminy w Rytrze, z/s 33-343 Rytro 265. 1.2 Cel projektowanych prac Celem projektowanych prac jest poszukiwanie,

Bardziej szczegółowo

Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie

Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie SCENARIUSZ WYCIECZKI DO LASU ( ZAJĘCIA TERENOWE ) Dział programu : Poznajemy nasze otoczenie Temat : Las domem zwierząt ZAKRES TREŚCI : 1. Piętra roślinne w lesie i warunki w nich panujące. 2. Zwierzęta

Bardziej szczegółowo