ISSN BIULETYN 2/2006. Wielkopolskiej Okrêgowej Izby Aptekarskiej POZNAÑ KONIN LESZNO PI A

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ISSN 1232-7085 BIULETYN 2/2006. Wielkopolskiej Okrêgowej Izby Aptekarskiej POZNAÑ KONIN LESZNO PI A"

Transkrypt

1 ISSN BIULETYN 2/2006 Wielkopolskiej Okrêgowej Izby Aptekarskiej POZNAÑ KONIN LESZNO PI A

2 Hurtownia Aptekarzy GALENICA-PANAX SpÛ ka z o.o. ul. Rabowicka SwarzÍdz tel. dzia handlowy fax W 1998 roku z inicjatywy i kapita u ponad stu w aúcicieli aptek z regionu wojewûdztwa wielkopolskiego powsta a Wielkopolska Hurtownia Aptekarzy ìgalenica-pharmaî Sp. z o.o. z siedzibπ w Poznaniu. Aptekarzy po πczy a wspûlna idea integracji wokû w asnej spû ki, ktûrej zadaniem by aby profesjonalna obs uga aptek. Dynamiczny rozwûj spû ki oraz poszerzanie objítego dzia alnoúciπ rynku doprowadzi y do utworzenia oddzia Ûw w Koninie, Nekli i Zielonej GÛrze. Kolejnym krokiem by o wybudowanie nowoczesnej siedziby firmy w SwarzÍdzu, ktûra zapewnia prowadzenie sprzedaøy na poziomie europejskim, a w 2003 roku po πczenie z aptekarskπ hurtowniπ ìpanaxî i utworzenie spû ki ìgalenica-panaxî z kolejnymi oddzia ami w Szczecinie i Koszalinie. Obecnie hurtownia obejmuje swojπ dzia alnoúciπ teren zachodniej i pû nocno-zachodniej czíúci kraju, a w ofercie handlowej proponuje ponad 11 tys. pozycji asortymentowych, w tym leki, zio a, leki homeopatyczne oraz kosmetyki. Pacjenci kupujπcy leki pochodzπce z aptek zaopatrujπcych sií w HA ìgalenica-panaxî mogπ mieê pewnoúê, øe sπ one przechowywane i transportowane zgodnie z procedurami Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej. Starajπc sií zapewniê klientom-aptekom serwis najwyøszej jakoúci dπøymy do osiπgniícia pozycji lidera w Unii Hurtowni Aptekarskich ìapofarmî integrujπcej úrodowisko polskich aptekarzy. åwiadectwem zadowolenia ze wspû pracy i zaufania naszych klientûw sπ liczne wyrûønienia, w tym: ìnajlepsze w Polsceî i statuetka im. Hipolita Cegielskiego, a ostatnio takøe zaliczenie firmy do elitarnego Klubu Gazel Biznesu 2004.

3 Biuletyn 2/2006 Wielkopolskiej Okrêgowej Izby Aptekarskiej W TYM NUMERZE: Od Redakcji 3 Rozmowy 4 Wywiad z prof. AM dr hab. Edmundem Grzeœkowiakiem, Dziekanem Wydzia³u Farmaceutycznego Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Antiaging podstawy przeciwdzia³ania starzeniu 10 Sprawozdanie z III Zjazdu Sprawozdawczego 21 Wielkopolskiej Okrêgowej Izby Aptekarskiej w Poznaniu Uchwa³a nr 27/2006 Wielkopolskiej Okrêgowej Rady 24 Aptekarskiej z dnia 30 maja 2006 r. Z prac Wielkopolskiej Okrêgowej Rady Aptekarskiej Posiedzenia Wielkopolskiej Okrêgowej Rady Aptekarskiej 25 Prezydia Wielkopolskiej Okrêgowej Rady Aptekarskiej 30 Sprawozdania ze spotkañ Zespo³u ds. Opieki Farmaceutycznej 32 Korespondencja Izby 35 Wygaszone apteki Nowopowsta³e apteki 42 Ci¹g³e szkolenia aptekarzy 43 Dzia³ prawny 48

4 Odeszli od nas 51 Stanis³aw Dyderski Zbigniew Wróbel Og³oszenia 54 Prezydium Wielkopolskiej Okrêgowej Izby Aptekarskiej 55 ISSN BIULETYN Wielkopolskiej Okrêgowej Izby Aptekarskiej w Poznaniu Materia³ów nie zamówionych redakcja nie zwraca i zastrzega sobie prawo do skrótów, zmian tytu³ów i adjustacji nades³anych tekstów. Redakcja: dr n. farm. Tadeusz B¹belek, dr n. farm. Hanna Jankowiak-Gracz, mgr farm. Sebastian Jakubowski, mgr farm. Dorota Marcinkowska. Numer zamkniêto 27 czerwca 2006 r. Przygotowanie: Wydawnictwo Kontekst Na pierwszej stronie ok³adki: meble ze starej apteki Stefana Laskowskiego w Mi³os³awiu w stylu neorenesansu pó³nocnego (Muzeum Farmacji w Poznaniu); na czwartej stronie ok³adki: naczynia apteczne ze szk³a mlecznego koniec XVII w. (Muzeum Farmacji w Poznaniu), fot. Krzysztof Styszyñski.

5 BIULETYN WIELKOPOLSKIEJ OKRÊGOWEJ IZBY APTEKARSKIEJ STR. 3 OD REDAKCJI Lato, lato ju po lecie, ale póki co lato przed nami. Z jednej strony pogoda zaskakuje co rusz wahaniami temperatur, z drugiej zaœ czekaj¹ nas gor¹ce dni w zwi¹zku ze zmianami, jakie wprowadza Ministerstwo Zdrowia. Zmiany te s¹ tak czêste, e w zasadzie nie powinny byæ ju dla nas adnym zaskoczeniem. Te, których wprowadzenie Ministerstwo Zdrowia zapowiedzia³o na pocz¹tek lipca bie ¹cego roku, dotycz¹ zmian na listach refundacyjnych, limitów i odp³atnoœci za leki. Tak wiêc, dopiero po zapoznaniu siê i wprowadzeniu do codziennej pracy wszystkich nowoœci, bêdziemy mogli pomyœleæ o chwili wytchnienia w ogródku, nad morzem, w górach lub poza granicami kraju. Niestety na dzieñ dzisiejszy nie znane s¹ nam bli ej szczegó³y dotycz¹ce tych e zmian, ale mamy nadziejê, e lektura Biuletynu pozwoli Pañstwu zapoznaæ siê z najnowszymi dzia³aniami Wielkopolskiej Okrêgowej Izby Aptekarskiej w Poznaniu. Wszystkim Czytelnikom naszego Biuletynu yczymy udanych wakacji, pogody przede wszystkim ducha, niezapomnianych wra eñ i ochoty do dalszej pracy. Redakcja

6 STR. 4 NUMER 2(2006) ROZMOWY prof. Edmund Grzeœkowiak Wywiad z prof. AM dr hab. Edmundem Grzeœkowiakiem Dziekanem Wydzia³u Farmaceutycznego Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Szanowny Panie Dziekanie, ju od roku pe³ni Pan Profesor tê zaszczytn¹ funkcjê, proszê powiedzieæ, jak zmieni³o to Pana ycie zawodowe i osobiste? Zacznê mo e od sfery ycia zawodowego, które zmieni³o siê bardzo zasadniczo nie tylko z powodu obowi¹zków dziekañskich, ale tak e z powodu jak e bolesnej straty mojego dotychczasowego szefa i wielkiego przyjaciela œp. Profesora Stanis³awa Dyderskiego. Deklaruj¹c przed wyborami dziekañskimi pe³n¹ dyspozycyjnoœæ i nieograniczony innymi obowi¹zkami czas, poœwiêcany piastowaniu tej zaszczytnej funkcji, nie zdawa³em sobie sprawy z czekaj¹cych mnie obowi¹zków wzglêdem macierzystej Katedry, kszta³cenia podyplomowego, itd. Poniewa wype³nianie obowi¹zków dziekañskich postrzegam jako pewnego rodzaju s³u bê na rzecz Wydzia³u i Uczelni, jest dla mnie rzecz¹ oczywist¹, e wszystkie sprawy zwi¹zane z funkcjonowaniem Wydzia³u maj¹ priorytet. Z drugiej jednak strony mam te

7 BIULETYN WIELKOPOLSKIEJ OKRÊGOWEJ IZBY APTEKARSKIEJ STR. 5 ca³kowit¹ œwiadomoœæ, e jestem w jakimœ stopniu odpowiedzialny, a w³aœciwe wspó³odpowiedzialny za rozwój naukowy m³odych, zdolnych i ambitnych ludzi, z którymi mam przyjemnoœæ wspó³pracowaæ w Katedrze Farmacji Klinicznej. Nie chc¹c wiêc umniejszaæ osi¹gniêtej pozycji i olbrzymiego dorobku naszego Wydzia³u, który jest niew¹tpliwie udzia³em poprzednich w³adz dziekañskich, ani te wypracowanego przez poprzedniego kierownika Katedry dorobku naukowego tej jednostki staram siê, przy pe³nej akceptacji mojej rodziny, byæ wierny zasadzie stawiania spraw zawodowych na pierwszym miejscu. Nie oznacza to oczywiœcie ca³kowitego wy³¹czenia spraw osobistych z programu dnia codziennego, choæ jak dotychczas udaje mi siê ca³kowicie rozgraniczaæ problemy ycia zawodowego i osobistego. Chocia pewne sprawy zawodowe, szczególnie te miêdzyludzkie wymagaj¹ przemyœlenia i przespania nie obarczam tymi problemami rodziny i odwrotnie. Jakie s¹ priorytety dla Wydzia³u Farmaceutycznego myœlê tu o nauczaniu, ale równie polepszeniu bazy lokalowej. Priorytety wydzia³owe to przede wszystkim dalszy jego rozwój w celu osi¹gania europejskiego wymiary edukacyjnego. Prawdopodobnie ju za kilka lat o pozycji uczelni, wydzia³u czy jednostek organizacyjnych nie bêdzie decydowaæ miejsce w rankingu lokalnego czy nawet ogólnopolskiego periodyku lecz podobne statystyki o zasiêgu europejskim czy œwiatowym. Drog¹ w tym w³aœnie kierunku jest wprowadzenie przez poprzedni¹ ekipê dziekañsk¹ i respektowanie Europejskiego Systemu Transferu Punktów Kredytowych (ECTS) w zaliczaniu okresu studiów odbywanych przez naszych studentów za granic¹, wprowadzanie nowych kierunków nauczania i nowych przedmiotów nauczania takich jak np. farmakogenetyka, farmakogenomika czy opieka farmaceutyczna, a tak e wdra- anie europejskich modu³ów dydaktycznych realizowanych, zgodnie z Procesem Boloñskim, przez miêdzynarodow¹ kadrê dydaktyczn¹. Jest mi mi³o przypomnieæ, e w opracowywaniu i wdra aniu do kszta³cenia przed i podyplomowego opieki farmaceutycznej Wydzia³ Farmaceutyczny w Poznaniu wraz z Wielkopolsk¹ Okrêgow¹ Izb¹ Aptekarsk¹ ma ju pewne doœwiadczenia i osi¹gniêcia, przyk³adem natomiast realizacji miêdzynarodowych modu³ów edukacyjnych mog¹ byæ odbyte w lutym br. prowadzone przez pana prof. Kaysera z University of Groningen zajêcia fakultatywne z biotechnologii. Dostrzegaj¹c potrzebê i promuj¹c aktywnoœæ w Studenckich Towarzystwach Naukowych czy innych formach organizacyjno-badawczych staram siê umo liwiaæ jak najszerszemu gronu naszych studentów uczestniczenie w konferencjach z udzia³em goœci zagranicznych, ogólnopolskich konferencjach naukowych (III Ogólnopolskie Sympozjum nt. Dzia³ania niepo ¹dane leków w geriatrii, Poznañ 21 kwiecieñ 2006) czy III Niemiecko-Polskiej Konferencji Farmacji Onkologicznej. Z tym wiêksz¹ radoœci¹ nale y odnotowaæ ca³kowicie studenck¹ inicjatywê zorganizowania Kongresu Prac Naukowych Studentów i Doktorantów Wydzia³u Farmaceutycznego, który odbêdzie siê w dniu 8 czerwca br., a adresowany jest do m³odych ludzi, pragn¹cych pog³êbiæ wiedzê i wymieniæ doœwiadczenia, dotycz¹ce wszystkich

8 STR. 6 NUMER 2(2006) wa niejszych sfer wspó³czesnej farmacji. Myœlê, e w³aœnie takie partnerskie postrzeganie studentów sprawia, e wysi³ki w³adz dziekañskich w nadawaniu naszemu wydzia³owi europejskiego wymiaru edukacyjnego s¹ nie tylko przez studentów akceptowane, ale tak e w wysokim stopniu wspó³podejmowane. Postanowienia Procesu Boloñskiego zak³adaj¹ koniecznoœæ tworzenia warunków do przyjmowania przez nas na studia kandydatów z innych krajów czy wymiany kadry naukowo-dydaktycznej celem realizacji wspólnych przedsiêwziêæ dydaktycznych czy programów badawczych. Dziêki realizowanemu na naszym wydziale od dwóch lat nauczaniu na kierunku farmacja w jêzyku angielskim, jako jedyni w Polsce wype³niamy w tym wzglêdzie za³o enia tego traktatu. Dalszy rozwój kszta³cenia w jêzyku angielskim to te jeden z zak³adanych w tej kadencji priorytetów wydzia³owych. Oczywiœcie mo liwoœæ realizacji przyjêtych strategii rozwojowych wymaga odpowiedniej bazy lokalowej, której dotyczy³ drugi cz³on tego pytania. Ta, daleka od europejskich wzorców, znana wiêkszoœci czytelnikom (i to bez wzglêdu na d³ugoœæ sta u zawodowego) Biuletynu baza lokalowa Wydzia³u Farmaceutycznego i Oddzia³u Analityki Medycznej w³aœciwie nie uleg³a zasadniczym zmianom od dziesiêcioleci. W roku ubieg³ym trzy Katedry znajduj¹ce siê w najtrudniejszych warunkach lokalowych uzyska³y now¹ lokalizacjê tj. w wyremontowanym budynku Coll. Kopernickiego, który nosi obecnie imiê Profesora Józefa Chmiela (ul. Œwiêcickiego 4). I choæ zespó³ oceniaj¹cy Pañstwowej Komisji Akredytacyjnej bardzo wysoko oceni³ stan realizacji tego budynku, w którym lokalizacjê znalaz³y równie cztery, nowoczeœnie wyposa one sale seminaryjne, nale y zdawaæ sobie sprawê, e samo wdro enie w bie ¹cym roku akademickim nauczania na nowym kierunku studiów kosmetologii, spowodowa³o wzrost liczby kszta³conych na wydziale studentów o ok. 120 osób. Nie ustajemy zatem w wysi³kach na rzecz pozyskania nowej dla wydzia³u bazy lokalowej, jak¹ mo e byæ wybudowanie,,collegium Pharmaceuticum (za- ³o enia programowe budowy przedstawiliœmy w³adzom uczelni w ubieg³ym tygodniu). Inn¹, nieco zaawansowan¹ ju opcj¹ jest pozyskanie w ca³oœci na rzecz Wydzia³u budynku obecnego Collegium Chemicum. Za wczeœnie jeszcze na przyjêcie ostatecznej koncepcji rozwojowej, ale jestem pewien, e takowa powstanie przed zakoñczeniem tej kadencji dziekañskiej. Jaki jest pogl¹d Pana Dziekana na tendencje europejskie zmierzaj¹ce do skrócenia studiów farmaceutycznych do 4 lat, a tak e na propozycje rozdzielenia zawodu farmaceuty od zawodu medycznego? Obie tendencje postrzegam jako niedorzeczne i nie maj¹ce adnego zwi¹zku z równie europejskimi tendencjami do podnoszenia jakoœci kszta³cenia i wzrostu kompetencji absolwentów wydzia³ów farmaceutycznych. Nowe standardy nauczania wymusi³y na poprzednich w³adzach dziekañskich wprowadzenie w trybie pilnym szeœciomiesiêcznego sta u zawodowego, jako integralnej czêœci programu nauczania na kierunku farmacja. Poniewa jako pe³nomocnik Dziekana uczestniczy³em wraz z przedstawicielami Wlkp. OIA w Poznaniu i WINFarm. we

9 BIULETYN WIELKOPOLSKIEJ OKRÊGOWEJ IZBY APTEKARSKIEJ STR. 7 wdra aniu i realizacji tych sta y, wiem doskonale przed jakimi dylematami stawali i z jakimi problemami spotykali siê wówczas studenci, aptekarze i nauczyciele akademiccy, nadzoruj¹cy ich przebieg. Zdobyte dziœ w tym wzglêdzie doœwiadczenie pozwala twierdziæ, e by³ to krok w dobr¹ stronê. Sami zreszt¹ studenci, doceniaj¹c profesjonalizm i doœwiadczenie zawodowe aptekarzy kierowników sta y, czêstokroæ postuluj¹ wyd³u enie okresu sta u czy np. umo liwienie wszystkim sta ystom kontaktu zawodowego z aptek¹ szpitaln¹. W ogromie potrzebnych i realizowanych w okresie piêciu lat studiów treœci programowych nie widzê nauk niepotrzebnych czy nieprzydatnych w budowaniu interdyscyplinarnej fachowoœci farmaceutycznej przysz³ych absolwentów. W Europie zachodniej wykonywanie przez naszych studentów prac magisterskich odbierana jest bardzo pozytywnie i z doz¹ yczliwej zazdroœci. Tak wiêc wszystkie przytoczone wczeœniej argumenty uzasadniaj¹ raczej myœli o wyd³u eniu np. wzorem Francji okresu studiów do szeœciu lat ni ich skracanie. Zawód farmaceuty by³, jest i pozostanie zawodem medycznym, a potwierdzeniem tego jest dokonany ju dawno zwrot orientacji farmacji z leku na pacjenta, co w konsekwencji potwierdza umedycznienie naszego zawodu. Jak postrzega Pan wzrastaj¹c¹ emigracje m³odych magistrów farmacji? Prawie codziennie podpisujê kilka dyplomów magistra farmacji naszym absolwentom w wersji anglojêzycznej. Nie nale y tego z pewnoœci¹ uto samiaæ z podjêciem procedury emigracyjnej, ale jest to, moim zdaniem, dopuszczanie myœli o podjêciu pracy poza granicami naszego kraju. Chcia³bym byæ dobrze zrozumiany ca³kowicie popieram zdobywanie doœwiadczenia zawodowego w ramach pobytów w europejskich czy œwiatowych oœrodkach uniwersyteckich. Sam wielokrotnie doœwiadcza³em korzyœci p³yn¹cych z licznych, d³u szych czy krótszych zagranicznych pobytów szkoleniowych, wiele nowego nauczy³em siê pracuj¹c jako kontraktowy nauczyciel akademicki we Francji i od pierwszych dni swojej kadencji dziekañskiej staram siê propagowaæ i promowaæ wœród studentów tego typu postawy. Ale yjemy przecie w zjednoczonej Europie i formu³owanie administracyjnych zakazów emigracyjnych jest pozbawione sensu. Stwarzajmy zatem takie warunki pracy w Polsce, aby to pytanie nurtowa³o nie nas tylko Belgów, Francuzów, Niemców, chc¹cych emigrowaæ do Polski. Wierz¹c w m¹droœæ naszych m³odych farmaceutów i znaj¹c ich zawodowe kompetencje oraz chêci zdobywania wiedzy w ramach kszta³cenia podyplomowego jestem przekonany, e wybior¹ oni pracê w swojej ojczyÿnie. Opieka farmaceutyczna to przysz³oœæ farmacji czy te prze ytek, je eli przysz³oœæ to w jaki sposób powinni byæ kszta³ceni obecni studenci? Opieka farmaceutyczna, i g³êboko w to wierzê, to przysz³oœæ naszego zawodu. To równie, co czêsto powtarzam, moralny i zawodowy obowi¹zek ka dego farmaceuty. Powo³anie przez Naczeln¹ Izbê Aptekarsk¹ i Zarz¹d G³ówny Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego zespo³u koordynuj¹cego opracowanie zasad

10 STR. 8 NUMER 2(2006) wdra ania i prowadzenia opieki farmaceutycznej w aptekach powinno zaowocowaæ wyszkoleniem tzw. promotorów, przekazuj¹cych dalej zdobyt¹ wiedzê, ale tak e monitoruj¹cych jej prowadzenie zgodnie z standardami, gwarantuj¹cymi uzyskiwanie odpowiedniej jakoœci us³ug, œwiadczonych przez farmaceutów pracuj¹cych w ró nych warunkach i œrodowiskach. Przygotowanie wiêc kadr do pe³nienia tak odpowiedzialnej spo³ecznie roli wymaga kszta³cenia d³ugofalowego, roz³o onego w czasie, na które sk³adaj¹ siê treœci przekazywane zarówno w systemie kszta³cenia przed jak i podyplomowego. W trakcie studiów mo- emy przygotowaæ kandydatów np. z teorii komunikowania siê z pacjentem i cz³onkami rodziny, ale weryfikacja i perfekcjonizacja tych umiejêtnoœci nast¹pi pocz¹tkowo w trakcie 6-miesiêcznego sta u zawodowego, a nastêpnie podczas pracy w macierzystej aptece. Podobnie rzecz ma siê z ca³¹ gam¹ wiedzy i informacji niezbêdnych do œwiadczenia opieki farmaceutycznej tj. dzia³añ niepo ¹danych, interakcji, podstaw farmakokinetyki, farmakodynamiki itd., itd. Je eli chodzi o kszta³cenie przeddyplomowe, to wielce obiecuj¹c¹ jest zgoda JM Rektora na powo³anie w Katedrze i Zak³adzie Technologii Postaci Leku Pracowni Farmacji Praktycznej, do której zadañ dydaktycznych nale eæ bêdzie równie przygotowywanie studentów do sprawowania opieki farmaceutycznej. Jaka jest wg Pana Profesora rola aptekarza w spo³eczeñstwie polskim? Bardzo szczególnie. Studia farmaceutyczne, w czasach kiedy by³em studentem, nale a³y w du ej mierze do realizowanych w wyniku zaistnia³ego przypadku, którym by³o najczêœciej niepowodzenie rekrutacyjne na medycynie, biologii, psychologii itd. Z pewnoœci¹ rzutowa³o to na póÿniejszy odbiór spo³eczny absolwentów farmacji. Dziœ mamy sytuacjê zupe³nie inn¹. Na samym pocz¹tku rekrutacji (30 maja 2006 r. godz.11.00) jest ju zarejestrowanych 479 kandydatów, a s¹ to wy³¹cznie tzw. starzy maturzyœci. Ta moda na studiowanie farmacji powoduje, e mamy coraz lepszych studentów i absolwentów, a w konsekwencji kompetentnych, profesjonalnych aptekarzy, plasuj¹cych siê bardzo wysoko w hierarchii wykonywanych zawodów. To w³aœnie zawodowy profesjonalizm powoduje tak jednoznacznie pozytywnie spo³ecznie postrzeganie aptekarza-farmaceuty, który musi kojarzyæ siê z zawodem zaufania publicznego, pacjentem, opiek¹ i porad¹ farmaceutyczn¹ a nie biznesem. Czy tak du a liczba aptek nie stwarza niebezpieczeñstwa dla pacjentów, apteki nie s¹ w stanie zagwarantowaæ dobrej i stabilnej obsady farmaceutycznej przypomnieæ nale y, e ju obecnie 1,6 farmaceuty przypada na jedn¹ aptekê! Ten problem powinien moim zdaniem zostaæ jak najszybciej rozwi¹zany. Apteka jest miejscem szczególnym w strukturze ochrony zdrowotnej spo³eczeñstwa, a nie magazynem czy sklepem (o zgrozo czasami samoobs³ugowym), tak jak lek nie jest towarem (o zgrozo mówi siê ostatnio o towaroznawstwie farmaceutycznym). Te wcale nie subtelne ró nice rozumiej¹ z pewnoœci¹ wy³¹cznie aptekarze-farmaceuci, to oni wiêc powinni decydowaæ o wizerunku

11 BIULETYN WIELKOPOLSKIEJ OKRÊGOWEJ IZBY APTEKARSKIEJ STR. 9 apteki i jej roli, i pe³nionej wzglêdem spo³eczeñstwa funkcji, a nie przypadkowe osoby zajmuj¹ce siê aptekarskim biznesem. Liczba aptek powi¹zana z liczb¹ znajduj¹cych siê w krêgu jej dzia³ania pacjentów to przecie funkcjonuj¹ce od lat w niektórych krajach europejskich rozwi¹zania organizacyjne. Wiem e jest Pan zwolennikiem aptek szpitalnych w pe³ni przystosowanych do œwiadczenia us³ug farmaceutycznych zgodnie z obowi¹zuj¹cym prawem farmaceutycznym, a zatem jak nale a³oby przygotowaæ nowe kadry dla aptek szpitalnych, ale te jak pozyskiwaæ najlepszych z najlepszych do tej odpowiedzialnej pracy? Powiedzia³ bym, e staram siê byæ orêdownikiem farmacji szpitalnej i tê pasjê zaszczepi³ we mnie twórca nowoczesnej, polskiej farmacji szpitalnej jakim by³ pan prof. Stanis³aw Dyderski. Swoim studentom przytaczam czêsto zas³yszane wczeœniej porównanie, e farmacja szpitalna jest tym samym czym odcinek specjalny w trudnym przecie rajdzie Paris-Dakar jad¹ wszyscy, ale na OS-ie trzeba daæ z siebie wszystko. Podobnie jest z farmacj¹ szpitaln¹. To trudny odcinek pracy, do którego trzeba siê specjalnie przygotowaæ, ale daj¹cy wiele satysfakcji zawodowych. Wykszta³cenie kadry dla potrzeb apteki szpitalnej jest procesem d³ugotrwa³ym i skomplikowanym, nie daj¹cym siê przeprowadziæ wy³¹cznie w trakcie studiów farmaceutycznych. Niezmiernie wa nym jest na tym etapie kontakt z Wydzia³em, stanowi¹cym przecie poligon doœwiadczalny dla apteki szpitalnej. Opieraj¹c siê w tym wzglêdzie na sprawdzonych w praktyce modelach europejskich, utworzona zosta³a przy Katedrze Farmacji Klinicznej i Biofaramcji, kierowana przez pani¹ dr Hannê Jankowiak-Gracz, Pracownia Farmacji Szpitalnej, której jednym z celów edukacyjnych jest równie przygotowywanie studentów do pracy w aptekach szpitalnych. Panie Dziekanie, czy znajduje Pan czas na pasje? Pewnie oczekiwan¹ odpowiedzi¹ na to pytanie jest ta, e pasj¹ mojego ycia jest praca i w zwi¹zku z tym realizujê je codziennie. Nie, tak jak ka dy, przeciêtny cz³owiek mam swoje pasje, które w moim przypadku wi¹ ¹ siê z górami. Niskimi i wysokimi, wspinaczk¹ po nich ze sprzêtem i d³ugimi wêdrówkami z plecakiem, jazd¹ górsk¹ na rowerze i na nartach. Ubieg³y rok by³ nietypowy w zwi¹zku z obejmowaniem funkcji dziekañskich po raz pierwszy od wielu lat nie odby³em swojego jesiennego górskiego tygodnia rowerowego, ale w tym roku zamierzam powróciæ do tej tradycji. Zarezerwowaliœmy ju z on¹ i przyjació³mi od gór pokoje u pani Stanis³awy Bizubowej.

12 STR. 10 NUMER 2(2006) INFORMACJE BIE CE Przedstawiamy treœæ wyk³adu przygotowanego przez Wiceprezesa dr n. farm. Tadeusza B¹belka dla uczestników III Sprawozdawczego Zjazdu WOIA. Dr n. farm. Tadeusz B¹belek Antiaging podstawy przeciwdzia³ania starzeniu Lepiej zapobiegaæ ni leczyæ Przeciêtna d³ugoœæ ludzkiego ycia wzrasta z up³ywem lat, a postêp medycyny znacz¹co wp³yn¹³ na ten proces. Urodzony w 1900 roku Amerykanin y³ przeciêtnie 49 lat. W 1998 ta d³ugoœæ ycia podnios³a siê ju do 76 lat, a przewiduje siê, e w roku 2050 przeciêtna d³ugoœæ ycia wyniesie 82 lata. Do znacznego wyd³u enia naszego ycia przyczyni³o siê stosowanie szczepionek uodporniaj¹cych cz³owieka na choroby zakaÿne, rozwój nowych leków, udoskonalenie opieki nad kobietami ciê arnymi i noworodkami no i oczywiœcie poprawienie warunków yciowych ca³ej populacji poprzez zwiêkszenie dochodu na osobê. Olbrzymi wzrost œwiadomoœci zdrowotnej, coraz czêstsze odrzucanie na³ogów palenia i nadu ywania alkoholu, zdrowszy styl ycia i od ywiania siê to kolejne czynniki, które nie bez znaczenia s¹ dla wzrostu d³ugoœci naszego ycia. Najszybszy wzrost d³ugoœci ycia zacz¹³ siê od pocz¹tku lat 60-tych bie ¹cego stulecia i ³¹czy³ siê z nowymi metodami zapobiegania i leczenia choroby wieñcowej serca, udarów mózgu, chorób nowotworowych. W dalszym ci¹gu jednak te trzy grupy chorób s¹ odpowiedzialne za wiêkszoœæ przedwczesnych zgonów. Szeroka dostêpnoœæ nowoczesnych technik leczenia obni a jeszcze bardziej liczbê zgonów spowodowanych tymi chorobami. Do najpowa niejszych chorób wystêpuj¹cych obecnie, a jak siê ocenia i w niedalekiej przysz³oœci, nale ¹ wszelkiego rodzaju choroby metaboliczne takie jak np. cukrzyca. Przewiduje siê, e to w³aœnie choroby metaboliczne stan¹ siê g³ówn¹ przeszkod¹ w wyd³u- eniu okresu ycia. W 1993 roku grupa m³odych lekarzy, specjalistów medycyny sportowej i medycyny wewnêtrznej, za³o y³a Amerykañsk¹ Akademiê Zapobiegania Starzeniu (American Academy of Anti-Aging Medicine, A4M). Celem

13 BIULETYN WIELKOPOLSKIEJ OKRÊGOWEJ IZBY APTEKARSKIEJ STR. 11 tej organizacji jest promowanie wczesnego wykrywania chorób, zapobieganie chorobom poprzez zmianê stylu od ywiania siê, wzrostu aktywnoœci ruchowej, przyjmowaniu witamin i od ywek, które opóÿniaj¹ lub te zapobiegaj¹ chorobom, jak te promowanie badañ naukowych na temat przed³u ania ycia. Jest to w tej chwili najszybciej rozwijaj¹ca siê organizacja medyczna w Stanach Zjednoczonych. A4M skupia obecnie oko³o lekarzy, naukowców, pracowników s³u by zdrowia. Co roku A4M przeprowadza zjazdy naukowe, na których dyskutuje siê najnowsze wyniki badañ naukowych na temat zapobiegania starzeniu siê. W œlad za tym, równie lekarze i naukowcy z innych krajów, w tym przede wszystkim z Europy, podjêli temat walki z procesami starzenia, z powodzeniem wprowadzaj¹c tê nowoczesn¹ dziedzinê do codziennego stosowania w leczeniu swoich pacjentów. Równie w naszym kraju od kilku ju lat stosuje siê ten sposób leczenia, który w swoim ostatecznym efekcie przynosi satysfakcjê zarówno lekarzom, jak i pacjentom, którzy d³ugoœæ swego ycia postanowili oddaæ w rêce fachowców lekarzy systemu Anti aging. Pierwszym i jak mi wiadomo w chwili obecnej jedynym oœrodkiem w kraju, który kompleksowo wprowadzi³ ten system jest Klinika Kolasiñski (Hair Clinic Poznañ) ze Swarzêdza Nowej Wsi pod Poznaniem, gdzie pod kierownictwem doktora Jerzego Kolasiñskiego powsta³ zespó³ ekspertów ds. Anti-Aging System. W oparciu o ten zespó³ specjalistów w paÿdzierniku 2004 rozpoczê³o dzia³alnoœæ Polskie Towarzystwo Medycyny Anti-Aging z siedzib¹ w Swarzêdzu. Towarzystwo reprezentuje Polskê na arenie miêdzynarodowej i jest cz³onkiem Europejskiego Towarzystwa Medycyny Anti-Aging. Pierwszym Prezesem Towarzystwa wybrana zosta³a dr n. med. Anna Modelska-Zió³kiewicz z Poznania. Znaj¹c mechanizmy starzenia mamy wiêksze pojêcie o tym, jak zapobiegaæ i przeciwdzia³aæ temu, jak e bardzo z³o onemu, procesowi. atwiej te mo emy dokonywaæ wyboru spoœród ogromnej iloœci œrodków farmakologicznych, które s¹ do naszej dyspozycji. Wiêkszoœæ badaczy uznaje starzenie za proces naturalny. Jednak czêœæ naukowców, a szczególnie lekarze i inni specjaliœci zajmuj¹cy siê medycyn¹ anti-aging, traktuj¹ starzenie siê jako proces patologiczny. Podstawowa ró nica pomiêdzy chorob¹ starzeniow¹ a inn¹ chorob¹, w myœl za³o eñ specjalistów anti-aging, polega na tym, e ta pierwsza dotyka ka - dego mê czyznê i ka d¹ kobietê na naszej planecie. Zadania, jakie sobie stawiaj¹ specjaliœci w tej dziedzinie, to po pierwsze: nie dopuœciæ do wyst¹pienia tej choroby lub maksymalnie opóÿniæ jej wyst¹pienie w czasie, a je eli ju ona wyst¹pi, to po drugie: zadaniem tych samych specjalistów jest minimalizacja jej skutków. Jak z powy szego wynika celem, do którego zmierzaj¹ dzia³ania specjalistów medycyny anti-aging jest maksymalne wyd³u enie cz³owiekowi ycia w pe³nym zdrowiu i przy zachowaniu m³odzieñczego wigoru. Maj¹c to na wzglêdzie, od ponad 50 lat rzesze naukowców na ca³ym œwiecie analizuj¹ i dokumentuj¹ z wielk¹ dok³adnoœci¹ ró ne zjawiska, a przede wszystkim reakcje chemiczne oraz warunki towarzysz¹ce procesom starzenia, jakie zachodz¹ w ludzkich organizmach. W wyniku tych obserwacji stwierdzono miêdzy innymi, e

14 STR. 12 NUMER 2(2006) poziom i produkcja niektórych hormonów w ludzkim organizmie jak hormonu wzrostu, DHEA czy melatoniny spada wraz z wiekiem. Obserwacje te wykaza³y, e wiele funkcji ludzkiego organizmu ulega os³abieniu a czêstotliwoœæ innych zmniejsza siê z wiekiem, co bezpoœrednio wi¹ e siê ze spadkiem produkcji wielu niezbêdnych sk³adników. Najbardziej widocznym rezultatem tych spadków jest os³abienie funkcji systemu immunologicznego i ogólnej si³y organizmu ludzkiego, co w konsekwencji u³atwia i przyspiesza ryzyko infekcji oraz prawdopodobieñstwo wyst¹pienia choroby. Oczywiœcie produkcja i poziom nie wszystkich sk³adników cia³a ludzkiego ulega spadkowi z up³ywem lat. Przyk³adami substancji, których produkcja i stê enie ulega wyraÿnemu wzrostowi zale nemu od wieku cz³owieka s¹ kortyzol, insulina czy prolaktyna. W przypadku tych substancji, ich nadmiar w organizmie ludzkim staje siê przyczyn¹ ró nych chorób. W po³owie lat siedemdziesi¹tych ubieg³ego stulecia dwaj naukowcy Durk Pearson i Sandy Shaw w swojej ksi¹ ce pod tytu³em Life Extension oznajmili œwiatu swoje uwagi na temat starzenia. Swoj¹ prac¹ naukowcy obalili ogólnie obowi¹zuj¹cy mit, e w kwestii starzenia nie mo na nic zrobiæ. Wykazali oni, e stosowanie w odpowiednio dobranych wysokich (mega) dawkach suplementów takich jak antyutleniacze, witaminy, minera³y, hormony oraz niektóre leki znacznie poprawia i utrzymuje na wysokim poziomie stan zdrowia cz³owieka w wieku starszym. Suplementacja to zarówno profilaktyka jak i leczenie. Z kolei medycyna anti-aging to inaczej stymulowanie cia³a do dzia³añ w kierunku naprawy stanu zdrowia poprzez suplementacjê naturalnymi sk³adnikami, jakie organizm zazwyczaj sam produkuje lub pobiera, a których z wiekiem stê enie spada. Suplementacja oznacza tak e okreœlenie i u³atwienie zdobycia organizmowi niezbêdnych dla zdrowia sk³adników, których poziom produkcji w samym organizmie z up³ywem lat spada lub czasowy b¹dÿ sta³y ich brak wywo³uje negatywne zmiany ( przyspiesza proces starzenia). W pewnej liczbie przypadków mo e to oznaczaæ nie wzrost a obni enie poziomu niektórych sk³adników w organizmie. Jednym zdaniem, medycyna anti-aging to suplementacja cia³a potrzebna w danym wieku, w celu prawid³owego funkcjonowania naszego ycia, czyli na takim poziomie, na jakim ono przebiega³o, gdy mieliœmy 20 lat. Laureat Nagrody Nobla, Linus Pauling medycynê anti-aging nazwa³ medycyn¹ ortomolekularn¹. W chwili obecnej kluczowe kierunki anti-aging koncentruj¹ siê na poprawianiu ochrony mózgu, ulepszaniu i coraz lepszym wykorzystaniu naturalnej hormonalnej terapii zastêpczej, utrzymywaniu bilansu mitochondrialnego i jego ochrony, kontroli poziomu insuliny i glukozy. W rzeczywistoœci lekarze anti-aging wykorzystuj¹ w swoich dzia³aniach efekty wynikaj¹ce z ka dej mo liwie dok³adnie zbadanej i naukowo sprawdzonej teorii dotycz¹cej starzenia. Oczywiœcie, co bardzo wa ne suplementacja dla ka dego pacjenta jest przygotowywana indywidualnie. Warto podkreœliæ, e podobnie jak w wiêkszoœci dziedzin równie w medycynie anti-aging obowi¹zuj¹ dwie zasady:

15 BIULETYN WIELKOPOLSKIEJ OKRÊGOWEJ IZBY APTEKARSKIEJ STR. 13 coraz wy sze kwalifikacje lekarzy z dziedziny anti-aging, oraz coraz wiêcej oœrodków odpowiednio wyposa onych w aparaturê medyczn¹ i sprzêt diagnostyczny. Podstaw¹ dzia³ania lekarzy z oœrodków anti-aging jest okreœlenie za pomoc¹ odpowiednich metod najczêœciej przy zastosowaniu biomarkerów, wieku biologicznego cz³owieka. Jest to bardzo wa ny i nies³ychanie odpowiedzialny etap, który pozwala zrozumieæ i okreœliæ indywidualne osobnicze ró nice, jakie mog¹ wyst¹piæ. W konsekwencji pozwala to na opracowanie dla danego pacjenta dok³adnego schematu, b¹dÿ inaczej programu anti-aging. Ostatnio coraz czêœciej do wyznaczania wieku biologicznego wykorzystuje siê odpowiednio w tym celu opracowane programy komputerowe. g³ównym celem tych programów jest dok³adna i wiarygodna ocena wieku biologicznego, który odzwierciedla ogóln¹ kondycjê badanej osoby. Optymalne zdrowie cz³owieka najczêœciej przedstawia siê w postaci piramidy. Podstawê tej piramidy, a wiêc podstawê stanu zdrowia jak równie d³ugoœci ycia cz³owieka w zdrowiu w ogromnej mierze determinuj¹ czynniki genetyczne zapisane w ludzkim organizmie. Na podstawie ponad prac naukowych stwierdzono, e w rzeczywistoœci uwarunkowania genetyczne znacznie mniej ni pocz¹tkowo s¹dzono wp³ywaj¹ na starzenie siê organizmów. Jest oczywistym, e starzenie ludzi nastêpuje w ró nym tempie zarówno z przyczyn genetycznych, jak i z powodu w³asnych decyzji. Tak wiêc œwiadome przeciwdzia³anie pozwala znacznie zmniejszyæ wzglêdny udzia³ czynnika genetycznego w procesie starzenia. Poniewa prawie 70% efektów przedwczesnego starzenia siê wynika ze stylu ycia cz³owieka (inaczej mówi¹c niew³aœciwego, niezdrowego stylu ycia), dokonuj¹c korzystniejszych wyborów mo na spowolniæ a nawet odwróciæ proces starzenia siê niezale nie od konstytucji genetycznej danego organizmu. Podobnie, chocia w nieco mniejszym stopniu na proces starzenia wp³ywa ogromna liczba czynników zewnêtrznych. Tak e i w tym przypadku œwiadome dzia³ania cz³owieka w wielkiej mierze bêd¹ przydatne w kszta³towaniu jakoœci i d³ugoœci ycia. Warto wspomnieæ tutaj tyko o niektórych z tych czynników zewnêtrznych, wymienianych jako odpowiedzialne za d³ugoœæ ycia organizmu ludzkiego. S¹ nimi stres, zanieczyszczenia wody i powietrza, toksyczne metale i trucizny wystêpuj¹ce w ³añcuchu pokarmowym, nieumiejêtna obróbka ywnoœci oraz popyt rynkowy (moda na niezdrow¹ ywnoœæ) dostarczaj¹c¹ zbyt niskie stê enia potrzebnych dla organizmu sk³adników, co nie zaspokaja potrzeb ywieniowych cz³owieka. W wielu krajach odpowiedzialne za zdrowie instytucje narodowe okreœlaj¹ tzw. zalecane dawki dzienne (RDA s), które w zasadzie odnosz¹ siê do minimalnej dziennej dawki sk³adnika niezbêdnego (MDA s). Np. 60 mg witaminy C dziennie skutecznie zapobiega szkorbutowi i stanowi to optymaln¹ dawkê dzienn¹. Z drugiej strony wiadomo jest, e przeciêtna optymalna dawka suplementacyjna jest ponad 10 razy wy sza od tej minimalnej dziennej dawki niezbêdnej. Jak powiedzia³ Linus Pauling nie ma choroby czy schorzenia, które nie by³oby wywo³ane czy uaktywnione przez brak

16 STR. 14 NUMER 2(2006) witamin czy minera³ów.... W zasadzie jesteœmy tym, co jemy, tym czym oddychamy, czego dotykamy i co absorbujemy (œwiat³o, promieniowanie, ciep³o itd.). Dlatego zdrowy rozs¹dek nakazuje nam obowi¹zkow¹ suplementacjê naszego organizmu, tym co stanowi jego naturalne potrzeby w celu ochrony i przeciw obcym si³om. To w³aœnie dlatego, gdy siê starzejemy przede wszystkim zaleca siê suplementacjê silnymi antyoksydantami usuwaj¹cymi wolne rodniki, czy sk³adnikami reguluj¹cymi stosunek testosteronu do estrogenu, czy chelatami w celu usuniêcia toksycznych metali ciê kich. A dlaczego? Poniewa organizm cz³owieka sam nie daje rady d³u ej prowadziæ kompletnej walki ze wspó³czesnym œrodowiskiem. A czym s¹ d³ugotrwa³e efekty toksyczne wywo³ane ró nymi metalami, pestycydami, czy innymi zwi¹zkami chemicznymi jak fluorki, chlorki, które znajduj¹ siê w naszym ³añcuchu pokarmowym? Gdy spojrzymy na nie za 20 lat, to kto wie czy nie bêdziemy o nich mówiæ, jak dzisiaj mówi siê o DDT czy azbeœcie. Cytowane wy ej badania mia³y za zadanie identyfikacjê czynników wp³ywaj¹cych na wiek biologiczny i dynamikê procesów starzenia siê organizmu cz³owieka. Najlepszym sposobem oceny aktualnego stanu organizmu jest okreœlenie wp³ywu w³asnych przyzwyczajeñ dietetycznych na wiek biologiczny. W wiêkszoœci przypadków wymaga to od zainteresowanej osoby odpowiedzi na szereg, niekiedy doœæ szczegó³owych pytañ dotycz¹cych czynników zdrowotnych i preferencji dietetycznych. Jak siê okaza³o czynniki te obejmuj¹ szeroki zakres dzia³añ od rzucenia palenia do czyszczenia nitk¹ stomatologiczn¹ przestrzeni miêdzy zêbowych. Ponad dwadzieœcia z tych czynników wi¹ e siê z kultur¹ fizyczn¹, doborem po ywienia oraz okolicznoœciami maj¹cymi wp³yw na ten dobór. Dlatego tak bardzo wa nym elementem stylu naszego ycia s¹ systematyczne i regularne codzienne æwiczenia fizyczne oraz odpowiednia dieta. Dla zobrazowania powy szego podaje siê tzw. piramidê zdrowego od ywiania. Nale y podkreœliæ, e inne bêd¹ sk³adowe tej piramidy dla populacji europejskiej inne dla japoñskiej, a jeszcze inne np. dla po³udniowoafrykañskiej, co wynika z uwarunkowañ historycznych, kulturowych i zwyczajowych danego regionu. Jednak e podstawowe zasady zdrowego ywienia obowi¹zuj¹ce w poszczególnych regionach Œwiata, a przedstawiane w postaci piramidy zdrowego od ywiania s¹ takie same. W naszym europejskim regionie od lat panuje przekonanie, udokumentowane wynikami licznych badañ naukowych, e najlepsza pod wzglêdem d³ugowiecznoœci przy zachowaniu dobrego stanu zdrowia jest dieta œródziemnomorska oparta na ciemnym, pe³noziarnistym pieczywie, owocach morza, oleju z oliwek, soi i czerwonym winie. Przyczyny starzenia siê Ogólnie proces starzenia siê przypisywany jest zmianom zwyrodnieniowym zachodz¹cym w komórkach. Nasz organizm sk³ada siê z milionów komórek, których czas ycia nie przekracza dwóch lat, ale choæ ka da z obumieraj¹cych komórek pozostawia po sobie nastêpn¹ odtworzon¹, to jednak we wszystkich

17 BIULETYN WIELKOPOLSKIEJ OKRÊGOWEJ IZBY APTEKARSKIEJ STR. 15 kolejnych reprodukcjach pojawiaj¹ siê pewne zmiany zanikowe, które sk³adaj¹ siê na postêpuj¹cy proces starzenia. Nam przybywa lat, a w komórkach maj¹ miejsce procesy degeneracyjne. Powy sze stanowi oparcie dla pierwszej grupy teorii na temat starzenia zwi¹zanych z tzw. wewnêtrznym zegarem komórkowym. Pozosta³¹ stanowi¹ teorie odnosz¹ce siê do wszelkiego rodzaju czynników zewnêtrznych oddzia³ywuj¹cych na stan organizmu. Spoœród wielu teorii dotycz¹cych komórkowych mechanizmów starzenia siê na uwagê zas³uguje kilka z nich. Dlatego warto przyjrzeæ siê im nieco bli ej. Teoria genetyczna zak³ada, e proces starzenia siê mamy zakodowany w naszym materiale genetycznym i ju w momencie narodzin nasze zdolnoœci umys³owe i zdrowotne s¹ ustalone poprzez geny otrzymane od naszych rodziców. Wed³ug tej teorii równie informacja z jak¹ prêdkoœci¹ bêdziemy siê starzeæ jest zapisana w tym kodzie. Ten nasz zegar genetyczny mo e byæ przyspieszany poprzez nadmierne niszczenie naszego DNA (cz¹steczki zawieraj¹cej geny) procesami utleniaj¹cymi zwi¹zanymi z nieprawid³owym od ywianiem, toksynami, zanieczyszczeniem œrodowiska, promieniowaniem. Z punktu widzenia tej teorii, jesteœmy w stanie przyspieszyæ lub opóÿniæ proces starzenia poprzez przyspieszenie lub opóÿnienie procesu niszczenia naszego DNA. Jedn¹ z najnowszych teorii genetycznych w tej chwili jest teoria telomerów. Telomery s¹ to ma³e iloœci materia³u genetycznego znajduj¹ce siê na koñcach chromosomów. Otó zauwa ono, e telomery skracaj¹ siê z ka dym podzia³em komórki. Z czasem telomery s¹ tak krótkie, e komórki zatracaj¹ zdolnoœæ do podzia³u i obumieraj¹. W tej chwili trwaj¹ prace naukowe nad wp³ywem niektórych hormonów na naprawê telomerów i co za tym idzie, przed³u enie ycia. Bada siê równie enzym telemerazê, istniej¹cy tylko w komórkach zarodkowych i nowotworowych, który ma w³aœciwoœci naprawy i odbudowy telomerów. Na dzieñ dzisiejszy praktyczne znaczenie ma informacja, e wolne rodniki (free radicals) i nadmierny poziom cukru we krwi doprowadzaj¹ do uszkodzenia DNA. Od d³u szego czasu trwaj¹ badania nad wp³ywem zwi¹zków przeciwutleniaj¹cych (antioxidants) takich jak witaminy E, C, Koenzym Q-10 (Coenzyme Q-10) na ochronê DNA i choroby nowotworowe. Teoria neuroendokrynowa skupia siê na skomplikowanych zale noœciach pomiêdzy neuroprzekaÿnikami zawiaduj¹cymi uwalnianie hormonów przez podwzgórze, stosunkowo s³abo jeszcze poznan¹ czêœæ mózgu. Przy pomocy tych e neuroprzekaÿników podwzgórze kontroluje ró ne funkcje naszych organów wewnêtrznych i gruczo³ów wydzielania wewnêtrznego. Z wiekiem ta kontrola podwzgórza nie jest ju tak precyzyjna, a receptory hormonów i neuroprzekaÿników staj¹ siê mniej czu³e. Z czasem dochodzi do obni enia stê enia wielu hormonów, a i ich skutecznoœæ dzia³ania jest ni sza. Jest to tak zwana teoria starzenia siê ze zu ycia (wear and tear). Zwraca siê tu uwagê na niepo ¹dany wp³yw hormonukortyzolu, który jest produkowany przez nadnercza, a jego iloœæ zwiêksza siê ze stresem. Jest to równie jeden z nielicznych hormonów, których iloœæ zwiêksza siê z wiekiem. Zak³ada siê, e podwzgórze jest uszkadzane przez kortyzol, co z kolei doprowadza do podwy szenia stê enia kortyzolu, a to doprowadza do

18 STR. 16 NUMER 2(2006) dalszego uszkodzenia podwzgórza. W tym miejscu warto szerzej opisaæ zmiany zachodz¹ce w organizmie cz³owieka a zwi¹zane ze stresem. Stres jest obecnie podstawowym czynnikiem destrukcyjnie wp³ywaj¹cym na d³ugoœæ ycia cz³owieka. Czynniki stresuj¹ce, takie jak ha³as, choroba czy nawet niepokój przed egzaminem, do którego mo na by³o lepiej siê przygotowaæ, pobudzaj¹ organizm do dzia³ania. Mózg i nadnercza wspólnie podpowiadaj¹ organizmowi najw³aœciwsze rozwi¹zania. Informacja przenoszona jest drog¹ nerwow¹ i hormonaln¹ do wielu tkanek i narz¹dów. Impulsy nerwowe docieraj¹ce z mózgu stymuluj¹ rdzeñ nadnerczy do wydzielania katecholamin (adrenaliny i noradrenaliny), które fizjologicznie przygotowuj¹ organizm do akcji. Kr¹ ¹ce we krwi katecholaminy oddzia³uj¹ na tkanki docelowe, unerwiane przez zazwojowe neurony wspó³czulne. Podwzgórze wydziela hormon uwalniaj¹cy kortykotropinê, który pobudza przedni p³at przysadki do wydzielania adrenokortykotropiny (ACTH). Zwiêkszony poziom ACTH wzmaga wydzielanie kortyzolu; dochodzi do mobilizacji ustrojowych rezerw energetycznych i tym samym zostaje zaspokojone zwiêkszone zapotrzebowanie metaboliczne komórek. Niekiedy stres jest krótkotrwa³y reagujemy na zaistnia³¹ sytuacjê i szybko rozwi¹zujemy problem. Inne sytuacje stresowe trwaæ mog¹ znacznie d³u ej, tygodniami, a nawet latami; s¹ to przewlek³e choroby, nieszczêœliwe zwi¹zki ma³ eñskie czy ci¹g³e napiêcia zawodowe. Do niespecyficznych objawów stresu nale y stan ogólnego niepokoju i napiêcia. Przed³u aj¹cy siê stres przynosi szkodliwe nastêpstwa z uwagi przede wszystkim na d³ugo utrzymuj¹cy siê podwy szony poziom glikokortykoidów a zw³aszcza kortyzolu. Chocia pomagaj¹ one w zwalczaniu stanów zapalnych, to jednak obni aj¹ odpornoœæ ustrojow¹. Powoduj¹ te zwiêkszenie ciœnienia krwi, co prowadziæ mo e do schorzeñ serca oraz znacznego wzrostu poziom lipidów we krwi, co stwarza ryzyko mia d ycy a w rezultacie zatorów i zawa³ów. Wœród chorób zwi¹zanych z nadmiernym poziomem hormonów nadnercza nale y wymieniæ wrzody, nadciœnienie, mia d ycê i reumatyczne zapalenie stawów. Chroniczny stres powoduje uszkodzenia mózgu. Istniej¹ znaczne ró nice osobnicze w zakresie odpornoœci na sytuacje stresowe. Sytuacja, która powoduje u jednej osoby wzrost poziomu hormonów nadnercza do niebezpiecznego poziomu, mo e byæ przez kogoœ innego rozwi¹zana szybciej i bez podobnych objawów towarzysz¹cych. Jedn¹ ze strategii zmierzaj¹cych do zwalczania psychologicznych i fizjologicznych nastêpstw stresu s¹ techniki relaksacyjne. Coraz bardziej modne staj¹ siê wschodnie techniki relaksacyjne, medytacja, techniki wizualne, rozluÿnianie miêœni, czy autohipnoza. Systematyczne æwiczenia mog¹ doprowadziæ do zmniejszenia pobudliwoœci uk³adu wspó³czulnego i wra liwoœci na noradrenalinê. Terapia taka przynosi pomyœlne efekty w postaci obni enia ciœnienia krwi u pacjentów cierpi¹cych na nadciœnienie, zmniejszenie czêstoœci wystêpowania i nasilenia bólów migrenowych oraz os³abienia doznañ bólowych w przewlek³ych stanach chorobowych. Z czasem dochodzi do sytuacji, gdzie podwzgórze nie jest w stanie kontrolowaæ funkcji organizmu. Ta teoria jest podstaw¹ u ywania takich substancji jak Fenytoina, Gerovital-H3, DHEA (dehydroepiandrosteron), które zwalniaj¹c proces nagromadzania

19 BIULETYN WIELKOPOLSKIEJ OKRÊGOWEJ IZBY APTEKARSKIEJ STR. 17 siê kortyzolu doprowadzaj¹ do spowolnienia starzenia siê. Zak³ada siê, e oczyszczone hormony podwzgórza mog¹ byæ wkrótce wykorzystywane do regulacji, kontroli i poprawy funkcji organizmu. Kolejna teoria tzw. teoria wolnych rodników zosta³a rozwiniêta w 1956 roku i opiera siê na za³o eniu, e ka da cz¹steczka posiadaj¹ca wolny elektron mo e go przekazaæ innej cz¹steczce doprowadzaj¹c do powstania nastêpnej cz¹steczki z nadmiarem elektronu. Koñcowym wynikiem powy szych zmian jest zniszczenie zdrowych cz¹steczek naszego organizmu. Proces ten opisywany jest jako tworzenie niestabilnych cz¹steczek poprzez kontakt z niestabilnymi cz¹steczkami, które z kolei wytr¹caj¹ z równowagi inne zdrowe cz¹steczki (reakcjê t¹ mo na porównaæ do ³añcuchowego wypadku, w którym uczestniczy wiele samochodów). Dzisiaj wiadomo, e dieta, styl ycia, zwiêkszone ryzyko napromieniowania ma wp³yw na tworzenie wolnych rodników. W naszym w³asnym organizmie najwiêcej wolnych rodników wytwarza siê w mitochondriach, mikroskopijnych organach odpowiedzialnych za produkcje energii w ka dej komórce. Te wolne rodniki uszkadzaj¹ b³ony komórkowe, DNA, RNA, zaburzaj¹ proces produkcji bia³ek i energii. Wraz z poziomem uszkodzenia komórek wzrasta iloœæ odpadów i produktów toksycznych. Do neutralizacji wolnych rodników wykorzystuje siê antyutleniacze, (przciwutleniacze antioxidants), takie jak Beta karoten, Witamina C, E, Wyci¹g z nasion winogron, Hydergina, Melatonina, Winpocetyna. Z kolei teoria membranowa opiera siê na za³o eniu, e z wiekiem nasze komórki zawieraj¹ wiêcej t³uszczów, a mniej wody. Ta iloœciowa zmiana doprowadza do jakoœciowego zaburzenia funkcji b³on komórkowych w postaci upoœledzenia przewodnictwa zwi¹zków chemicznych, ciep³a, i impulsów elektrycznych wewn¹trz komórki, jak te i pomiêdzy komórkami. W mózgu, sercu, p³ucach, skórze dochodzi do nagromadzenia lipofuscyny, która jest barwnikiem zu ycia zniszczonych komórek. Zwi¹zki, które wykazuj¹ zdolnoœæ usuwania lipofuscyny to DMAE (dimertyloetyloetan), centrofenoksyna, acetylo-l-karnityna, karnozyna. Wczeœniej opisana t e o r i a o g r a n i czeñ zwana t e o r i ¹ Hayflicka zak³ada, e ka da komórka mo e ulec podzia³owi tylko okreœlon¹ i ograniczon¹ iloœæ razy. Ju w 1961 roku Dr Hayflick zauwa y³, e komórki ludzkie mog¹ siê podzieliæ tylko oko³o 50 razy, po czym przestaj¹ siê dzieliæ i po prostu obumieraj¹. Hayflick wykaza³ te, e komórki przekarmiane dzieli³y siê du o szybciej ani eli komórki przebywaj¹ce w po ywkach z niedoborem produktów pokarmowych. Z obserwacji na zwierzêtach jest wiadomym, e dieta uboga w kalorie znacznie wyd³u a ycie zwierz¹t. Wi¹ e siê to najprawdopodobniej z teori¹ wolnych rodników, gdzie nadmiar po ywienia doprowadza do wzrostu stê enia wolnych rodników i produktów odpadowych. Byæ mo e wi¹ e siê to równie z obni onym poziomem glukozy i insuliny we krwi. Glukoza doprowadza do niszczenia komórek i tkanek na zasadzie glikozylacji, czyli do³¹czenia cz¹steczki cukru do innych biologicznie aktywnych zwi¹zków. Teoria ograniczeñ Hayflicka wskazuje na koniecznoœæ spowolnienia prêdkoœci z jak¹

20 STR. 18 NUMER 2(2006) komórki siê dziel¹. Spowolnienie podzia³ów komórkowych mo na osi¹gn¹æ poprzez niskokaloryczn¹ dietê, natomiast maksymalne wykorzystanie zdolnoœci podzia³owych naszych komórek mo emy osi¹gn¹æ poprzez zastosowanie od ywek bogatych w DNA i RNA. Teoria zmniejszaj¹cej siê wydolnoœci mitochondriów zak³ada, e te mikro fabryki energii zmniejszaj¹ swoj¹ wydolnoœæ z wiekiem, a poniewa energia nie mo e byæ przekazywana pomiêdzy naszymi komórkami, dochodzi do zaburzeñ funkcji komórek. Z braku energii komórki nie mog¹ regenerowaæ siê tak sprawnie jak komórki m³ode, a niewydolnoœæ poszczególnych komórek mo e doprowadziæ do niewydolnoœci organów i ca³ego organizmu. Z wiekiem b³ona mitochondriów mo e siê stawaæ coraz bardziej przepuszczalna dla produkowanych w nich wolnych rodników i substancji odpadowych doprowadzaj¹c do powolnego podtruwania komórek. Wszystkie substancje antyutleniaj¹ce maj¹ dzia³anie os³aniaj¹ce na mitochondria. Do os³ony mitochondriów stosowane s¹ równie zwi¹zki takie jak Idebenon, Pregnenolon, Acetylol-karnityna, Hydergina. Teoria krzy owych wi¹zañ, inaczej nazywana teori¹ glikozyl a c j i, zak³ada e w obecnoœci tlenu glukoza jest wi¹zana z cz¹steczk¹ bia³ka doprowadzaj¹c do zmian organicznych i czynnoœciowych danego bia³ka. Szansa na takie nieprawid³owe po³¹czenie bia³ka z glukoz¹ zwiêksza siê z wiekiem jak te i ze stê eniem cukru we krwi. Do dzisiaj nie jest wiadomo jakie stê enie cukru we krwi jest optymalne aby temu procesowi zapobiec, wiadomo jednak, e proces ten przebiega nawet przy tak zwanym normalnym poziomie glukozy we krwi. Jednoczeœnie wiadomym jest, e pewne stany patologiczne, jak cukrzyca, czy niewydolnoœæ nerek prowadz¹ do nasilenia glikozylacji. Ten spontaniczny proces zachodz¹cy w ywych komórkach, którego produkty akumuluj¹ siê w tkankach wraz z wiekiem, okreœla siê te czêsto jako nieenzymatyczn¹ glikozylacjê (glikacjê) bia³ek. Glikozylacja jest odpowiedzialna za powiêkszenie miêœnia sercowego, stwardnienie w³ókien kolagenowych, uszkadzanie nerek i szybki rozwój mia d ycy têtnic. Ogromny wp³yw glikozylacji na wystêpowanie powy szych stanów chorobowych zosta³ udokumentowany, poczynaj¹c od zaburzeñ na poziomie molekularnym, poprzez oddzia³ywania komórkowe, a koñcz¹c na zmianach narz¹dowych. Szczególn¹ rolê w powstawaniu patologii maj¹ tutaj koñcowe produkty glikozylacji bia³ek i ich oddzia³ywania z pewnymi grupami komórek. Przyk³adem, który obrazuje powy sze stwierdzenia jest nieenzymatyczna glikozylacja struktur obwodowego uk³adu nerwowego, gdzie bia³ko, które jest substratem tego procesu to mielina, sk³adnik os³onki w nerwach obwodowych. U osób chorych na cukrzycê stwierdzono wy szy ni u zdrowych osobników stopieñ glikozylacji mieliny, co mo e t³umaczyæ upoœledzenie funkcji nerwów obwodowych u osób w wieku starszym. Zwi¹zki, które zapobiegaj¹ tworzeniu siê wi¹zañ krzy owych to aminoguanidyna i karnozyna. Niedawno odkryto te nowy inhibitor zaawansowanej glikozylacji, który oznaczono symbolem OPB Ciekawym spostrze eniem wydaje siê natomiast stwierdzenie

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

ZACHOWAÆ M ODOŒÆ, ENERGIÊ I AKTYWNOŒÆ SEKSUALN

ZACHOWAÆ M ODOŒÆ, ENERGIÊ I AKTYWNOŒÆ SEKSUALN ??? INFORMACJE FARMACEUTYCZNE ZACHOWAÆ M ODOŒÆ, ENERGIÊ I AKTYWNOŒÆ SEKSUALN przez zwiêkszenie dochodu na osobê. Olbrzymi wzrost œwiadomoœci zdrowotnej, odrzucenie palenia, zdrowszy styl ycia i od- ywiania

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 Koło Naukowe Prawa Medycznego, zwane dalej Kołem, jest dobrowolną organizacją studencką. Funkcjonuje na Wydziale Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA

STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA 1 I. Postanowienia ogólne 1. Koło Naukowe KLUB INWESTORA, zwane dalej Kołem Naukowym, jest jednostką Samorządu Studenckiego działającą przy Wydziale Finansów i Bankowości

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR -SPECJALIZACJE

INFORMATOR -SPECJALIZACJE INFORMATOR -SPECJALIZACJE Informator został przygotowany w oparciu o specjalizacje z których akredytacje posiada Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Uniwersytet, został wybrany

Bardziej szczegółowo

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy I tydzień: Uświadomienie dzieciom, co oznaczają pojęcia : zdrowie i choroba. Jakie są objawy choroby

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący;

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący; Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL Wydziałowa Komisja ds. Jakości Kształcenia Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin, tel. +48 81 445 37 31; fax. +48 81 445 37 26, e-mail: wydzial.prawa@kul.pl

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KURSÓW DOKSZTAŁCAJĄCYCH I SZKOLEŃ W UNIWERSYTECIE GDAŃSKIM

REGULAMIN KURSÓW DOKSZTAŁCAJĄCYCH I SZKOLEŃ W UNIWERSYTECIE GDAŃSKIM Załącznik do uchwały Senatu UG nr 69/14 REGULAMIN KURSÓW DOKSZTAŁCAJĄCYCH I SZKOLEŃ W UNIWERSYTECIE GDAŃSKIM 1. Regulamin kursów dokształcających i szkoleń, zwany dalej Regulaminem określa: 1) zasady tworzenia,

Bardziej szczegółowo

A. Kryteria do standardu w zakresie sposobu realizacji programu kształcenia. Punktacja Tak - 1 Nie 0

A. Kryteria do standardu w zakresie sposobu realizacji programu kształcenia. Punktacja Tak - 1 Nie 0 Załącznik nr 2 do Uchwały KRASZM z dnia 3 listopada 2005 r. Nr 2/II/05 SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENY SPEŁNIANIA STANDARDÓW DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA KIERUNEK PIELĘGNIARSTWO W UCZELNIACH WYSTĘPUJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE Rozdział I Postanowienia Ogólne. 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Dyrektorów Szpitali w Krakowie w dalszej części określone

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej dotyczy planów studiów zatwierdzonych uchwałami od 27/2012/2013 do 30/2012/2013 z dnia 19 czerwca 2013 r. i od 45/2012/2013

Bardziej szczegółowo

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Podstawowym celem powołania Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku,

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku, PROTOKÓŁ z kontroli w Warsztatach Terapii Zajęciowej Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Słupsku przeprowadzonej przez Głównego Specjalistę Wydziału Audytu i Kontroli

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie FARMACJA SZPITALNA za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie FARMACJA SZPITALNA za rok 2014 Warszawa,12.02.2015 Ewa Steckiewicz- Bartnicka Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej Mińsk Mazowiecki,ul. Szpitalna 37 tel.25 5065171 fax.25 5065109 email apteka@spzozmm.pl Raport Konsultanta

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach

REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach Rozdział I Cele, kompetencje i zadania rady rodziców. 1. Rada rodziców jest kolegialnym organem szkoły. 2. Rada rodziców reprezentuje ogół rodziców

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO

KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO Zajêcia odbywaja siê w formie wyk³adów, æwiczeñ i seminariów oraz tzw. symulacji sytuacji klinicznych.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 27/2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 26 kwietnia 2012 roku

Uchwała Nr 27/2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 26 kwietnia 2012 roku Uchwała Nr 27/2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 26 kwietnia 2012 roku w sprawie Wewnętrznego Sytemu Zapewniania Jakości Kształcenia Na podstawie 9 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu na najlepszego studenta i na najlepsze koło naukowe Województwa Pomorskiego o nagrodę Czerwonej Róży 2016

Regulamin Konkursu na najlepszego studenta i na najlepsze koło naukowe Województwa Pomorskiego o nagrodę Czerwonej Róży 2016 Regulamin Konkursu na najlepszego studenta i na najlepsze koło naukowe Województwa Pomorskiego o nagrodę Czerwonej Róży 2016 1 Postanowienia ogólne 1. Organizatorem konkursu jest Stowarzyszenie Czerwonej

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

1. Koło Naukowe Metod Ilościowych,zwane dalej KNMI, jest Uczelnianą Organizacją Studencką Uniwersytetu Szczecińskiego.

1. Koło Naukowe Metod Ilościowych,zwane dalej KNMI, jest Uczelnianą Organizacją Studencką Uniwersytetu Szczecińskiego. STATUT KOŁA NAUKOWEGO METOD ILOŚCIOWYCH działającego przy Katedrze Statystyki i Ekonometrii Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu Szczecińskiego I. Postanowienia ogólne. 1. Koło Naukowe

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ NR 7 W GDYNI Art.1 Postanowienia ogólne Rada Rodziców, zwana dalej Radą, działa na podstawie ustawy o systemie oświaty, statutu szkoły i niniejszego regulaminu.

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 132 8903 Poz. 1238 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r.

Dziennik Ustaw Nr 132 8903 Poz. 1238 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r. Dziennik Ustaw Nr 132 8903 Poz. 1238 1238 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r. w sprawie ciàg ych szkoleƒ farmaceutów zatrudnionych w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych Na

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry. (Plany lekcyjne) POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM FINANSOWANIE: AUTORZY

Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry. (Plany lekcyjne) POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM FINANSOWANIE: AUTORZY POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry (Plany lekcyjne) AUTORZY FINANSOWANIE: Plan lekcyjny dla modułu 3 Rak skóry bez tajemnic I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIA DODATKOWE DO OGÓLNYCH WARUNKÓW GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE KREDYTOBIORCÓW Kod warunków: KBGP30 Kod zmiany: DPM0004 Wprowadza się następujące zmiany w ogólnych warunkach grupowego ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I.

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I. Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I 1. 2. 3. 1. 1 Niniejsze Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I, zwane dalej OWU, stosuje siê w umowach ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I zawieranych przez

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO Nr 22/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 6 czerwca 2014 r.

STANOWISKO Nr 22/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 6 czerwca 2014 r. STANOWISKO Nr 22/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie limitu przyjęć na kierunki lekarski i lekarsko-dentystyczny

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ

Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ z dnia 11 maja 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad powoływania i finansowania oraz trybu działania

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS)

UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS) UMOWA NR w sprawie: przyznania środków Krajowego Funduszu Szkoleniowego (KFS) zawarta w dniu. r. pomiędzy : Powiatowym Urzędem Pracy w Gdyni reprezentowanym przez.., działającą na podstawie upoważnienia

Bardziej szczegółowo

Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu

Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu 1 1. Uczelnia organizuje studenckie praktyki zawodowe, zwane dalej "praktykami", przewidziane w planach studiów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Spis treści XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Rozdział 1 8 Badanie tajemnic psychiki i zachowania 11 Psychologia: definicje, cele i zadania 20 Historyczne podstawy psychologii 23 Wspó³czesne

Bardziej szczegółowo

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Usługa e-tranzyt System NCTS 2 Aktualny stan wdrożenia Ogólnopolskie

Bardziej szczegółowo

Zespó Szkó Samochodowych

Zespó Szkó Samochodowych Program sta owy w ramach projektu S t a i n w e s t y c j w p r z y s z o Zespó Szkó Samochodowych Rodzaj zaj : Sta e zawodowe dla uczniów Imi i nazwisko nauczyciela: Mariusz Rakowicz Liczba uczniów w

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA ŻYJ ZDROWO! 10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA Jedz regularnie co 3 godziny. Jedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem. Dbaj by twoja dieta była bogata we wszystkie składniki odżywcze(węglowodany, białko i

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców 1. Na podstawie art.53 ust.4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU. Procedura przeprowadzania hospitacji zajęć dydaktycznych

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU. Procedura przeprowadzania hospitacji zajęć dydaktycznych Załącznik do zarządzenia nr 14/15 z dnia 19 lutego 2015 roku UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA I DOSKONALENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA Spis treści 1. Cel...

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KOMISJI SEDZIOWSKIEJ PODOKRĘGU PIŁKI NOŻNEJ W

REGULAMIN KOMISJI SEDZIOWSKIEJ PODOKRĘGU PIŁKI NOŻNEJ W REGULAMIN KOMISJI SEDZIOWSKIEJ PODOKRĘGU PIŁKI NOŻNEJ W ŻABNIE 1 Kolegium Sędziów Podokręgu Piłki Nożnej w Żabnie (zwane dalej KS PPN) jest społecznym organem sędziów piłki nożnej i działa zgodnie z niniejszym

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Załącznik nr 4 do SIWZ BZP.243.1.2012.KP Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Usługa polegająca na przygotowaniu i przeprowadzeniu badania ewaluacyjnego projektu pn. Rozwój potencjału i oferty edukacyjnej

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. ROMUALDA TRAUGUTTA W LUBLINIE. Postanowienia ogólne

REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. ROMUALDA TRAUGUTTA W LUBLINIE. Postanowienia ogólne REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 6 IM. ROMUALDA TRAUGUTTA W LUBLINIE Postanowienia ogólne 1 Niniejszy Regulamin określa cele, zadania i organizację Rady Rodziców działającej w Szkole Podstawowej

Bardziej szczegółowo

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE I. Dane identyfikacyjne kontroli Numer i tytuł kontroli Jednostka przeprowadzająca kontrolę P/13/151 Zapewnienie prawa do jednakowego wynagradzania

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Nazwa podmiotu: Stowarzyszenie Przyjaciół Lubomierza Siedziba: 59-623 Lubomierz, Plac Wolności 1 Nazwa i numer w rejestrze: Krajowy

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Postanowienia ogólne

Rozdział 1 Postanowienia ogólne Załącznik do zarządzenia Rektora nr 59 z dnia 20 lipca 2015 r. REGULAMIN PRZYZNAWANIA ZWIĘKSZENIA STYPENDIUM DOKTORANCKIEGO Z DOTACJI PROJAKOŚCIOWEJ ORAZ ZASADY PRZYZNAWANIA STYPENDIUM DOKTORANCKIEGO W

Bardziej szczegółowo

Fed musi zwiększać dług

Fed musi zwiększać dług Fed musi zwiększać dług Autor: Chris Martenson Źródło: mises.org Tłumaczenie: Paweł Misztal Fed robi, co tylko może w celu doprowadzenia do wzrostu kredytu (to znaczy długu), abyśmy mogli powrócić do tego,

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia!

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! 8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Jesteśmy po to, aby Państwu doradzić! Czym jest zapalenie przyzębia (periodontitis)? Przyzębie to zespół tkanek otaczających ząb i utrzymujących

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami DANE NABYWCY Imię i Nazwisko:...... PESEL:... Data ur.:... Dokument tożsamości:... Seria i numer:...... Adres zamieszkania:...

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ Rozdział I ZałoŜenia wstępne 1. Narkomania jest jednym z najpowaŝniejszych problemów społecznych w Polsce. Stanowi wyzwanie cywilizacyjne

Bardziej szczegółowo

ZWROT PODATKU VAT NALICZONEGO W INNYM PAŃSTWIE UNII EUROPEJSKIEJ

ZWROT PODATKU VAT NALICZONEGO W INNYM PAŃSTWIE UNII EUROPEJSKIEJ ZWROT PODATKU VAT NALICZONEGO W INNYM PAŃSTWIE UNII EUROPEJSKIEJ Informacje o usłudze Numer usługi 2016/01/12/8058/982 Cena netto 599,00 zł Cena brutto 599,00 zł Cena netto za godzinę 0,00 zł Cena brutto

Bardziej szczegółowo

NALICZANIE WYNAGRODZEŃ W PRAKTYCE

NALICZANIE WYNAGRODZEŃ W PRAKTYCE NALICZANIE WYNAGRODZEŃ W PRAKTYCE Informacje o usłudze Numer usługi 2016/01/25/8058/2113 Cena netto 1 299,00 zł Cena brutto 1 299,00 zł Cena netto za godzinę 0,00 zł Cena brutto za godzinę 0,00 Możliwe

Bardziej szczegółowo

Rok studiów III DZIENNIK PRAKTYK ZAWODOWYCH

Rok studiów III DZIENNIK PRAKTYK ZAWODOWYCH WYŻSZA SZKOŁA HUMANISTYCZNA im. Króla Stanisława Leszczyńskiego w Lesznie Wydział Nauk Społecznych ul. Królowej Jadwigi 10/ ul. Krótka 5, 64-100 Leszno tel. 065/ 529-47-77 Kierunek: PEDAGOGIKA I STOPIEŃ

Bardziej szczegółowo

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA KARTA SERWISOWA NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA Gratulujemy! Dokonali Pañstwo œwietnego wyboru: nowoczesne drewniane okna s¹ ekologiczne, a tak e optymalne pod wzglêdem ekonomicznym. Nale ¹ do najwa niejszych elementów

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Uchwała nr 4/10/2010 z dnia 06.10.2010 r. REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Podstawa prawna: - art. 53.1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

Międzywydziałowy, priorytetowy kierunek studiów Inżynieria Biomedyczna na Politechnice Gdańskiej zostanie uruchomiony w roku akademickim 2009/2010!!!

Międzywydziałowy, priorytetowy kierunek studiów Inżynieria Biomedyczna na Politechnice Gdańskiej zostanie uruchomiony w roku akademickim 2009/2010!!! Międzywydziałowy, priorytetowy kierunek studiów Inżynieria Biomedyczna na Politechnice Gdańskiej zostanie uruchomiony w roku akademickim 2009/2010!!! Nowy międzywydziałowy kierunek Inżynieria Biomedyczna

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Polska Unia Ubocznych Produktów Spalania

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW ZESPÓŁ SZKÓŁ im. MARII SKŁODOWSKIEJ-CURIE W GOSTYNINIE REGULAMIN RADY RODZICÓW Do uŝytku wewnętrznego Regulamin Rady Rodziców przy Zespole Szkół im. Marii Skłodowskiej-Curie w Gostyninie Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym Województwa Wielkopolskiego Nr 127 13535 2351 UCHWA A Nr XVIII/152/08 RADY POWIATU GOSTYÑSKIEGO z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie: zasad i trybu przyznawania, wstrzymywania i cofania oraz wysokoœci stypendiów

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r.

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Uchwała nr.. Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy OEX Spółka Akcyjna z siedzibą w Poznaniu z dnia

Bardziej szczegółowo

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych PRACA W GODZINACH NADLICZBOWYCH ART. 151 1 K.P. Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie pedagogiczne

Przygotowanie pedagogiczne Przygotowanie pedagogiczne Informacje o usłudze Numer usługi 2016/04/08/7405/7773 Cena netto 3 700,00 zł Cena brutto 3 700,00 zł Cena netto za godzinę 13,31 zł Cena brutto za godzinę 13,31 Możliwe współfinansowanie

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

Licencję Lekarską PZPN mogą uzyskać osoby spełniające następujące wymagania:

Licencję Lekarską PZPN mogą uzyskać osoby spełniające następujące wymagania: Uchwała nr III/46 z dnia 19 marca 2014 roku Zarządu Polskiego Związku Piłki Nożnej w sprawie zasad przyznawania licencji dla lekarzy pracujących w klubach Ekstraklasy, I i II ligi oraz reprezentacjach

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php? 1 z 6 2013-10-03 14:58 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?id=221 Szczecin: Usługa zorganizowania szkolenia specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

UMOWA korzystania z usług Niepublicznego Żłobka Pisklęta w Warszawie nr../2013

UMOWA korzystania z usług Niepublicznego Żłobka Pisklęta w Warszawie nr../2013 UMOWA korzystania z usług Niepublicznego Żłobka Pisklęta w Warszawie nr../2013 zawarta w dniu...r. pomiędzy: Niepublicznym Żłobkiem Pisklęta w Warszawie reprezentowanym przez właściciela Roksanę Czyszanowską,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 3 im. Kornela Makuszyńskiego we WŁADYSŁAWOWIE

REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 3 im. Kornela Makuszyńskiego we WŁADYSŁAWOWIE REGULAMIN RADY RODZICÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 3 im. Kornela Makuszyńskiego we WŁADYSŁAWOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne Rada Rodziców, zwana dalej Radą, działa na podstawie ustawy o systemie oświaty,

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady

Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania EUROGALICJA Regulamin Rady Rozdział I Postanowienia ogólne 1 1. Rada Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Eurogalicja, zwana dalej Radą, działa na podstawie: Ustawy

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Jesteś tu: Bossa.pl Kurs giełdowy - Część 10 Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie.

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie. Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie Definicje: Ilekro w niniejszym Regulaminie jest mowa o: a) Funduszu

Bardziej szczegółowo

Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska

Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska 1 Projekt Ogólnopolski: 1.1. Projekt Ogólnopolski (dalej Projekt ) to przedsięwzięcie Stowarzyszenia podjęte w celu realizacji celów

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

Zapisy na kursy B i C

Zapisy na kursy B i C Instytut Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego Zapisy na kursy B i C rok akademicki 2016 / 2017 procedura i terminarz Gdańsk, 2016 Tok studiów w Instytucie Psychologii UG Poziomy nauczania i ścieżki specjalizacyjne

Bardziej szczegółowo

Gminny. Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Na rok 2009 1. Postanowienia ogólne

Gminny. Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Na rok 2009 1. Postanowienia ogólne Gminny Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XXIX/206/2008 z dnia 30 grudnia 2008r. Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Na rok 2009 1. Postanowienia ogólne 1. Gminny Program Profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Wyższego z dnia 9 października 2014 r. w sprawie warunków prowadzenia studiów na określonym kierunku i poziomie kształcenia (Dz. U. 2014, poz. 1370).

Wyższego z dnia 9 października 2014 r. w sprawie warunków prowadzenia studiów na określonym kierunku i poziomie kształcenia (Dz. U. 2014, poz. 1370). UCHWAŁA Nr 37/2015 Senatu Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie z dnia 26 marca 2015 r. w sprawie wprowadzenia wytycznych dotyczących projektowania programów studiów oraz planów i programów

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia

UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia Druk Nr Projekt z dnia UCHWAŁA NR RADY MIEJSKIEJ W ŁODZI z dnia w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych na cele nie związane z budową,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku w sprawie ulg w podatku od nieruchomości dla przedsiębiorców na terenie Gminy Lubomierz Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo