CAMERA SEPARATORIA previously POST PY CHROMATOGRAFII. Volume 3, Number 1 / June 2011, 33-48

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CAMERA SEPARATORIA previously POST PY CHROMATOGRAFII. Volume 3, Number 1 / June 2011, 33-48"

Transkrypt

1 CAMERA SEPARATORIA previously POST PY CHROMATOGRAFII Volume 3, Number 1 / June 2011, Micha Jacek BARAN Politechnika Koszali ska, Wydzia Budownictwa i In ynierii rodowiska, Zak ad Toksykologii i Bioanalityki, ul. niadeckich 2, Koszalin, Techniki chromatograficzne stosowane w analizie zwi zków tworz cych i op aszczaj cych pióra ptaków Chromathographic techniques applied in analysis of avian plumage compounds Streszczenie: Pióra ptaków s obecnie powszechnie wykorzystywanym materia em analitycznym s u cym do bada jako ciowych i ilo ciowych m.in. w ekotoksykologii (metale ci kie, trwa e zwi zki organiczne), fizjologii i chemotaksonomii ptaków (barwniki, bakteriostatyki), agrotechnice i weterynarii drobiu (preparaty farmaceutyczne). Niniejszy przegl d prezentuje stan wiedzy za okres ostatnich 70 lat na temat stosowania ró nych metod chromatograficznych, b d cych najcz ciej wykorzystywan grup technik analizy instrumentalnej w pocz tkowym (wst pne rozdzielenie) lub ostatecznym (pe en rozdzia i detekcja) opracowywaniu tak nietypowej matrycy. Pokrótce zosta y równie omówione poszczególne cele i zagadnienia analityczne, które zosta y osi gni te z wykorzystaniem upierzenia ptaków oraz konserwuj cej go wydzieliny gruczo u kuprowego. S owa kluczowe: GS-MS, HPLC, TLC, pióra, biomonitoring, trwa e zanieczyszenia organiczne, lipidy, karotenoidy Abstract: Birds feathers are the subject of interest for lots of research projects regarding for example monitoring of ecosystems before and after environmental contamination, qualitative and quantitative analyses of organic and inorganic pollutants, chemotaxonomic studies, physiology of birds. This paper is an overview of chromatographic techniques applied in analysis of avian plumage s compounds. Most of the chromatographic protocols designed for separation and detection of internal and external components present in birds feathers use gas chromatography coupled to a mass spectrometry, high-performance liquid chromatography and thinlayer chromatography. Key words: gas chromatography, liquid chromatography, thin layer chromatography, feathers, biomonitoring, POPs, lipids, karotenoids Pióra ptaków to jedna z najbardziej z o onych struktur wytwarzanych przez organizmy ywe. Pomimo tego te wyj tkowo delikatne wytwory skóry s po czeniem wyj tkowo lekkiej struktury z wytrzyma o ci i gi tko ci ca- o ci konstrukcji [1-3]. Za spraw (a) stosunkowo prostych, a zarazem nie inwazyjnych mo liwo ci ich pozyskania, (b) sk adu chemicznego samych piór czy te substancji je pokrywaj cych oraz (c) biologii, fizjologii oraz eko-

2 34 M.J. Baran logii ptaków, pióra dla analityka stanowi unikatowy i niecodzienny materia badawczy. Odnale je mo na jako egzemplarze zgubione przez ptaki w czasie pierzenia, konfliktów, ataków drapie ników lub b d ce wy ció k gniazda. Pewn ilo piór, bez powodowania niekorzystnych zmian w fizjologii ptaka czy te upo ledzania jego zdolno ci do lotu, mo na pozyska od osobników z apanych celowo lub przy okazji innych prac badawczych. Tak uzyskany materia, niewymagaj cy specjalnego konserwowania, jest niek opotliwy w transporcie chocia by z wykorzystaniem typowych us ug pocztowych. Za spraw bardzo aktywnego trybu ycia wi kszo ci przedstawicieli awifauny, ci g ej penetracji przez nie ró nych fragmentów rodowiska, jak równie odbywania regularnych, nierzadko transkontynentalnych migracji, pióra staj si swoist kronik rejestruj c histori ich w a ciciela. Wa nym czynnikiem mog by równie systematycznie powtarzane pierzenia (co 0,5 do 2 lat zale nie od grupy taksonomicznej), dzi ki czemu w piórach nie nast puj zjawiska kumuluj ce z ca ego, cz sto kilkunastoletniego ycia zwierz cia. Ptaki, pomimo faktu, i w królestwie zwierz t stanowi jedn z mniejszych grup taksonomicznych (ok jednostek w randze gatunku obecnie znanych nauce [4]), s wa nym elementem du ej cz ci sieci ekologicznych. Te wszechobecne organizmy zajmuj w nich, wraz z ssakami, kluczowe pozycje, a co za tym idzie, stanowi ko cowe ogniwo bioakumulacji, umo liwiaj c tym samym skorzystanie z naturalnych mechanizmów zat ania. Sk ad chemiczny pierza jest odzwierciedleniem pe nionych przez pióra funkcji: zdolno ci do lotu, termo- i hydroizolacyjno ci, maskowania, wewn trz- jak i mi dzygatunkowej sygnalizacji wizualnej, zwi kszenia czu o ci zmys u s uchu lub dotyku, ochrony przed UV, drobnymi urazami, mikroorganizmami [5-10]. Oprócz znacznej zawarto ci bia ek (zw aszcza keratyny) i zwi zanych z nimi barwników (karotenoidy, zwi zki melaninowe) charakterystyczny jest udzia sk adników hydrofobowych. Nie s to jednak e sk adowe tworz ce struktur wewn trzn piór, a jedynie pokrywaj ce je z zewn trz. Ich ród em s skórne gruczo y ojowe oraz specyficzny dla tej grupy taksonomicznej gruczo kuprowy [11-14]. Ich wydzielina o charakterze t uszczowym jest przez ptaka systematycznie rozprowadzana po ca ym ciele. Pióro wraz z substancjami je op aszczaj cymi nale y traktowa jako funkcjonaln ca o, cznie stanowi one o zdolno ci ptaka do prze ycia w rodowisku przyrodniczym. Jednak e z przyczyn praktycznych, tj. ogranicze istniej cych technik analitycznych oraz mo liwo ci pozyskania odpowiedniej ilo ci materia u badawczego, a tak e ze wzgl du na unikatowo, do tej pory to gruczo kuprowy i jego wydzielina by y w centrum uwagi badaczy [11, 15, 16]. Od drugiej po owy XIX w. datuje si szereg prac podaj cych podstawowe informacje na temat jako ciowego i ilo ciowego sk adu piór i produktów sekrecji gruczo u kuprowego ptaków [17]. Istniej wyra ne rozbie no ci w sk adzie chemicznym piór ró nych grup taksonomicznych ptaków, jednak- e ogólnie przyjmuje si, e obok komponentów bia kowych (keratyna, kazeina, albuminy, lecytyna) obecnych jest szeregu substancji lipofilnych: t uszczy, wolnych kwasów t uszczowych z przewag nienasyconych (oleinowy, linolowy, arachidowowy) w wydzielinie gruczo u kuprowego i nasyconych Camera Separatoria Vol. 3, No 1/2011

3 Techniki chromatograficzne stosowane w analizie zwi zków 35 w piórach, cholesterolu, estrów alkoholu stearynowego, mieszaniny wosków [16]. U szeregu blisko spokrewnionych gatunków odnotowano tak e pewn zmienno w sk adzie lipidów, g ównie wolnych 2, 3 lub czterometylowych kwasów t uszczowych, co mo e sta si podstaw do oszacowania ich pozycji chemotaksonomicznej oraz weryfikacji wyników uzyskanych na drodze bada genetycznych [18]. Zainteresowanie piórami zwi ksza o si wraz ze wzrostem znaczenia ptaków w gospodarce cz owieka, w szczególno ci ze wzgl du na przemys ow produkcj jaj i mi sa drobiowego. Dlatego jednym z pierwszych zagadnie rozpatrywanych na drodze analizy sk adu piór i wydzieliny gruczo u kuprowego by o okre lenie jej znaczenia dla gospodarki mineralnej drobiu [17, 19]. W drugiej po owie XX wieku, wraz z u wiadomieniem sobie zagro enia ze strony szeregu substancji pochodzenia cywilizacyjnego, które w sposób niekontrolowany rozprzestrzenia y si w ró nych elementach rodowiska przyrodniczego, zacz to szuka organizmów przydatnych do ich biomonitoringu. Ptaki drapie ne oraz padlino ercy okaza y si wówczas wyj tkowo u yteczne ze wzgl du na d ugowieczno, sta e posiadanie rozleg ych terytoriów, stanowienie ko cowego ogniwa w a cuchach troficznych [20]. Wielokrotnie wykazano zdolno tej grupy organizmów do bioakumulacji w poszczególnych tkankach lub w jajach wielu substancji uwa anych za niebezpieczne lub toksyczne [21-28]. Podstawowym materia em badawczym s w takim przypadku, podobnie jak u innych kr gowców, narz dy mi szowe, mi nie, ko ci [29-31]. W piórach lub na ich powierzchni mog akumulowa si zwi zki dostarczone wraz z diet ptaka lub te pochodzenia egzogennego [32, 33]. Wiadome jest, e metale ci kie przyj te wraz z pokarmem wi si w zawi zkach piór z keratyn, przez co ich najwi ksze st enie odnotowuje si w piórach podlegaj cych wymianie w pierwszej kolejno ci [34, 35]. Bogata literatura dotycz ca tych e pierwiastków traktuje je kompleskowo [36-49] b d te indywidualnie. W tym ostatnim przypadku najcz ciej jest to rt [50-56] i o ów [57-59]. Na drugim biegunie zainteresowa ekotoksykologii znajduj si syntetyczne zwi zki organiczne, m.in. DDT, PCB, PBDE, ze wzgl du na ich powszechno stosowania i wyst powania w rodowisku, trwa o (Persistent Organic Pollutant - POPs) oraz coraz lepiej poznane mechanizmy ich dzia- ania poza toksyczno ci ostr (m.in. oddzia ywanie na uk ad endokrynny zwi zków z grupy typu EDCs). Komponenty tej klasy by y stwierdzane w próbkach piór wielokrotnie, jednak nie zawsze z do ko ca wyja nion genez (pochodzenie egzogenne vs. per os) [60-62]. Stosunkowo niedawno poznano zdolno wydzieliny gruczo u kuprowego do utrzymania higieny upierzenia poprzez dzia ania bakteriostatyczne i przeciwparazytowe [63]. Wi kszo tych doniesie dotyczy gatunków pozaeuropejskich, jednak e u rodzimego dudka (Upupa epops) tak e odnotowano repelacyjn aktywno substancji konserwuj cych pióra [65]. Co wi cej, cz sto nie s to zwi zki produkowane bezpo rednio przez organizm ptaka. Peptydy znane z szerokiego spektrum dzia ania na szczepy gramdodatnie i szereg szczepów gramujemnych wytwarzane s przez eneterokoki Vol. 3, No 1/2011 Camera Separatoria

4 36 M.J. Baran zasiedlaj ce gruczo kuprowy. Z kolei sterydowe alkaloidy - batrachotoksyna i homobatrachotoksyna - obecne w piórach i skórze kilku przedstawicieli awifauny Nowej Gwinei (Choresine sp. i Ifryta sp.) s produkowane przez uki z rodzaju Choresine, a u ptaków ywiaj cych si tymi insektami pe ni rol przeciwwszawicz [66, 67]. Pióra s przedmiotem tak e innych prac laboratoryjnych, dla których wytwory skóry ptaków s obiektem zainteresowa z powodów pragmatycznych. Makro- i mikroskopowe ogl dziny pozosta o ci piór wydobytych z wn trza silników odrzutowych stanowi podstaw rozpoznania gatunków najcz ciej podlegaj cych kolizjom z samolotami, prowadzonego w ramach bada nad bezpiecze stwem ruchu lotniczego (BRIS - Bird Remains Identification System) [68, 69]. Szczegó owa analiza zaburze budowy piór i poszczególnych etapów ich rozwoju (ptilochronologia) s u y do oceny warunków, w jakich ptak yje, co po rednio mo e wiadczy o jako ci rodowiska [65]. Okre lenie profilu trwa ych izotopów szeregu pierwiastków obecnych w piórze umo liwia poznanie lokalizacji sk d pochodzi jego w a ciciel [71-73]. Pojedyncze pióro, nawet po kilkudziesi ciu latach, mo e dostarczy materia u wystarczaj cej jako ci dla bada genetycznych [74-76]. W powy ej przytoczonych przyk adach u ycia piór jako materia u analitycznego znalaz y zastosowanie niemal wszystkie techniki obecnie stosowane w chemii analitycznej, toksykologii, genetyce, biochemii. Po ród nich licz c si pozycj zajmuj tak e techniki chromatograficzne. Przy analizie sk adowych piór korzysta si, w zale no ci od docelowego analitu, zarówno z chromatografii gazowej, jak równie chromatografii cieczowej kolumnowej i/lub planarnej (tab. 1). Tabela 1. Przyk adowe zastosowania ró nych technik chromatograficznych do analizy jako ciowej i ilo ciowej piór ptasich Table 1. Chromatographic analytical techniques used for separation and quantity research of different avian feathers compounds Anality metoda analizy (Analytes analysis method) Gatunek - materia analityczny (Species matrix) Zasób (Literature) Zastosowanie (Application) trwa e, syntetyczne zwi zki organiczne (do 40 kongenerów PCBs, bromowany bifenyl, cis- i trans-chlordan, heksobromobenzen, - - i -heksachlorocycloheksan, DDT/DDE/DDD, do 8 kongenerów PBDEs) GC/MS (EI-MS dla PCB oraz ECNI-MS dla pozosta ych analitów) pióra pozyskane od kilkunastu gatunków ptaków, m.in.: czapla siwa (Areda cinarea), mewa srebrzysta (Larus argentatus), kokoszka (Gallinula chloropus), p omykówka (Tyto alba), uszatka (Asio otus), myszo ów (Buteo buteo), pustu ka (Falco trinnunculus), krogulec (Accipiter nisus), sroka (Pica pica), szpak (Sturnus vulgaris) - lotki, sterówki podloty ptaków drapie nych - orze przedni (Aquila [63, 77-82] biomonitoring, badania bioakumulacji zwi zków z grupy POP Camera Separatoria Vol. 3, No 1/2011

5 Techniki chromatograficzne stosowane w analizie zwi zków 37 chrysaetos), bielik (Haliaeetus albicilla), go biarz (Accipiter gentilis) - pióra piersiowe cyjanotoksyny (mikrocystyna- LR, mikrocystyna-rr, anatoksyna-a) HPLC-PDA flaming ma y (Phoeniconaias minor) - konturówki g owy i piersi, lotki [83] biomonitoring, ekotoksykologia rodowisk wodnych nasycone kwasy t uszczowe tworz ce woski - GC/MS 91 gatunków ptaków wróblowatych (Passeriformes) (lotki pierwszo i drugorz dowe) [19] zmienno mi dzygatunkowa w profilu wosków piór ksantofile i karotenoidy ( -doradeksantyna, astaksantyna, adonirubina, kantaksantyna, 3'-dehydroluteina, luteina) izokratyczny, termostatowalny zestaw HPLC-PDA z wykorzystaniem RP-30 jako fazy stacjonarnej wybrane gatunki ptaków wróblowatych (Passeriformes) starego i nowego wiata charakteryzuj ce si ó tawym ubarwieniem (konturówki piersiowe) [84-90] fizjologia, dziedziczenie i biochemia ubarwienia powierzchni cia a ptaków, ró nice mi dzyp ciowe karotenoidy gradientowy system HPLC z kolumn i przedkolumn typu R-18 sikora bogatka (Parus major) - konturówki piersiowe [91] biochemiczne wyznaczaniki kondycji ptaka karotenoidy izokratyczna, termostatowalna HPLC- -PDA w po czeniu z detektorem masowym (NCI) trzy gatunki krzy odziobów (Loxia sp.) konturówki z ró nych cz ci cia a [92] ró nice mi dzy gatunkowe i mi dzyp ciowe w sk adzie jako ciowym i ilo ciowym poszczególnych barwników karotenoidy - HPLC z wykorzystaniem kolumny RP C-18 i detekcji PDA 54 gatunki ptaków z 30 rodzin czerwono zabarwione konturówki g ównie piersiowe [93] okre lenie udzia u poszczególnych grup barwników w uzyskaniu ró nego ubarwienia upierzenia karotenoidy (astaksantyna, -doradeksantyna, adonirubina, kantaksantina, papilioerytrynon, 3-hydroksy-echinenon, 4-okso-rubiksantyna, 4-oxo- -gazaniaksantyna) dwukolumnowy, termostatowalny zestaw HPLC-C18 z detekcj w zakresie UV (PDA) oraz na detektorze masowym (NCI) 6 gatunków Carduelis sp., 2 gatunki z rodzaju Serinus, gil czerwono wybarwione konturówki z ró nych cz ci cia a [94-97] weryfikacja nowej metody ekstrakcji karotenoidów z piór ptaków, szczegó owe okre lenie sk adu karotenoidów karotenoidy (luteina, zeaksantyna, -karoten) HPLC z detekcj przy 450 nm podloty bogatki (Parus major) konturówki piersiowe [98] okre lenie zmian w ilo ci i jako ci poszczególnych karotenoidów na ró nych etapach a cucha troficznego karoteny i ksantofile (astaksantyna, adonirubina, cantaksantyna, 4-oksy-rubiksantyna, echinenon, 39-dehydro-luteina, luteina, zeaksantyna, -cryptoksantyna, -karoten) - dwukolumnowy (C-18) zestaw HPLC/PAD dziwonia ogrodowa (Carpodacus mexicanus) - konturówki piersiowe [99] wp yw diety na zawarto ró nych karotenoidów w piórach Vol. 3, No 1/2011 Camera Separatoria

6 38 M.J. Baran karotenoidy (luteina, zeaksantyna, cantaksantyna, -karoten, astaksantyna, 2',3 -anhydroluteina, 3 -dehydroluteina, -doradeksantyna, adonirubina, ksantofile A i B) - termostatowalny (30oC) HPLC/PDA z kolumn C-18 trzy gatunki po udniowoafryka skich wik aczy (Euplectes sp.) ó to i czerwono zabarwione pióra [100, 101] mi dzygatunkowa zmienno profilu karotenoidów barwniki lipochromowe (psittacofulweny) izokratyczne, termostatowalne HPLC-PDA z zastosowaniem fazy RP gatunki papug (Psittaciformes) (czerwono zabarwione pióra z ró nych cz ci cia a) [102, 103] potwierdzenie unikatowo ci ewolucyjnej i odr bno ci taksonomicznej rz du Psittaciformes (chemotaksonomia) melaniny (upochodniona eumelanina PTCA i feomelanina - AHP) HPLC z detekcj UV (dla PTCA) lub elektrochemiczn (AHP) go b skalny (Columba livia) i jego rasy hodowlane - lotki drugorz dowe i konturówki skrzyd a [89, 104] fenotypowe badanie dziedziczenia ubarwienia piór; wspó udzia melanin i karotenów w tworzeniu poszczególnych barw upierzenia zwi zki lipidowe (monoi triglicerydy oraz wolne kwasy t uszczowe) obecne w piórach HPLC z zastosowaniem gradientowej elucji na kolumnie C-18 i detekcji przy 205 nm peptydowe produkty hydrolizy bia ek buduj cych pióra izokratyczna HPLC (SEC), detekcja przy 210 nm profil aminokwasowy piór HPLC m czka z piór drobiu [105] upierzenie kurcz t [106] upierzenie kurcz t [107] ocena skuteczno ci estryfikacji t uszczy w procesie produkcji biopaliwa silnikowego okre lenie aktywno ci hydrolitycznej keratynazy wytwarzanej przez bakterie rodzaju Chryseobacterium ocena zró nicowania zawarto ci poszczególnych AA w zale no ci od p ci i wieku brojlerów lotne produkty rozpadu metioniny (siarkowodór, metanotiol) zwi zane w formie pochodnych dinitrofenolowych izokratyczny, termostatowalny (25 o C) HPLC z wykorzystaniem fazy C-18 i z detekcj UV (254 nm) piersiowe konturówki kurcz t [108] analiza jako ci upierzenia w zale no ci od aminokwasowego sk adu diety antybiotyki fluorochlinolowe (enrofloksacyna) i ich metabolity (ciprofloksacna) gradientowy, termostatowalny HPLC w oparciu o faz C-18 i detekcj mas pióra kurcz t [109] okre lenie tempa zaniku biostatyków weterenaryjnych w poszczególnych tkankach drobiu Chromatografia gazowa (GC) (Gas Chromathography) Technika z wyboru w przypadku analiz ladowych ilo ci trwa ych zwi zków organicznych obecnych w upierzeniu ptaków. Powszechnie wykorzystywana w biomonitoringu komponetnów z grupy POP pochodzenia cywi- Camera Separatoria Vol. 3, No 1/2011

7 Techniki chromatograficzne stosowane w analizie zwi zków 39 lizacyjnego o dobrej rozpuszczalno ci w t uszczach, dla których wykazano zdolno do bioakumulacji chlorowane pestycydy, retardanty, plastyfikatory, produkty ich degradacji lub spalania. W po czeniu z detekcj mas cz sto stosowana do identyfikacji strukturalnej naturalnych skladowych upierzenia i wydzieliny gruczo u kuprowego [110, 111]. Ze wzgl du na niewielkie wymagania pod wzgl dem ilo ci próbki wprowadzanej na kolumn predefiniowana do bada nad ograniczon ilo ci materia u wyj ciowego. Wysokosprawna chromatografia cieczowa (HPLC) (High-performance Liquid Chromatography) Chromatografia cieczowa jest w stosunku do chromatografii gazowej technik niskotemperaturow. Umo liwia to analiz zwi zków organicznych pochodzenia naturalnego, które w zakresie temperatur powy ej pokojowej ulegaj destrukcji. Zwi zki niepolarne powszechnie wyst puj ce w upierzeniu, w tym tak e zawieraj ce komponenty cykliczne, obecnie mog by skutecznie analizowane za pomoc HPLC dzi ki wprowadzeniu szeregu modyfikacji zarówno procesu rozdzielania, jak równie detekcji. Jedn z nich jest cis a kontrola warunków termicznych pracy uk adu chromatograficznego, w którym faza ruchoma jest modyfikowana substancjami o charakterze makrocyklicznym [112]. Przyk adowo, zastosowanie cyklodekstryn zaowocowa o nowymi mo liwo ciami separacji oraz umo liwia wyra ne skrócenie (nawet o kilkaset procent) ca ego procesu analizy pojedynczej próby z kilkudziesi ciu do kilkunastu minut bez konieczno ci stosowania techniki gradientu [ ]. Z historycznego punktu widzenia jednym z pierwszych zastosowa chromatografii cieczowej kolumnowej by a seria do wiadcze dotycz cych sk adu bia kowego poszczególnych partii piór. Szczegó owa analiza elektroforetyczna zosta a wykonana na sk adowych ptasiej keratyny wst pnie rozdzielonych chromatografi elow lub jonowymienn [ ]. Cienkowarstwowa chromatografia planarna (TLC) (Thin-layer Chromathography) Technika ta, pomimo prostoty i stosunkowo skromnych wymaga co do wyposa enia oraz odczynników, nadal pozostaje w pe ni u yteczn technik analityczn. Jako g ówna technika analizy jako ciowej i ilo ciowej chromatografia planarna do dzi nie doczeka a si zastosowa, pomimo dobrze udokumentowanych zalet w przypadku prac z ró nymi grupami lipidów [119]. Systematycznie ulepszane metodyki i sprz t do termostatowalnej chromatogafii planarnej w po czeniu z szerokim spektrum metod detekcji oraz analizy danych ko cowych umo liwiaj skuteczn ocen jako ciow i ilo ciow z o onych prób pochodzenia naturalnego, preparatów farmakologicznych, mieszanin o ograniczonych mo liwo ciach rozdzielania dla pozosta ych technik [120, 121]. Dodatkowym atutem jest mo liwo prowadzenia równoczesnej analizy kilku do kilkunastu próbek, co daje mo liwo ci bezpo redniego ich porównania Vol. 3, No 1/2011 Camera Separatoria

8 40 M.J. Baran mi dzy sob lub z wzorcami analitycznymi. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, e równoleg e rozdzielanie umo liwia wyra nie skrócenie czasu opracowania ca ej serii prób. W przypadku konieczno ci dalszej analizy jako ciowej lub skorzystania z innych mo liwo ci rozdzia u okre lonej frakcji mamy do dyspozycji wyj tkowo atw metod wydzielenia danego fragmentu p ytki (plamki lub pasma). Analizuj c z o one matryce biologiczne du zalet techniki TLC jest brak nara enia na zanieczyszczenie lub zablokowanie uk adu analitycznego przez trudno rozpuszczalne sk adowe prób. Matryce naturalne, cz sto zawieraj ce takie komponenty, mo na wprowadzi na p ytk chromatograficzn ju po ich wst pnym oczyszczeniu, bez ryzyka unieruchomienia cennego sprz tu. Ostatnia cecha wydaje si by szczególnie wa na w przypadku pracy z piórami, gdzie obok bardzo drobnych i trudnych do wyeliminowania elementów sta ych (fragmenty pojedynczych promyków) znajduje si znaczna ilo zwi zków atwo wytr caj cych si (woski i inne substancje t uszczowe). Ponadto wykorzystanie prób poddanych jedynie ograniczonej obróbce wst pnej znacznie redukuje mo liwo powstania artefaktów odnotowywanych w przypadku pozosta ych technik chromatograficznych [86, 94]. W analityce materia u pochodz cego od ptaków, TLC by o stosowane powszechnie od drugiej po owy ubieg ego wieku jako technika pomocnicza (wst pne oczyszczenie) lub przy analizach wydzieliny gruczo u kuprowego oraz bia ek piór [111, ]. Przy analizie barwników (karotenoidów) zawartych w ptasich piórach w pierwszej po owie ubieg ego wieku znalaz a zastosowanie chromatografia bibu owa [126]. Wzrost znaczenia chromatograficznych technik rozdzia u tak z o onej matrycy, jak okazuj si by pióra, przek ada si na coraz to nowe pomys y badawcze i zastosowania praktyczne. Pozwala to mie nadziej na upowszechnienie si analiz wykonywanych na materiale pozyskanym od ptaków. Dotyczy to w szczególno ci nauk stosowanych (biomonitoring, weterynaria, toksykologia), w których chromatografia gazowa i cieczowa od wielu lat s kluczowymi metodami analitycznymi. Literatura (Literature) 1. G.D. Macleod, Mechanical properties of contour feathers, J. Exp. Biol., 87(1980) R.H.C. Bonser, P.P. Purslow, The Young s modulus of feather keratin, J. Exp. Biol., 198(1995) S.C. Burgess, A. King, R. Hyde, An analysis of optimal structural features in the peacock tail feather, Optics & Laser Technol., 38(2006) J.F. Clements, T.S. Schulenberg, M.J. Iliff, B.L. Sullivan, C.L. Wood, The Clements checklist of birds of the world: Version 6.5, 2010, 5. G.E. Hill, Plumage coloration is a sexually indicator of male quality, Nature, 350(1991) Camera Separatoria Vol. 3, No 1/2011

9 Techniki chromatograficzne stosowane w analizie zwi zków A.P. Möller, A. Barbosa, J.J. Cuervo, F. de Lope, S. Merino, N. Saino, Sexual selection and tail streamers in the barn swallow, Proc. R. Soc. Lond. B, 265(1998) V. Bókony, A. Liker, T. Szekely, J. Kis, Testosterone and melaninbased black plumage coloration: a comparative study, Proc. R. Soc. Lond. B, 270(2003) J.M. Grande, J. Negro, M.J. Torres, The evolution of bird plumage colouration: a role for feather-degrading barcteria? Ardeola, 51(2004) A. Margalida, J.J. Negro, I. Galván, Melanin-based color variation in the Bearded Vulture suggests a thermoregulatory function, Comp. Biochem. Physiol. A, 149(2008) M. Giraudeau, C. Duval, N. Guillon, Effects of access to preen gland secretions on mallard plumage, Naturwissenschaften, 97(2010) W.H. Elder, The oil gland of birds, Wilson Bulletin, 66(1954) J. Jacob, Chemical composition of uropygial gland secretions of owls, J. Lip. Res., 15(1974) J. Jacob, J. Poltz, Composition of uropygial gland secretions of birds of prey, Lipids, 10(1975) J. Jacob, Chemical Composition of the preen gland secretions from some ciconiiform birds, Lipids, 13(1978) A. Salibian, D. Montalti, Physiological and biochemical aspects of the avian uropygial gland, J. Braz. Biol., 69(2009) J. Rajchard, Biologically active substances of bird skin: a review, Vet. Med., 55(2010) H. Hou, Studies on the glandula uropygialis of birds, Chin. J. Physiol., 2(1928) R.J. Sweeney, I.J. Lovette, E.L. Harvey, Evolutionary variation in feather waxes of passerine birds, Auk, 121(2004) H. Hou, Relation of the preen gland (glandula uropygialis) of birds to rickets, Chin. J. Physiol., 3(1929) P. Smith, I. Koch, K. J. Reimer, An investigation of arsenic compounds in fur and feathers using X-ray absorption spectroscopy speciation and imaging, Sci. Tot. Environ., 390(2008) S. Tanabe, K. Senthilkumar, K. Kannan, A.N. Subramanian, Accumulation features of polychlorinated biphenyls and organochlorine pesticides in resident and migratory birds from South India, Arch. Environ. Contam. Toxicol., 34(1998) J. Burger, Food chain differences affect heavy metals in bird eggs in Barnegat Bay, New Jersey, Environ. Res. Sec. A, 90(2002) K. Kannan, J.W. Choib, N. Isekic, K. Senthilkumarc, D.H. Kima, S. Masunagac, J.P. Giesya, Concentrations of perfluorinated acids in livers of birds from Japan and Korea, Chemosphere, 49(2002) T. Kunisue, M. Watanabe, A. Subramanian, A. Sethuraman, A.M. Titenko, V. Qui, M. Prudente, S. Tanabe, Accumulation features of persistent organochlorines in resident and migratory birds from Asia, Environ. Pollut., 125(2003) Vol. 3, No 1/2011 Camera Separatoria

10 42 M.J. Baran 25. J. Burger, M. Gochfeld, Radionuclides in marine fishes and birds from Aamchitka and Kiska Islands in the aleutians: establishing a baseline, Health Phys., 92(2007) S.S. Vander Pol, P.R. Becker, Monitoring contaminants in seabirds: the importance of specimen banking, Marine Ornithology, 35(2007) J. Meyer, V.L.B. Jaspers, M. Eens, W. de Coen, The relationship between perfluorinated chemical levels in the feathers and livers of birds from different trophic levels, Sci. Tot. Environ., 407(2009) E. Holm, J. Gwynn, A. Zaborska, T. Gäfvert, P. Roos, F. Henricsson, Hair and feathers as indicator of internal contamination of 210 Po and 210 Pb, 2010, Nordic Nuclear Safety Research, Roskilde, Denmark. 29. H. Deng, Z. Zhang, C. Chang, Y. Wang, Trace metal concentration in Great Tit (Parus major) and Greenfinch (Carduelis sinica) at the Western Mountains of Beijing, China, Environ. Poll., 148(2007) L. Krienitz, A. Ballot, K. Kotut, C. Wiegand, S. Putz, J.S. Metcalf, G.A. Codd, S. Pflugmacher, Contribution of hot spring cyanobacteria to the mysterious deaths of Lesser Flamingos at Lake Bogoria, Kenya, FEMS Microbiology Ecology, 43(2003) V.L.B. Jaspers, A. Covaci, S. Voorspoels, T. Dauwe, M. Eens, P. Schepens, Brominated flame retardants and organochlorine pollutants in aquatic and terrestrial predatory birds of Belgium: Levels, patterns, tissue distribution and condition factors, Environ. Poll., 139(2006) M. Niecke, M. Heid, A. Kriiger, Analyse von quecksilber in seeadlerfedern aus mecklenburg-vorpommern mit hilfe der hamburger protonenmikrosonde, J. Ornithol., 140(1999) K. Delhey, A. Peters, B. Kempenaers, Cosmetic coloration in birds: occurrence, function, and evolution, Am. Natur., 169(2007) A.A. Goede, M. de Bruin, The use of bird feathers for indicating heavy metal pollution, Environ. Monitor. Assess., 7(1986) T. Dauwe, L. Bervoets, R. Pinxten, R. Blust, M. Eens, Variation of heavy metals within and among feathers of birds of prey: effects of molt and external contamination, Environ. Pollut., 124(2003) M. Eens, R. Pinxten, R.F. Verheyen, R. Blust, L. Bervoets, Great and Blue Tits as indicators of heavy metal contamination in terrestrial ecosystems, Ecotoxicol. Environ. Saf., 44(1999) A.L. Hargreaves, D.P. Whiteside, G. Gilchrist, Concentrations of 17 elements, including mercury, and their relationship to fitness measures in arctic shorebirds and their eggs, Sci. Tot. Environ., 408(2010) R. Metcheva, L. Yurukova, S. Teodorova, E. Nikolova, The penguin feathers as bioindicator of Antarctica environmental state, Sci. Tot. Environ., 362(2006) A. Adout, D. Hawlena, R. Maman, O. Paz-Tal, Z. Karpas, Determination of trace elements in pigeon and raven feathers by ICPMS, Internat. J. Mass Spectrom., 267(2007) Camera Separatoria Vol. 3, No 1/2011

11 Techniki chromatograficzne stosowane w analizie zwi zków J. Burger, M. Gochfeld, Metal levels in feathers of 12 species of seabirds from Midway Atoll in the northern Pacific Ocean, Sci. Tot. Environ., 257(2000) J. Burger, M. Gochfeld, Metals in albatross feathers from Midway Atoll: influence of species, age, and nest location, Environ. Res. Sec. A, 82(2000) J. Burger, Mercury, arsenic, cadmium, chromium lead, and selenium in feathers of pigeon guillemots (Cepphus columba) from Prince William Sound and the Aleutian Islands of Alaska, Sci. Tot. Environ., 387(2007) J. Burger, Arsenic, cadmium, chromium, lead, manganese, mercury, and selenium in feathers of Black-legged Kittiwake (Rissa tridactyla) and Black Oystercatcher (Haematopus bachmani) from Prince William Sound, Alaska, Sci. Tot. Environ., 398(2008) E. Janssens, T. Dauwe, L. Bervoets, M. Eens, Heavy metals and selenium in feathers of great tits (Parus major) along a pollution gradient, Environ. Toxic. Chem., 20(2001) T. Dauwe, B. Lieven, J. Ellen, P. Rianne, B. Ronny, E. Marcel, Great and blue tit feathers as biomonitors for heavy metal pollution, Ecol. Indicat., 1(2002) M. Gochfeld, D.J. Gochfeld, D. Minton, B.G. Murray Jr., P. Pyle, N. Seto, D. Smith, J. Burger, Metals in feathers of bonin petrel, christmas shearwater, wedge-tailed shearwater, and red-tailed tropicbird in the hawaian islands, northern Pacific, Environ. Monitor. Assess., 59(1999) J. Kim, T.H. Koo, The use of feathers to monitor heavy metal contamination in herons, Korea, Arch. Environ. Contam. Toxicol., 53(2007) R.N. Malik, N. Zeb, Assessment of environmental contamination using feathers of Bubulcus ibis L., as a biomonitor of heavy metal pollution, Pakistan, Ecotoxicol., 18(2009) P.A. Movalli, Heavy metal and other residues in feathers of laggar falcon Falco biarmicus jugger from six districts of Pakistan, Environ. Pollut., 109(2000) R. wiergosz, Mercury accumulation in the muscles and feathers of pheasants, Phasianus colchicus (L. 1758), BioMetals, 11(1998) J. Kojadinovic, P. Bustamante, C. Churlaud, R.P. Cosson, M. Le Corre, Mercury in seabird feathers: Insight on dietary habits and evidence for exposure levels in the western Indian Ocean, Sci. Tot. Environ., 384(2007) K. Hughes, P.J. Ewins, K.E. Clark, A comparison of mercury levels in feathers and eggs of osprey (Pandion haliaetus) in the North American Great Lakes, Arch. Environ. Contam. Toxicol., 33(1997) V. Goutner, R.W. Furness, Mercury in Feathers of Little Egret Egretta garzetta and Night Heron Nycticorax nycticorax Chicks and in their Prey in the Axios Delta, Greece, Arch. Environ. Contam. Toxicol., 32(2007) Vol. 3, No 1/2011 Camera Separatoria

12 44 M.J. Baran 54. D.R. Thompson, S. Bearhop, J. R. Speakman, R.W. Furness, Feathers as a means of monitoring mercury in seabirds: insights from stable isotope analysis, Environ. Poll., 101(1998) D.R. Thompson, R.W. Furness, L.R. Monteiro, Seabirds as biomonitors of mercury inputs to epipelagic and mesopelagic marine food chains, Sci. Tot. Environ., 213(1998) G. Zolfaghari, A. Esmaili-Sari, S.M. Ghasempouri, B.H. Kiabi, Examination of mercury concentration in the feathers of 18 species of birds in southwest Iran, Environ. Res.,104(2007) N.H. Golden, B.A. Rattner, J.B. Cohen, D.J. Hoffman, E. Russek- -Cohen, M.A. Ottinger, Lead accumulation in feathers of nestling blackcrowned night herons (Nycticorax nycticorax) experimentally treated in the field, Environ. Toxicol. Chem., 22(2003) D.H. Nam, D.P. Lee, T.H. Koo, Monitoring for lead pollution using feathers of feral pigeons (Columba livia) from Korea, Environ. Monit. Assess., 95(2004) R. Scheifler, M. Coeurdassier, C. Morilhat, N. Bernard, B. Faivre, P. Flicoteaux, P. Giraudoux, M. Noël, P. Piotte, D. Rieffel, A. de Vaufleury, P.M. Badot, Lead concentrations in feathers and blood of common blackbirds (Turdus merula) and in earthworms inhabiting unpolluted and moderately polluted urban areas, Sci. Tot. Environ., 371(2006) T. Dauwe, V. Jaspers, A. Covaci, P. Schepens, M. Eens, Feathers as a nondestructive biomonitor for persistent organic pollutants, Environ. Toxicol. Chem., 24(2005) V.L.B. Jaspers, A. Covaci, E. Van den Steen, M. Eens, Is external contamination with organic pollutants important for concentrations measured in bird feathers? Environ. Internat., 33(2007) V.L.B. Jaspers, A. Covaci, P. Deleu, H. Neels, M. Eens, Preen oil as the main source of external contamination with organic pollutants onto feathers of the common magpie (Pica pica), Environ. Internat., 34(2008) J.P. Dumbacher, The evolution of toxicity in Pitohuis: I. Effects of homobatrachotoxin on chewing lice (Order Phthiraptera), Auk, 116(1999) J.P. Dumbacher, T.F. Spande, J.W. Daly, Batrachotoxin alkaloids from passerine birds: A second toxic bird genus (Ifrita kowaldi) from New Guinea, Proc. Natl. Acad. Sci., USA, 97(2000) T.C. Grubb, Ptilochronology: Feather growth bars as indicators of nutritional status, Auk, 106(1989) A.M. Martin-Platero, E. Valdivia, M. Ruiz-Rodriguez, J.J. Soler, M. Martin-Vivaldi, M. Maqueda, M. Martinez-Bueno, Appl. Environ. Microbiol., 72(2006) J.P. Dumbacher, B.M. Beehler, T.F. Spande, H.M. Garraffo, J.W. Daly, Homobatrachotoxin in the genus Pitohui: chemical defense in birds? Science, 258(1992) Camera Separatoria Vol. 3, No 1/2011

13 Techniki chromatograficzne stosowane w analizie zwi zków J.P. Dumbacher, A. Wako, S.R. Derrickson, A. Samuelson, T.F. Spande, J.W. Daly, Melyrid beetles (Choresine): A putative source for the batrachotoxin alkaloids found in poison-dart frogs and toxic passerine birds, Proc. Natl. Acad. Sci., USA, 101(2004) J. Shamoun-Baranes, Expanding the bird remains identification system: an innovative tool for identifying feather remains, 24th Internat. Bird Strike Comm., Slovakia, (1998) C.J. Dove, N.F. Dahlan, M. Heacker, Forensic bird-strike identification techniques used in an accident investigation at Wiley Post Airport, Oklahoma, 2008, Human Wildlife Conflicts, 3(2009) C.A. Lott, T.D. Meehan, J.A. Heath, Estimating the latitudinal origins of migratory birds using hydrogen and sulfur stable isotopes in feathers: influence of marine prey base, Oecologia, 134(2003) A. Poesel, D.A. Nelson, H.L. Gibbs, J.W. Olesik, Use of trace element analysis of feathers as a tool to track fine-scale dispersal in birds, Behav. Ecol. Sociobiol., 63(2008) S. Quinlan, D.J. Green, Variation in deuterium (dd) signatures of Yellow Warbler Dendroica petechia feathers grown on breeding and wintering grounds, J. Ornithol., 152(2011) H. Ellegren, Genomic DNA from museum bird feathers.; B. Herrmann, S. Hummel, Ancient DNA: recovery and analysis of genetic material from paleontological, archaeological, museum, medical, and forensic specimens, Springer-Verlag, 1993, S.I. Seki, Application of molted feathers as noninvasive samples to studies on the genetic structure of pigeons (Aves: Columbidae), J. For. Res., 11(2006) N.J. Rawlence, J.R. Wood, K.N. Armstrong, A. Cooper, DNA content and distribution in ancient feathers and potential to reconstruct the plumage of extinct avian taxa, Proc. R. Soc. B, 277(2010) V.L.B. Jaspers, S. Voorspoels, A. Covaci, M. Eens, Can predatory bird feathers be used as a non-destructive biomonitoring tool of organic pollutants? Biol. Lett., 2(2006) V.L.B. Jaspers, S. Voorspoels, A. Covaci, G. Lepoint, M. Eens, Evaluation of the usefulness of bird feathers as a non-destructive biomonitoring tool for organic pollutants: A comparative and meta-analytical approach, Environ Int., 33(2007b) V.L.B. Jaspers, A. Covaci, P. Deleu, M. Eens, Concentrations in bird feathers reflect regional contamination with organic pollutants, Sci. Total Environm., 407(2009) E. Van den Steen, A. Covaci, V.L.B. Jaspers, T. Dauwe, S. Voorspoels, M. Eens, R. Pinxten, Experimental evaluation of the usefulness of feathers as a non-destructive biomonitor for polychlorinated biphenyls (PCBs) using silastic implants as a novel method of exposure, Environm. Internat., 33(2007) R.D. Behrooz, A. Esmaili-Sari, S.M. Ghasempouri, N. Bahramifar, S.M. Hosseini, Organochlorine pesticide and polychlorinated biphenyl in Vol. 3, No 1/2011 Camera Separatoria

14 46 M.J. Baran feathers of resident and migratory birds of South-West Iran, Arch. Environ. Contam. Toxicol., 56(2009) I. Eulaers, A. Covaci, D. Herzke, M. Eens, C. Sonne, T. Moum, L. Schnug, S.A. Hanssen, T.V. Johnsen, J.O. Bustnes, V.L.B. Jaspers, A first evaluation of the usefulness of feathers of nestling predatory birds for non-destructive biomonitoring of persistent organic pollutants, Environm. Internat., 37(2011) J.S. Metcalf, L.F. Morrison, L. Krienitz, A. Ballot, E. Krause, K. Kotut, S. Putz, C. Wiegand, S. Pflugmacher, G.A. Codd, Analysis of the cyanotoxins anatoxin-a and microcystins in Lesser Flamingo feathers, Toxic. Environ. Chem., 88(2006) K.J. McGraw, G.E. Hill, R. Stradi, R.S. Parker, The influence of carotenoid acquisition and utilization on the maintenance of species-typical plumage pigmentation in male american goldfinches (Carduelis tristis) and northern cardinals (Cardinalis cardinalis), Physiol. Biochem. Zool., 74(2001) K.J. McGraw, G.E. Hill, R. Stradi, R.S. Parker, The effect of dietary carotenoid access on sexual dichromatism and plumage pigment composition in the American goldfinch, Compar. Biochem. Physiol. B, 131(2002) K.J. McGraw, G.E. Hill, R.S. Parker, Carotenoid pigments in a mutant cardinal: implications for the genetic and enzymatic control mechanisms of carotenoid metabolism in birds, Condor, 105(2003) K.J. McGraw, M.D. Beebee, G.E. Hill, R.S. Parker, Lutein-based plumage coloration in songbirds is a consequence of selective pigment incorporation into feathers, Compar. Biochem. Physiol. B, 135(2003) K.J. McGraw, R.J. Safran, M.R. Evans, K. Wakamatsu, European barn swallows use melanin pigments to color their feathers brown, Behavior. Ecol.,15(2004) K.J. McGraw, K. Wakamatsu, S. Ito, M. Nolan, P. Jouventin, F.S. Dobson, E. Austic, R.J. Safran, L.M. Siefferman, G.E. Hill, R.S. Parker, You can t judge a pigment by its color: carotenoid and melanin content of yellow and brown feathers in swallows, bluebirds, penguins, and domestic chickens, Condor, 106(2004) H.L. Jr. Mays, K.J. McGraw, G. Ritchison, S. Cooper, V. Rush, R.S. Parker, Sexual dichromatism in the yellow-breasted chat Icteria virens: spectrophotometric analysis and biochemical basis, J. Avian Biol., 35(2004) J.C. Senar, J.J. Negro, J. Quesada, I. Ruiz, J. Garrido, Two pieces of information in a single trait? The yellow breast of the great tit (Parus major) reflects both pigment acquisition and body condition, Behaviour, 145(2008) R. Stradi, E. Rossi, G. Celentano, B. Bellardi, Carotenoids in bird plumage: the pattern in three Loxia species and in Pinicola enucleator, Comp. Biochem. Physiol., 113B(1996) Camera Separatoria Vol. 3, No 1/2011

15 Techniki chromatograficzne stosowane w analizie zwi zków G.M. Toral, J. Figuerola, J.J. Negro, Multiple ways to become red: Pigment identification in red feathers using spectrometry, Comparat. Biochem. Physiol. B, 150(2008) R. Stradi, G. Celentano, D. Nava, Separation and identification of carotenoids in bird's plumage by high-performance liquid chromatographydiode-array detection, J. Chromat. B, 670(1995a) R. Stradi, G. Celentano, E. Rossi, G. Rovati, M. Pastore, Carotenoids in bird plumage I. The carotenoid pattern in a series of Palearctic Carduelinae, Comp. Biochem. Physiol., 110B(1995) R. Stradi, G. Celentano, M. Boles, F. Mercato, Carotenoids in bird plumage: the pattern in a series of Red-pigmented Carduelinae, Comp. Biochem. Physiol., 117B(1997) R. Stradi, E. Pini, G. Celentano, Carotenoids in bird plumage: the complement of red pigments in the plumage of wild and captive bullfinch (Pyrrhula pyrrhula), Compar. Biochem. Physiol. B, 128(2001) S. Sillanpää, J.P. Salminen, E. Lehikoinen, E. Toivonen, T. Eeva, Carotenoids in a food chain along a pollution gradient, Sci. Tot. Environ., 406(2008) C.Y. Inouye, G.E. Hill, R.D. Stradi, R. Montgomerie, Carotenoid pigments in male house finch plumage in relation to age, subspecies, and ornamental coloration, Auk, 118(2001) S. Andersson, M. Prager, E.I.A. Johansson, Carotenoid content and reflectance of yellow and red nuptial plumages in widowbirds (Euplectes spp.), Function. Ecol., 21(2007) M. Prager, E.I.A. Johansson, S. Andersson, Differential ability of carotenoid C4-oxygenation in yellow and red bishop species (Euplectes spp.), Compar. Biochem. Physiol. B, 154(2009) K.J. McGraw, M.C. Nogare, Distribution of unique red feather pigments in parrots, Biol. Lett., 1(2005) R. Stradi, E. Pini, G. Celentano, The chemical structure of the pigments in ara macao plumage, Comp. Biochem. Physiol. B, 130(2001) E. Haase, S. Ito, A. Sell, K. Wakamatsu, Melanin concentrations in feathers from wild and domestic pigeons, J. Heredity, 83(1992) N. Kondamudi, J. Strull, M. Misra, S.K. Mohapatra, A green process for producing biodiesel from feather meal, J. Agric. Food Chem., 57(2009) A. Brandelli, Hydrolysis of native proteins by a keratinolytic protease of Chryseobacterium sp., Ann. Microbiol., 55(2005) H.L. Stilborn, E.T. Moran, R.M. Gous, M.D. Harrison, Effect of age on feather amino acid content in two broiler strain crosses and sexes, J. Appl. Poultry Res., 6(1997) V.K. Tsiagbe, R.J. Kraus, N.J. Benevenga, A.E. Harper, M.L. Sunde, Identification of volatile sulfur derivatives released from feathers of chicks fed diets with various levels of sulfur-containing amino acids, J. Nutr., 117(1987) Vol. 3, No 1/2011 Camera Separatoria

16 48 M.J. Baran 109. B. San Martin, J. Cornejo, D. Iraguen, H. Hidalgo, A. Anadon, Depletion study of enrofloxacin and its metabolite ciprofloxacin in edible tissues and feathers of white leghorn hens by liquid chromatography coupled with tandem mass spectrometry, J. Food Protec., 70(2007) J.S.S. Damste, M. Dekker, B.E. van Dongen, S. Schouten, T. Piersma, Structural identification of the diester preen-gland waxes of the red knot (Calidris canutus), J. Nat. Prod., 63(2000) M.H.A. Dekker, T. Piersma, J.S. Sinninghe Damsté, Molecular analysis of intact preen waxes of calidris canutus (aves: scolopacidae) by gas chromatography/mass spectrometry, Lipids, 35(2000) H. Lamparczyk, P.K. Zarzycki, Effect of temperature on separation of estradiol stereoisomers and equilin by liquid chromatography using mobile phases modified with beta-cyclodextrin, J. Pharm. Biomed. Anal., 13(1995) P.K. Zarzycki, H. Lamparczyk, Evidences for temperature-dependent mechanism of host-guest complexation, Chromatographia, 48(1998) P.K. Zarzycki, R. Smith, Separation of steroids using temperature- -dependent inclusion chromatography, J. Chromatogr. A., 912(2001) P.K. Zarzycki, H. Ohta, Y. Saito, K. Jinno, Chromatographic behavior of C60 and C70 fullerenes at subambient temperature with n-alkanes mobile phases chromatographia, Anal. Bioanal. Chem., 391(2008) K. Akahane, S. Murozono, K. Murayama, Soluble proteins from fowl feather keratin. I. Fractionation and properties, J. Biochem., 81(1977) K. Murayama, K. Akahane, S. Murozono, Soluble proteins from fowl feather keratin. II. Isolation of some proteins from barbs, J. Biochem., 81(1977) S. Murozono, K. Murayama, K. Akahane, Soluble proteins from fowl feather keratin. III. Isolation and characteristics of some calamus proteins, J. Biochem., 82(1977) P.F. Schlotzhauer, J.J. Ellington, A.I. Schepartz, Thin Layer Chromatographic procedure for class separation of plant neutral lipids, Lipids, 12(1977) P.K. Zarzycki, Simple horizontal chamber for thermostated micro-thinlayer chromatography, J. Chromatogr. A, 1187(2008) I.A. Hansen, B.K. Tang, E. Edkins, Erythro-diols of wax from the uropygial gland of the turkey, J. Lip. Res., 10(1969) J. Jacob, Composition of uropygial gland secretions of birds of prey, J. Chromatogr. Sci., 13(1975) E.O. Haahti, H.M. Fales, The uropygiols: identification of the unsaponifiable constituent of a diester wax from chicken preen glands, J. Lipid Resea., 8(1967) R.H. Thomas, E.R. Price, C.L. Seewagen, S.A. Mackenzie, M.A. Bernards, C.G. Guglielmo, Use of TLC-FID and GC-MSÚFID to examine the effects of migratory state, diet and captivity on preen wax composition in Whitethroated Sparrows Zonotrichia albicollis, IBIS, 152(2010) Camera Separatoria Vol. 3, No 1/2011

17 Techniki chromatograficzne stosowane w analizie zwi zków E.F. Woods, Chromatography of the soluble proteins from feathers, Comp. Biochem. Physiol. A, 39(1971) H. Kritzler, Carotenoids in the display and eclipse plumages of bishop birds, Physiol. Zool., 16(1943) Vol. 3, No 1/2011 Camera Separatoria

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja obejmuje następujące części:

Dokumentacja obejmuje następujące części: Załącznik nr 6 WYMAGANIA, JAKIM POWINNA ODPOWIADAĆ DOKUMENTACJA NIEZBĘDNA DO OCENY SUBSTANCJI CZYNNEJ JAKĄ SĄ MIKROORGANIZMY, W TYM TAKŻE WIRUSY I GRZYBY, ZAWARTE W PRODUKCIE BIOBÓJCZYM Wymagania ogólne.

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ

POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Elżbieta Bonda-Ostaszewska POMIAR BIOKONCENTRACJI ZANIECZYSZCZEŃ W OCENIE SKAŻENIA ŚRODOWISKA, NARAŻENIA ORGANIZMÓW ORAZ PROGNOZOWANIU EKOLOGICZNYCH EFEKTÓW ZANIECZYSZCZEŃ

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne Anna Ulrych Plan wynikowy Przedmiot: Materiały fryzjerskie Kierunek : Technikum Usług Fryzjerskich- rok szkolny 05/ 06 Liczba godzin: 76 Liczba godzin w roku szkolnym: KL.II Lp. Tematyka Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia

ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia ENETOSH Standard kompetencji dla instruktorów i trenerów ds. bezpieczeństwa i ochrony zdrowia Pole kompetencji Bezpieczeństwo i higiena pracy Level: 6 Credit: Umiejętności Wiedza 1 Stawia pytania odnośnie

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU

OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU Celem ćwiczenia jest zapoznanie z techniką atomowej spektrometrii absorpcyjnej z atomizacją

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

Wymagania z zakresu ocen oddziaływania na środowisko przy realizacji i likwidacji farm wiatrowych

Wymagania z zakresu ocen oddziaływania na środowisko przy realizacji i likwidacji farm wiatrowych Wymagania z zakresu ocen oddziaływania na środowisko przy realizacji i likwidacji farm wiatrowych Andrzej Dziura Zastępca Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska Przedsięwzięcia wymagające oceny oddziaływania

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE PRACOWNIKÓW NARAśONYCH NA SZKODLIWE CZYNNIKI CHEMICZNE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie pracowników naraŝonych na czynniki szkodliwe 27

SZKOLENIE PRACOWNIKÓW NARAśONYCH NA SZKODLIWE CZYNNIKI CHEMICZNE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie pracowników naraŝonych na czynniki szkodliwe 27 SZKOLENIE PRACOWNIKÓW NARAśONYCH NA SZKODLIWE CZYNNIKI CHEMICZNE Szkolenia bhp w firmie szkolenie pracowników naraŝonych na czynniki szkodliwe 27 Informowanie pracowników Pracodawca ma obowiązek poinformowania

Bardziej szczegółowo

Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów

Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów Dr Marek Gołębiowski INSTYTUT OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA CZŁOWIEKA ZAKŁAD ANALIZY ŚRODOWISKA WYDZIAŁ CHEMII, UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

www.naszanatura2000.pl

www.naszanatura2000.pl 1 Biuro Projektu Stowarzyszenie Tilia ul. Przysiecka 13, 87-100 Toruń Tel./fax: 6 67 60 8 e-mail: tilia@tilia.org.pl www.tilia.org.pl Szkoła Leśna na Barbarce www.szkola-lesna.torun.pl www.naszanatura2000.pl

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

Sugerowany profil testów

Sugerowany profil testów ZWIERZĘTA FUTERKOWE Alergologia Molekularna Rozwiąż niejasne przypadki alergii na zwierzęta futerkowe Użyj komponentów alergenowych w celu wyjaśnienia problemu wielopozytywności wyników testów na ekstrakty

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 Cel zadania: Zaplanować 20-letni plan rozwoju energetyki elektrycznej w Polsce uwzględniając obecny

Bardziej szczegółowo

Projektowanie bazy danych

Projektowanie bazy danych Projektowanie bazy danych Pierwszą fazą tworzenia projektu bazy danych jest postawienie definicji celu, założeo wstępnych i określenie podstawowych funkcji aplikacji. Każda baza danych jest projektowana

Bardziej szczegółowo

1.5. Program szkolenia wstępnego. Lp. Temat szkolenia Liczba godzin

1.5. Program szkolenia wstępnego. Lp. Temat szkolenia Liczba godzin Załącznik Nr 7 do Zarządzenia Nr 101/2014 Burmistrza Ornety z dnia 26.08.2014 r. PROGRAM SZKOLENIA WSTĘPNEGO I INSTRUKTAśU STANOWISKOWEGO dla pracowników Urzędu Miejskiego w Ornecie opracowany na podstawie

Bardziej szczegółowo

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Elżbieta Budka I posiedzenie Grupy Tematycznej ds. Zrównoważonego Rozwoju Obszarów Wiejskich Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 30 listopada 2010 r.

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE. z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej

SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE. z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE z wykonanego zadania na rzecz postępu biologicznego w produkcji zwierzęcej zrealizowanego na podstawie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr 43/2015, znak: ŻWeoz/ek-8628-62/2015(3181),

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Produkcją II

Zarządzanie Produkcją II Zarządzanie Produkcją II Dr Janusz Sasak Poziomy zarządzania produkcją Strategiczny Taktyczny Operatywny Uwarunkowania decyzyjne w ZP Poziom strategiczny - wybór strategii - wybór systemu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI SKLAROWANEGO SOKU JABŁKOWEGO Skutecznym sposobem leczenia soku

Bardziej szczegółowo

Program ekologicznego w Gimnazjum w Zamieniu opracowała Beata Walas nauczyciel biologii i chemii

Program ekologicznego w Gimnazjum w Zamieniu opracowała Beata Walas nauczyciel biologii i chemii Program ekologicznego w Gimnazjum w Zamieniu opracowała Beata Walas nauczyciel biologii i chemii WSTĘP Kształtowanie właściwego stosunku do przyrody, wyrabianie nawyków umiejętnego jej chronienia, wymaga

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja I. Postanowienia ogólne: 1. Konkurs pod nazwą Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja (zwany dalej: Konkursem ), organizowany jest przez spółkę pod firmą: Grupa

Bardziej szczegółowo

Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy ELEKTRYK. opracowanie: Henryk Batarowski pod red. Bogdana Rączkowskiego

Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy ELEKTRYK. opracowanie: Henryk Batarowski pod red. Bogdana Rączkowskiego Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy ELEKTRYK opracowanie: Henryk Batarowski pod red. Bogdana Rączkowskiego Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie.

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie. Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie Definicje: Ilekro w niniejszym Regulaminie jest mowa o: a) Funduszu

Bardziej szczegółowo

UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH

UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH We współczesnych samochodach osobowych są stosowane wyłącznie rozruszniki elektryczne składające się z trzech zasadniczych podzespołów: silnika elektrycznego; mechanizmu

Bardziej szczegółowo

UMOWA (wzór) zawarta w dniu... w Płaskiej, pomiędzy: Gminą Płaska, Płaska 53, 16-326 Płaska, NIP 846-159-32-61, REGON 790671001,

UMOWA (wzór) zawarta w dniu... w Płaskiej, pomiędzy: Gminą Płaska, Płaska 53, 16-326 Płaska, NIP 846-159-32-61, REGON 790671001, UMOWA (wzór) zawarta w dniu... w Płaskiej, pomiędzy: Gminą Płaska, Płaska 53, 16-326 Płaska, NIP 846-159-32-61, REGON 790671001, reprezentowaną przez Wójta Gminy Płaska Wiesława Gołaszewskiego zwaną w

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW. z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu

UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW. z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu Na podstawie art. 5c w związku z art.7 ust.1 pkt 17 ustawy z

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN przeprowadzania okresowych ocen pracowniczych w Urzędzie Miasta Mława ROZDZIAŁ I

REGULAMIN przeprowadzania okresowych ocen pracowniczych w Urzędzie Miasta Mława ROZDZIAŁ I Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr169/2011 Burmistrza Miasta Mława z dnia 2 listopada 2011 r. REGULAMIN przeprowadzania okresowych ocen pracowniczych w Urzędzie Miasta Mława Ilekroć w niniejszym regulaminie

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI Szkodliwe dzia anie promieniowania laserowego dotyczy oczu oraz skóry cz owieka, przy czym najbardziej zagro one s oczy. Ze wzgl du na kierunkowo wi zki zagro enie promieniowaniem

Bardziej szczegółowo

Audyt SEO. Elementy oraz proces przygotowania audytu. strona

Audyt SEO. Elementy oraz proces przygotowania audytu. strona Audyt SEO Elementy oraz proces przygotowania audytu 1 Spis treści Kim jesteśmy? 3 Czym jest audyt SEO 4 Główne elementy audytu 5 Kwestie techniczne 6 Słowa kluczowe 7 Optymalizacja kodu strony 8 Optymalizacja

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

HPLC? HPLC cz.1. Analiza chromatograficzna. Klasyfikacja metod chromatograficznych

HPLC? HPLC cz.1. Analiza chromatograficzna. Klasyfikacja metod chromatograficznych HPLC cz.1 ver. 1.0 Literatura: 1. Witkiewicz Z. Podstawy chromatografii 2. Szczepaniak W., Metody instrumentalne w analizie chemicznej 3. Snyder L.R., Kirkland J.J., Glajch J.L. Practical HPLC Method Development

Bardziej szczegółowo

SPRZĄTACZKA pracownik gospodarczy

SPRZĄTACZKA pracownik gospodarczy Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy SPRZĄTACZKA pracownik gospodarczy pod red. Bogdana Rączkowskiego Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów 1 Autor: Aneta Para Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów Jak powiedział Günter Verheugen Członek Komisji Europejskiej, Komisarz ds. przedsiębiorstw i przemysłu Mikroprzedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe Projekt MES Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe 1. Ugięcie wieszaka pod wpływem przyłożonego obciążenia 1.1. Wstęp Analizie poddane zostało ugięcie wieszaka na ubrania

Bardziej szczegółowo

Proste struktury krystaliczne

Proste struktury krystaliczne Budowa ciał stałych Proste struktury krystaliczne sc (simple cubic) bcc (body centered cubic) fcc (face centered cubic) np. Piryt FeSe 2 np. Żelazo, Wolfram np. Miedź, Aluminium Struktury krystaliczne

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR./06 RADY DZIELNICY PRAGA PÓŁNOC M. ST. WARSZAWY

UCHWAŁA NR./06 RADY DZIELNICY PRAGA PÓŁNOC M. ST. WARSZAWY UCHWAŁA NR./06 RADY DZIELNICY PRAGA PÓŁNOC M. ST. WARSZAWY Z dnia 2006r. Projekt Druk nr 176 w sprawie: zarządzenia wyborów do Rady Kolonii Ząbkowska. Na podstawie 6 ust. 1, 7 i 8 Załącznika nr 2 do Statutu

Bardziej szczegółowo

Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie:

Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie: Sieci neuropodobne XI, modelowanie neuronów biologicznie realistycznych 1 Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie: testowanie hipotez biologicznych i fizjologicznych eksperymenty na modelach

Bardziej szczegółowo

skąd pochodzi Nasz Kurczak

skąd pochodzi Nasz Kurczak Nasz Kurczak to mięso pochodzące od sprawdzonych dostawców. W większości to odbiorcy pasz marki Wipasz - znamy ich hodowle, wspieramy wiedzą, szkolimy. 1 Wiemy skąd pochodzi Nasz Kurczak Kontrolujemy jakość

Bardziej szczegółowo

z dnia 6 lutego 2009 r.

z dnia 6 lutego 2009 r. Pieczęć podłuŝna o treści Burmistrz Lądka Zdroju ZARZĄDZENIE NR 19 /09 Burmistrza Lądka Zdroju z dnia 6 lutego 2009 r. w sprawie ustalenia programu przeprowadzania szkoleń pracowników Urzędu Miasta i Gminy

Bardziej szczegółowo

Projekt i etapy jego realizacji*

Projekt i etapy jego realizacji* dr Ewa Lasecka-Wesołowska esołowska,, MGPiPS Projekt i etapy jego realizacji* *Na podstawie materiałó łów w Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich (Lemtech Consulting/RTI) Co to jest projekt Projekt -

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki

Karta charakterystyki zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 107/2006 Strona 1 z 5 SEKCJA 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa 1.1. Identyfikator produktu 1.2. Istotne zidentyfikowane zastosowania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/356/08 Rady Miejskiej w Staszowie z dnia 23. 12.2008r sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Staszów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki Zgodnie z 1907/2006/WE, Artykuł 31 Data druku: 29.08.2008 Data aktualizacji: 29.08.2008. Smarowanie. jak wyżej.

Karta charakterystyki Zgodnie z 1907/2006/WE, Artykuł 31 Data druku: 29.08.2008 Data aktualizacji: 29.08.2008. Smarowanie. jak wyżej. 1. Identyfikacja preparatu i nazwa firmy Informacje o produkcie: Nazwa handlowa: Zastosowanie preparatu: Dostawca: Infolinia: Informacja o nagłych przypadkach: Smar litowy uniwersalny 7022 Smarowanie Siebert

Bardziej szczegółowo

Rodzaje i metody kalkulacji

Rodzaje i metody kalkulacji Opracowały: mgr Lilla Nawrocka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych w Zespole Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Praktycznego w Miętnem mgr Maria Rybacka - nauczycielka przedmiotów ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

Automatyczne przetwarzanie recenzji konsumenckich dla oceny użyteczności produktów i usług

Automatyczne przetwarzanie recenzji konsumenckich dla oceny użyteczności produktów i usług Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Informatyki i Gospodarki Elektronicznej Katedra Informatyki Ekonomicznej Streszczenie rozprawy doktorskiej Automatyczne przetwarzanie recenzji konsumenckich dla

Bardziej szczegółowo

Edycja geometrii w Solid Edge ST

Edycja geometrii w Solid Edge ST Edycja geometrii w Solid Edge ST Artykuł pt.: " Czym jest Technologia Synchroniczna a czym nie jest?" zwracał kilkukrotnie uwagę na fakt, że nie należy mylić pojęć modelowania bezpośredniego i edycji bezpośredniej.

Bardziej szczegółowo

Organizacja systemu gospodarowania chemikaliami i odpadami niebezpiecznymi na Politechnice Śląskiej

Organizacja systemu gospodarowania chemikaliami i odpadami niebezpiecznymi na Politechnice Śląskiej Ogólnopolskie Seminarium SYGOS IX System gospodarowania substancjami chemicznymi i odpadami niebezpiecznymi szkołach wyższych i jednostkach badawczych - wymogi, regulacje prawne, odpady niebezpieczne Ustroń,

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Eksperyment,,efekt przełomu roku

Eksperyment,,efekt przełomu roku Eksperyment,,efekt przełomu roku Zapowiedź Kluczowe pytanie: czy średnia procentowa zmiana kursów akcji wybranych 11 spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie (i umieszczonych już

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik dróg i mostów kolejowych 311[06]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik dróg i mostów kolejowych 311[06]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 14 Strona 2 z 14 Strona 3 z 14 Strona 4 z 14 Strona 5 z 14 Strona 6 z 14 Uwagi ogólne Egzamin praktyczny w zawodzie technik dróg i mostów kolejowych zdawały wyłącznie osoby w wieku wskazującym

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej. Lublin, 25.03.

Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej. Lublin, 25.03. Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej mgr Marzena Kruk Katedra Polityki Społecznej i Etyki Politycznej Katolicki Uniwersytet Lubelski

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne 1 Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne Koszty jakości to termin umowny. Pojęcie to nie występuje w teorii kosztów 1 oraz nie jest precyzyjnie zdefiniowane ani przez teoretyków, ani

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice

Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice J. Bargiel, H. Grzywok, M. Pyzik, A. Nowak, D. Góralski Innowacyjna gospodarka elektroenergetyczna gminy Gierałtowice Streszczenie W artykule przedstawiono główne elektroenergetyczne innowacyjne realizacje

Bardziej szczegółowo

Chemia i technologia materiałów barwnych BADANIE WŁAŚCIWOŚCI ZWIĄZKÓW BARWNYCH WYKORZYSTANIEM SPEKTROFOTOMETRII UV-VIS.

Chemia i technologia materiałów barwnych BADANIE WŁAŚCIWOŚCI ZWIĄZKÓW BARWNYCH WYKORZYSTANIEM SPEKTROFOTOMETRII UV-VIS. Chemia i technologia materiałów barwnych Ćwiczenia laboratoryjne BADANIE WŁAŚCIWOŚCI ZWIĄZKÓW BARWNYCH WYKORZYSTANIEM SPEKTROFOTOMETRII UV-VIS. Z Opracowanie: dr inŝ. Ewa Wagner-Wysiecka Politechnika Gdańska

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY

PROGRAM SZKOLENIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY Załącznik Nr do Regulaminu Pracy Urzędu Gminy Stromiec PROGRAM SZKOLENIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY. Szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy prowadzone jest jako: / szkolenie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182 Załącznik nr 6 REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182 Na podstawie atr.55 Ustawy o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 roku (Dz.U. z 1991 roku nr 59 poz.425) ze zmianami

Bardziej szczegółowo

WYJASNIENIA I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

WYJASNIENIA I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Szczecin dnia 28.07.2015r. Akademia Sztuki w Szczecinie Pl. Orła Białego 2 70-562 Szczecin Dotyczy: Przetarg nieograniczony na dostawę urządzeń i sprzętu stanowiącego wyposażenie studia nagrań na potrzeby

Bardziej szczegółowo

Lepsze samopoczucie to lepsze oceny. Jaka jest korzyść dla dziecka?

Lepsze samopoczucie to lepsze oceny. Jaka jest korzyść dla dziecka? Lepsze samopoczucie to lepsze oceny Jaka jest korzyść dla dziecka? Gdy dziecko przebywa w szkole, warunki nauki znacząco wpływają na jego samopoczucie i skuteczność przyswajania wiedzy. Uczenie się może

Bardziej szczegółowo

Program szkoleniowy Efektywni50+ Moduł III Standardy wymiany danych

Program szkoleniowy Efektywni50+ Moduł III Standardy wymiany danych Program szkoleniowy Efektywni50+ Moduł III 1 Wprowadzenie do zagadnienia wymiany dokumentów. Lekcja rozpoczynająca moduł poświęcony standardom wymiany danych. Wprowadzenie do zagadnień wymiany danych w

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH

REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Na podstawie art. 42 a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach

Bardziej szczegółowo

40. Międzynarodowa Olimpiada Fizyczna Meksyk, 12-19 lipca 2009 r. ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA

40. Międzynarodowa Olimpiada Fizyczna Meksyk, 12-19 lipca 2009 r. ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA Celem tego zadania jest podanie prostej teorii, która tłumaczy tak zwane chłodzenie laserowe i zjawisko melasy optycznej. Chodzi tu o chłodzenia

Bardziej szczegółowo

Automatyka. Etymologicznie automatyka pochodzi od grec.

Automatyka. Etymologicznie automatyka pochodzi od grec. Automatyka Etymologicznie automatyka pochodzi od grec. : samoczynny. Automatyka to: dyscyplina naukowa zajmująca się podstawami teoretycznymi, dział techniki zajmujący się praktyczną realizacją urządzeń

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE Rozdział I Postanowienia Ogólne. 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Dyrektorów Szpitali w Krakowie w dalszej części określone

Bardziej szczegółowo

Temat lekcji: Bakterie a wirusy.

Temat lekcji: Bakterie a wirusy. Anna Tomicka Scenariusz lekcji biologii Dział: Różnorodność organizmów. Klasa: I b Temat lekcji: Bakterie a wirusy. 1.Cele lekcji: Cel ogólny: Uczeń: omawia budowę komórki bakterii oraz wirusów, wyjaśnia

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie właściwości tłuszczów

Oznaczanie właściwości tłuszczów znaczanie właściwości tłuszczów Prowadzący: mgr inż. Maciej Chrubasik Wstęp teoretyczny Lipidy Lipidy ( tłuszcze ) są estrami kwasów tłuszczowych : - gdy alkoholem jest gliceryna ( 1,2,3-trihydroksy propan;

Bardziej szczegółowo

dr inż. arch. Tomasz Majda (TUP) dr Piotr Wałdykowski (WOiAK SGGW)

dr inż. arch. Tomasz Majda (TUP) dr Piotr Wałdykowski (WOiAK SGGW) JAK WYGLĄDA IDEALNY ŚWIAT OCHRONY WÓD W POLSCE? I DO CZEGO POTRZEBNE MU PLANOWANIE PRZESTRZENNE? dr inż. arch. Tomasz Majda (TUP) dr Piotr Wałdykowski (WOiAK SGGW) 14 STYCZNIA 2013 STAN PRAWNY STUDIUM

Bardziej szczegółowo

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY LEKCJA 3 STRES POURAZOWY Stres pourazowy definicje Stres pourazowy definiuje się jako zespół specyficznych symptomów, które mogą pojawić się po przeżyciu ekstremalnego, traumatycznego zdarzenia. Są to

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki

Karta charakterystyki Strona 1 z 5 SEKCJA 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa 1.1. Identyfikator produktu 1.2. Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji lub mieszaniny oraz zastosowania

Bardziej szczegółowo

Biomasa w odpadach komunalnych

Biomasa w odpadach komunalnych Otwarte seminaria 2012 Biomasa w odpadach komunalnych mgr inż. Oktawian Pastucha Centralne Laboratorium Plan seminarium Podstawowe definicje określające biomasę oraz odpady komunalne występujące w prawie

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI Strona: 1 Data opracowania: 10.03.2014 Nr weryfikacji: 1 Sekcja 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa 1.1. Identyfikator produktu Nazwa produktu: Kod produktu: DF1518

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR III/21/15 RADY GMINY W KUNICACH. z dnia 23 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA NR III/21/15 RADY GMINY W KUNICACH. z dnia 23 stycznia 2015 r. UCHWAŁA NR III/21/15 RADY GMINY W KUNICACH z dnia 23 stycznia 2015 r. w sprawie przyjęcia regulaminu dofinansowania zadań z zakresu usuwania, transportu i utylizacji wyrobów zawierających azbest z terenu

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia SPIN

Statut Stowarzyszenia SPIN Statut Stowarzyszenia SPIN Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę SPIN w dalszej części Statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu Na podstawie art. 18 ust 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 12 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 1 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

Generowanie kodów NC w środowisku Autodesk Inventor 2014

Generowanie kodów NC w środowisku Autodesk Inventor 2014 Biuletyn techniczny Inventor nr 41 Generowanie kodów NC w środowisku Autodesk Inventor 2014 Opracowanie: Tomasz Jędrzejczyk 2014, APLIKOM Sp. z o.o. 94-102 Łódź ul. Nowe Sady 6 tel.: (+48) 42 288 16 00

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI do e-booka pt. Metody badań czynników szkodliwych w środowisku pracy

SPIS TREŚCI do e-booka pt. Metody badań czynników szkodliwych w środowisku pracy SPIS TREŚCI do e-booka pt. Metody badań czynników szkodliwych w środowisku pracy Autor Andrzej Uzarczyk 1. Nadzór nad wyposażeniem pomiarowo-badawczym... 11 1.1. Kontrola metrologiczna wyposażenia pomiarowego...

Bardziej szczegółowo

PLAN POŁĄCZENIA SPÓŁEK

PLAN POŁĄCZENIA SPÓŁEK PLAN POŁĄCZENIA SPÓŁEK BSH SPRZĘT GOSPODARSTWA DOMOWEGO SP. Z O.O. z siedzibą w Warszawie oraz BSH WROCŁAW SP. Z O.O. z siedzibą we Wrocławiu Plan Połączenia Spółek: BSH Sprzęt Gospodarstwa Domowego Sp.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 11. września 2006 r. Szanowna Pani LUIZA GZULA-FELISZEK Agencja Obsługi Nieruchomości ZAMEK Błonie, ul. Łąki 119,

Warszawa, dnia 11. września 2006 r. Szanowna Pani LUIZA GZULA-FELISZEK Agencja Obsługi Nieruchomości ZAMEK Błonie, ul. Łąki 119, Warszawa, dnia 11. września 2006 r. Szanowna Pani LUIZA GZULA-FELISZEK Agencja Obsługi Nieruchomości ZAMEK Błonie, ul. Łąki 119, OPINIA PRAWNA DLA AGENCJI OBSŁUGI NIERUCHOMOŚCI ZAMEK NA TEMAT PRAWA CZŁONKÓW

Bardziej szczegółowo

UMOWA UDOSTĘPNIENIA NR... świetlicy wiejskiej w..

UMOWA UDOSTĘPNIENIA NR... świetlicy wiejskiej w.. UMOWA UDOSTĘPNIENIA NR... świetlicy wiejskiej w.. Załącznik nr 3 do Zarządzenia Nr 0050.99.2015 Burmistrza Skwierzyny z dnia 9 lipca 2015 r.. Wzór A w przypadku pobrania kaucji Zawarta w dniu... w... pomiędzy:

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania. obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym.

Przedmiotowe zasady oceniania. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania. obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym. Przedmiotowe zasady oceniania zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym. Przedmiot: biologia Nauczyciel przedmiotu: Anna Jasztal, Anna Woch 1. Formy sprawdzania

Bardziej szczegółowo