!BE II kwalifikacje. r.t".&y.. Framework. po europejsku. - European ~... ~ Qualifications KAPITAŁ LUDZKI NARODOWA STRATEGIA SPÓJNOSCI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "!BE II kwalifikacje. r.t".&y.. Framework. po europejsku. - European ~... ~ Qualifications KAPITAŁ LUDZKI NARODOWA STRATEGIA SPÓJNOSCI"

Transkrypt

1 KAPITAŁ LUDZKI NARODOWA STRATEGIA SPÓJNOSCI - European... Qualifications r.t".&y.. Framework!BE II kwalifikacje po europejsku UNIA EUROPEJSKA EUROPEJ SKI FUNDUSZ SPOŁECZNY

2 KA PITAŁ LUDZKI Euroan. I B E kwalifikac] e Unia Europejska Qualificat!OnS. k EUROPEJSKI NARODOWA STRATEGIA SPÓJNOŚCI Jl' _L...,.,... f l po eufop ej S U FUNDUSZ SPOŁECZNY 6.-..'fJ. ramewor< RAPORT REFERENCYJNY ODNIESIENIE POLSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI NA RZECZ UCZENIA SIĘ PRZEZ CAŁE ŻYCIE DO EUROPEJSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI Warszawa 2013

3 Redakcja merytoryczna: dr Stanisław Slowińsk i Horacy Dębowski Sekretarz redakcji: Roksono Pierwieniecko Autorzy: dr Stanisław Slowiński Horacy Dębowski dr Agnieszko Chłoń-Domińczok prof. dr hab. inż. Andrzej Krośniewski Roksono Pierwieniecko Wojciech Stęchły dr GabrieloZiewiec Konsultacje merytoryczne: dr hab. Ewo Chmielecko, prof. SGH; dr hab. Zbigniew Marciniak, prof. UW dr inż. Tomasz Soryusz-Wolski, Jolanto Urbanik Redakcja językowa: Emilio Danowsko-F/orczyk Ok ładka i ilustracje: Marcin Niwicz Wydawca : Instytut Badań Edukacyjnych ul. Górczewsko 8 01-IBO Warszawo te/.: ISBN Skład i druk: Drukarnio GC ul. Sycowsko Warszawo Copyright by: Instytut Badań Edukacyjnych. Warszawo Publikocjo współfinansowano przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w romoch projektu,opracowanie zolożeń merytorycznych i instytucjonalnych wdraża nia Krajowych Rom Kwalifikacji oraz Krajowego Rejestru Kwalifikacji dla uczenia się przez cole życie' Egzemplarz bezpłatny

4 Streszczenie Niniejszy raport przedstawia odniesienie projektu Polskiej Ramy Kwalifikacji (PRK) do Europejskiej Ramy Kwalifikacji (ERK). W raporcie przedstawiono także przebieg i stan zaawansowania prac nad projektami innych rozwiązań mających na celu modernizację krajowego systemu kwalifikacji w Polsce. Modernizacja systemu kwa lifikacji w Polsce wyn ika z potrzeb krajowych i będzie s ł użyć realizacji polityki na rzecz uczenia się przez całe życie. Dzia ł ania modernizacyjne dotyczące krajowego systemu kwalifikacji wpisane są w szerszy kontekst zmian zachodzących w Europie, związanyc h z re a l izacją treści zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie ustanowienia Europejskiej Ramy Kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie, zwanego dalej Za leceniem PE w sprawie ERK. Reformy szkolnictwa ogólnokształcącego i zawodowego wprowadzające efekty uczenia s i ę jako podstawowy punkt odniesienia dla polityki oświatowej zostały przeprowadzone w Polsce w latach W szkolnictwie wyższym kluczowe zmiany wprowadzono w 2011 r. W 2006 r. rozpoczęto przygotowania do tworzenia Krajowych Ram Kwa lifikacji dla Szkolnictwa Wyższego, a w roku 2008 w Polsce zainicjowano prace nad Polską Ramą Kwalifikacji. Wdrożenie PRK zamknie cykl reform zachodzących w polskiej oświac i e oraz szkolnictwie wyższym, a jednocześnie będzie impu lsem do rozwoju kwa lifikacji uzyskiwanych poza tymi systemami. Polska Rama Kwalifikacji ma obejmować różnorodne kwa lifikacje uzyskiwane w Polsce, co pozwoli na zintegrowanie różnych systemów kwalifikacji funkcjonujących w kraju. PRK została zaprojektowana tak, aby jej poziomy odpowiadały poziomom ERK. Unikatowym rozw i ązaniem zastosowanym w Polsce jest wprowadzenie dwóch charakterystyk poziomów o różnym stopniu szczegó łowości - uniwersalnych (l stopień) oraz typowych dla poszczególnych rodzajów kształcenia (li stopień). Raport przedstawia wyniki przeprowadzonej analizy, która wiarygodnie wykazała spójność poziomów Polskiej Ramy Kwa lifikacj i z poziomami Europejskiej Ramy Kwalifikacji. Dzięki temu moż l iwe będzie porównywanie kwa lifikacji nadawanych w Polsce z kwa lifikacjami nadawanymi w różnych krajach UE, a kwa lifikacje nadawane w Polsce powinny być bardziej czytelne i łatwiejsze do zrozumienia w innych krajach i systemach kwa lifikacji w Europie. W raporcie wykazano, że Polska wypełnia dziesięć kryteriów referencj i ok reś l onych przez Grupę Doradczą do spraw ERK (EQF Advisory Group). Do raportu dołączono informacje dotyczące zagadnień terminologicznych, zestawienia efektów uczenia się wymaganych dla wybranych kwalifikacji z charakterystykami poziomów PRK- uniwersalnymi oraz typowymi dla poszczególnych rodzajów edukacji, poszerzony opis systemu edukacji w Polsce, a także opinie ekspertów zagranicznych. Raport skierowany jest zarówno do polskich środowisk związanych z tą dziedziną, jak i do osób i instytucji z różnych krajów, które są zaangażowane w realizację Za lecenia PE w sprawie ERK. Raport ma być także oficjalnym źródłem informacji o kierunkach modernizacji krajowego systemu kwa lifikacji w Polsce. Ró wnocześn i e z niniejszym raportem referencyjnym został przygotowany "Raport samopotwierdzenia Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyżs zego'; w którym przedstawiono powią za n e z PRK Krajowe Ramy Kwa lifikacji dla Szkolnictwa Wyższego (KRK-SW) oraz ich odniesienie do Ram Kwa lifikacji dla Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyżs zego (QF EHEA) i do ERK. 1 Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie ustanowienia europejskich ram kwalifikacji dla uczenia s i ę przez ca ł e życie (Dz. Urz. UE. C 111 z 6 maja 2008 r., s. 1-7). 3

5 Spis treści Streszczenie Wprowadzenie Część 1. Kwalifikacje w Polsce- stan wyjściowy System oświaty Szkolnictwo wyższe Kwa lifikacje poza oświatą i szkolnictwem wyższym Część 2. Zintegrowany system kwalifikacji w Polsce- rozwiązania docelowe Podstawowe założen i a Polska Rama Kwalifikacji Zapewnianie jakości kwa lifikacji Akumulowanie i przenoszenie osiągnięć Zintegrowany rejestr kwa lifikacj i Część 3. Scenariusz rozwoju systemu kwalifikacji w Polsce Część 4. Kryteria referencji Kryterium l Kryterium Kryterium Kryterium Kryterium Kryterium Kryterium Kryterium Kryterium O. Kryterium 1 O Część 5. Zakończenie Opinie ekspertów zagranicznych Aileen Ponton Michael Schopf Eduard Staudecker Erzsebet Szlamka Bibliografia Część 6. Aneksy Aneks l. Opinie instytucji odpowiedzialnych za zapewnianie jakośc i Aneks 2. Słownik podstawowych terminów dotyczących krajowego systemu kwalifikacji Aneks 3. Zaangażowanie partnerów społecznych w dział a nia zw i ązane z mod e rnizacją systemu kwalifikacji Aneks 4. Prace nad przypisywaniem poziomów PRK do kwa lifikacji... l Aneks 5. Relacje m ię dzy opisem efektów uczenia się wymaganych dla kwa lifikacji a charakterystyką poziomu PRK- wybrane przykłady..... l Aneks 6. Podstawowe informacje o systemie oświaty w Polsce Bibliografia (do aneksu 6) s

6 Wprowadzenie Kapit a ł intelektualny to gł ówne źródło konkurencyjnośc i w globalnej gospodarce. Polepszanie jego jako śc i jest jednym z warunków rozwoju spo łeczno - ekono m icznego. P rzyję t e lub opracowywane rządowe dokumenty strategiczne' wskazują na istotne wyzwan ie, jakim jest rozwój kap i t a łu intelektua lnego w Polsce i rea lizacja strateg ii.. uczenia się przez cale życie': której narzędziem ma być rama kwa lifikacj i. Rozwijanie krajowego systemu kwa lifikacji, w tym w szczególnośc i wdrożenie Polskiej Ramy Kwa lifi kacji (PRK) u mo ż liwiającej większą in tegrację całego systemu, stanowić będ zie jeden z ważniejszych kierunków działa ń modernizacyjnych pozwa l ających Pol sce na szybszy postęp cywilizacyjny, a tym samym w i ę kszy wkład w rozwój integrującej s ię Europy. W z mi e niając ej się sytuacji społeczno-gospodarczej pows tał a w Polsce potrzeba u łożen ia całości d ziała ń w za kresie kwa lifika cji w czytelny i spójny system, opi e r ający s i ę na Polskiej Ramie Kwal ifikacji od niesionej do Europejskiej Ramy Kwa lifikacj i. Niniejszy raport przedstawia koncepcję wdrożenia Polskiej Ramy Kwalifikacji oraz przebieg i stan zaawansowania prac nad nowymi rozwiąza niami systemowymi. Raport skierowany jest przede wszystkim do osób i instytucj i z różnych krajów, które są zaangażowane w rea li zację Zalecenia PE w sprawie ERK. Raport ma być także oficjalnym ź ró dłe m informacji oraz pod stawą opracowywania m ate ri a łów informacyjnych na temat Polskiej Ramy Kwalifikacji jako kluczowego elementu zmodernizowanego systemu kwal ifikacji w Polsce. W Polsce kwa lifikacje są nadawane w systemach oświaty i szkolnictwa wyższego, a także poza tymi systemami w ramach róż nyc h struktur, instytucji i organizacji. W dziedzinie kwalifikacji Polska ma bogaty dorobek i dług ie tradycje. W systemach oświaty i szkolnictwa wyższego od lat obowiązują jasno określone zasady zapewniania j akośc i kwalifikacji wynikające z przepisów prawa 2 Kwalifikacje nadawane poza tymi systemami funkcjonują na podstawie ró żnych ustaw lub innych regu lacji ró ż n ej rangi ustanowionych przez rozmaite podmioty: korporacje zawodowe, organizacje, instytucje szkoleniowe. Cechą charakterystyczną obecnego systemu kwal ifikacj i w Polsce jest stosunkowo duża autonomia poszczególnych podsystemów, nie zawsze kwa lifikacje nadawane w ramach róż nyc h sektorów m oż na do siebie odno s ić, przy nadawaniu kwa lifikacj i rzadko moż l iwe jest t eż uwzg l ędnienie kwalifikacji wcześniej nabytej w innym sektorze. Rozpoznawa nie i certyfikowanie ko mpetencji zdobywanych poza zorganizowanymi formami edukacj i jest rozpro szone. Nie ma pełnej i powszechnie do stęp n ej informacji, gdzie i jakie kwalifi kacje można zdobyć, jakie są wymagania oraz jakie wa runki na l eży s pełn ić, by okreś l oną kwalifikację uzyskać. Informacje te są do stę pn e sektorowo lub bezpo śred nio w instytucjach nadających kwa lifikacje. Taki sposób funkcjonowa nia w Polsce.. rynku kwa l ifikacji" w pływa na postawy w odniesieniu do uczenia się przez c a łe życ ie. W rezu ltacie na tle innych krajów Unii Europejskiej Polska ma bardzo wysokie wskaź nik i skajaryzacji (w szkolach i na uczelniach) oraz bardzo niski u dz iał osób u czącyc h s ię po zako ńcze niu edukacji w systemie szkolnym. Według danych Eurostatu, w r. Polska mi a ł a jedną z najniższych w krajach Unii Europejskiej wartość.. wskaźnika uczenia się przez cale życ i e " (u d ział u w edukacji i szkoleniach) 3 : ni eca łe 5 procent osób m i ędzy 25. a 64. rokiem życ i a zdobywa nowe kompetencje lub aktua lizuje j u ż posiadane, podczas gdy ś redn ia w krajach UE wynosi prawie 9 procent, a np. w Danii ponad 30 procent, w Finlandii i Szwecji - ponad 20 procent 4 1 Krajowy Program Reform na rzecz rea lizacji Strategii.. Europa 2020 Aktualizacja 2012/2013- dokument przyjęty przez Ra d ę Ministrów 25 kwietnia 2012 r.;.. Strategia rozwoju kraju; Aktywne społecze ń stwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo"- dokument przyjęty przez Radę Ministrów 25 września 2012 r.; projekt.. Strategii Rozwoju Kapitału Ludzkiego" z dnia 15 listopada r. wraz z projektem dokumentu.,perspektywa uczenia s i ę przez całe życie" z dnia 4 ł utego r. ' Okreś l onyc h w szczegó l ności w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz z późn. zm.) oraz w ustawie z dnia 27 1ipca 2005 r.- Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z r. poz. 572 z późn. zm.). ' Wskażnik u żywany w badaniach Eurostatu (np. Labaur Force Survey). ' Ana lizy pokazują równ ież, że aktywność pracodawców w Polsce w zakresie inwestowania w kapitał ludzki (w odniesieniu do pracowników) jest stosunkowo nieduża. Zob. Szczucka. Turek, Worek (2012); Worek. Stec et al. (20 11 ); Dębowski, Lis, Pogorzelski (201 0). 7

7 Zmodernizowanie krajowego systemu kwa lifikacji przez wdrożenie Polskiej Ramy Kwa lifikacj i pozwoli bardziej zintegrować ten system. Zgodnie z Zaleceniem PE w sprawie ERK pod stawowymi za łożeniam i zintegrowanego systemu kwalifikacji w Polsce są: - powszechne stosowanie rozw i ąza ń, w których efekty uczenia się s ą g łównym punktem odniesienia, - umoż l iwienie walidawania efektów uczenia uzyskanych niezależnie od formy uczenia się (edukacji forma lnej, pozaformalnej, uczenia si ę nieforma lnego), - rozwijanie moż l iwośc i akumulowania i przenoszenia os i ągnięć, - powszechne wdrażanie procedur zapewniania jakośc i kwa lifikacji zgodnie ze standardami przyjętymi w Europie. Zmiany w kierunku dostosowania istniejących rozwiązań do systemu opartego na efektach uczenia się są już częściowo wdrożone. Od 2008 r. dokumenty okreś l ające programy nauczania w polskich szkoł ac h d efiniują oczekiwane efekty uczenia sięs W r. rozpoczę ł a się także daleko id ąca modernizacja szkolnictwa zawodowego zmierzając a do oparcia ca łego systemu w większym n iż do tąd stopniu na opisie efektów kształcenia 6 W szkolnictwie wyższym wprowadzono w 2011 r. obowiązek formułowania programów kształcenia w języ k u efektów kszta ł cenia ok reś l onych w Krajowych Ramach Kwa lifikacji dla szkolnictwa wyższego 7. W r. wprowadzono zmiany w zakresie egzaminów czeladn iczych i mistrzowskich przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieś l niczych 8. Niniejszy raport obejmuje informacje d otyczące stanu zaawansowania prac nad zintegrowaniem krajowego systemu kwa lifikacji w oparciu o Polską Ramę Kwalifikacji odnies i oną do Europejskiej Ramy Kwa lifikacji. Równocześn i e w powi ązan iu z niniejszym ra portem (referencyjnym) przygotowany zos t a ł.raport samopotwierdzenia Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższe go ' ; w którym przedstawiono Krajowe Ramy Kwalifi kacji dla Szkolnictwa Wyższego (KRK-SW) oraz ich odniesienie do Ram Kwalifikacji dla Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego (QF EHEA) i do PRK, a tym samym do ERK. Raport referencyjny rozpoczyna s i ę od opisu rozwoju systemu kwa lifi kacji w Polsce (rozd z i a ły 1, 2, 3). W rozdzia le pierwszym opisano stan obecny kwalifikacji w Polsce, w drugim - planowane rozwiązan i a docelowe w tym zakresie. Rozdział trzeci przedstawia scenariusz dzia ła ń, a w rozdziale 4 omówiono 1 O kryteriów referencji wskazanych przez Gr u pę Doradczą ds. ERK (EQF Advisory Group). Do raportu dołączono opinie ekspertów zagranicznych oraz aneksy: - Aneks 1 - zawiera opinie instytucji odpowiedzia lnych za zapewnianie ja k ości. - Aneks 2- przedstawia s łownik podstawowych terminów z definicjami. W tekście raportu terminy te są używane w znaczeniach podanych w tych definicjach. - Aneks 3- opisuje zaangażowanie partnerów społecznyc h. Przedstawiono to w form ie oddzielnego aneksu dla u n i knięc i a powtórzeń (wszystkie dzia ł a n ia przedstawione w raporcie b y ły prowadzone ze znaczącym u dzia łem partnerów społecznych). - Aneks 4- omawia prace nad przypisywaniem poziomów PRK do kwalifikacji. - Aneks 5 - prezentuje wybrane przykła d y relacji pomiędzy wymagan iami dla kwa lifi kacjami a zapisami w PRK. - Aneks 6 - zawiera rozszerzony opis polskiego systemu oświa t y, który stanowi szerszy kontekst dla rozwiązań prezentowanych w raporcie (rozszerzony opis szkolnictwa wyższego znajd uje się w raporcie samopotwierdzenia dla szkolnictwa wyższego). ' Por. roz porządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przed szkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. U. z 2009 r. Nr 4, poz. l 7). Obecnie w jego miejsce obowiązuje rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach sz kó ł (Dz. U. poz. 977). 6 Por. ustawa z dnia 19 sierpnia r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 205, poz. 1206) 7 Por. ustawa z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy- Prawo o szkolniawie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 84, poz. 455 z późn. zm.). 8 Art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 205, poz. 1206). 8

8 Część 1. Kwalifikacje w Polsce- stan wyjściowy W niniejszym rozdziale na tle podstawowych informacji o fu nkcjonowaniu polskiego systemu edukacyjnego przedstawiono kwa lifikacje moż li we do uzyskan ia w Polsce System oświaty 9 W Polsce system ośw i aty działa na podstawie oddzielnej ustawyl 0 System ten obejmuje przedszkola 11, szkoły podstawowe 12, gimnazja 13, szkoły ponadgimnazjalne 14, instytucje ks z tałcenia ustawicznego 15, inne instytucje oświatowe 1 6, kolegia 1l Na l eży zaznaczyć, że w systemie oświaty i stnieją także szko ły podstawowe, gimnazja i szkoły ponadgimnazjalne, które są przeznaczone dla dorosłych. Obecnie wychowaniem przedszkolnym mogą być objęte dzieci od początku roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 3 lata, do końca roku szkolnego w roku ka lendarzowym, w którym dziecko kończy 6 lat (od 2014 r.- 5 lat). Dziecko w wieku 5 lat jest obowiązane odbyć roczne przygotowanie przedszkolne w przedszkolu, oddziale przedszkolnym zorganizowanym w szkole podstawowej lub w innej formie wychowania przedszkolnego. Tradycyjnie dzieci w Polsce rozpoczynają naukę w szkole w wieku?lat. Od roku szkolnego 2009/20 l O -na wniosek rodziców i za zgodą dyrektora szkoły- naukę w szkolach mogą ro z poczynać także sześciolatki. Od l września 2014 r. obow i ązek szkolny dziecka będzie się rozpoczyna ł z początkiem roku szkolnego w roku ka lendarzowym, w którym ukończy ono 6 lat. Obowiązek szkolny trwa do ukończenia gimnazjum, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18 roku życ i a. Nauka w szkole podstawowej trwa 6 lat. W ostatnim roku nauki wszystkie 18 dzieci przystępują do sprawdzianu 19. Przystąpienie do niego jest warunkiem koniecznym uzyskania świadectwa ukończenia szkoły. Sprawdzianu nie m oż na"nie zdać'; a jego wynik niejest odnotowywany na świadectwie i nie ma wpływu na przyjęcie ucznia do gimnazjum. Po ukończeniu szkoły podstawowej wszystkie dzieci rozpoczynają trzy l etnią naukę w gimnazjum, która kończy się egzaminem. Przystąpi e nie do egzaminu gimnazjalnego jest warunkiem koniecznym uzyskania świadectwa ukończenia gimnazjum. Egzaminu gimnazjalnego, podobnie jak sprawdzianu szóstoklasisty, nie można "nie zdać'; ale wyniki egzaminu gimnazjalnego są brane pod uwagę przy rekrutacji do szkól ponadgimnazjalnych. Absolwent gimnazjum, który wype ł nił już obow i ązek szkolny, nadal podlega obow i ązkowi nauki do ukoń czen ia 18 roku życ i a. Obowiązek ten może rea l izować w szkole ponadgimnazjalnej lub przez przygotowanie zawodowe u pracodawcy (np. w rzemio ś l e 20 ), a w szczególnych wypadkach równ ież poprzez u częszczanie na kwalifikacyjny kurs zawodowy. 9 Informacje przedstawione w tej części uzupełnia Aneks Ustawa o systemie oświa ty z dnia 7 września 1991 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz z póżn. zm.). " W tym z oddzia ł a mi integracyjnymi, przedszkola specjalne oraz inne formy wychowania przedszkolnego. " W tym specjalne, integracyjne, z oddziałami integracyjnymi i sportowym i, sportowe i mistrzostwa sportowego, artystyczne. 13 W tym specjalne, integracyjne, dwujęzyczne, z oddziałami integracyjnymi, dwujęzycznymi, sportowymi i przy s p osab i ającymi do pracy, sportowe i mistrzostwa sportowego, artystyczne. 14 Są to: zasadnicze szkoły zawodowe, technika. licea ogó ln okszta łcące, w tym specjalne. integracyjne, dwujęzyczne, z oddziałami integracyjnymi, dwujęzycz nymi i sportowymi, sportowe, mistrzostwa sportowego, rolnicze i l eśne, artystyczne. W ustawie o systemie oświaty wśród szkól ponadgimnazjalnych wymienia się ponadto szkoły policealne. Por. ar t. 9, ust. l, pkt 3 lit. d ustawy o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz z późn. zm.). " W tym placówki kszt a łcen ia ustawicznego, praktycznego, ośrodki doks ztałcan ia i doskona lenia zawodowego. 16 Na przykład: różne placówki oświatowo -wychowawcze i opiekuńcze. poradnie psychologiczno-pedagogiczne, biblioteki pedagogiczne, placówki doskonalenia nauczycieli. " W tym kolegia nauczycielskie, nauczycielskie kolegia języków obcych oraz kolegia pracowników służb społecznych. 1 " Oprócz dzieci i młodzieży objętych kształceniem specjalnym z uwagi na upoś l edzenie umysło we. " Szerzej na temat egzaminów przeprowadzanych w szkołach podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych zob. Aneks 6. "' Około 80 tys ięcy mł odoc ianyc h pracowników zatrudnionych w celu nauki zawodu w rzem i oś l e jest j ednocześnie uczniami zasadniczych szkół zawodowych. a około 4,7 tysiąca młodocianych dokształca się w systemie pozaszkolnym. W systemie rz emios ła zawodu mogą się uczyć także osoby dorosłe. 9

9 Część l. Kwalifikacje w Polsce 1.1. System oświaty Szkoły ponadgimnazjalne d zie l ą się na: a) trzyletnie zasadnicze szkoły zawodowe, umoż l iwi ające uzyskanie dyplomu potwie rd zając ego kwalifikacje zawodowe po zdaniu egzaminów potwierdzających kwa lifikacje w danym zawodzie 21, a także pozwa l aj ące na dalsze kształcenie począwszy od klasy li liceum ogó l nokszta łcąceg o dla do rosłyc h, b) czteroletnie technika, umożliwiające uzyskanie dyplomu potwierdzającego kwa lifi kacje zawodowe po zdaniu egzaminów potwierdzających kwa lifikacje w danym zawodzie, a także uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego, c) trzyletnie licea ogólnokształcące, umoż l iwiające uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzami nu maturalnego. Ponadto w ustawie o systemie oświaty wśród szkół ponadgimnazjalnych wymienia się szkoły policealne, które dają możliwość uzyskania dyplomu potw ie rdzającego kwa lifikacje zawodowe po zdaniu egzaminów potwierdzających kwa lifikacje w danym zawodzie, trzyletnie szkoły specjalne przysposabiające do pracy dla uczniów z upoś l edzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi; ich ukończenie umoż l iw i a uzyskanie świadectwa potwierdzającego przysposobienie do pracy. Cechą charakterystyczną polskiego systemu oświatowego jest obecność w programach zasadniczych szkół zawodowych oraz techników rozbudowanego modu ł u edukacji ogólnej realizowanego zgodnie z zapisami w podstawie programowej kształcenia ogólnego. Umoż l iwia to uczniom tych szkó ł elastyczne kształtowanie swojej kariery edukacyjnej. Absolwenci technikum mogą podejmować studia, natomiast uczniowie zasadniczych szkół zawodowych mogą kontynuować naukę począwszy od klasy 1 liceum ogó l nokształcącego dla dorosłyc h i w dalszej perspektywie także podjąć studia (zasada d roż n ości). System oświaty obejmuje przedszkola, szkoły i placówki, które są przeznaczone dla dzieci i młodzieży (Rysunek 1 ), oraz sieć instytucji przeznaczonych dla dorosłych (Rysunek 2). Rysunek 1. Ogólny schemat ustroju szkolnego w Polsce- dzieci i młodz i eż (schemat ilustruje ustrój szkolny po dokończeniu wdrażania zmian) I OBOW IĄZEK NAUKI {.---?'.r'":;-: ;t 4:, : LICEA OGOLNOKSZTAŁCĄCE :. : : f;\::. : (3 LA TAi \... _r;;, : ' ""l'.!!la;- tnł::. ).., y ;. :.! : '... GIMNAZJA l, (3LATA),!_. ". ' l - 1f.. '.! : ' ' l 12 OBOW I ĄZ EK SZKOLNY OBOW I Ą Z KOWE ROCZNE PRZYGOTOWANIE PRZEDSZKOLNE I.. PRZE - 'oz,; : L::::L[ I n I w l : l 7 l 6 l 5 l 4 l 3 WIEK UCZĄCYCH S I Ę Źródło : Opracowanie /BE. " Młodociani pracownicy zatrudnieni w celu nauki zawodu w rzemiole dokształcający s i ę w szkołach zasadniczych uzyskują wiadectwo czeladnicze po zdaniu egzaminu czeladniczego (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygarowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; Dz. U. Nr 60, poz. 278 z późn. zm.). 10

10 Część 1. Kwalifikacje w Polsce 1.1. System oświaty Polski system oświaty od lat dysponuje także rozbu dowaną ofe rt ą w zakresie dalszego kształ cenia. Po modernizacji kształcenia zawodowego rozpoczę tej w r. dalsze kształcenie (poza systemem szkolnictwa wyższego) realizowane jest przez sieć instytucji, które przedstawiono na Rysunku 2. Rysunek 2.\nstytucje kształcenia dorosłych poza systemem szkolnictwa wyższego INSTYTUCJE UMOŻLIWIAJĄCE KONTYNUOWANIE NAUKI '. oj = ZASADNICZE SZKOŁY ZAWODOWE (3 LATA) Źródło: Opracowanie!BE. W Polsce znaczna większość szkó ł prowadzona jest przezjednostki samorządu terytorialnego i podlega Ministrowi Edukacji Narodowej. Dla pewnej liczby szkół organem prowadzącym są: Minister Ku ltury i Dziedzictwa Narodowego, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Minister Sp rawied l iwośc i oraz Minister jrodowiska. Ważnym elementem systemu zapewniania jakośc i są egzaminy zewnętrzne przeprowadzane przez okręgowe komisje egzaminacyjne (OKE). Na system egzaminów zewnętrznyc h składają się : sprawdzian na koniec szko ły podstawowej oraz egzamin gimnazjalny, które zda j ą wszyscy uczniowie, oraz egzamin maturalny i egzaminy potwierdzające kwalifikacje w zawodzie, które już nie obowiązują wszystkich uczniów (Rysunek 3). 11

11 Część 1. Kwalifikacje w Polsce 1.1. System oświaty Rysunek 3. Szkolne egzaminy zewnętrzne ROK 9 l i 8 7!l " -. _t -!1::-!, EGZAMIN GIMNAZJALNYH-L. :.....,...,.."._ ---..:-'}j...l:c 41,-o' :... w formie pisemnej;. w ostatnim roku nauki obejmuje:. część humanistyczhą,śći matematyczno-przyrodniczą, _ _. język" obcy..\!).w.ży.a.(p_ojm ' podstawowy lub rozszerzony) ;.:_; <' -::.': _: ;t J..:7{ '. 6 s ZSZ- ZASADNICZA S Z KOŁA ZAWODOWA T- TECH NIKU M LO- LICEUM OG Ó L NOK SZTAŁCĄCE Źródło: Opracowanie /BE. Dla uczniów szkól zawodowych (młodocia n ych pracowników, którzy rea li zują dokształcanie teoretyczne w szkole) istnieje także inna możliwo ść uzyskania kwa lifikacji zawodowych. Jeś l i szkoła, w której pobierają naukę, prowadzi kształcenie w kierunku związanym z zawodem rzemieślniczym, mogą oni uzyskać świadectwo czeladnika w tym zawodzie po zdaniu egzaminu czeladniczego przeprowadzanego przez kom isje egzaminacyjne izb rzemieś l niczych 22 Uczniowie kończący liceum lub technikum nie muszą przystępować do egzaminu maturalnego, jednakże zdanie tego egzaminu otwiera drogę do dalszego kształcenia się w szkole wyższej. Absolwenci tych szkól mogą też podjąć naukę w szkole policealnej, która umożliwia uzyskanie dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe po zdaniu egzaminów potwierdzających kwalifikacje w danym zawodzie. Wykaz wszystkich kwa lifikacji nadawanych w polskim systemie oświaty (z wyłączeniem szkolnictwa specjalnego) przedstawia Tabela 1. " Oprócz egzaminu czeladniczego w systemie rzemio s ła można zdawać także egzamin na tytu ł mistrza (egzamin mistrzowski) oraz egzamin sprawdzający wybrane kwalifikacje zawodowe w zakresie zawodu odpow iad ającego danemu rodzajowi rzemiosła, por. 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 września 2012 r. w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych (Dz. U. poz ). 12

12 Część 1. Kwalifikacje w Polsce 1.1. System oświaty Tabela 1. Kwalifikacje możliwe do uzyskania w systemie oświaty Podstawowy typ szkoły Nazwa kwalifikacji Podmiot nadający kwalifikację Planowany poziom kwalifikacji w PRK 24 Dzieci i młodzież szkoła podstawowa - świadectwo ukończen i a szkoły podstawowej szko ła gimnazjum świadectwo ukoń cze n ia gimnazjum sz koła 2 szkoły ponadgimnazjalne. - świadectwo u kończen i a zasadniczej szko ły zawodowej szko ła nie zosta ł j eszcze ok reś l ony zasadnicza szko ła zawodowa - świadectwo potwierdzające kwalifikację w zawodzie OKE dyplom potwi erdzający kwalifikacje zawodowe OKE 3 - świadec two ukończ e nia technikum szko ła nie zosta ł j eszcze ok re ś l ony technikum - świadectwo potwierdzające kwa l ifikację w zawodzie - dyplom potw ierdzający kwalifikacje zawodowe - świadectwo d ojrza ło śc i (matura) OKE OKE OKE 3 lub 4 w za l eżnośc i od kwa lifikacji 4 4 liceum ogó lnok ształcące - świadectwo ukończe nia liceum ogó l noksz tałcącego - świadectwo dojrzałości (matura) szko ła OKE nie zosta ł jeszcze okreś l ony 4 Doroś li - świadec two ukoń cze nia szkoły policealnej szkoła nie zos ta ł jeszcze określony szkoła policea lna - świadectwo potwierdzające kwa l ifikację w zawodzie OKE 3 lub 4 w za l eżnośc i od kwa lifikacji - dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe OKE 3 lub 4 w za l eż n ości od kwa lifikacji kolegium nauczycielskie - dyplom ukończenia kolegium kolegium nie zosta ł jeszcze okreś l ony nauczycielskie kolegium j ęzyków obcych kolegium pracowników służb spo ł ecznyc h - tytu ł zawodowy licencjata (opcjonalnie - nadawany przez u cze lni ę sp raw uj ącą opiekę naukowo-dyda ktyczną nad kolegium) szkoła wyższa 6 Doro ś li, którzy nie uzyska li wyżej wymienionych kwa lifikacji w ramach nau ki w szkołach dla dzieci i młodz i eży, mogą w innym trybie uzyskać następujące kwa lifikacje: świadectwo ukończenia szkoły podstawowej, gimnazjum i liceum ogó l nokształcącego po ukończeni u odpowiedniej szkoły dla dorosłych albo zdaniu egzaminów eksternistycznych, przeprowadzanych z zakresu obowiązkowych zajęć ed ukacyjnych ok reś l o n yc h w ramowych planach nauczania odpowiednio szkoły podstawowej dla doros łyc h, gimnazjum dla d orosłych lub liceum ogó ln okszta łcącego dla doro s łych, świadec two dojrzałości po zdaniu egza minu maturalnego, do którego mogą przystąpić po uzyskani u świadectwa u ko ń czenia szko ły odpowiedniego typu, '' Wstępnego okreś l e n ia poziomu tych kwalifikacji dokon aly zespoly ekspertów branżowych poprzez szczególowe porównanie wymaganych efektów uczen ia się z odpowiednimi zapisami w PRK. Pon ieważ porównania te nie zostaly zakończone. przy niektórych kwalifikacjach nie ma jeszcze propozycji poziomu PRK. Sposób porównywania przedstawiono w Aneksie 5. " Okręgowa Komisja Egzaminacyjna. 13

13 Część 1. Kwalifikacje w Polsce 1.2. Szkolnictwo wyżs ze Tabela 1. cd. świadec two potwierdzające k walifikację w zawodzie po uko ń czen i u kursu kwalifikacyjnego organizowanego przez instytucję kształcen i a dorosłych lub praktycznej nauki zawodu dorosłych 26 i zdaniu egzaminu potw i e rd zającego kwa lifi kacje w zawodzie w zakresie danej kwalifikacj i albo po zdaniu eksternistycznego egzaminu po twie rd zającego kwal ifikację w zawodzie; do ta kiego egzaminu dopuszcza się o so bę, która uko ńczyła gimnazjum albo ośmioletnią szkołę podstawową oraz przez co najmniej dwa lata k s ztałciła si ę lub pracowa ła w zawodzie, w którym wyodrębniono daną kwa l ifikację zgodnie z klasyfikacją zawodów szkolnictwa zawodowego, dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe, jeżeli dana osoba ma św i adectwa potwierdzające wszystkie kwalifikacje wyodrębnione w danym zawodzie oraz ma odpowiedni dla danego zawodu poziom wykształcenia: a) wykształce n ie średn i e lub b) wykształcenie za sadnicze zawodowe, lub je ś li zdała egzamin eksternistyczny z zakresu wymaga ń okreś l o nych w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla za sadniczej sz koły zawodowej przeprowadzany przez OKE. Ponadto, w systemie o św iaty nadawane są kwalifikacje absolwentom szkół specja lnych w postaci świade c twa potwierdzaj ącego przysposobien ie do pracy. Ana logicznie jak w wypadku mło doci a nyc h pracowników zatrudnionych w celu nauki zawodu wrzemioś l e, którzy są jednocześnie uczniami zasadniczych szkół zawodowych, dorośli mogą również uzyskać świadectwo czeladnicze. W rozporządzeniu Rady Ministrów 26 egzamin czeladniczy traktowany jest jak egzamin równorzędny z odpowiedniego rodzaju egzaminem zawodowym przeprowadzanym w systemie o ś wiaty. Ponadto, w rzemio ś l e nadawany jest dyplom mistrzowski, jednak nie ma on odpowiednika w kwalifikacjach nadawanych w ramach systemu oświaty Szkolnictwo wyższe System szkolnictwa wyżs zego w Polsce reguluje osobna ustawa 27. Studia są prowadzone przez uczelnie publiczne lub niepubliczne, które działają w sposób okreś l ony ustawą. W Polsce studia prowadzone są w formie stacjonarnej i niestacjonarnej jako studia pierwszego stopnia 28 (3-4 lata nauki), stud ia drugiego stopnia (1,5-2 lata nauki), jednolite studia magisterskie (4,5-6 lat nauki) oraz studia doktoranckie (2-4 1ata nauki). Dodatkowym rodzajem stud iów są studia podyplomowe. Od 2011 r. w szkolnictwie wyższym wdrażana jest reforma, której ważnym składnikiem jest zmiana zasad autonomicznego tworzenia programów kształcenia. Ich podstawą są obecnie "krajowe ramy kwalifikacji dla szkolnictwa wyższego " (od 1 październ i ka 2012 r.) oraz nowe wa runki, jakie mu si s p ełniać opis programu kształcenia i kwal ifikacji 29 Rozporządze n ie w sprawie Krajowych Ram Kwa lifikacji dla Szkolnictwa Wyż s zego o k re ś la efekty ks ztałcenia dla studiów pierwszego i drugiego stopnia dla profi lu ogólnoakademickiego oraz dla profi lu praktycznego w zakresie o ś miu obszarów kształcenia: - nauk humanistycznych, - na uk s połecznych, - nau k ści s łych, - nauk przyrodniczych, - nauk technicznych, - nauk medycznych, nauk o zdrowiu oraz nauk o kulturze fizycznej, " Art. 2, ust. 1 pkt. 27a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 41 S z późn. zm.). 26 R ozporządze n ie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego m ł odocia nyc h i ich wynagradzania (Dz. U. Nr 60, poz. 278 z późn. zm.). " Ustawa z dnia 27 lipca 200S r.- Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z r. poz. S72 z póź n. zm.). '" Dyskutuje się wydzielenie w ramach studiów tzw. krótkiego cyklu bo l ońskiego, p rowa d zące g o do kwalifi kacji na poziomie S PRK. " Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 21istopada 2011 r. w sprawie Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego (Dz. U. Nr 2S3, poz. 1520); rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia S p aździe rn ika r. w sprawie wa runków prowadzenia studiów na okreś l onym kierunku i poziomie kształcen i a (Dz. U. Nr 243, poz. 144S z póź n. zm.). 14

14 Czę ś ć 1. Kwalifikacje w Polsce 1.2. Szkolnictwo wyższe - nauk rolniczych, l eś n yc h i weterynaryjnych, - sztuki. Wiąże się z tym likwidacja centra lnie ustalonej listy sta ndardów ksztalcenia dla poszczególnych kierunków studiów. Standardy ksztalcenia zostały ograniczone do "reguł kształcenia na studiach przygotowujących do wykonywania zawod u nauczyciela oraz zawodów, dla których wymagania dotyczące procesu ksztalcenia i jego efektów są ok reś l one w przepisach prawa Unii Europejskief3 Kwalifikacje nadawane w szkolnictwie wyższym przedstawia Tabela 2. Tabela 2. Kwalifikacje możliwe do uzyskania w szkolnictwie wyższym 31 Studia prowadzone jako: Nazwa kwalifikacji Punkty ECTS Planowany poziom kwalifikacji wprk - dyplom potwierdzający uzyskanie t ytułu zawodowego licencjata (licencjat) studia pierwszego - dyplom potw i erdzający uzyskanie tytułu zawodowego stopnia (pierwszy inżyniera (in żyn ie r) cykl bo l oński) - dyplom potwierdzający uzyska nie tytułu równo rzędn ego studia drugiego stopnia (drugi cykl boloński) tytułow i licencjata bądź inżyn ie ra (np. inżynier pożarnictwa, licencjat położnictw a ) - dyplom potwierdzający uzyskan ie tytułu zawodowego magistra (magister) - dyplom potw i e rd zający uzyskan ie tytułu zawodowego magist ra i nżynie r a (magister i nżynie r) lub jednolite studia magisterskie równorzędnego tytułow i mag istra lub magistra in żynie r a (np. tyt uł leka rza) - dyplom potw ierdzający uzyskanie tytułu zawodowego co najmniej l 80 st udia drugiego stopnia -co najmniej 90 jednolite studia mag isterskie - co najmniej: 300 (pi ęcio l etni e), 360 (sześcio l et nie) 6 7 studia trzeciego stopnia (trzeci cykl b o l oński ) - dyplomy potwierdzające uzyskan ie stopnia naukowego doktora w określonej dziedzinie a ponadto: studia podyplomowe ró ż n e kwalifikacje podyplomowe co najmniej ; (studia nie powinny tr wać krócej n i ż dwa semestry) w za l eżnośc i od programu Uwaga: Liczbę punktów EUS niezbędnq do uzyskania kwalifikacji pierwszego i drugiego stopnia oraz studiów podyplomowych określa ustowa3 4 Uzyskane punkty EUS musz q się odnosić do efektów kształcenia w łaściwyc h dla prog ramu studiów. Odniesienie poszczególnych kwa lifikacji do poziomów PRK oraz Ram Kwa lifikacj i dla Europejskiego Obsza ru Szkolnictwa Wyższego (QF EHEA) zostało przedstawione w "Ra porcie samopotwierdzenia Krajowych Ram Kwa lifikacji dla Szkolnictwa Wyższego" przygotowanym jednocześn i e z niniejszym raportem referencyjnym. "' Art. 2 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 27 1ipca 2005 r.- Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z r. poz. 572 z późn. zm.). Dotyczy to kierunków studiów: lekarskiego, lekarsko-dentystycznego, farmacji, pie l ęgniarstwa i położnictwa, weterynarii i architektury. " R ozpo rząd zenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 wrzesnia r. w sprawie tytułów zawodowych nadawanych absolwentom studiów, warunków wydawania oraz niezbędnyc h elementów dyplomów ukończenia studiów i swiadectw ukoń czenia studiów podyplomowych oraz wzoru suplementu do dyplomu (Dz. U. Nr 196, poz. 1167). 32 Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września r. w sprawie kształcenia na studiach doktoranckich w uczelniach i jednostkach naukowych (Dz. U. Nr 196, poz. 1169). Nal eży ws k azać, że na obecnym etapie prac legislacyjnych nad r ozpo r ządzeniem Mini stra Nauki i Szkolnictwa Wyżs zego zmieniającym r ozporządzenie w sprawie kszt a łce nia na studiach doktoranckich w uczelniach i jednostkach na ukowych przyjęto, że zakres punktów ECTS wyniesie " Na l eży wskazać, że na obecnym etapie prac legislacyjnych nad projektem.założeń projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych in nych ustaw" p r zyj ęto, że zmniejszona zostanie liczba punktów FCTS- prawdopodobnie do poziomu 30 punktów ECTS. 34 Ustawa z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy-prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 84, poz. 455 z późn. zm.). 15

15 Część 1. Kwalifikacje w Polsce 1.3. Kwa lifikacje poza oś wiatą i szkolnictwem wyż szy m 1.3. Kwalifikacje poza oświatą i szkolnictwem wyższym W celu przygotowa nia projektu modernizacji krajowego systemu kwalifikacji przeprowadzono anal izę istniejącyc h w polskim prawie rozwiązań dotyczących kwa lifikacji nadawanych poza systemami oświaty oraz szkolnictwa wyższego 35 Analiza wykazała dużą różnorodność, a niekiedy niesp ójnoś ć podejść i terminologii, co wynika z różnorodności aktów prawnych, w których te kwa lifikacje zostały opisane. Dyplomy, certyfikaty i świadectwa uzyskiwane poza systemami oświaty oraz szkolnictwa wyższego są tworzone, nadawane, a nawet nazywane wed ł ug różnych standardów. Jest to szczególnie widoczne w wypadku korporacji zawodowych. Róż ny jest też charakter nadzoru organów państwa nad nadawaniem tego rodzaju kwalifikacji, niekiedy takiego nadzoru nie ma w ogóle. Z dokonanego przeglądu wynika, że niektóre dokumenty mówiąc e o kwa lifikacji nie od noszą s ię bezpośredni o do efektów uczenia się uzyskanych przez uczących s ię. Są certyfikaty, dyplomy i św i adectwa, które poświadczają uczestnictwo w określonym cykl u kszt a łc en ia; niekiedy uzyska nie kwalifikacj i wiąże się także ze spełnieniem innych warunków (np. staż pracy). Zdobywanie kolejnych kwa lifikacji po ukończeniu kształcenia szkolnego i akademickiego w wielu dziedzinach jest w Polsce normalną drogą rozwoju zawodowego. Dodatkowe kwa lifikacje wiążą się także z uzyskiwaniem ok re ślonyc h u prawnie ń zawodowych. Dotyczy to m i ę d zy innymi służby zdrowia (specjalizacje leka rskie i p i e lęgniarskie), zawodów prawniczych (radca prawny, adwokat, prokurator, sędzia), służb finansowych (księgowy, samodzielny księgowy, biegły rewident, makler g i ełdowy), branży budowlanej, elektrycznej i energetycznej. obsługi maszyn i urządzeń, komun ikacji l ądowej, lotnictwa, żeg l ugi itd 36 Również w systemie zawodowego szkolnictwa wojskowego istnieje około 300 specjalności niezwiązanyc h z systemami oświaty i szkolnictwa wyższego 37. Własny system kwalifikacji ma także rzemiosło (czeladnicy, mistrzowie). 35 W ramach projektu systemowego.opracowanie za łożeń merytorycznych i instytucjonalnych wdrażania Krajowych Ram Kwalifikacji oraz Krajowego Rejestru Kwalifikacji dla uczenia się przez cale życie', realizowanego w Instytucie Badań Edukacyjnych (l BE) od lipca 201 O do końca 2013 roku (Program Operacyjny Kapitał Ludzki, Priorytet III, Działanie 3.4, Poddzialanie ). 36 W chwili obecnej prowadzone są w l BE prace m ające na celu zinwentaryzowanie opisanych w polskim prawie kwalifikacji (cząstkowych) nadawanych poza owiatą i szkolnictwem wyższym, w ramach projektu systemowego,opracowanie zał ożeń merytorycznych i instytucjonalnych wdraża n ia Krajowych Ram Kwalifikacji oraz Krajowego Rejestru Kwalifikacji dla uczenia się przez cale życie realizowanego od lipca roku do końca roku (Program Operacyjny Kapitał Ludzki, Priorytet II I, Działanie 3.4, Poddziałanie ). 37 Kwalifikacje wojskowe, uzyskiwane w centrach i o środkach szkolenia oraz szkolach podoficerskich, stanowi ą element systemu doskonalenia zawodowego podoficerów i szeregowych zawodowych. Wojskowe dyplomy, świadeawa i certyfikaty wydane przez niektóre centra i ośrodki szkolenia w specjalnościach zb l iżonych do funkcjonujących na cywilnym ryn ku pracy są na tym rynku uznawane. Prace prowadzone w Ministerstwie Obrony Narodowej nad jeszcze w ięk szą uznawa l nością na cywilnym rynku pracy kwalifikacji uzyskiwanych w centrach i ośrodkach szkolenia oraz szko ł ac h podoficerskich ukierunkowane s ą przed wszystkim na: (1) wzmocnienie motywacji podoficerów i szeregowych zawodowych w zakresie zdobywania dodatkowych kwalifikacji zawodowych. {2) stworzenie warunków zatrudnienia na cywilnym rynku pracy po odejśc iu z zawodowej służby wojskowej, (3) podniesienie prestiżu jednostek szkolnictwa wojskowego oraz konkurencyjnośc i w odniesieniu do cywi lnych placówek edukacyjnych. 16

16 D Część 2. Zintegrowany system kwalifikacji w Polsce -rozwiązania docelowe 2.1. Podstawowe założenia Przez krajowy system kwalifikacji (KSK) rozumie się ogół działań związanych z potwierdzaniem efektów uczenia się dla potrzeb rynku pracy, społeczeństwa obywatelskiego oraz indywidualnego rozwoju uczących się, oparty na krajowej ramie kwalifikacji. KSK obejmuje w szczególności tworzenie, nadawanie i uznawanie kwalifikacji, a także zapewnian i ejakości kwalifikacji. Modernizacja krajowego systemu kwa lifikacj i w Polsce będz i e po l eg a ć na jego zintegrowaniu przez wdrożenie dwóch zupe ł nie nowych instrumentów: - Polskiej Ramy Kwa lifikacji odniesionej do Europejskiej Ramy Kwa lifikacji, - zintegrowanego (krajowego) rejestru kwa lifikacji 38 Polska Rama Kwalifikacji jako element stanow iący podstawę krajowego systemu kwalifikacji ma być wspólnym uk ładem odniesienia dla kwa lifikacji nadawanych w Polsce. W rejestrze zos taną ujęte te kwa lifikacje, których j akość będz i e gwarantowana ok reś l onymi procedurami i nadzorowana przez konkretny podmiot. Wpisanie kwa lifikacji do zintegrowanego rejestru będzie się w i ązać z nadaniem jej poziomu. Obec n ość kwa lifikacji w krajowym rejestrze będzie poświadczeniemjej wiarygodności. KWALIFIKACJE PEŁNE w PRK nadawane w systemie oświaty i szkolnictwa wyższego VIII 11 W Polsce w systemach oświaty i szkolnictwa wyższego od lat funkcjonuj ą kwal ifikacje o jasno okreś l o n ych zasadach wa lidacji oraz zapewniania j akości, wynika j ącyc h z przepisów prawa. Są to głównie kwa lifikacje pełne, określające poziom wykształc e nia 39 Kwa lifikacje pełne nadawane są w yłączni e przez instytucje oświaty oraz szkolnictwa wyższego. W systemach oświaty i szkolnictwa wyżs zego moż l iwe jest również nadawanie kwa lifikacji cząstkowyc h (Ramka A), potwierdzających znacznie mniejsze jednostki efektów uczenia się (np. św i adectwo potwierd zające kwa l ifikację w zawodzie czy kwalifikacje uzyskiwane w ramach studiów podyplomowych). Tym kwa lifikacjom można przypisać poziom PRK w pierwszym etapie wdrażan i a Ramy. Kwa lifikacje nadawane poza systemami oświaty i szkolnictwa wyższego funkcjonują na podstawie różnych ustaw lub innych regulacji ró ż n ej rangi ustanowionych przez rozmaite podmioty: sa morządy zawodowe, organizacje, instytucje szkoleniowe (Ramka B i C). Są to wyłącz n ie kwa lifikacje cząstkowe, które w żadnym wypadku nie mogą jednak stanowić alternatywy (zamienników) dla kwalifikacji pełnych, czyli wykształc e nia. Z uwagi na ustawowe pod stawy ustanawiania kwalifikacji w Ramce B przypisanie poziomów PRK bę dzie możliwe bez zmienian ia zasad ich nadawania, po dokonaniu analizy odpowiednich aktów prawnych. W przy s złośc i rozważone zostanie ró wnież włączenie do PRK niektórych, w a żnyc h dla rynku pracy kwalifikacji z Ramki C. "' Ze wzg l ę du na silnie osadzone w j ęzy ku polskim nieco inne znaczenie terminu.kwalifikacj a" kwa lifikacje wpisane do rejestru b ę dą ok reś l a n e terminem,kwa lifikacja zar ej es trowa na ' 9 Na gruncie j ęzyk a polskiego nie m ożna za p ropo n ować wspólnej nazwy dla dyplomów p otwi e rdzają cyc h efekty uczenia się os ią gn ięt e w kilku letn im cyklu k s z ta ł ce n i a oraz dla mniejszych zestawów efektów uczenia się wymaganych dla kwalifikacji. W zwi ąz ku z tym nie z bę d ne jest wyod ręb n ie ni e kwalifikacji pe ł nych i cząs t kowych. Na l eż y pod k reś li ć, że wiele kwalifikacji cząst kowyc h ma istotn e znaczenie na polskim ryn ku pracy. 17

17 Cz ę ś ć 2. Zintegrowa ny system 2.1. Podstawowe założenia KWAliFIKACJE CZĄSTKOWE W PRK Nadawane w systemie oświaty i szkolnictwa wyższego Nadawane poza systemem oświaty i szkolnictwa wyższego przez organy wła m z publicznych i sam o rządólf zawodowych Pozosta/e kwa lifikacje czą st kowe nadawane w Polsce (w przyszłości możliwe przypisanie poziomu PRK) (Ramka A) (Ra ka B) (Ramka C) l l l l Ramka A Kwalifikacje cząs t kowe nadawane w systemie oświat y i w szkolnictwie wyższym MINISTER EDUKACJI WALIDACJA ZAPEWNIANIE JAKO$CI KWALI FIKACJE CZĄSTKOWE NARODOWEJ 40 ocenianie wewnątrzszkolne, nadzór pedagogiczny; np. kwal ifikacje w zawodzie l egzaminy zewnęt rz ne; świadectwa, dyplomy egzaminowanie zewnętrzne MINISTER NAUKI WA LIDAUA ZAPEWNIANIE JAKOŚC I KWALIFIKACJE CZĄSTKOWE l SZKOLNICTWA WYŻSZEGO ocenianie w toku zajęć - egzaminy; uczelniane systemy np. studia podyplomowe ocenianie końcowe - obrony prac; zapewniania jakości; potwierdzanie kompetencji zewnętrzne zapewnianie zdobytych poza systemem jako śc i- Polska Kom isja szkolnictwa wyższego 4 1 Akredytacyjna j Ramka B. Kwalifikacje cząstkowe nadawane przez organywładz publicznych i samorządów zawodowych 41 Inni ministrowie, WALIDACJA ZAPEWNIAN IE JAKO$CI wyłącznie szefowie urzędów duża różnorodność rozwiązań - KWALIFIKACJE CZĄSTKOWE centralnych, agencji podano przykłady najbardziej typowe otwierające możliwość uzyskania uprawnień, i inne podmioty w tym m.in. do wykonywa nia ok r eś l onyc h ok reś l anie standardów; okreś l anie wymagań, (np. izby rzemieś l nicze, zadań zawodowych, np. Adwokat, Starszy powoływa nie komisji w tym w zakresie efektów sa m orządy zawodowe) marynarz, Rzecznik patentowy, Inspektor egzaminacyjnych uczenia się dozoru jqdrowego, Mistrz w zawodzie zdun l Ramka C. Po zostałe kwalifikacje czą st kowe nadawane w Pol sce W PRZYSZŁOŚCI: moż l iwe będzie ubieganie s i ę zainteresowanych podmiotów o wpis poszczególnych kwalifikacji do rejestru po zweryfikowaniu, że kwalifikacja spełnia wszystkie wymagania okreś l one prawem organizacje, WALIDACJA l ZAPEWNIANIE zrzeszenia, J AKOŚCI stowarzyszenia, bardzo duża różnorodność instytucje szkoleniowe itp. funkcjonujące w różnych branżac h wyłącznie KWA LIFIKACJE CZĄSTKOWE mające znaczenie w okreś l onych śro dowiskach dział a l ności społecznej lub zawodowej, np. Dyplomowany Pracownik Bankowy (nadawana przez Związek Banków Pol skich), Specjalista do spraw rachunkowości (nadawana przez Stowarzyszenie Księgowych w Polsce) 18 "' W systemie oświaty i stniej ą kwalifikacje, dla których Minister Edukacji Narodowej w spółpra cuje z innymi ministram i, np. Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego lub Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi. " Przygotowany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego projekt założe ń do ustawy o zmian ie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym zakłada wprowadzenie nowego systemu potwierdzania posiadanych przez studentów kompetencji zdobytych poza systemem szkolnictwa wyższego. 11 Niektóre kwalifikacje nadawane w rz emiośle są uję t e również w klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego.

18 D Część 2. Zintegrowany system Podstawowe założenia Do rejestru włączone zostaną zarówno kwa lifikacje s tanow iące integra l ną całość (np. lekarz), jak i kwal ifikacje "złożo n e", to znaczy takie, w których zawiera się jedna lub więcej kwa lifikacji "składowych" (np. leka rz pediatra). Powdrożeniu nowych rozwiązań wszystkie kwa lifikacje nadawane w systemie oświaty oraz w szkolnictwie wyższym zostaną włączone do krajowego rejestru. W tych wypadkach, w których już obecnie i stnieją zestawy danych o podobnym charakterze (np. system informacji o szkolnictwie wyższym POL-on), wł ączenie kwa lifikacji do zintegrowanego rejestru nastąpi za pośrednictwem funkcjonujących ewidencji. Ponadto do rejestru obowiązkowo zosta nie włączona część innych, obecnie wydawanych dyplomów i świadectw. Powinno to nastąp i ć po sprawdzeniu ich zgodności ze standardami, które będą obow i ązywać w zintegrowanym systemie kwalifikacji. Do rejestru będą mogły zostać wprowadzone także inne kwa lifikacje, jeżel i zainteresowane tym podmioty wystąpią z uzasadnionym wnioskiem w tej sprawie. Wpisanie do zintegrowanego rejestru będzie ozn acza ło, że kwalifikacja odpowiada standardom, to znaczy jest opisana w języku efektów uczenia się oraz określono sposób walidacji i zapewniania jakości. Program modernizacji krajowego systemu kwa lifikacji przewiduje więc objęcie wszystkich zarejestrowanych kwalifikacji właściwym i dla nich systemami zapewniania jakości. Zak łada się, że po wdrożeniu zintegrowa nego rejestru kwa lifikacji różne świadectwa i certyfikaty, które w nim nie figurują, będą mogły funkcjonować na dotychczasowych zasadach, o ile nadal będzie na nie zapotrzebowanie społeczne. J ed nakże nie będą one mogły mieć oznaczanego poziomu PRK. Do podstawowych założeń zmodernizowanego systemu kwalifikacji na l eży odnoszenie wszystkich jego elementów do efektów uczenia się. Dotyczy to nie tylko programów kształcenia i wymagań egzaminacyjnych, lecz także procedur i rozw i ązań organizacyjnych. Instytucje działające w tym obszarze m ają skupiać się przede wszystkim na tym, co dana osoba ma wiedzieć i potrafić, a nie w jakiej formie i jak d ł ugo się uczy. Kolejne ważne założenie odnosi się do wa lidawania efektów uczenia s i ę, które w szerszym n i ż obecnie zakresie powinno być dostępne dla zainteresowanych - nieza l eżnie od tego, czy dana osoba nabyła kompetencje w ramach zorga nizowa nej edukacji, czy uczą c się w inny sposób. System ma także, w zakresie znacznie szerszym niż dziś, umożliwiać akumulowanie (gromadzen ie) oraz przenoszenie (transfer) osiągnięć w uczeniu s i ę, a tym samym pozwa l ać na elastyczne dostosowywanie dróg kształcenia się do różnych uw a run kowań i oko li cznośc i życiowych. Będzie to uł a twiać zdobywanie nowych kwa lifikacji, co ma szczególne znaczenie dla zw i ększe ni a niskiej dzi siaj mobi l nośc i zawodowej Polaków 13 W zmodernizowanym systemie kwa lifikacji największą część stanowić będą elementy, które już istnieją. Są to między innymi różne regu lacje prawne dotyczące zarówno kształtowania programów edukacyjnych, jak i przeprowadzania egzaminów oraz zapewniania j akośc i tych działań. Stanow i ą one wartościowy dorobek, w dużej częśc i zgodny z podejściem proponowanym w Zaleceniu PE w sprawie ERK. Na l eżą do nich przede wszystkim nowe podstawy programowe dla kształcenia ogólnego i kształcenia zawodowego, jak również nowe regulacje wprowadzone w obszarze szkolnictwa wyższego. Istnieje też szereg dobrych praktyk i rozwiązań, między innymi w zakresie okreś l ania efektów uczen ia się, ich wa lidacji oraz zapewniania jakośc i kwalifikacji w sektorze sz kol e ń i na rynku pracy. W toku wdrażania całościowego rozwiązania systemowego zakłada s i ę, że zosta ną one odpowiednio wykorzystane. W Polsce istnieje rozbudowany system instytucji kształcących i nadających kwalifikacje, działają także podmioty odpowiedzialne za zapewnianie j akośc i kwa lifikacji oraz metody działania. Na zintegrowany krajowy system kwalifikacj i mają s i ę więc składać, z jednej strony, te elementy, które funkcjonują już w polskim życiu społecznym i gospodarczym, a z drugiej strony- przygotowywane obecnie narzędzia umo ż liwiające efektywną integrację ca ł ego systemu, z których najważniejszymi są Polska Rama Kwa lifikacji oraz zintegrowany rejestr kwalifikacji. Schemat zmodernizowanego systemu kwalifikacji przedstawiono na Rysunku 4. Obejmuje on układ powiązań między kluczowymi dzi a ł aniam i, dz i ęki którym os i ąg nięta zostanie integracja krajowego systemu kwal ifikacji oraz powstanie możliwość odniesienia za pośrednictwem PRK kwalifikacji nadawanych w Polsce do Europejskiej Ramy Kwalifikacj i. ' 3 Por. np. Polska Wyzwania rozwojowe. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Warszawa 2009; Paci, Tiong son et al. (2007). 19

19 Część 2. Zintegrowany system 2.1. Podstawowe założenia Rysunek 4. Ogólny schemat krajowego systemu kwalifikacji w Polsce r , l l l POLSKA RAMA KWALIFIKACJI ZDOBYWANIE EFEKTÓW UCZENIA SIĘ , l kursy system szkolnictwo uczenie się l l i szkolenia oświaty wyższe nieformalne l l l l WALIDACJA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ - l (nadawanie kwalifikacji- pełnych i cząstkowych} l l l 0 Kwa lifikacje ZAPEWNIENIE zarej estrowa ne JAKO$CI... KWALIFIKACJI Zintegrowany Rejestr Kwa lifi kacj i Krajowy System Kwalifikacji tródło : Opracowanie /BE. Rozwój krajowego systemu kwalifikacji ma stworzyć większe moż l iwośc i uwzg l ędniania identyfikowania, dokumentowania i potwierdzania efektów uuenia się osiąganych w ciągu ca łego życia. Najważniejszymi efektami wprowadzenia zintegrowanego systemu opartego na Polskiej Ramie Kwa lifikacji mają być: - p owszechność przyjmowania efektów uczenia się jako podstawowego punktu odniesienia przy tworzeniu programów kształcenia i sz ko l eń, - ułatwienie uczącym się zdobywania kwalifikacji w dogodny dla nich sposób, w dowolnym miejscu i uasie, - umożliwienie uzyskania wiarygodnego poświadczenia efektów uuenia się nabytych poza systemem oświaty oraz szkolnictwem wyż s z ym, - zwiększenie zaufania do kwa lifikacji oraz do podmiotów, które nadają kwalifikacje, - zwiększenie razpoznawalności polskich świadec tw i dyplomów w kraju i za granicą, - lepsze powiązanie krajowej oferty edukacyjnej z potrzebami spo łeczeństwa obywatelskiego i gospodarki. Wdrożenie Polskiej Ramy Kwa lifikacji i zintegrowanego rejestru kwa lifikacji ma się ponadto przyczyn i ć do rozwoju systemów kształcenia i szkolenia, do budowania mostów między tradycyjną edukacją szko ln ą i akademicką a uueniem się w ramach kursów i szkoleń, uczeniem się w toku pracy oraz samokształceniem. Innymi słowy, modernizacja systemu kwa lifikacji powinna umoż l iw i ć os i ąg n ięcie większej spójności wszystkich sektorów edukacji, pogłębić integrację kształcen i a ogólnego i zawodowego na wszystkich poziomach PRK i doprowadz i ć do większej e l astyczności prowadzonych w ich ramach działań w zakresie edukacji, szkolenia i nadawania kwa lifi kacji. Modernizacja systemu kwa lifikacji w Polsce ma zostać wpisana w szerszy kontekst zmian zachodzących w Europie, które są związane z realizacją przyjętej strategii rozwoju Unii Europej skiej. Dzięki Europejskiej Ramie Kwalifikacji możliwe ma być porównywanie kwalifikacji nadawanych w Polsce z kwalifikacjami nadawanymi w różnych krajach UE, a kwalifikacje nadawane w Polsce mają być czytelniejsze i łatwiejsze do zrozumienia w innych krajach i systemach kwa lifikacji w Eu ropie. Zintegrowany system kwalifikacji ma by ć ważnym narzędziem polityki na rzecz uczenia się przez całe życie. Jego efektywność zależeć będ z ie nie tylko od ustanowienia dobrych uregu l owań prawnych i organizacyjnych oraz od zaangażo wania instytucji i organizacji działających w jego ramach, 20

20 Część 2. Zintegrowany system 2.2. Polska Rama Kwalifikacji D lecz także od zrozumienia tych rozwiązań w społeczeństwie. Wiedza o krajowym systemie kwalifikacji, o nowych moż l iwościach i szansach, jakie powstają w wyniku jego unowocześnienia, w dłuższej perspektywie czasowej może się okazać najważniejszym czynnikiem decydującym o osiągnięciu celów, dla których podjęto te działania. Dlatego ważnymi zadaniami będą promocja i upowszechnianie wiedzy o tych zagadnieniach, między innymi przez przygotowywanie i publikowanie okresowych raportów o polskich kwalifikacjach. Gromadzenie informacji o tym, jak funkcjonuje tworzenie i nadawanie kwalifikacji w poszczególnych sektorach, wymagać będzie stałej współpracy podmiotów działających na tym polu. Według przyjętych założeń zasadą ma być dialog i współdziałanie różnych grup interesariuszy systemu kwalifikacji. Efekty dialogu społecznego, wnioski z monitoringu oraz wyniki badań będą ważnym impu l sem do podejmowania przez właściwe podmioty konkretnych działań (legislacyjnych lub organizacyjnych) dotyczących kształtowania praktyki w sferze tworzenia i nadawania kwa lifikacji w Polsce. Zintegrowany system kwa lifikacji ma objąć wszystkie aspekty podejmowanych w Polsce działań związanych z potwierdzaniem efektów uczenia si ę. Będzie też stanowić narzędzie realizowania polityki państwa na rzecz uczenia się przez całe życie na zasadzie partnerstwa rządu, samorządu terytorialnego, pracodawców, pracobiorców i społeczeństwa obywatelskiego. Rozwijanie krajowego systemu kwalifikacji należy do zadań władz państwa. Szczególną ro l ę do odegrania w tej dziedzinie mają ministrowie, którzy są bezpośrednio odpowiedzialni za kwalifikacje. Merytorycznym wsparciem ich dz i ałań ma być funkcjonowanie zintegrowanego rejestru kwal ifikacji. Bardzo ważną ro l ę w systemie odgrywać będzie także portal internetowy (portal KSK), który ułatw i dostęp do informacji i będzie sprzyjać przejrzystośc i ca łego systemu. Efektywność systemu zależeć będzie również od partnerów spo łecznych, dlatego bardzo ważne jest właściwe okreś l enie ich roli oraz współodpowiedzia l ności. Bez stałego zaangażowania się interesariuszy krajowy system kwalifikacji nie może dz i ałać p rawidłowo Polska Rama Kwalifikacji Polska Rama Kwa lifikacji (PRK), podobnie jak Europejska Rama Kwalifikacji (ERK), składa się z ośmiu poziomów kwalifikacji. Każdy z poziomów PRKjest opisywany za pomocą ogólnych stwierdzeń charakteryzujących efekty uczenia się, jakie musi potwierdzać kwalifikacja, aby zna l eźć się na danym poziomie. PRK uwzg l ędnia efekty uczenia się osiągnięte w ramach zorganizowanej edukacji oraz w inny sposób. Punktem odniesienia dla charakterystyk poziomów (ang. descriptors) 44 PRK były odpowiednie zapisy w Europejskiej Ramie Kwa lifikacji, przez co możliwe jest przejrzyste ukazanie zaproponowanych odniesień polskich poziomów kwa lifikacji do ośmiu poziomów wyróżnionych werk. W kontek ś cie PRK zostały one zdefiniowane w sposób bardzo zb l iżony do definicji z Za lecenia PE w sprawie ERK. W PRK, podobnie jak werk, efekty uczenia się opisano w trzech kategoriach: wiedzy, umiejętno ś ci i kompetencji społecznych (zob. rozdział 4.2). Charakterystyki poziomów PRK ujmują całe spektrum efektów uczenia się. Odzwierci ed l ają postę py, poziomy od najniższego do naj wyższego, osiągane przez osobę uczącą się, pokazują, jak w wyniku uczenia się w ró żnych kontekstach i na różnych etapach życia następuje przyrost w zakresie: - wiedzy (głębi, zakresu), - umiejętnośc i ( rozw i ązywania problemów i innowacyjnego stosowania wiedzy w praktyce, uczenia się i komunikowania), - kompetencji społecznych (gotowośc i do współpracy i do podjęcia odpowiedzia l ności za realizację powierzonych zadań). Przy tworzeniu Polskiej Ramy Kwalifikacji dużą wagę przywiązywano do zapewnienia spójnoś c i i komp l etnośc i ogólnej charakterystyki poziomu, dlatego uwzgl ę dniano wiele różnyc h aspektów (Tabela 3). 44 W niniejszym raporcie okre l en i e "d esc ript o rs (defining l eve l s) p oj awiaj ące si ę w tr eś ci Zalecenia PE w sprawie ERK, tł uma czone jest jako.charakterystyka poziomu kwalifikacji': Termin "descriptor" tł umaczony jest jako. składni k opisu poziomu kwalifikacji" (por. Aneks 2). 21

ODNIESIENIE POLSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI NA RZECZ UCZENIA SIĘ PRZEZ CAŁE ŻYCIE DO EUROPEJSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI

ODNIESIENIE POLSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI NA RZECZ UCZENIA SIĘ PRZEZ CAŁE ŻYCIE DO EUROPEJSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI RAPORT REFERENCYJNY KAPITAŁ LUDZKI NARODOWA STRATEGIA SPÓJNOŚCI Unia Europejska Europejski Fundusz Społeczny Raport referencyjny ODNIESIENIE POLSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI NA RZECZ UCZENIA SIĘ PRZEZ CAŁE

Bardziej szczegółowo

ODNIESIENIE POLSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI NA RZECZ UCZENIA SIĘ PRZEZ CAŁE ŻYCIE DO EUROPEJSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI

ODNIESIENIE POLSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI NA RZECZ UCZENIA SIĘ PRZEZ CAŁE ŻYCIE DO EUROPEJSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI RAPORT REFERENCYJNY KAPITAŁ LUDZKI NARODOWA STRATEGIA SPÓJNOŚCI Unia Europejska Europejski Fundusz Społeczny Raport referencyjny ODNIESIENIE POLSKIEJ RAMY KWALIFIKACJI NA RZECZ UCZENIA SIĘ PRZEZ CAŁE

Bardziej szczegółowo

Podwyższanie kwalifikacji ogólnych, kluczem do dalszego rozwoju zawodowego

Podwyższanie kwalifikacji ogólnych, kluczem do dalszego rozwoju zawodowego Podwyższanie kwalifikacji ogólnych, kluczem do dalszego rozwoju zawodowego Kwalifikacyjne kursy zawodowe oraz szkolenia przygotowujące do egzaminów eksternistycznych w nowej formule Podstawowe akty prawne

Bardziej szczegółowo

Radom 1 września 2012 roku

Radom 1 września 2012 roku Radom 1 września 2012 roku Liceum ogólnokształcące Szkoła podstawowa Technikum/Liceum zawodowe Zasadnicza Szkoła Zawodowa Technikum uzupełniające Liceum uzupełniające Źrodło. Opracowanie autora Liceum

Bardziej szczegółowo

Zmiany w szkolnictwie zawodowym w kontekście uczenia się przez całe życie i mobilności zawodowej absolwentów szkół zawodowych

Zmiany w szkolnictwie zawodowym w kontekście uczenia się przez całe życie i mobilności zawodowej absolwentów szkół zawodowych Zmiany w szkolnictwie zawodowym w kontekście uczenia się przez całe życie i mobilności zawodowej absolwentów szkół zawodowych. Zmiany ustawy o systemie oświaty Zmiany w kształceniu zawodowym zostały wprowadzone

Bardziej szczegółowo

kształcenia zawodowego w Polsce

kształcenia zawodowego w Polsce DEPARTAMENT KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I USTAWICZNEGO 29/10/2013 modernizacja a kształcenia zawodowego w Polsce ECVET Cele wprowadzonej reformy poprawa jakości i efektywności kształcenia zawodowego oraz zwiększenie

Bardziej szczegółowo

Kierunki zmian w szkolnictwie zawodowym

Kierunki zmian w szkolnictwie zawodowym Kierunki zmian w szkolnictwie zawodowym Aktualny stan prawny Struktura szkolnictwa zawodowego zasadnicza szkoła zawodowa o okresie nauczania nie krótszym niŝ 2 lata i nie dłuŝszym niŝ 3 lata, której ukończenie

Bardziej szczegółowo

Modernizacja kształcenia zawodowego. Jacek Falkowski Departament Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego

Modernizacja kształcenia zawodowego. Jacek Falkowski Departament Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego Modernizacja kształcenia zawodowego Jacek Falkowski Departament Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego 1 Zmiany przepisów prawa oświatowego w obszarze kształcenia zawodowego i ustawicznego ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE PONADGIMNAZJALNE I USTAWICZNE. Stan prawny na dzień 8 marca 2013

KSZTAŁCENIE PONADGIMNAZJALNE I USTAWICZNE. Stan prawny na dzień 8 marca 2013 KSZTAŁCENIE PONADGIMNAZJALNE I USTAWICZNE Stan prawny na dzień 8 marca 2013 SZKOŁY PONADGIMNAZJALNE DLA MŁODZIEŻY DLA ABSOLWENTÓW GIMNAZJÓW trzyletnia zasadnicza szkoła zawodowa trzyletnie liceum ogólnokształcące

Bardziej szczegółowo

Zmiany w kształceniu zawodowym i ustawicznym a realizacja zadań z zakresu doradztwa zawodowego

Zmiany w kształceniu zawodowym i ustawicznym a realizacja zadań z zakresu doradztwa zawodowego DEPARTAMENT KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I USTAWICZNEGO Zmiany w kształceniu zawodowym i ustawicznym a realizacja zadań z zakresu doradztwa zawodowego Warszawa, 23 października 2013 Cele wprowadzonej reformy

Bardziej szczegółowo

Kształcenie zawodowe a wymagania państwa wobec szkół

Kształcenie zawodowe a wymagania państwa wobec szkół DEPARTAMENT KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I USTAWICZNEGO Kształcenie zawodowe a wymagania państwa wobec szkół Warszawa, 2 lutego 2015 r. Modernizacja kształcenia zawodowego Cele zmiany wdrażanej od 1 września

Bardziej szczegółowo

Nowa struktura szkolnictwa ponadgimnazjalnego

Nowa struktura szkolnictwa ponadgimnazjalnego Nowa struktura szkolnictwa ponadgimnazjalnego Przez dziesiątki lat wy uczony zawód dawał ludziom utrzymanie często przez całe życie, aż do emerytury. Dziś trzeba być przygotowanym na to, że kariera rozwijać

Bardziej szczegółowo

Reforma kształcenia zawodowego w Polsce

Reforma kształcenia zawodowego w Polsce Reforma kształcenia zawodowego w Polsce zakładane cele i oczekiwane rezultaty 4 grudnia 2012 r. Ocena dotychczasowego stanu szkolnictwa zawodowego w kontekście potrzeb rynku pracy Słabe strony dotychczasowego

Bardziej szczegółowo

Kształcenie zawodowe i ustawiczne w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 4 kwietnia 2013

Kształcenie zawodowe i ustawiczne w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 4 kwietnia 2013 Kształcenie zawodowe i ustawiczne w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 4 kwietnia 2013 Modernizacja kształcenia zawodowego Cele wdrażanej zmiany: poprawa jakości i efektywności kształcenia zawodowego

Bardziej szczegółowo

Marta Warzecha Naczelnik Wydziału Edukacji, Kultury i Sportu Starostwa Powiatowego w Wałbrzychu. Wałbrzych, 26 marca 2012 r.

Marta Warzecha Naczelnik Wydziału Edukacji, Kultury i Sportu Starostwa Powiatowego w Wałbrzychu. Wałbrzych, 26 marca 2012 r. Marta Warzecha Naczelnik Wydziału Edukacji, Kultury i Sportu Starostwa Powiatowego w Wałbrzychu Wałbrzych, 26 marca 2012 r. Typy szkół w kształceniu ponadgimnzjalnym 1. zasadnicze szkoły zawodowe (od 2

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE PONADGIMNAZJALNE I USTAWICZNE. Zmiany od 1 września 2012 ZAŁOŻENIA PROJEKTOWANYCH

KSZTAŁCENIE PONADGIMNAZJALNE I USTAWICZNE. Zmiany od 1 września 2012 ZAŁOŻENIA PROJEKTOWANYCH KSZTAŁCENIE PONADGIMNAZJALNE I USTAWICZNE Zmiany od 1 września 2012 ZAŁOŻENIA PROJEKTOWANYCH USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw Art. 1. W

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE ZAWODOWE I USTAWICZNE ZAŁOŻENIA PROJEKTOWANYCH ZMIAN

KSZTAŁCENIE ZAWODOWE I USTAWICZNE ZAŁOŻENIA PROJEKTOWANYCH ZMIAN KSZTAŁCENIE ZAWODOWE I USTAWICZNE ZAŁOŻENIA PROJEKTOWANYCH ZMIAN 1 Modernizacja kształcenia zawodowego Minister Edukacji Narodowej powołał w czerwcu 2008 r. Zespół opiniodawczo-doradczy do spraw kształcenia

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO WARSZAWA, 11 MAJA 2012 USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw Art. 1. W ustawie z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Elastyczne ścieżki kształcenia zawodowego

Elastyczne ścieżki kształcenia zawodowego Elastyczne ścieżki kształcenia zawodowego Nowe możliwości zdobycia zawodu i planowania ścieżki edukacyjnej uczniów gimnazjum 7 listopada 2012 r. Nowa struktura szkolnictwa zawodowego i edukacji ustawicznej

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY OŚRODEK WSPIERANIA EDUKACJI ZAWODOWEJ i USTAWICZNEJ

KRAJOWY OŚRODEK WSPIERANIA EDUKACJI ZAWODOWEJ i USTAWICZNEJ KRAJOWY OŚRODEK WSPIERANIA EDUKACJI ZAWODOWEJ i USTAWICZNEJ jest centralną, publiczną placówką doskonalenia nauczycieli o ogólnopolskim zasięgu działania. Organem prowadzącym jest Minister Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia.. o zmianie ustawy o systemie oświaty. Art. 1.

Ustawa z dnia.. o zmianie ustawy o systemie oświaty. Art. 1. - Projekt - Ustawa z dnia.. o zmianie ustawy o systemie oświaty Art. 1. W ustawie z dnia z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm./ wprowadza się następujące

Bardziej szczegółowo

Polska Rama Kwalifikacji szansą na kompetencje dostosowane do potrzeb rynku pracy

Polska Rama Kwalifikacji szansą na kompetencje dostosowane do potrzeb rynku pracy Polska Rama Kwalifikacji szansą na kompetencje dostosowane do potrzeb rynku pracy Tomasz Saryusz-Wolski Politechnika Łódzka, Instytut Badań Edukacyjnych w Warszawie Projekt Opracowanie założeń merytorycznych

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET WARMIŃSKO-MAZURSKI

UNIWERSYTET WARMIŃSKO-MAZURSKI UNIWERSYTET WARMIŃSKO-MAZURSKI WYDZIAŁ NAUK SPOŁECZNYCH I SZTUKI SYSTEM EDUKACJI W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ SYSTEM EDUKACJI I JEGO PODSTAWY PRAWNE SZKOŁY PUBLICZNE I NIEPUBLICZNE OBOWIĄZEK SZKOLNY SYSTEM

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do reformy kształcenia zawodowego w Polsce od 1 września 2012 r.

Wprowadzenie do reformy kształcenia zawodowego w Polsce od 1 września 2012 r. Koło SEP nr 10 www.sep10.wroclaw.pl przy Zespole Szkół nr 2; ul. Borowska 105, 50-551 Wrocław Wprowadzenie do reformy kształcenia zawodowego w Polsce od 1 września 2012 r. OPRACOWANO NA PODSTAWIE MATERIŁÓW

Bardziej szczegółowo

Zmiany w prawie. oświatowym. Kuratorium Oświaty w Białymstoku

Zmiany w prawie. oświatowym. Kuratorium Oświaty w Białymstoku Zmiany w prawie oświatowym Informacje dotyczące zmian w prawie oświatowym dostępne są na stronie internetowej Kuratorium Oświaty w Białymstoku pod adresem: www.kuratorium.bialystok.pl w zakładce: PRAWO

Bardziej szczegółowo

Szkolnictwo ponadgimnazjalne od 1 września 2012 roku

Szkolnictwo ponadgimnazjalne od 1 września 2012 roku Szkolnictwo ponadgimnazjalne od 1 września 2012 roku Szkoła policealna Liceum ogólnokształcące Matura Szkoła podstawowa Gimnazjum Technikum czteroletnie Zasadnicza szkoła zawodowa Kwalifikacyjne kursy

Bardziej szczegółowo

Modernizacja kształcenia zawodowego. Departament Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego

Modernizacja kształcenia zawodowego. Departament Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego Modernizacja kształcenia zawodowego Departament Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego 1 Podstawowe obszary zmian Klasyfikacja zawodów szkolnictwa zawodowego Obudowa programowa kształcenia zawodowego (podstawa

Bardziej szczegółowo

w zakresie kształcenia zawodowego

w zakresie kształcenia zawodowego Kuratorium Oświaty w Lublinie KSZTAŁCENIE USTAWICZNE DOROSŁYCH w zakresie kształcenia zawodowego www.kuratorium.lublin.pl Lublin, listopad 2007 Kuratorium Oświaty Wydział w Lublinie Kształcenia Wydział

Bardziej szczegółowo

rozwój systemu ECVET w kształceniu zawodowym w latach 2014-2020

rozwój systemu ECVET w kształceniu zawodowym w latach 2014-2020 DEPARTAMENT KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I USTAWICZNEGO Szanse rozwój na systemu ECVET w kształceniu zawodowym w latach 2014-2020 Podział zawodów na kwalifikacje zgodne z ideą ERK i ECVET podstawą zmian w kształceniu

Bardziej szczegółowo

Walidacja w obszarze rzemiosła jako przykład dobrej praktyki. Związek Rzemiosła Polskiego Warszawa, 29 marca 2011 r.

Walidacja w obszarze rzemiosła jako przykład dobrej praktyki. Związek Rzemiosła Polskiego Warszawa, 29 marca 2011 r. Walidacja w obszarze rzemiosła jako przykład dobrej praktyki Związek Rzemiosła Polskiego Warszawa, 29 marca 2011 r. Egzaminy czeladnicze i mistrzowskie w rzemiośle Walidowany i unowocześniany przez stulecia

Bardziej szczegółowo

PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO KURATORA OŚWIATY NA ROK SZKOLNY 2013/2014

PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO KURATORA OŚWIATY NA ROK SZKOLNY 2013/2014 PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO KURATORA OŚWIATY NA ROK SZKOLNY 2013/2014 Podstawa prawna: - 18 ust. 1 i 2, 3 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 października

Bardziej szczegółowo

Ścieżki kształcenia dla absolwenta gimnazjum

Ścieżki kształcenia dla absolwenta gimnazjum Ścieżki kształcenia dla absolwenta gimnazjum Od 1 września 2012 roku obowiązuje nowa struktura szkolnictwa ponadgimnazjalnego. Oto krótka ściągawka dla gimnazjalistów i ich rodziców. Z dniem 1 września

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie kosztów kształcenia pracowników młodocianych zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego Miejsce załatwiania sprawy:

Dofinansowanie kosztów kształcenia pracowników młodocianych zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego Miejsce załatwiania sprawy: Miejsce załatwiania sprawy: Gminny Zespół Ekonomiczno- Administracyjny Szkół w Galewicach 98-405 Galewice, ul. Wieluńska 5, pok. 306, Tel. 62 78 38 Termin składania wniosku: 3 miesiące od dnia ukończenia

Bardziej szczegółowo

Do projektu rozporządzenia z dnia 30 marca 2015 r. Uzasadnienie

Do projektu rozporządzenia z dnia 30 marca 2015 r. Uzasadnienie Do projektu rozporządzenia z dnia 30 marca 2015 r. Uzasadnienie Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia

Bardziej szczegółowo

System potwierdzania efektów uczenia się oraz mechanizmy zapewniające jakość kwalifikacji Podsumowanie obszaru 3.: Model Polskiej Ramy Kwalifikacji

System potwierdzania efektów uczenia się oraz mechanizmy zapewniające jakość kwalifikacji Podsumowanie obszaru 3.: Model Polskiej Ramy Kwalifikacji System potwierdzania efektów uczenia się oraz mechanizmy zapewniające jakość kwalifikacji Podsumowanie obszaru 3.: Model Polskiej Ramy Kwalifikacji Elżbieta Lechowicz Katarzyna Trawińska-Konador Warszawa

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Gdański. Część B dyplomu ukończenia studiów nr SUPLEMENT *) pole puste (dla oryginału) ODPIS ODPIS PRZEZNACZONY DO AKT

Uniwersytet Gdański. Część B dyplomu ukończenia studiów nr SUPLEMENT *) pole puste (dla oryginału) ODPIS ODPIS PRZEZNACZONY DO AKT Uniwersytet Gdański Załącznik nr 1 WZÓR Część B dyplomu ukończenia studiów nr SUPLEMENT *) do wyboru pole puste (dla oryginału) ODPIS ODPIS PRZEZNACZONY DO AKT I. INFORMACJE O POSIADACZU DYPLOMU wpis automatyczny

Bardziej szczegółowo

Szkoła zawodowa szkołą pozytywnego wyboru. Mielec, 6 września 2013 r.

Szkoła zawodowa szkołą pozytywnego wyboru. Mielec, 6 września 2013 r. Szkoła zawodowa szkołą pozytywnego wyboru Mielec, 6 września 2013 r. Zmiany ustawy o systemie oświaty Zmiany w kształceniu zawodowym zostały wprowadzone ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy

Bardziej szczegółowo

Modernizacja Kształcenia Zawodowego Szkoła zawodowa szkołą pozytywnego wyboru projekt realizowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej

Modernizacja Kształcenia Zawodowego Szkoła zawodowa szkołą pozytywnego wyboru projekt realizowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej Modernizacja Kształcenia Zawodowego Szkoła zawodowa szkołą pozytywnego wyboru projekt realizowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej Małopolskie partnerstwo instytucji w obszarze rynku pracy, edukacji

Bardziej szczegółowo

Uzasadnienie Przedmiotowy projekt rozporządzenia stanowi wykonanie upoważnienia zawartego w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn.

Bardziej szczegółowo

Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe nową formą zdobywania kwalifikacji zawodowych

Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe nową formą zdobywania kwalifikacji zawodowych Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe nową formą zdobywania kwalifikacji zawodowych Kwalifikacyjny kurs zawodowy to pozaszkolna forma kształcenia ustawicznego, której program nauczania uwzględnia podstawę programową

Bardziej szczegółowo

ZAWÓD I KWALIFIKACJE

ZAWÓD I KWALIFIKACJE ZAWÓD I KWALIFIKACJE CO PRACODAWCA POWINIEN WIEDZIEĆ Andrzej Pasiut JAWORZNO PAŹDZIERNIK 2014 1 ZAGADNIENIA Obszary zmian w kształceniu zawodowym Klasyfikacja zawodów szkolnictwa zawodowego Podstawa programowa

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Krajowe Centrum Europass

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Krajowe Centrum Europass Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Krajowe Centrum Europass Europass jest Inicjatywą Komisji Europejskiej umożliwiającą każdemu obywatelowi Europy lepszą prezentację kwalifikacji i umiejętności zawodowych.

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do pedagogiki

Wprowadzenie do pedagogiki Projekt pt. "Nauczyciel Przedmiotów Zawodowych" Wprowadzenie do pedagogiki Opracowanie: dr A. Dziwińska Materiały szkoleniowe współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Pytania dyrektorów z narady dn. 12.01.2012 w Bydgoszczy

Pytania dyrektorów z narady dn. 12.01.2012 w Bydgoszczy Spis treści Pytania dyrektorów z narady dn. 12.01.2012 w Bydgoszczy... 2 Wyjaśnienie MEN dot. przekształcania szkół niepublicznych i tworzenia niepublicznych centrów kształcenia zawodowego i ustawicznego...

Bardziej szczegółowo

Krajowe Ramy Kwalifikacji a wewnętrzne i zewnętrzne systemy zapewniania jakości kształcenia

Krajowe Ramy Kwalifikacji a wewnętrzne i zewnętrzne systemy zapewniania jakości kształcenia Krajowe Ramy Kwalifikacji a wewnętrzne i zewnętrzne systemy zapewniania jakości kształcenia Konferencja Reforma szkolnictwa wyższego a jakość kształcenia i ochrona własności intelektualnej Warszawa. 11

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju szkolnictwa zawodowego w Polsce

Perspektywy rozwoju szkolnictwa zawodowego w Polsce DEPARTAMENT KSZTAŁCENIA ZAWODOWEGO I USTAWICZNEGO Perspektywy rozwoju szkolnictwa zawodowego w Polsce Wsparcie kształcenia zawodowego ze środków krajowych i europejskich Warszawa, 14 czerwca 2012 r. Finansowanie

Bardziej szczegółowo

Kształcenie i uczenie się w miejscu pracy w Polsce

Kształcenie i uczenie się w miejscu pracy w Polsce 8 czerwca 2015, Bratysława Kształcenie i uczenie się w miejscu pracy w Polsce Wojciech Stęchły Educational Research Institute Polska Wybrane informacje ogólne: Populacja 38,5 mln (2013) Ludność aktywna

Bardziej szczegółowo

Doradztwo zawodowe w kontekście wdrażania podstawy programowej kształcenia ogólnego i zawodowego

Doradztwo zawodowe w kontekście wdrażania podstawy programowej kształcenia ogólnego i zawodowego Doradztwo zawodowe w kontekście wdrażania podstawy programowej kształcenia ogólnego i zawodowego dr Izabella Kust 1 Regulacje prawne systemu doradztwa w Polsce 2 Podstawowym dokumentem w tym zakresie jest

Bardziej szczegółowo

Kto może uczestniczyć w kwalifikacyjnym kursie zawodowym?

Kto może uczestniczyć w kwalifikacyjnym kursie zawodowym? Czym są kwalifikacyjne kursy zawodowe? Zgodnie z reformą szkolnictwa zawodowego wprowadzoną od września 2012 r. w system oświaty zostały włączone kwalifikacyjne kursy zawodowe dla osób dorosłych. Kwalifikacyjne

Bardziej szczegółowo

III Zjazd Akademii Zarządzania Dyrektora Szkoły 2010/2011 Efektywność uczenia a ocena pracy szkoły 24 maja 2011 r., Warszawa

III Zjazd Akademii Zarządzania Dyrektora Szkoły 2010/2011 Efektywność uczenia a ocena pracy szkoły 24 maja 2011 r., Warszawa Opracowanie założeń merytorycznych i instytucjonalnych wdrażania Krajowych Ram Kwalifikacji oraz Krajowego Rejestru Kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie Beata Balińska III Zjazd AZDS, Efektywność

Bardziej szczegółowo

WIEDZA PRAKTYKA INTEGRACJA

WIEDZA PRAKTYKA INTEGRACJA Zmiany programowe i organizacyjne w szkołach zawodowych pierwsze refleksje. Warszawa, 27 28 września 2012 r. WIEDZA PRAKTYKA INTEGRACJA 1 września 2012 Początek wdrażania zmian w szkolnictwie ponadgimnazjalnym.

Bardziej szczegółowo

poz. 24), ta kwestia była uregulowana jedynie w stosunku do uczniów zmieniających typ szkoły publicznej.

poz. 24), ta kwestia była uregulowana jedynie w stosunku do uczniów zmieniających typ szkoły publicznej. Uzasadnienie Projekt rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie szczegółowych warunków przechodzenia ucznia ze szkoły publicznej lub szkoły niepublicznej o uprawnieniach szkoły publicznej jednego

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE KIERUNKI REALIZACJI POLITYKI OŚWIATOWEJ PAŃSTWA W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

PODSTAWOWE KIERUNKI REALIZACJI POLITYKI OŚWIATOWEJ PAŃSTWA W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 PODSTAWOWE KIERUNKI REALIZACJI POLITYKI OŚWIATOWEJ PAŃSTWA W ROKU SZKOLNYM 0/06 Na podstawie art. ust. pkt ustawy z dnia 7 września 99 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 004 r. Nr 6, poz. 7 z późn. zm.) Minister

Bardziej szczegółowo

Obszar 3. Katarzyna Trawińska-Konador. Elżbieta Lechowicz

Obszar 3. Katarzyna Trawińska-Konador. Elżbieta Lechowicz Obszar 3. System potwierdzania efektów uczenia się oraz mechanizmy zapewniające jakość kwalifikacji dla wiarygodności edukacji i kwalifikacji w kraju i w Europie Katarzyna Trawińska-Konador Elżbieta Lechowicz

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN POTWIERDZAJĄCY KWALIFIKACJE W ZAWODZIE

EGZAMIN POTWIERDZAJĄCY KWALIFIKACJE W ZAWODZIE Egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie Podstawa prawna przeprowadzania egzaminu AKT WYKONAWCZY Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 lutego 2012 r. w sprawie podstawy programowej

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr..

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr.. Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 53/2013 z dnia 14 czerwca 2013 r. pieczęć urzędowa Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Wzór suplementu do dyplomu Niniejszy suplement do dyplomu jest oparty na modelu

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw 1) Kancelaria Sejmu s. 1/24 USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1206 o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie

Bardziej szczegółowo

Plan nadzoru pedagogicznego Opolskiego Kuratora Oświaty na rok szkolny 2013/2014

Plan nadzoru pedagogicznego Opolskiego Kuratora Oświaty na rok szkolny 2013/2014 Szanowni Państwo Dyrektorzy szkół i placówek oświatowych województwa opolskiego Na podstawie 18 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 października 2009 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA w GDYNI. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr..

AKADEMIA MORSKA w GDYNI. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr.. Załącznik nr 3 do zarządzenia nr 6 Rektora AMG z 24.02.2014 r. pieczęć urzędowa Wzór suplementu do dyplomu AKADEMIA MORSKA w GDYNI Niniejszy suplement do dyplomu jest oparty na modelu opracowanym przez

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 31 marca 2014 r. Poz. 414 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 18 grudnia 2013 r.

Warszawa, dnia 31 marca 2014 r. Poz. 414 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 18 grudnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 31 marca 2014 r. Poz. 414 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Plan nadzoru pedagogicznego. na rok szkolny 2013/2014

Plan nadzoru pedagogicznego. na rok szkolny 2013/2014 15-950 Białystok Rynek Kościuszki 9 Tel. (085) 748-48-48 Fax. (085) 748-48-49 http://www.kuratorium.bialystok.pl Załącznik do Zarządzenia Nr 67/2013 Podlaskiego Kuratora Oświaty z dnia 30 sierpnia 2013

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. ANGELUSA SILESIUSA W WAŁBRZYCHU. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr..

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. ANGELUSA SILESIUSA W WAŁBRZYCHU. SUPLEMENT DO DYPLOMU ważny z dyplomem nr.. pieczęć urzędowa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA IM. ANGELUSA SILESIUSA W WAŁBRZYCHU Niniejszy suplement do dyplomu jest oparty na modelu opracowanym przez Komisję Europejską, Radę Europy oraz UNESCO/CEPES.

Bardziej szczegółowo

Radom 10 styczeń 2012

Radom 10 styczeń 2012 Radom 10 styczeń 2012 Liceum ogólnokształcące Szkoła podstawowa Technikum/Liceum zawodowe Zasadnicza Szkoła Zawodowa Technikum uzupełniające Liceum uzupełniające Źrodło. Opracowanie autora Liceum ogólnokształcącego

Bardziej szczegółowo

NP.532.1.2015.PS Kraków, 25 sierpnia 2015 r. PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO SPRAWOWANEGO PRZEZ MAŁOPOLSKIEGO KURATORA OŚWIATY W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

NP.532.1.2015.PS Kraków, 25 sierpnia 2015 r. PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO SPRAWOWANEGO PRZEZ MAŁOPOLSKIEGO KURATORA OŚWIATY W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 NP.532.1.2015.PS Kraków, 25 sierpnia 2015 r. PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO SPRAWOWANEGO PRZEZ MAŁOPOLSKIEGO KURATORA OŚWIATY W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 1. Podstawa prawna planowania działań: 18 ust. 1-3 rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Na postawie 3 Uchwały 353/01/2012 Senatu UR z 26 stycznia 2012 zarządza się co następuje: PRZEPISY OGÓLNE

Na postawie 3 Uchwały 353/01/2012 Senatu UR z 26 stycznia 2012 zarządza się co następuje: PRZEPISY OGÓLNE Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego al. Rejtana 16 C; 35 959 Rzeszów tel.: + 48 17 872 10 00 (centrala) + 48 17 872 10 10 fax: + 48 17 872 12 65 e-mail: rektorur@univ.rzeszow.pl Zarządzenie nr 18/2012 z

Bardziej szczegółowo

SYSTEM EDUKACJI W POLSCE

SYSTEM EDUKACJI W POLSCE SYSTEM EDUKACJI W POLSCE MARZEC 2014 1. Populacja uczących się i język nauczania W grudniu 2012 r. liczba osób w wieku poniżej 29 lat wynosiła 14 150 000, co stanowiło 36,7 % ogółu ludności. Językiem nauczania

Bardziej szczegółowo

Rozwój kształcenia i doradztwa zawodowego w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Rozwój kształcenia i doradztwa zawodowego w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Rozwój kształcenia i doradztwa zawodowego w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Priorytety Jaka jest struktura na poziomie szkolnictwa centralnym zawodowego (PO WER) 1. Strategiczna współpraca z partnerami

Bardziej szczegółowo

OŚ PRIORYTETOWA 9 RPO WO 2014-2020 WYSOKA JAKOŚĆ EDUKACJI KRYTERIA MERYTORYCZNE SZCZEGÓŁOWE

OŚ PRIORYTETOWA 9 RPO WO 2014-2020 WYSOKA JAKOŚĆ EDUKACJI KRYTERIA MERYTORYCZNE SZCZEGÓŁOWE OŚ PRIORYTETOWA 9 RPO WO 2014-2020 WYSOKA JAKOŚĆ EDUKACJI KRYTERIA MERYTORYCZNE SZCZEGÓŁOWE 1 Oś priorytetowa Działanie Poddziałanie IX Wysoka jakość edukacji 9.2 Rozwój kształcenia zawodowego 9.2.2 Wsparcie

Bardziej szczegółowo

System dualny w kształceniu zawodowym w Polsce nowe możliwości współpracy pracodawców ze szkołami zawodowymi. Mszczonów, 17 września 2015

System dualny w kształceniu zawodowym w Polsce nowe możliwości współpracy pracodawców ze szkołami zawodowymi. Mszczonów, 17 września 2015 System dualny w kształceniu zawodowym w Polsce nowe możliwości współpracy pracodawców ze szkołami zawodowymi Mszczonów, 17 września 2015 Cele zmian od 1.IX.2012 Poprawa jakości i efektywności kształcenia

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA. z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw 1) Dziennik Ustaw Nr 205 12080 Poz. 1206 1206 USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Orientacja i poradnictwo zawodowe

Orientacja i poradnictwo zawodowe Regionalny Ośrodek Metodyczno-Edukacyjny Metis w Katowicach Orientacja i poradnictwo zawodowe Akty prawne akty prawne pochodzą ze strony MEN ul. Drozdów 21 i 17, 40-530 Katowice; tel.: 032 209 53 12 lub

Bardziej szczegółowo

Suplement część B dyplomu nr.*

Suplement część B dyplomu nr.* Załącznik nr 5 WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA PERSONELEM Suplement część B dyplomu nr.* I. INFORMACJE O POSIADACZU DYPLOMU 1. Nazwisko:... 2. Imię (imiona): 3. Data urodzenia (dzień, miesiąc, rok):. 4. Numer

Bardziej szczegółowo

Dyplom mistrzowski i świadectwo czeladnicze - kwalifikacje ważne dla rynku pracy i gospodarki. Gdańsk, 10.09.2015 r.

Dyplom mistrzowski i świadectwo czeladnicze - kwalifikacje ważne dla rynku pracy i gospodarki. Gdańsk, 10.09.2015 r. Dyplom mistrzowski i świadectwo czeladnicze - kwalifikacje ważne dla rynku pracy i gospodarki Gdańsk, 10.09.2015 r. Wkład rzemiosła w edukację zawodową to: ok. 25,5 tysiąca zakładów szkolących; ponad 76

Bardziej szczegółowo

SZKOŁY PONADGIMNAZJALNE

SZKOŁY PONADGIMNAZJALNE SZKOŁY PONADGIMNAZJALNE Typy szkół ponadgimnazjalnych Do wyboru są trzy typy szkół ponadgimnazjalnych: 1. liceum ogólnokształcące (LO) 2. technikum (T) 3. zasadnicza szkoła zawodowa (ZSZ) Każdy typ szkoły

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Kwalifikacji

Zintegrowany System Kwalifikacji Zintegrowany System Kwalifikacji Projekt Budowa krajowego systemu kwalifikacji pilotażowe wdrożenie krajowego systemu kwalifikacji oraz kampania informacyjna dotycząca jego funkcjonowania Kraków, 4 grudnia

Bardziej szczegółowo

Dyplom mistrzowski i świadectwo czeladnicze - kwalifikacje ważne dla rynku pracy i gospodarki

Dyplom mistrzowski i świadectwo czeladnicze - kwalifikacje ważne dla rynku pracy i gospodarki Dyplom mistrzowski i świadectwo czeladnicze - kwalifikacje ważne dla rynku pracy i gospodarki Józef Jacek Hordejuk Związek Rzemiosła Polskiego Polska Rama Kwalifikacji zmiana dla edukacji i rynku pracy

Bardziej szczegółowo

ROLA I ZNACZENIE PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU - ASPEKTY PRAWNE JAN GŁÓWCZEWSKI KURATORIUM OŚWIATY W GDAŃSKU

ROLA I ZNACZENIE PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU - ASPEKTY PRAWNE JAN GŁÓWCZEWSKI KURATORIUM OŚWIATY W GDAŃSKU ROLA I ZNACZENIE PRAKTYCZNEJ NAUKI ZAWODU - ASPEKTY PRAWNE JAN GŁÓWCZEWSKI KURATORIUM OŚWIATY W GDAŃSKU Problematyka podziału praktycznej nauki zawodu Formy: - zajęcia praktyczne - praktyka zawodowa Uczestnicy:

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O PRZYJĘCIE NA SZKOLENIE DLA KANDYDATÓW NA EGZAMINATORÓW I WPIS DO EWIDENCJI EGZAMINATORÓW OKRĘGOWEJ KOMISJI EGZAMINACYJNEJ W POZNANIU

WNIOSEK O PRZYJĘCIE NA SZKOLENIE DLA KANDYDATÓW NA EGZAMINATORÓW I WPIS DO EWIDENCJI EGZAMINATORÓW OKRĘGOWEJ KOMISJI EGZAMINACYJNEJ W POZNANIU .. imię i nazwisko..., data adres zamieszkania... telefon kontaktowy PESEL WNIOSEK O PRZYJĘCIE NA SZKOLENIE DLA KANDYDATÓW NA EGZAMINATORÓW I WPIS DO EWIDENCJI EGZAMINATORÓW OKRĘGOWEJ KOMISJI EGZAMINACYJNEJ

Bardziej szczegółowo

RAMY KWALIFIKACJI. Co Uczelniany Koordynator programu Erasmus powinien o nich wiedzieć. Jolanta Urbanikowa, University of Warsaw

RAMY KWALIFIKACJI. Co Uczelniany Koordynator programu Erasmus powinien o nich wiedzieć. Jolanta Urbanikowa, University of Warsaw RAMY KWALIFIKACJI Co Uczelniany Koordynator programu Erasmus powinien o nich wiedzieć Jolanta Urbanikowa, University of Warsaw Po co Ramy? Proces Boloński => Europejski Obszar Szkolnictwa WyŜszego EOSzW

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 marca 2013 r. Poz. 384 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 5 marca 2013 r.

Warszawa, dnia 21 marca 2013 r. Poz. 384 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 5 marca 2013 r. Elektronicznie podpisany przez Grzegorz Paczowski Data: 2013.03.21 14:23:47 +01'00' DZIENNIK USTAW v.p l RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 21 marca 2013 r. Poz. 384 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie. Pomorskiego Kuratora Oświaty

Sprawozdanie. Pomorskiego Kuratora Oświaty Sprawozdanie z nadzoru pedagogicznego sprawowanego przez Pomorskiego Kuratora Oświaty w okresie od 1 czerwca 2013 r. do 31 maja 2014 r. 1 Spis treści 1. Wstęp 5 Ewaluacja 6 Część A (okres od 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r.

UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r. UCHWAŁA Nr 17/2015 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 25 lutego 2015 r. w sprawie wytycznych dla rad podstawowych jednostek organizacyjnych dotyczących tworzenia programów kształcenia na studiach

Bardziej szczegółowo

Bieżąca tematyka jako element cyklu zajęć

Bieżąca tematyka jako element cyklu zajęć Bieżąca tematyka jako element cyklu zajęć Ku refleksji Wybór jednej drogi nie oznacza rezygnacji z innych, ale chcieć przejść wszystkimi ścieżkami naraz, to nie pokonać żadnej Paulo Coelho Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Czas trwania studiów podyplomowych: 3 semestry (360 godzin dydaktycznych + 75 godzin praktyk)

Czas trwania studiów podyplomowych: 3 semestry (360 godzin dydaktycznych + 75 godzin praktyk) Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie Wydział Pedagogiczny Studia podyplomowe Pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna. Edycja II finansowana z Europejskiego Funduszu Socjalnego-EFS Uprawnienia:

Bardziej szczegółowo

Ostatnie zmiany prawa dotyczące kształcenia zawodowego

Ostatnie zmiany prawa dotyczące kształcenia zawodowego Ostatnie zmiany prawa dotyczące kształcenia zawodowego Czesław Stawikowski Bydgoszcz, 27 listopada 2012 r., Zespół Szkół Elektronicznych Wojewódzka konferencja branżowa dyrektorów szkół i pracodawców Branża

Bardziej szczegółowo

Plan nadzoru pedagogicznego Łódzkiego Kuratora Oświaty na rok szkolny 2015/2016

Plan nadzoru pedagogicznego Łódzkiego Kuratora Oświaty na rok szkolny 2015/2016 Plan nadzoru pedagogicznego Łódzkiego Kuratora Oświaty na rok szkolny 2015/2016 I. Podstawa prawna 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

Kształcenie zawodowe dla rynku pracy. Wałbrzych, 24 czerwca 2016 r.

Kształcenie zawodowe dla rynku pracy. Wałbrzych, 24 czerwca 2016 r. Kształcenie zawodowe dla rynku pracy Wałbrzych, 24 czerwca 2016 r. System dualny Celem zmiany w edukacji zawodowej jest stopniowe wprowadzanie dualnego systemu kształcenia - odpowiadającego potrzebom gospodarki

Bardziej szczegółowo

USTAWA. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw 1) Projekt z dnia 4 grudnia 2015 r. USTAWA z dnia o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256,

Bardziej szczegółowo

wersja skierowana do podpisu przez Ministra Edukacji Narodowej i zainteresowanych ministrów

wersja skierowana do podpisu przez Ministra Edukacji Narodowej i zainteresowanych ministrów wersja skierowana do podpisu przez Ministra Edukacji Narodowej i zainteresowanych ministrów ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia. 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych

Bardziej szczegółowo

OŚ PRIORYTETOWA IX JAKOŚĆ EDUKACJI I KOMPETENCJI W REGIONIE Działanie 9.4: Poprawa jakości kształcenia zawodowego

OŚ PRIORYTETOWA IX JAKOŚĆ EDUKACJI I KOMPETENCJI W REGIONIE Działanie 9.4: Poprawa jakości kształcenia zawodowego REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO NA LATA 2014-2020 OŚ PRIORYTETOWA IX JAKOŚĆ EDUKACJI I KOMPETENCJI W REGIONIE Działanie 9.4: Poprawa jakości kształcenia zawodowego Wojewódzki Urząd

Bardziej szczegółowo

Szkoła Wyższa Pedagogiki Specjalnej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie Część B dyplomu ukończenia studiów 2400/0001/2005 SUPLEMENT *)

Szkoła Wyższa Pedagogiki Specjalnej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie Część B dyplomu ukończenia studiów 2400/0001/2005 SUPLEMENT *) Szkoła Wyższa Pedagogiki Specjalnej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie Część B dyplomu ukończenia studiów 2400/0001/2005 SUPLEMENT *) I. INFORMACJE O POSIADACZU DYPLOMU 1. Nazwisko: Kowalska 2.

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe w świetle nowych regulacji prawnych

Studia podyplomowe w świetle nowych regulacji prawnych Seminarium Bolońskie Zadania uczelni wynikające z aktualnych uregulowań prawnych dotyczących Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego i systemów zapewniania jakości Akademia im. Jana Długosza

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ1) z dnia 17 listopada 2010 r. Dziennik Ustaw z 2 grudnia 2010 Nr 228 poz. 1491

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ1) z dnia 17 listopada 2010 r. Dziennik Ustaw z 2 grudnia 2010 Nr 228 poz. 1491 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ1) z dnia 17 listopada 2010 r. Dziennik Ustaw z 2 grudnia 2010 Nr 228 poz. 1491 zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 marca 2014 r. Poz. 392 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 18 grudnia 2013 r.

Warszawa, dnia 27 marca 2014 r. Poz. 392 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ. z dnia 18 grudnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 27 marca 2014 r. Poz. 392 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy placówki

Koncepcja pracy placówki Koncepcja pracy placówki Edukacja jest podstawowym prawem człowieka oraz uniwersalną wartością. [ ] powinna organizować się wokół czterech aspektów kształcenia, [...] uczyć się, aby wiedzieć, tzn. aby

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 30 sierpnia 2012 r. Poz. 977 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 27 sierpnia 2012 r.

Warszawa, dnia 30 sierpnia 2012 r. Poz. 977 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 27 sierpnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 30 sierpnia 2012 r. Poz. 977 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W SZKOLNICTWIE PODNADGIMNAZJALNYM

ZMIANY W SZKOLNICTWIE PODNADGIMNAZJALNYM ZMIANY W SZKOLNICTWIE PODNADGIMNAZJALNYM STUDIA KURSY KWALIFIKACYJNE MATURA Absolwenci ZSZ Rozpoczynają naukę od klasy II Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych 3 lata LO 3 lata nauki Technikum 4 lata nauki

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ

REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ REGULAMIN POTWIERDZANIA EFEKTÓW UCZENIA SIĘ Katowice, 01.10.2015 r. I. PRZEPISY OGÓLNE 1 1. Regulamin potwierdzania efektów uczenia się określa organizację i przebieg procesu weryfikacji posiadanych efektów

Bardziej szczegółowo